Skip to main content

Full text of "Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden"

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where acces s to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
d iscover the world's books while helpi ng authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at http : //books . google . com/l 




Over dit boek 

Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat 
doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. 

Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke 
domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land 
verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van 
geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. 

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de 
lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. 

Richtlijnen voor gebruik 

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken 
uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven 
leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op 
automatisch zoeken. 

Verder vragen we u het volgende: 

+ Gebruik de bestanden alleen voor niet- commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door 
individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. 

+ Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek 
doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- 
den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien 
hiermee van dienst zijn. 

+ Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het 
project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. 

+ Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er 
niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is 
voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval 
met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het 
eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. 

Informatie over Zoeken naar boeken met Google 

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit 
allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken 



op het web via http : //books . google . com 



B 1,127,729 ^M 

^^^H „ ,;'" '%t^^^^U 

^a- '< w'^^^^H 






1 



sii 




r*4t««4M«1l*4**M»«4**4f*4t**»««***«»*4**«Alk*«***4*** 



A4BDRIJ1LSIL17NDIG 



VO^mi^BaBOBSL 



DBR 



nasas.&^3srsai7, 



L. 



l\A (DE), m. in Oost-InJië, op hel Moluktcke eï\. Amhoina, aan de 

Zai.Jlu»t tan het schiereil. Hitoe. — Zij valt met eenen zaidwaartschen 

'rxy ia de bionfnbaai tusschcrï de schiereil. Hitoe en Leytimor. 

LAAG . frth, in de bar. ^an Breda, prov. Ffoord-Brahand. Zie Lbmb. 

LAAG (HET), pold. in het Land-van-AUena ^ prov. Noord-Brahand, 

Twtiét distr , arr. 't Hertogenbotch , kant. Heusden, gem. Almkerk" 

n-UUwijk ; palende N. aan den Altenasche-heavel , O. aan de Koe- 

«ci<!<r, L. aan den Alm , W. aan het d. Almkerk en den Zandwijksche- 

polder. 

Drie pold. beslaat, Tolgens het kadaster, eene oppervlakte van 1 bnnd. 
1 T. r. 50 T. ell., en beefi eenen houten dniker aan de inidzyde, wijd 
8 palm., voorzien met eene klep , waardoor hy op den Alm, van het 
oTrriolHjje water wordt ontlast. Het xomerpeil is jj^eiyk A. P. Het 
bestuar berust onder den eigenaar. 

Aan de noordzijde van dit poldertje is gelegen de, in 1595, reeds 
bekenden Al tenasche-heovel. Zie dat woord. 

LiAG-BLORLAND. pold. in den Alblasser waard, prov. Zuid-Hol- 
lamd. Zie Bloklaho (Laac-) (1). 

LAAGDIJK (DE), geh. in de vrye heerl. Schagen , prov. Ifoord-Hol- 
kud. Zie Lacibi». 

LAAGEIND, geh, in het Overmmht van bet Land-van-Cuyk , prov, 
yottrd-Bmhand f arr. en 10 o. O. van 't ffertogenbotch, kant., distr. 
es 1 IJ. .V. van Boxmeer, gem. Beugen-en-Rijkttoort , 5 min. Z. van 
tUjienxni, waartoe hei behoort. 



ML Dm.. 



«•ordm, ir«lk« hiar aietcttoBdia 
1 



•"••*•**•, 



--^ 1; IS ^ ^ 



~ «» 












* 



..!«'• 



fcU: 



*.** 



I 






-^ 



IJ. 7.. W. van Uskwerd, 
\olgei*s het kncïaslcr » ctne opp^rvh 



KAAN (118) , h. ïn Bflflandf prov. Znid-UaUond * «rr. en 
Z. O, vari *s Otarenhagc , kaal. en 1^ n, O, van Delft j gem, 
10 loin. N. van Pijnacker ; mnt 46 h. en 21Q hiw. 

liet is de aanzicnlijksle b. drr grinecntft iMJnacLcr. £r sUat 
4le R. K. kerk en het Beglhuti van Pynacker. — Alle de h* io 
b. zijn zeer aangrcnaam [j^elegCD, door den doortogt welke bier is, 
van aU naar Delft , Rollcrduin , Leyden enx. 

LAAN <DE), b. In Ktiinemerhmlf prov. Noftré-IIoUand , i 
kant. en 1| u. Z. W. van Alkmaar f gera. Limmen ; met 17 h. 
140 inw. 

LAAN (DE) , weg in de Bedijkte Schermer^ prov. Noord-noHtmi 
loopende *an de Zuidervaart, in ccnc ooslclijke rigting^ , naar de S< 
niiirbru|;. 

LAAN (DE), landbadk, ten N. W. van de Zuiden^ j in hoi 
difp f Insscben het Noorder-jrnt en de Brecdc-Wij , w^elkc by luf^^ 
Ier 5 tut 4 oll. onderduikt. 

LAAN (DE RNÜPS-), weg, in /Vw/y» , prov, Gronimjeny in 
zuidelijke rij^tin^i van Colham naar lloo|jeiande Inopende. 

LAAN (DÉ NIEUWE-), landboevc in tiunxintjo ^ prov. Gnfnintft 
arr. en 4^ tl. N. W. van Appmgedam ^ kant. en 3 u. N. N, O, 
Ondrrdeitdam ^ jjem. en - ^-- 

Detc landboevc, welk 
bc»laat van 34 bund. 10 v. r. 60 v. ell., wordt le{][eDwoordig io 
gendom bexelen en bewoond door den Heer Popke tl. LtrttaseBfc. 

LAAN (DË OUOË), lamlbocvc in Hunsiitffo ^ prov. Gr&mnycn, 
en 4| u. N, W. van Appingedam ^ kanl* en IJ u. N. N. O. va» 
Onderdendam ^ genj. en | u. W. Z. W. van Ukswerd. ^_ 

LAAN (TER-), buurs, ïn üunxingoj prov. Groningen f arr. en 4 ^^| 
Z. W. xSitï Appingedam j kont. en II u* Z. O. \m\ Onderdendam , gci^^^ 
\m ^ u. O. van Bedumj onder vretk d. bet beboort , ten O. van üe 
Kardin^ertlj) eii ten N. aan den wrg[ naar Si. Annco j met 8 b. e» 
ruim GO inw. ' 

* Itczc b. maakte vroe(|[cr een kleine arionderlijke regtstoel uit, o 
t].iand in xor beurten, waaronder een die iitaande was, terwijl tg 
len aan bet huis te Mlddclstum locbclioordcn, 

LAAN (VAN DER-), buil., prov. Friesland , kvr , ff "estergao , 
Baarderadcel f arr. en 1^ n. Z. W. van Leetttcarden ^ kant. en 1| 
N» N» \V. van Rautterd , len Z. van ff'eidumj waartoe hel behoort 

Daar Scmotabc» in der lyd den naam dej bewoner» op lyoc kaarl 
aan het buis gegeten beeft ^ soo is deze naam, vah der Laaa, biyk> 
baar verkeerd ; zijnde de naam thans nojr als van ouds Borhu-stat. 
Z^j beslaat eene oppervhkle van 1$ bund. HO v* r., is in bet jaar 181 
door Mr. B. Bqba herbouwd en nteuw aangelegd, en wordt thans 
eigendom bcju^teo door dien« sooo , Mr. W. B. Boma , Grietman t 
Baardcradeel. 

Waarschijnlijk is de naam van dit bnis ontleend aan bet vroegere 
Borndicp, of de Middebee , welke bier langs stroomde. (1). 

LAANDER-VAART (DE), vaart \n kenntmerhud , prov. Aoord-IIoU 
land, grm. Ltmmen , in eene ooittlyke «trekking van de b. de Laan 
naar de Dijf loopende. 

LAANÜERWEG (DE), weg m den fieer-ffugowaard ^ prov, IfikPfd^ 
JioUand , toopetide van bet noordtjinde van den MiddcKcg , aan di 



r-i 



(O D*7r 4A crt ^««tfl itteat kcnMM !• vffllUlig taM «rt. BotKUrflTATl li oH l«Md« 



LAA. 



Dhtipnag , 'm eene mt-saidvettclUke rigliog , Daar den Waard- 

LiA5H0F, Uadg. ia Ooti-Imdtë, op het SuHdatche eil. Jawa, 

nad. £4Umna, io de Batopuueke-OmmêUnden , aan den Westenva». 
Het gruole gebouw Tan dii landg. is door den Raad Tan India, 
WiuiuiiK, gebouwd. 

LAAKHOV£N, landg. in hel Goregt^ prow, Gnminqtn, arr. en 
3 u. O. Z. O. Tan Gnningen, kant., mm, en ^ o. W. ten N. Tan 
Umftzmmd^ 10 min. O. Tan Wtttethrotk ^ waartoe het behoort. 

LAA?ii$£*H(JIZEN, b. ia bet Goregt , proT. Groumgen , arr., kaat. 
ra ^ o. Z. tea W. Tan GronmgeUy gem. en ^ n. N. ten W. Tan fla^ 
trm , langs den Hoomscbe dyk. 

LAAN VAART (DE), Taart, proT. /'rteftoaJ, kw. ^eiteiyoo, griel. 
Bmarder a Jn l . Zie Jaartaabt. 

LAANYAART (DE), Taart in de Bedijku Schermer, proT. Jfoord' 
BplUmd^ loopeode Tan de ZuiderTaarl, in eene oostelijke ngtiog, langt 
de Laaa , naar de Scbermerbmg. 

LAAK WIJK (DE), Undg. in Delfland, proT. Zuid-Hêlland , arr. en 
S n. Z. O. Tan 's Gtaveviage , kant. en 1 u . O. ten N. Tan Jhlft , 
gtm. ca ^ o. N. ten W. Tan Pijnaeker ^ in de b. de Laan. 

IaAAKZIGT , buil. in de bar. Tan Breda , proT. Ffoord-Brahand , 
'^aerde d'alr., arr., kant. en 1 n. N. Tan Breda, gem. en \ u. O. 
vaa Teierimgen. 

Dit boit., Tennaard door lyae firaage dreren , besbnl, lueldedaar^ 
Ue bebooreade groaden , eene opperTUkte Tao 45 band. 99 t. r. 60 
T. di., ea wondt thans ia eigendom beseten door den Heer (^inus 
RA^TAai- TAB LcLTTua, Kapitein der Crenie, wiens familie bet bewoont. 

LAAKZIGT, landg. in ZaUand, proT. Oeerijtsel, arr. en S| u. 
V. M. W. Tan Zwolle, kaot. en ^ u. N. N. O. Tan Kampen, gem. 
ca I a. O. Z. O. Tan JJuelmuidtn , in den Potder-tan-Mastenbroeh , 
aaa dea griatweg Tan Kampen op Geoemniden , by den Zandberg , 
cce der schoonste wandeldreTen by Kampen. 

Dii Laadg. beslaat , met de daartoe behooreode gronden , eene op- 
pertlakte «an 10 bond. IS t. r. 5 t. ell., en wordt thans in ei- 
geadoiD bexeten door den Hoer J. P. A. DiBaasii , woonachtig te Kampen. 

LAAPE (DE), Toonn. state, proT. Friesland ^ kw. Oosfer^oo , griet . 
LteimardeTadeel, arr. kant. en 1^ a. Z. Z. O. Tan Leeuwarden, 
i n. O. Tan Wirdmm , waartoe sy behoorde. 

LAAR , b. in dt Oeer-Feluwe , ^n^, Gelderland, distr., arr. en ruim 
Sa. iea N. Tan Nijmugen, kant., gem. en | n. N. Tan Eltt ; met 
3 h. ea 50 iaw., alle Roomsch Katholyk. 

LAAR of Lau , geb. io Ovper-Gtlder , in bet graafs. Home , proT. 
L im Amrg , dislr., arr. en 4 u. W. Tan Roermonde , kant. gem. en | n. 
N. Taa Weeri. 

Het is slecbu etne scer lange straat , met 40 h. en 200 inw. Ook 
kerft mea er eeaea wind-korenmolen. 

LAAR, geh. in de Meijerij 9an 's liertogenhouh , kw. Oisterwijk, 
arr. ea 4 n. Z. W. Tan 'sUertogenbosch, kant., gem. en i u. W. 
«aa TiUmrg: met 04 h. en 280 inw. 

LAAR , b. in de Meijerij van 't Hertogenbosch , kw. Peelland , proT. 
Kmrd-Brmimmd , Derde distr., arr. en 2 u. N. O. Tan Bindhoven, 
Uat. ea 1| a. W. N. W. Tan Helmond, gem. Nunen-Gerwen-en- 
BtdenpetUn ^ 10 min. N. W. fan Gerwen, waartoe het behoort; met 
tl b. ca liO inw. 



hAÉL 



^ ' mltlh' 



hkAh , ^mrm» mms tan bei mkéSL bdi ffiwiiir, ia kt Oikt- 
kmnHiin étffwm, ütndu. Zie LctniAAi.. 

LAAR (BEI) «f Her La», krao. n Ttllmul, 'm ét Ommenmar- 
tém, fn^* Oimjmêl, mr* cd 7 «. H. H. 0« vaa ÜMnilcry kaat. 
2(« t«M Ommtn f gtm* AmbU-OmwÊtn , ia de baart Bmiwmm * ter pUatae 
WÊÊf éë B«0ft iimA de Veebt laoMavlMljeB. 

Hei bub op ótm b«fai«, wat Trocfer eea aetr tierfc tloi , beiwclb 
Ia iWSO ff a%«rwor|«fi eo Terbraod, daar Wnua via Okaaaaaaa, dea 
^\lf§n dart%tlMi WMcbop vaa Utiaebt, daeb latar veJar e«ea ftork ia 
«r|y|«b(Hm(l« Ia brt jaar 1372 giogeo da tCadca i>aTeat(r ea Zwolle 
«Mi Aiaota f Aff Haaaa , daa Nafenao fa c iiigiUB Kttebap iraa Uiraekfcy 
mm vfirbiodtaoit aan , aa bragten te aanwa eea flerk leoer ter beea 
i«««fn E«iMT VA« Zalri, Heer foa aar Laab, waaraiede i^, dea 
i Mfi, «oor dit katteel raktea, beiwelk s|| dea 98 dier auaad m 
ifwéfêjf termaMtafdaa , ea tot den grtad aflMandden. Het kasteel 
w«nl wfflar opgebouwd , aobtér oieer io de oabybeid der etad Ommen, 
»u in 1880 wederom Yerbrand door Fuw» rtm WavaLMzaeTaa , den 
f|(fttgik4»n BiNobop van UlroobU 

l>« fliffiiiiaiir «an atr Laai Teraoeode aich met dea Biuebop , op 
iroorwaarae , dat by Utraobt Deventer en Zwolle geen oorlog sonde 
Mndoitn dnn na trt maanden te voren dit aangeiecd te bebben. 

In 1tt7tf l>thoorde de baTcit aan BaitT Baron Muiait^ Heer «a» 
alt Imar , tnn welken tyde op deie batei. lag , bet regt van eolbitk 
van o»n«n l^rcdikant voor de itad Ommen. 

tn 1748 beboordo do havet. waarop^ bet regt van bet oveijagermees- 
ttMHimbt van OvarQMel wat gebecbt aan Jat LoanruK Graaf vab 
Haoartaiff, Hoer aan air LAAa, OUhmküf en Berfbeunnufe» ^ Drott 
van IJ«Mtniutden « en lloog>Ba1juw van Aiel , Nenten en Biervliet , 
étw wien bot tegenwoordige bnn bbt luAa tot een jagUlot werd in- 
|trt*t. De landerUen beboorende by aar Laab, bïeslaan eene op- 
ptrvlakta van 611 bond. SB v. r. 44 v. eU., woeden tbant in eigen- 
«nm bewKan door Jookbctr Auaavis Siaawaa vab aar Laab die bet 



l«A4n (MKT), b. in de Mfmnj aaa 't ilerltftakicA , kw. OitUt^ 
fMt « ninrtv* tfwmé'Brmkmmd, Zie fiüataaiaeava (Da). 

I«.UB tllKT). b. in do Mnjtrij mm U HÊtioftmimtk , kw. OtMr 
liirtrOit,. ii<f^t di»U.^ tvrede gcdeellej arr. ea 4^ n. W. ten N. vaa 
Miimlh^ftm , kjinl. «n 44 u. W. Z. W. vaa MacAef , gcm. Airswa. 

I».4AU ^U(\T)« o«k K LiAaacanaava , geb. ia de Meierij vaa 
V êttfi^>fitmhf^y kw. PtMmd, prov. /fmré-Btmkmmtl ^ Derdg distr., 
wnN ^'34 a% E. tX xmin Si u d kt nm , kaat. ea &( a, Z. W.vaa^tfea, 



van Maarbeeac, | a. vaa da I iaibargwbB grcaaea; aiet 

bs «^ 4K mw. 

IvX VU iHET>« viaraa. adril. b. ia da M^ijtrij mm U BuHjiniittl, 
X.%. r^^Aw^. pr»Y. 5Atnl>J r a* > edy air. ca S^ a. Z. O. vaa 'tüf< 
ae^N»N)v>wA ^ Iahu «a t| a. Z. W. vaa TafM, gfat. 51. 



>^ ^«n1«MI. b bt^Mfdeaaa btt awd Bt wb tad i t b jiaftlgk ggjacbt 
VMt, «Mr4«nr. IV H«<«va t:M dil ban bctatai ia da Eaubatarbt k«rk 
«KHti» >^r/ii«*Ai«iv ijifd . viYÜc %vLani ^^^^w dea tteer vaa aar Lami be- 



hkl. 



UlUL IBST GAOOTfi-) i VOORD. addU h. iu de Mtifirij êmn 
>Hii »f iBl ii rA , 1l«. ^atiiand, prov. Noord-Bruhand ^ arr, en 3^ u. 

LAA&(1ET ULIS-TE-^, ook mtX ait Hor g«beel<Mi , oimI odell. h, m 

ér W. f Ml Brrda , prov. ifoord-Brabmtd, riertte ditlr», arr. en 3 u. 

Liva W. v-ftB Sttd^f kent, en o u, Z. 3^. W. van Gitwrken , fem. ^t<»- 

é t ü wm W t r mk vmi ^ | »< N. O. t«n GrooUZundert, otntrvnt da Wvarr^j». 

£Hl giAguw , è»t«clk rooiiotu in ket «iilcr uelc<;i(en is^ »4ia Holecr, 

Mft «U f dHioalé iBordt , do «oonpbaU der Hecrcii vau Drnla , voor- 

%am md«« 44i do De«rien uf Noorritanneu fiel ka>UH:i dier 

iKl linit Ireell deo oojim ^e^vcn attii ecu >ieritiaard 

f — *j | » w * dik««rf in de oude bneven voorkomi. Jn het tus- 

vo« diunnn». Vrouwe wan Stnjtn^ van hel jaar d9i2, dat 

wofo QoJiwiitkundiggn «ehter oiel^ooreclit (jrlioudco wordt ^ vitjdi 

M G, >• SootAV o!» harcii Kastelein gemeld. Jlei k«slocl bou dus 

idft ««■ ^ Itrodc efu« dad^ekeoeo. Vrouwe MaiUaiet tAs oc Laam, 

BMalkt£ b(j leftdtinna , d. d. 10 October 1483 , na d^n doad van horeo 

i»t Jaji v*5i NxotmTEti f het Hcis-TE-L^iA , met de allodiaiu goodt- 

»^ c^|hob m» kvBCO «on Uesimik vau N4S§*o« 

Tor» Ak ke»L DoBgen . ien jare 1515, Terlteurd Tcrkloord wjh^ 

tan Jab VAi DAALiteB , laai»te Meer min UoHgen^ 

t«rt op die bocrl. aan Hendaik tax Nassac, Heer oon 

•^ ■—■■■^iP Jetc, drn 12 Januari) Ifi5^^ aan Robloi' tas iKtiC' 

I, tuet erve en toebeboori'n , overgaf. Na dieij« 

JbaUivtr Pao.» ia» Namao va» McBvi^n , den ^ April 1U91 , 

Jofvrotiw ÜAftii VAN Al WijfiftARiioBii crUomlc dit 





i, m Loop don ^ Jul|| ll}47 , en baar toon, Jonkiieer Jah 
MS ■• WuaOAiKW oord nti baar, den 24 Juny 1561 , ddknnuL'de ver- 
hmé^ 1« bet joor 16ld «a« JonUieer Wijjiart vai de Wn^fCABKOK» , 
K fa nik ca Donproost van St. Ijamberi ie Luik , in 1Ü19 xijnc 
wmkÊT^ Vwi n A.&0» TAJi 01 WiinèAtmotii Y en in 1630 Hrer Wusaat 
Guasi vas M Wiiailinli ^ Ridder^ Durggrant' van Gtldenaeken, daar- 
IW loolslA deed dit goed « den 3 Au^iistos 1630, bij 
JOB %«fi 4400 gulden, aan Jonkheer KncEintnv Mas- 
^■iiam %êm Lnonntsa, Keer mn U^tffw^gÊtk , o«er. Jn 1641 komt 
.IhaaniK «ai ooo Don loor 7000 guld. m het» ïjexit van dit le<>itgoi'd ; 
« tlRI9« ioailüer WiGOLAAA VAn oca ÜDVtf , en no^ heUeltde jaar Jo- 
• a» *as Bixai « Seboot en Mrijfr van Znndcrt en [lij<»ber(j;(.*n ; in 
ITli, AaMt» Ono^ Mnjo"^'- v<>i hel regiment Kavaiicrie in de amiée 
Pritff «an Saieu . naderband Kolonel in Nederland- 

<iïo bet aatx;,!. . :.i ..j.^ verbeterd en met tuinen en bt- 
versierd beeA, 2f|)ne vredu>Ac, Vrouwe Aa9A CAvnAaiNA 
veriorUt dit landgoed , in het jaar 1744, ann den lieer Ak- 
«lAM jlaooafVi ratroaiet , van de Orde ran Dannenliorg ^ Generaal 
Aer tafcalmc co üolooel van ren n'gerTient Intuiilcne ten dienste van 
d«arn 8t«»4, TOOt i^77S (gulden. Kindclijk ging dit (;ocd , na dcii 
étmA va» voorgaand* beat t Ier , ï^ koon, d. d. 14 Mei 176S, over aan 
Mvaaia Itaonuf Joakbeer «a.v Ruct. Thans iH-^laat bet, met de daartoe 
[ügrvoiiefl, eenc oppen loklc van 4 l»uuJ. ^ v. r. il ftelh, 
w olgtaAja botatgn door den Uecr Vfims oa UaacooAT, laur- 
ier «ao Brnaoel. 
lAAft (fl£T KUKI^iE-), vooral. adclL b. tn »] nm '« //ci> 

ir^« Ie PfêOrtMti^ prov. Joótd-ifraitanff i] u. Z. i>. 




LAAK . V m: ht-jhtL ^zi.:. 
distr. / 

ten O. _^- ia h "/en- op- Zoon, pr:\ . 

ver vaii "• tea Z. van Bri'l\ , 

LA \ _ . ïtn. ïO * u, Z. \an f^'cuic : 

ivar' ■ 

LA. ^ «. S af^vt , piov. G^ld<rlan:l . 

keu. Ht' ii'A. en 1 a. •>. * uj /.'>- 

Z. '• .-.rri -a <Je buun. Zirizp . aa: 

il ^„- .2a=-» injerijt voor boeren* > 

in 1 . . - - :»i-Cï<fi , benevens teer >c!iC":ii 

>ij: ^ ■•nu**- en bouwlami, be*laat cvie 

ii| . ^> i.'... en wordt lLan$ in cij-jn- 

111- j^ .* ?c-ienl te Utrecht. 

«•• : .. iL^'it praats, van Birgen-o'y-Zoo'n , 

i . .ï*.r . X.T. en 3| u. W. tvn Z. van 

■' ,^j~Jjümf gem. en 1 u. Z. ^V. vaa 

II den üoluksche'.'ircht^.'J . >'. O. 
_. : ra 4 niijien breeJ. 
».« . k*. ffeiter^oo, griel, ff^ijtitbrit- 
• ^. W. van Sneek, £ u. ^. ten ü. van 
. x'Kvrl. 

^u«Jnd in Go:ilandf fTjv. y^f^rfl-fiol- 

». L] x*:»Iaat een opp'*rvlakte\an 57ü b.ind. 

.^..••> :3 Gooiland, prov. ycord-Hjlland, 

•A\ Chze'kitartier der prov. l'trechi . arr. 
jJuttH . welke van bet voonu. Luis l.xkB . 
.^•j .villeenl. 

. w.-. van Breda, prov. .yoord-Bnyi.-^nd , 

.. .'. \jn Braband, kant. en i u. W. ten Z. 

....^•ê-.iNV«.-. i u, O. van Rijen , naartoe bet 

tS.' -•*• 

.-.• y^^-Vry ran 's Hertogenbosch j kw . AVüi- 

•»,w*iti'. /^frrfe distr., arr., kant. en 1 ii. Z. 

•O min. N. W. van Aaht ; met ::i b. 

-.»..•». li>^jtc in de Zee-rna^ara , op S'' 45' 

t. . > ..Cl groot ril', hetwelk zich van de Sa- 

^ iii . vel tf niijlon \cr . uitstrekt, u^iarop 

.,;:.i-::i lijn. oput'Ike, op »-.>ninii;rL' pUat^cu , 

.. 4JU-Ï . t«intij en meer vaJi-mcn >iuter5 »iaan. 

^ • t:l'. ï'-'-eh oji cJ.' ^rtler-felmee . nn'v. fft/- 

^ '.-i. a;ns Ljwr , waarvan iicl /ijiien uaaiu ont- 

"V v-riET Lair, h. in d' Mvijerij rein '*• //er- 

».„■. prov. ï\oori!-Brfi{*tiiid f 'Jiitedr' iUa.. arr. 

;. :.7e-.'' MfA, kant. en li n. N. W. Bottel, 

^,., » Tsoakt i.<*n »jcdi;ellc uil *an hel jrh. //i IA" iiiN 

1 .^'.Ljeh. inde ileijirij c>in 'i l/crti'^tiii\h''cii . 
.\ ^ "', \^y'dUrahand. Zie Laib (het) 



lab; 9 

tilXSTRAAT of LAABmAVBsr , bann. op de Midêei-VtlmweH, prov. 

UArlmmJ, aislr. Felmtte, iw., arr. en 9 h. N. iran Arnhem^ kanU 

m%l u. S. ten O. fan jÉpetdoom, gem. en ^ o. Z. Tan ^j>e. 

LAAIIWUK, hout^. in Jfederlands'Gmana, kol, Suriname, aan 
ie Smrimtmte , ter regterxijde in liet afraren ; palende bovenwaarU Aan 
4e MiüerpUot. Maagdenborg , beoedenvaarts aan de fuikerpUnt. Vree- 
iud; 1143 akk. groot. 

LAARWUK (LAND-TAN') , reri. kottgr. in JfederUnds-Guiamt, 
kal. Smrimame , aan de PauUukrtek , ter liokerzyde in bet afvaren ; 
palende boTeowaarts aan het Land van Maagdenburg, benedenwaarta 
aan de saikerplant. Bleijendal. 

LAAfiWOL'D, bavcs. in OuUrmotrderdingtpil , proT, Drenthe, arr., 
adB. en jodic. kant. en 3 a. N. O. van jitteu, gem. Zuid-Laren, go- 
lr|m op den boek Tan de groote wegen van Assen naar Groniogen en 
Hiascboten. 

Het buis iiAAawoa» dagteekent Tan seer oude tydeo « en komt reeda 
«•or in de oudste oorkonden Tan bet kerspel Zuid-Laren , aonder 'dal 
«en ccbtcr den tyd Tan de sticbling beeft kunnen opsporen. 

Uïcr vas Troeger de zetel Tan bet oode , ecbter niet adeiyk , ge- 
■hebt TAS ScLiACB, bctwelk in latere tijden in Drentbe seer in aan- 
lïcA en aebting was. Nadat 4le laatste Tan dit geslacbt overleed , 
is, in bet jaar l750, bet bnis LftAawooo door den loenmaligen Drost 
Taa Morrorèen en Drentbe , Albxaroea Cakkl Graaf tas Hbideh , aan- 
gekocbt , die ket gebeel Yertimmerde. Uet was toen geeoe bavexatbe , 
■aar de iaoper verkreeg , op s\jn versoek , h\j besluit Tan de Eidder- 
scbap e» eigenërfden van den 23 Maart 1751 , de boTOegdbeid , om Tan 
de kavezalbe Vleddering , bem in eigendom toekomende , bet regt Tan 
bavcutbe over te brengen op bet buis LsAawooa, waardoor dit dos 
ccn baTcx. werd. Sedert was bet bet buis der Graven tan Hbidxr , tot 
wdke beboort de nog levende Admiraal in Russische dienst Lodbwuk Sl- 
aan» Vucsn GvsTAir , Graaf vak Heidbr , die in 1773 te *s Graven- 
bage geboren werd. LAAawon» wordt thans in eigendom bezeten en 
bevoood door Mevrouw de wed. S. J. Graaf vai Hbiobh Rbihbstiih , in 
leven Lid van de Tweede Kamer der Staten Generaal , en baren zoon 
Mr. L. Graaf vaü Hbiobs van Rbuiestsib , Kantonregter te Assen (1). 

LAAST£RP, voonn. state prov. Friesland, kw. Oottergoo , griet. 
Bennaarderadeei, arr. en 2 u. N. van Sneek, kant. en 1^ u. N. van 
B ê U wm i 'd, ^ u. Z. O. van Ootterend, waartoe zy behoorde. 

LA1UW-61M0NSWAARD, pold. in den Biesboteh , prov. Zuid- 
EeUmmd. Zie Loow-Sibomwaabd. 

LAAXUM of Laajisob , in bet oud Friescb Laxüdm of Labcbsbs , geb., 
prov. frietlan^, kw. Westertfoo, griet. ffemelumer-Oldephaert-en' 
Jeardu^ide , arr. en 6 u. Z. W. van Sneek, kaol. en 2 u. Z. van 
B in d el oe ye n , 1 o. Z. O. van Staeoren , i u. Z. Tan ff^ams , waartoe 
bet beboort , aan de Zuiderzee ; met 20 inw., die zich veel bezig bou- 
ten awt de viscbvangst, voomamelük van seebot, zyude de Laazumer- 
bot in Friesland zeer bekend. 

LABA , WAT'LABA , riv. in Oost-Indië, op bet jitnhonseke eil. 
aan de Oostkust zich met ceoe ooslelyke rigliog in zee ont- 



m na z» «««r dit (xlacLt , over bet bui* Laarwoom . fla ortr éeu Biwisetaw AdairMl. 
(«rf VM mtsMÊM . én OrfnarA: roUt-Mmanak tu tSST ca t8>S , « ftgnw. Stoolvn Otm». 
»'.• 1. y tt. 



_ ,^ -„j^ • 'jHHOif . op heteil. Cmt» 
, ^— ^ tt ?c. Aaoabaai , Z. van 

_j» . - ^s'ïTï' ja»»« «■■ de koflijplani. L a^ -^ 
^« • s%i-^^ fci Jrw , in J\'ederlands'G^ "^ 
^t^'-mmf ï» VirsT-iS-Tiiocvr, 
..-•rr,'"--:iJ:. "3 Jtderiands-Guianaf kc» ^ 

:^. — «: ..rr iinkerband in het afvarco := 

-. .-.vi La»i-vaD-Bruincndanl , boncdciv 
^■,^. i • iJ-f ii"=a^e/A, maarmede lij lalr^*" 
: i !: f i b is door de sUtLc golvin^' 
_^ ^^t *^^s f j a« 4 en Labadies-Uoop Icn deel^ 
j. >ƒ ^j.ïrf cr»l. De ^'egers noemden haar 

.j;uaj>->üvp staat een houten toren . als 

.. «c*^ 3L.cöen een Tla^^lok , aan «elLe bij 

. . .«MS 2aak en $do , de Nederlandscbe tIb^ 

^^x-.0>iA-EU7.iBETH. Latoenplant. in .»cer- 

•«rvMrtnw . a:;n Ac Mctfe^ka-kreek : palende bo- 

xi^«e«t Ijnd-Tan-BruiBCDdaal, benedenvaarts aan 

Tj\^ akker* ^r\x>l. 

'^' __" i /«9^/wi^:7. o;» bel Su nJu fcie eil. Jam , ads. res. 

^ _*n-mt4* o? de >!:Te«ien Tan het bsd Koeripan. 

^ _ gi tX'A'-^M»-. op hft Smndmtrfu eil. Ctlehes , op 

. ^ « K.»i ■*«■ J5^^ <*'*^ xenlerkte po«t . vaar. toen de 

"" .^ j^^,. f^ feie^l oiUnd uitbrak , de Tweede Luitenant 

..^,^y/e«, e%en aU de»tijds ico Tole aiicerea , toot de 

•«ffiknrt>> *• ****■ *"•*"' ^^"ï^^d der bcToikin,* x wichten moest. 

" ""* 1*1-* ^**^ i" iKvt-im*iif. op hel SmmJmscke eil. CrMei , 



Il tV»*-/'»»»*^. in de Zre-iwB-rWfff», Zie Labokü. 
\^, 'i A-» MOi ■:* iy%vt-I-iJtr . ia de Stnat-r^m-Mck^atmr ^ aan 

• " "^.!, -s»! i«N Ste'wiiic.W eil. Ceiftet.^ 

" *'*^'^*/', V ^ « C*n»^-/"rf»e. op hel Sumt/asrhg eil. fiümeo, rijk 

Ift.- .— -*■ ,^ ^ *.Afc»t, riv. in Ocst-lnJit ^ op hel .SMNdAfrAe eil. 

• "^ *" ^ ^^ i.ti«2i»»l % niol eene zuidelijke rijtinj in lee uitloopende. 
*'*"*' ** ,.^ ^f •Vf:-/frrtV, op bet eil. Tjiatiamo of ^l^hi^ , e«i 

• *'*^* . X-, W"**"***-^'**'''" • ^'!?o*"^* ^P de Noordkusl . aan de 
M * *T"* ".v »f •*'«*'*« waaronder eenige Chrii^ncn . wonen in 
'^ ''*^ Ml*.'» '•? wIcH ijfbouTad. 

KuniN^"'*' '- '^ti^^fLani^straat, pnx. yoord-Brabamd, Ttteede 
^' y t^i ' ^- ^' ^^' "" 's Herioifenhcnh , kant. en 1 ii. 
,li*Ji.. «"'^^^,1^ ^^oeltelijk gem. rrij hoert- Capelie ^ (redeeltelijk 
^^ '*** i ^^xjia (V^v/.V; met 4 h. en 30 inw.. %an welke 5 h., 
g«'«t •" » '^<^- I nfA"**ee-rfly>e//e, en 1 h. en 6 inw. onder Cd/ie/Ze. 
^„ ^4 in» ' . ^i' gfh. een ho^irnwcrk van dien naam, waarvan 

^'^^'"n«vT »'.^**" tijn, daar het in 1830 -edeclli^lijk is hersteld 

^,,v»on»f''' .^'^£,VA.lRT.. water in de Lattgstraat , prov. .IWrc/- 
Ï.K*^»»*'^'' ïj^'jlf gem. Capelte. — Het ontstaat aan het I«abhe^at , 
p,«Uin»t ^ Doordeiyke rigling in den licsot'sche-Gantcl uit. 



LA». tf 

UffiANG , ciL ia OüH-hJii, m den Móimitdk Artk^^ ten O. 

ym ibet eil. Sjam , cea der Molaktche eÜaodeii. 

LIBOKIE, al. in Ooti-Indfi, in de Straai-mt^MaiUmar , aan de 
vcstiiut van bet SMudasehe dl. Celthts. 

LAfi£!f iLlE , straat in Oott-IndSy aan de vettkott Tan bet ^bu&H 
jrie ui. r«if*e«. 

LA>BERGERIE, geb. in de beerl. BmmfoH, (rroolb. Lvxem&wy. 
Zie SoÈirvBn. 

LABET, d. in Oott-Indie, op bet eil. Jnnor, een der Zmtdwestër- 
ntmmdem-wan-BoÊulm , 8 m. N. W. Tan Xarcnti. 

LABETAKKA , voonn. at. cp bet Bandattke eil. Jjfeira , in bet 
■tordelyksie gedieche , die in bei jaar 1890 neg ia bïoeijeiide itaat 
vas ; door tweespalt tnsscben de Oelitima*s en Oelisiwa^s , twee tege» 
diander woedende partgen , waarvan de UaUtgenoenide de overband 
Wbiebl , werd de eervtgenocmde , waaronder een groot gedeelte der be- 
«tlking Tan LèBAT&KKA , ten onder gebragt. 

Den 5 Jalij 1^109 werd dete stad door de onsen , onder den Zee- 
Toogd Siaoa Jabss. Hobs, stonnenderbaod ingenomen. I>e Bandane- 
sen mameo de -vlagt ie bet boscb en lieten bun alles tan prooi, dio 
daar üraaQcB buit, en onder anderen 14 bassen, die men naar bet 
kastcd brsgt , Tonden. 

LABETAr , d. in Oost-lmdü, op den westboek Tan bet «1. ^da- 
aoro^ eea der Zsulisfiter-etlBfidni-'aait-Bandb. 

LABUUOK, d. ia OoMtlndié, op bet Smmdmteke tal. Jmm , reiid. 
Premmfer-XemenUchappen , reg. Smwudanff, 

LABIJAÜG, oad d. in Oott-indii, op bet Smndasdk§ eil. Jawa^ 
rcnd. Pream^er-Refeutsehappen, reg. Soekapoera^ prinsd. PomdaJ€mg.r 

LABO, st. in Oott-Iniië , op bet Sundtuche eil. ^mna^ti , op 
V 90" N. B.; met haodel in peper. 

LABOAN, eil. in Oott-Jndü, in de Zee^wm-Celi^. Zie La- 



LABOA^CG, d. in Oost-IntUë, op bet &ni<iaseAe eil. Celeba, op 
de noordoostelijke landtong, resid. Menaio, aan de Bogt-Tan-Catsjeli. 

LABOAÜW, d. in OoU-Jnéië, op bet ^nnd^ucAecil. Madum , koningr. 
Madmra, afdeeling Sampang ^ aan de snidknst van bet eiland. 

LABOBER , dl. in Oast-imNe, in den Moluksehe-Jr^il^ , tot de 
Tcnnüèer-dlaiu/en behoorende , ten ü. W. Tan Timor-Laot. 

Dit diaod onderscbddt xicb door eenen hoogen piekberg , die xïcfa tot 
eese boogte Tan 6 of 700 Toeten boven de see Terbeft. Het dIaod is- 
secr klipacbtig , docb met boomgewas begrodd. Aan den kant vindt 
men bier soet water , van bet gebergte afstroemendc. Ten Westen Tao 
L^ a s asa Tmdt « men nog eeoe menigte eilanden en banken , die de 
doorvaart naar see beletten. 

LABOE, scbiereil. in Oos^>/a4fte^ in den Moiuksehe-jérdkipel , resid» 
Termmie. 

LABOE (PUIIT-) , kaap in Oott-lndii , in den Moluktche- Archipel , 
aan de siidwestkust Tan Batjan, 

LABOE- AG AM, d. in Oost-Indië, op bet Smndatehe eil. Sumatray 
in de JVnraa^ftaftaMjrAe-^ormüam/im. 

LABOEAN , d. in Ooti-Indië, op het Sundasche eil. Java , resid. 
Pekalou^amg^ reg. Batang, 40 palen W. Tan Samarang, aan de Zet- 
vu-Java. 

Op de boogte Tan dit d. loopt een koraalrif, van den wal tot om- 
Wcat twee n^ilea in ace , dal ecbter buiten bet Taarwater ligt en soo 



^^^ . ^& «ijüer gecD voorbeeld van 
...k j j je ven. 

im . «rf :|i oet Sundasche ell. ./ara , 

jt. . Kut. . op bel eil. Lomhak , cea 

J4ai iu Oost'Indié, aan bel 
•..tta-.iiufifferft, aan tle Ooslkn^t. 
te . •«Mc' J^ een der IVaxsau-eUauden , in 
..«^k..?« uu .^uina/ra. 

.. . ..^tfji . Laioo4!i of LiBowAü , eil. ia 
... ^.«« . odu de Noordoostkust, van bet eil. 
.. . >*.,««. y iïO' N. B., 132' 40' O. L., 
. .,.M<iKU traehlten xich bier te vertrecfi te 
^. .jwi4j:',a verdreven waren. 
.«. .MuiE . op bel Suitdasche eil. Samatraf 

. _«|» u Otut'Indië, op het Sumdasche eil. Su- 

, «.« iceieu , «aaruil bel eil. Batjan , in den 
..^^. ''-i-Hulf i» saiiien;;i-»leld. 
.^..1 .4 «cLcer op de i.V)slku$l een fart , del op 
^v .u»ier-Ztfe%JOjd Hoi.i veroverd word. 
,« ^^ ••ctki'u mcu j^euconlijL geeft aan de bewoners 
vmÜ Vurauttr. 
_^ .jiAA. Laijk»«& ut' Laial , ook WL'lSr. Aa^i-Bjui, 
.« >tMrdvH>slku>l \^a bel6u/cii£4cAe eil. Z/orMto, 
" X. ny V O. L. (l). 

ht**- I*di<' • OU bet Suttdasvhe eil. Jtirci , resid. 
^ ^ ^^^ . ix-y. StMtlupoera , jau de Kdli^oudo. 

; ƒ(/*»•-* 'iiitë , op bel i^andasche ed. SuriMtra , 3" 

' ' ■ T 

« ** ■ "*■ 

1^-. »■•*<«'' > ^P bel i^icnc/cAfcAe eil. Sttmalns , aan de 

^.^ ■ l^JiMi. Hou handelt er in slofjoud en Lasuler. 

^ j^'ItuUf op bel iiuadasche eil. Pamjesame , 

*''?i>M. -»»**■ "' CXwi-ZwAe, ophcl5aj«</i«cAe eil. 5i«ma- 

a i/W-i«*/««>".» iu de Zee-raii-Ce/<?iej. Zie Labo». 
" ' ;^ ^^ ^. :u 0*Mt'iitdü' , op bel 5iiJi4/a«:Ae eil. Jara, 

.^' ' ^ ^*^,.^a**/*^« , rej. SoAapoera. Zie voorts k&wroa co. 

* * *' *».,lkOü de Neger» geven aan de verlaten suiker- 
^ " ■ >th,(i»iiM«/i-C<^f<^'*a, Lol. Aanname. Zie Klabe3BCEK. 

k. it Otut-Ittdii', op bel JrntMuskhe eil. CVrom, 
' ^ \..- M^' vi4xA>i-Cerauj. 
*" ■ '" ^ ^^^ ^ju eeue londerlinge gedaaate « xicb als een 
'"^r.. «oocdotfttde. Op deien berg slaan eenige dorpen 

*.* ^, ..u (Kwt iHdiêf iu den JÊolukscke^^rchifelf op 

• ' * * "' ',tfiUui»K«> ^'^ ^*f* Latynscbe naam van de riv. 
'*''^' "tl- l^'üoUaad ta Ctrtckt, Zie Li» ^lii). 

.». « *^'**" 

j^ ^a»Tti «U ASB4-BA11 ;St.) iu «M ««.«It dwl. 



LAG. 



19 



LiCMOK D , naam , onder welien het d. Lakbbord , in de Over- 
ietmme, proT. Gtlierland, wel eeiu Toorkoml. Zie Laemohd. 

LACTOR, oud d. in Octt-Inéië, op het Bandasehe cil. Aetra, 
lo brt begin der Torige éeow stond bet onder Lahetakha, 

LADAKG-LAWAS , d. in Oosi-Indië, op het Sundasehe eil. 5if ma- 
tn, Sf"^* Z^^' Padangy in de Padangsche -Bovenlanden, 

LADANGARA , d. in Oott-Indié', op bet eil. Lomboek , een der 
KUiMeSunda-eilanden f in de nabijheid van een groot meer. 

LADDER (DE), landingtplaaU in fFest-Indië, op bet èil. Saba, 
cto der Kleine- Aoiilles , N . W. ten N. van het dorp. 

Het is er xccr moeyelgk te naderen. Er is geene baai en de smalle 
vbkke bank , beneden aan bet steile gebergte , bestaat uit enkele Yleu- 
ten of lierer rond gespoelde ballen en rolsteenen , waarop altoos eene 
booge branding slaat. Docb na dese gevaarlijke landing vangt bet 
mo^^elijke Tan den togt eerst aan. Met alle regt draagt het berraad 
den naam Tan Ladder; want langs eenen, door klippen gevormden, 
ooregelmatigen trap , klimt men byna 1700 Toeten naar boven. 

LADDER-KASTEELTJE <HET.), naam, welken men in de wande- 
ling geeft aan de oude bofst. Daasbohk, in de. bar. Tan Breda, prov. 
fioord'Brahand. Zit Daasdohk. 

LADl^ Ta!i»jo!ic-Laim of Ladib, kaap in Oott-Indië, in de Zee- 
9mn-Carimala , aan de Noordkust van bet Sundtuehe eil. Bomeo, 

LADJ A , kaap in Oott-Indiëf op bet Sundagche eil. Java , res. Soera- 
haym, »é%.Tt»d.Grü$é, aan de Straat-van-Hadura , N. W . van Grissé. 

LADJNGKOER, lands. in Jfrika, in Opper-Guinea , aan de Goudkust» 

het land is er redelijk bevolkt , tamelijk vruchtbaar , docb bij uit- 
Demendheid ryk in vee, koebeesten, Tarkens, schapen, boenders eni. 
welke hier dageiyks door de Zwarten Tan de Gondkust redelijk goed- 
koop , ra in groole menigte worden ingekocht , om naar de Bo- 
vcD-kost ie vervoeren. Voor het overige generen lich de inwoners , 
boitcn den handel, met den landbouw en de vischvangst, van het 
eerste tamelijk , doch van het laatste zeewaarts weinig of niet , aange- 
aien de stranden hier omtrent steil xijn en het moeijeiyk is om er aan 
land te komen en derhalve met kleine kanoos op sommige ,t\jden onge- 
naakbaar ; doch bet gebrek aan zeevisch , wordt door de vischr^ke ri- 
vieren of binnenwateren genoegzaam vergoed. 

LAEGENEN , geb., prov. Frieiland, kw. ^ettergoo , griet. Heme» 
Inmer-OUepkaert-en-Nowdwolde, Zie Laaiui.. 

LAER , vl. in Oott-Indië, op het MoUüttehe eil. Groot Kei, mtX 
ecne goede reede aan de Bogt-van-Laer , al waar men op negen vademen 
«enen ankergrond voor schepen , en nader aan den wal voor kleinere 
vaartoigen vindt. Van hier wordt handel op Banda en de Ceramsche- 
Eilanden gedreven. 

LAER , geb. in Onper-Gelder , prov. Limburg, Zie Laab (1). 

LAER (BOGT-VAN-) , baai in Oosi-lndië, in den Jfo/uitcAe-^^rcAt- 
pei, aan de westkust van Groot*Kei. 

LAEVEFANCfM, oude standplaats der Romeinen, welke op de kaart 
van pKmiftu voorkomti Zie LevAESAsnn. 

LAGE- BOEKHORST (DE), gem. \ü Rijnland, prov. Zuid-Holland. 
Zie BoeuoasT (De Ybijb-bs-Laci) (!2). 



(i; ■«■ smka alh éa ofcrtfi voordn vtl 



LAI gMpeU, doeh bkr niet Toerkomeadt, op 



(t) EVM MM BMfcfl 



4» omisi m*t Uaa lUNiigMtaldB woorda, valke hiar akt pfOBdia 



ld 

algemeen bij i' 

CUIlitr ilu.li'cl<'" 

LABüKAN 
rcsid. Pathi 

LAHÜLü 
der LIciiii' 

LAlilïK:' 
cil. Loin^- 

LxVBOi 
de Indi 

LAIi«- 

O0St-/in 

BoniL'o 
nabij II- 
yesli;;- 

LA- 
laiii!^. 

L\ 
mui. 



^ ^i?. «1 i :. Z. vaii 
^3 lai i^t d. i?o- 

-w ^•c-~^/.Vdn(i, over 

,.^i«r "•*'■ ifhi-imj'Tn, Zie 

^ <H^. -«Ji >;,'-i_:f.'» . prov. 
.^^ .nt. Rz f TI. O. t<*n N. 

__ - .aacseii ?«:uj»p:.t en Scha- 

,^s» - ■'•«ö. Sciui : ix-i^'i-Burg- 

.^^►. sai. n.ittinrt. ^frdoold is. 

^_. «.^-rïcse— .tr«riii4 r^j^i Je gem. 

. ai '♦wir»i -. .'■rf' ii <KCl\e 

. .mm e •■•:v.e Srojipc £u:dzijdc » 

_.^ 'irroum. 

_ i--^.» -jT nimi. 4*" ■». r. 55 T. ell. 

-iBAi:n<«^ ïijria ïil: i;:e huizen 

^^^, «ar^nuir *»f X'tfrifrijen , en 

", .^. .» . ^' - t r -' i : 'i -• r- R :» a .: . 

' -..w«--^« * • ■"* *'- ^icdvcnne, 

,,.,4^ -r»»%- '^ mr*ê- Holland f arr. 
^^ -i:«- «» »• -• '^° Edam, (ycm. 

> ^. «M ^' •*■' • ?"»'■• yoord-IIoUtmd, 

^.. *- '»*^"= • 7^-'^- ^oord-Holland, 

,^ I »? "•}•-• *3'^.•^^ Siria^en, pror. 



§"• 



;il il.' V;sk.aj-, Z. 



aan 



^ v% ^-^i»*'-»". .-.••'••? .*?;'ervlaLle van 

-"-»• *' , -t * J. ^ ja.:^.''::ier I boerderij. 

"" * .-^ 4<-' ••»•'• ^ ƒ•''•*- ff^J^i 'f/. Eerste 

***I -••#»"*>*■• ^'•' ■'■^ 'i "• ^" ^^" 

.. Mx. V.' j :; £A>in».— Dt-ze 



.•^'». ■-' *» 



^* 


\ ifttl tftf 1 


/'ji. 


prov. .Tonrd- 


„ « • 


•4-1 


il.-: 


!;-:r/ 


.' ; decluiijk 


. .-^v 


i 1 


,1/. /•/ 


■•.A.: • 


.'.: N. aan de 


■»■«• 


it; 




'.V-.'-« 


. 0. .lan de 


i 


.'t 


' :.':".i. 


rK*r>. 


. s * 


.l>!.». 


1 


- ■ .• i 


•vr^'.afcl;.' v.in 


V', • 


. i'l' 


••" • 


S ■ / / 


:r'..:, icrvujl 


H.u- 








■."•' ::nuljcn 

;.t*i:'t , on 

»i;i «in Iers 




LAC. ta 

èiijb pkaU betk^ wordt de ooÜMtifig beverktleUigd door Ittt «t** 

ia rao ^ateo in de kade^ als waaneer üoi waler over de Tkkte UaM 

fan wordt oatlart. Het tomerpeü ii 10 ell. boren A. P. De Jioegb 

iv dijkeo is oofevcer IS ell. boveo A. P. Het polderbettaor i* M^ 

xlMe net het gemeeotcbestoar Tao Coyk-eo-St.-Agailia. 

UGmMlEE-POLBEB, pold. bij de Vief-No^rén^Kogs^ , prar. 
Ifmd-HoUmmd. Zie Uen (m Lam-). 

UG££Ai\T (DE), gth, in de JTr^ery «of» 'tBeriognkoÊek, W. 
MaatkaJ, pror. Jfoord-Braband, Eerste diitr., arr. en 2 o. O. K. O. 
m 's StfUgn^ e te k, kant. en 1^ u. W. Z. W. van 0«f , gcm. en 
i 0. 0. Tao Nmland; met 51 h. en 900 iow. 

UGELAND <B£T) of an LAAsraL» , ttrcek landt in de har. van 

Jiptrtm, proT. Gelderiamd, arr. Jair/, haat. Gêldt fm ah tm y ^m. 

iknde M. aan den Tieodweg, die haar Tan hel BoogcUnd 

icbeidt, Ol aan den PoMer-Tan-GelUkiua , Z. adu di?n 

ijk, die knar Tnn den pokkr Blokland sGheidt, W. aait den 

leaveatohe-poMcr en dnn Polder- Binoea-deo-Ticadweg. 

DcMiifcek hnda is TerdeeU io de gecren on set en veerti|| boeren^ 
êe vraeger geheetao «erdes: Boonakkert-hoef, Tweedc*hoefp 
laariit-koef, GoTcrd-Liefmant-hoef, Wtllem^Paioo- 
hoef, Sadalaart*boef , Regoliert-hoeC, Griet-L«a«en- 
koeC^ Se^nlpen-koef, Krni tbroederi-koef , Grerpmanw 
heef , Ba^an-Gveip mans- hoef , Gattbnit-koef , KUiii- 
keoltjes-kocf, GroTen-koef, Braadtkampt-hoef, Sla4p- 
kaapt-heef, Bockt-koef, Jeakent-hoef, Slegen-hoat ^ 
HerBi<B-I.iefBiant-koef , Romboutt'hoef , WillciD-Ol» 
tea-hoef, Godde-hoef, Benedenste- VierendeeU^hoef, 
Orerste-yierendeelt-hoef , FeiYerweiea-hoe/ , Brni* 
kert-heef, Boéncn-kaef, N ederste-Kleia-hoefje. Ofcr- 
ste-Klein-hoefjc , Yotten-boef, Weutcr-Gosent-Kiade- 
ren-koef, Gemeene-hoef, Heer-Gcrritt-koef, Hern)«n»* 
Petert-linderkoef, Lammerts-Krommen-hoef, Groote- 
hoef, Heinen-koef, Sehaapt-boef , Krnid-hoeff BilU 
hoef, Volperda-boef , Liefmant-hoef , Vromitkampf- 
h oef en Laar-hoef. De meeste deier benamingen z\^n tkfin« tM^ti* 
nel in onbraik geraakt. Het Laoblaho betlaat, volgent het kadaiier, 
ecae epperrtaktn van 610 bond. 06 ▼. r. 48 ▼. eU., allet schatbiur 
had , en werdl door vier molent, op de Liage, van bel avertollii^'e wa- 
ter ontlast. 

LAGELAND (HET), pold. in Gentmer-Ambaekt , proT. Jfeonf^//»^ 
UmJ, arr. Mkmaavj kant. SeJta^êny gem. Harin^npeL 

LAGSLAUD <H£T) of bet Lboblahd, streek laads in liumin^o , 
proT. Grvninyen, arr. jippingedam j kant. Onderelendam , ïmv^Uinnhs 
de geheele gem. Bednm, zynde bet suidelijke gedeelte taii iJvn- 
nmfo, waarran bet noordel^ke gedeelte langs de kost bet lluuf^isn 
laad genoemd wordt. 

LAGBLAfiP (BET) of m WBST-L4su.iin»-ro»m , pold. \uUtjaLtH4, 
pror. ZmÊd-ffoUmmêl , arr. Leyden , kant. fFoubruggt, gedeeltrl^k ^em. 
J&emmdf, gedeelteiyk gem. B^wArmgge; palende N. aan de Vrouwe- 
Tco , O. aan den Ondaascbe^lder en Hoogemade , Z. aan deu fiovcb- 
pUer, W. aan den Boterbott-polder. 

LAG£LAAD (HET), kei middengedeelte van bet Wtêitj^vaHkr ^ 
fm. Groum^e», ter weden\iden van bet Hoeodiep, intfchen Groain- 
fa eo StmolMS. 




14 

LAGE ■' .. ia Iitda, pror. Attorê' 

Vienle <:i _«—**— -i*-. 

Outlenh ' 1— .«WO , |>olJ. ïn Je l'ifr- 

senffaul '• ... ^ i#«*ni, iaul. MJvdtmhlil, 

VMV- 

de K> ' ... « Fiertogtnhotch , L«. Xaas- 

Legkiü ii^f— r- oer proT. Gronigen. Zie 

JVvof' — ;h. S-oKmttouden f grift. Douia^ 

Tan . 

gei il' .„g^^ifmmn^ ^^n Hergen-op -Zoom , prov. 

Aor/' ««ic^ MM ^t Uertogcnbouh , Lv. 

Zy , _ t -- Ijt Beikt. 

do « >M i iw * . gedeellclijk proT. I¥oord- 

S(-' ^ 4mdf'9n^ . f;«ai. Made-cn-Drimmelen , 

V _-fcTn J** Mi kini. Dordrecht , geni. />«^ 

^ .^-.<ÉU>>ör^ruitc«leck, O. aan de Catha^ 

2 . .^^.M--><.'k:. Z. W. aan bet Zuid-gat en 

M ^ ««^i KS lVjit-\an-Kiclen en helGat-van- 

] " '^^^ i«M»r «t\W« «)m Alblamebwaau} , prov. 

^ii0iu*A-*t M ia 3f A»ili^;«ode streken be- 
1^1*» *»■ ƒ **.'. *!.'« iwifnJrechtscAe- 
^^ A l///,«ci:«-A jit'nMtiuJ «ordt« 

«* .^«it»r «i «r r*» « . pror. .yoord'Brahand , 
^ .\ %x.n '* i».r».".^pf*K»^*f A . kant. en !£ a, 
^ ;. \xt. fVftifrti : nirt 19 h. en 120 in- 
_ , ^ *•» ^'v.v.xllf ml \an Lrl ^'yfb. I/al, 

^»*«**'wi*.,Mi««, p:v*. i>.-riitAr, jjem. Zuid» 

^_ ..^ «:l ^wvJ. \u fiijnlffvtl . pun. Zuid-Hol" 

^ ,.., ■.*t%v*» 11*'"- i-»*»r; palende X. W. 

~ "* ^ — •«.^ iVlür/f . 7.. O. aan den Looster- 

..^«*«h W»! lA»U»irr, wne opperrlaklc Tan 

'^'^^^ M x....t. whotlu.ir Uiid ; lelt i> h., maar- 

""* ^ . %».«,i .'.S-. »4nrii uii^liii, op dir Wjianloot , 

•!■■■■ ■ ' .. K* . *^-i.*llijjr M.iiiT o»vla»t. Hel polder- 

**■■' "^ ^ ^^-...*-^-»t» «■* l'»»Klrriiji«r>lfr. 

'.,->« «-. lwi« . \4ii Jsjitrcn , prov. Zuid-Uol- 

■ V 

^ ^ „ ^ i «.H //..^/.lïli/. Zii' ALBL4fi>UllAARD. 

' , \uXiX |».»lil. kil iiijti]:7ud. proT. Zvid-i/ol- 
fx " • ■"* ^ , • mA ^ , , . . {;i>iii AcHdVArri ; pair ndc N. aan 
^ . .. \» X'...M»4ilriikolii'- polder . Z. aan den Uo<h 

I' \' I ... J>.-« Ui>*id»d(|LM'li<^pfIder. 

' ? ** ^ »...K.:,.l. ji^NL'i-lii- uit \.-iii drn f^ccv-tmblnecrde 

■'«.,. . ■ ^ . ■*■ ^ ......i. . \Li* het Tolkende art.) 

' ^'■»*«l^^ *^'* fc^ !(;,•*.*.*• |««.«% /iiir/.//«i,.-4jNi/. arr. Legden, 



\«bL ^nJhm^f geni. Kwènketk; palcode N. aan den VlieUpoMer 
O. aaa de YroawcgMst tn de Goephoek , Z. aan den Hoogewaardsdie- 
féèer ^ W. aan den Hoadadykacbe-polder. 

Dne pold., beslaat, ▼ol^nt bei kadaster, eene oppervlakte Tan 
4M bond. 94 V. r. 18 ▼. ell.; telt 16 boerderyea. Het polderbe- 
ümr bestaai uit den Burgemeester en drie Poldermeesters. 
Dese pold. is by den storm van i24 en 25 December 1S36 geheel 



LAGEWEG , geb. in Dreytêrlimd, prov. Noord-Holland f arr., kant. 
CB 1^ a. O. ten N. van Hoorn g gem. Ootter-en^fTester-BlolJeery 20 min. 
vaa t^etier- Blokier , waartoe het behoort; met 8 h. en 45 inw. 

LAGEWEG (DE) , weg in WeH-Ftietland , prov. Noord-Holland , 
loopeode Tan bet oosteinde mn Zwaagdyk , in eene noordeiyke rigtiog 
•aar bei vesteinde van Werrershoof. 

Aan bei noordeinde Tan desen weg, staat een koornmolen onder 
Wcrrcrsboof, ter plaatse, waar in 1650, de eerste koornmolen in 
?ioord-Holland nbonwd werd. 

LAGEWEG (UE) , rQweg in bet W etterkwartier , prov. Groningen , 
gcm. Grijfskerk, loopende van den Konmierzyister üudendgk, zuid-. 
wMlwaarts waar Grijpskerk. 

LAGEWEGVAART (DE), Taart in Wett-FrU$land, proT. Noords 
BoUoMd , Vaogs de westayde Tan den Lagewejr loopende. 

LAGE^IIDE , genaamd de Póil , streek lands op het eil. Zuid-Beve^ 

land, proT. Zttlamd, het middeUte gedeelte van dit eil. uitmakende., 

LAGEH'EIDE. pold. in bet Nederkwartier d^r prov. Utrecht, arr. 

ViretAt, g e dee l telij k kant. en gem. Utrecht, gedeeitelyk kant. Maart-' 

«ra, en daarin gededtciyk gem. Maartten y ffedeelteiyk gem. Haarzui" 

Uns, gedeelteiyk gen. Zwlen; palende N. W. aan Maarssen broek en 

■aaresen , N. O. aan Zwezer-Eng, Z. aan Hoogeweide, Z. W. aan 

de VrijÉieid der stad Utrecht en W. aan ThemaaU 

LAGE-WEIDSCHE-DIJK , dyk in het NaderkwartUr der prov. 
Vtreckt, een aanvang nemende aan de Prooste^watering eu van daar 
iw cese xoidoostelyke rigting loopende naar den Bergweg, ierwyl by 
de Z«caer-£ng van de Lage- Weide scheidt. 

LAGE-ZUDE , geh. in de vrye heerl. Schagen , prov. Noord-Holland ^ 
mrt. en 4 a. N. van jtÜsmaar ^ kant. en 5mio. N. van «ScAa^en, gem. 
Sckm^m-rm'BwTgkom ; roet 28 h. en 200 inw. 

LAGE-ZUDE (DE POLDER-ACHTEB^-DE-), pold. in de vrije heerl. 
Sekaym , prov. Noord' Holland, arr. Alkmaar , kant. Schagen , gem. 
Se h a^m-^n' Burghom ; palende N. aan 4co pold. Bezuiden -bet-Nespad , 
O. aaa dea pold. Tosschen-de-Nes-en-Sne? ert , Z. aan de Oude-Kaag 
•Si den pold. Aebter-de-Loet , W. aan den pold. Yoor-het-Noord. 

Oeae pold. beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 
10 iMiod. 53 T. r. 71 v. eil., waaronder 10 hond. 23 v. r. 1 v. eil. 
sckoCl»aar laad; lelt 81 h., waaronder 8 hoerderyen en eene Her- 
Twrwcde kerk, makende alle deze huizen een gedeelte uit van bet dorp 
ScbafCD. 

LAGE-ZIJDE-VAN-DENRUN-OVER-ALPHEN-EN-ZWAMMERDAM, 

b. 'm Rijniandy prov. Znid^HoUand. Zie AAaLAaoBaviciiscBB-RiJRBDDRT. 

LAGOEN, infaam in Wett-indie, aan de Zuidwestkust van het' 

Cmtmcaosehe eil. Arvbay W. van Oiraojestad. — Dit water is.door- 

waaiibaar. 

LAGO£V , plani. in Wett-indit, op bet eil. Curaeao , in de H^ett' 
Din^ N. W. van de St. Kmubaai, Z. W. van den Christoffelsberg. 
JU. Dm, 2 



■i^ «.itoMr t\f iM Moiuksekt eil. Terntu .- 

.te%* . M (» ilkcn door ecoo snialle rol.J! 

.^.i». «MtHi bkh Bog eene imalle slcaf sic'" 

...^M. '^ iiaJtlen bet voornemen ^had, o ^ 

^wbjj >. tMU een aaoUl schepen te bevaib^ 

.„«^ ^i.u:ii Jhrp is, OKt de zee te vereenige^ 

^ * ,» w«> 'üwiim:, «U liljgeloongs Spanjaarden, moêilf 

. u^-2 ua m de rotsen Ie «erieri, iroorgaveo d 

^... *,j»*« uiUdtft lien oalspiiDgcn , vaama dit w« 

Nih > «iio roudo kom. en aeker ontstaan door i' 

..Ci^iuscM Yuur. Hisscfaiea is het «el een vdh 

.... . ■•«»»;. . %Aaruit de rotsen , die bet ^an de soe at 

,..,«. ^n. U» vruchtbare gmod rondom dit meer i 

,. ...|.|n..tfrt , iuaïs, batlatla, liaaanen en andere soai' 

j«>w *a;. **v. in Oott'Indiëf aan de noerdkntt ▼•& he 

ij^« jMw: d. in (hit'Inèüj op het Smmdatehe eil. Jomi 

lands. PoÊÊfJmgam, 
het Molnktcke al 
l/iVoe. 

«s«, n\. in ÜOit'indiS, op hel Molnksehe eil. Amhoimm 
iM>.'% . -M«>t iiiiilflrscheidrjie takken uit het gebergte komende ei 
«dOdyke rigiingin deboai, toischen Hitoe en Lcitimor 



■^«^..«.«•y^iJeAiiWii, reg. Sotkapoem^ 
. • V . a Owt-lHuii, resid. jimbon, op 



«..*. -^ 



.,i& cK^KIL-VAN-), kaap ta Oott-Indië, in den Artkipel-imm 
«^. '. w.uj.. <Ma dtf noordkiitt van het eil. jimkoma, 

..i\.«i. J- »• ikêêi'iHtiiè' , op het 5«M<McAe eil. iSicmalni, read 

K« » .va v\)k iH^vulki diir|». Alle huiien i^n hoog van den grond 

»uM*<.. ^«m |tMini(*rhotit gebouwd, en de vele vruchtdragende, ei 

.M« >*•>»« ^^^ klNppnrlHMinipn indodoesocn, wyzen doidelyk aan, da 

., ^. iiNk- caMe langu rrpks van elkaadev opvolgende geslachten i 

\..s..~ jVMOoMt , vu hy gevolg uor dierbaar aan z^ne bewoner 

^ j^^VYK, l^raiikfho naam van do it. *■ GajivnasGE , prov. Zuü 

1 ^.\UiK . «ulliaaii in Oêii-imdii, resid. jimboma , op het Jb 

4 kit^% , v«ilkaan in fkttê-lmHf, op het S m t dn ê n kt eil. Java, Zie Ijawm 
4 ^}|,\>^V-\ (lU^I I WAt-LAauiRA , dat is , m SnBiowiii-Rivua , riv. ii 

1^,.. iMitf , ^% lidt IVoinksckit rit. AmboiÊta, aan hetoostel^k gedeell 
■.«.- iw^ \4kN Mitur , wolkr , niet evnc aniddijke rigtiag , in dei 

j^,^'s^'^^% St.-iM9urti» uitloopt. 
i\X\^l\V|||{, d. ïn (hit'tndii, aan do oosuydevan het eil. Pn» 

.«.«,^.« W4 ilb iCriM>nn-iani I aan de suidkust van het Sumdateke eil 



s.*« 



•.!«<, 



I \) «i i» JfnkUf in Opper-Guineo , aan de Goitdkuit , kan 
l,jb«tf»A« \l. van den mond der Volta. De Engolscben hadden ei 
,,^ZtUwil . »»ll^<» "ü verlaten hebben. 

^VU . >««V *** ikitt-inéiè', op het Sundatckt eil. Java, retid, Bmi- 

I a.H.» Iïl^-r«fw. ^. . , ^ 

t\HK . rkl. ta (hst'indte, in de 5(roa/-vaii-Carifno/«, aan der 
,..i.i««i*<fc<»ik \*'« JftwMfa , W. van Stiocadama. 



liAK. 



n 






\.\\t «f Liwi 



«tU* 



U;i«V6 rHE) of »£ LutAAi , Hf. in Ooèf-ittdü , op bet ^MiidbMJWdl. 
A»f<4 ^ n^i ««fitt DcMinlclykQ f%ting (O bet riodrdoattdode Van ds 

Dt LaYaKcU^ n'v. Ju Oo$t-lfidtë ^ tip K*fl Stiriéhuhê 

-_ . t etne noortleJyke ri|jlluu ♦ in de Gtntetig «it- 

^1 n aUur 4« freii*»clicidifi(f lusicheo de xttié, Tayal en FeiukUèk- 
fÊÊf f «fnL 

IJlULliV df LAfiAS, »laat in Oott-lndit, op hel Sundasche cil. 
(M^r M di tltidrlyke UndtöD^, kon. Goa, landt, Torofea. Vo 
kcfaUbof IS «U seer tDlalig lieknid, 

lAlL, kiiu In hti ^ntti. Ber^hf prov. GeUtrland, kw., orf. en 
I 8. t^ f»M tnti/^, dttlr. üot$h&ftfk en-Zepênaar f kont. ea 3 a. 

LirrOB (TAJCWÖNG-) , ki4p tn O&tufttdtif in den JreMptt-^n- 
St'Liiirvi, aafe t!ï coiikirtt van hel e«l. Ceram, 

' \P!-), bAJii in Oüit-frtdié'f in Papneva. 
V ^.t, d, ifi OoUïnditj resïd, Jmboma^Q^ 

JoM-indii^ lot de ZuMdboslit-èit^ÈHdeH-'mn'Sandti 

irolgriM t<ifitmi{;ef> de eiffenlilke uajim van de liv. 
J, tuld'IUlhnd en (Tlfrer/ie. Zie Ltk (Dt). 
tH»rm. Koitvr of graafs., dat die landca bcvatCe, 
tie Lcfc rft d^ti Ushél . iii ecne tangwerpigc, docli 
MABW •frcci , al» cesr lcr>^ , ffctegen sijn « tri Utef do Cfimp«n« 
rxmtêfé tts kal Lai»*! ' UteiD {T,*noemd igo. 

!■ dil fr%«ftt liebi . >tefi Witcaui» en IUoIodu de Joitgé 

vffk liB^ctt WsttcQ t «^^ «4^ Kcizpr Otto dtn Groote ffekomen i^n , 
«lüe m ^ itt te jaar 941 , j^eftchonken heeft aan de kerk van TJirccht. 
Ec%t«r iM^ben êt Cr««en fan llollaod licli altgd het opper^reiag aan« 
fBAÉtlfd o%<r ée g«hrtU Undstirek : doch aoo, dat s() de guedercn 
«tn gmwaoAea Rencr, Unyn den iJ^t! én de Lc'k , gc!g<^vcn aan 
Ir. MAitTCT , Tfjf-Trnf nrdeDnantïc van Kcuer HEünaiR 1 V , %aii het 

LUL. I.*<nieNi»if beerl. inde (her-Betuwe , pfew. 

t $ H ^t mmJ , »L*U. «ö arr. Ifijmegen , kant. llkl , ffcni, Heterèn; pa- 
lüJv 2f. Ma dca R\|d, Ü. aan Haudi«^k, Z. aao Indoornik, W.aan 
(ySeiMdni 
Dbm Ik0erl. bevat de b. Lakemond, beslaande utt SI ver- 
ti|^fvde kotieo ^ bewoond door S4 huisp<^x., tiUmakcnde cene 
van 170 tnw.* die uieetl huu bcsiann vtndcn in den l'indLraiiw» 
IWr».. dii; <r rttttii 80 in getat t^n, behooren tol de grm. van 
Amméw^-rm-ljmkêmand. — He 11. K.. dit er ongCTCcr $0 in gclai 

fndoomtk-rtt'tieU'rer» (gerekend, — Meo 
j1 , maar de kiodcren geuJcten onder- 

r«ft baren naam i^tgtxen aan het oude ^ ihaos uilgv- 

- , g?*iachi >*P L**»»oii>. In de iwcede helft der vcerUende 

«Drdro Heer Uvr*» vam Lakiboüp ^ Ridder, en lyne twee 

'" ■ I m Joa«3 . " ^ï utte face ondêe Un wapen 

k «cue ({• >c afL<Hii&t inet HoBoftr doei 

'M lieefi Wiuta , Werl6«j •«» Getri en CUtc, op Be- 
fnstsiaa iiri («Ofdidiap, de bnurscbap Likeiohd , tel bet ambt van 




ao LAK. 

Ovcr-Betawt MooreAd* , maar haren kerkgang in hel kerspel Wagenin- 
gen hebbende , benevens d« banrs. Harten , opdén Veluwenzoom , aan het 
rigterambt'en schependom van Nijmegen gehecht. SucamaoasT Toegt 
daarbij, echter xonder-eenig gesag aan te halen, dat Lakbhord weleer 
een erfgoed des Heeren var dbiv Ëebsb was. Thans wordt deze heerl. 
door de stad Wageningen bezeten. 

Meermalen is tusschen de kwartieren van Nijmegen en Yeluwe , over 
de finantiele middelen in LAasHOHD, verschil ontstaan, maar^by eene 
vriendelijke schikking, in 1722 gesloten, -zyn die aan het kwartier 
van Nymegen verbleven. 

De b. Lakbcokd ligt 5 n. N. W, van Nymegen , 3 n. W. N. W. 
van Eist. — Hen had er voorheen een kasteel, het Slot-te-Lake- 
mond, ook wel Dooijehburg geheeten. Zie het volgende artikel. 

In Jannarij 1809 had men onbedachtzaam oo op eigen gezag , by 
deze buurs., den Lekkendyk doorgestoken ,' in de meening, dat man 
daardoor de Betuwe zou ontlasten , zoödat het water , gedurende eenen 
geheelen nacht , uit de Betuwe in de Lek stroomde. Ben haastte zich 
wel de gemaakte opening weder te digten , maar niettemin bleef 
deze doorgraving oenen groeten misslag, daar de Betuwe, -door het 
groot verhang naar het benedeneinde der Waal, biervan weinig nut kon 
trekken. 

' LAKEMOND (HET SLOT^TE-), ook wel Dooiirasoso geheeten, vnorm. 
kast. in de Oper-'Betuwe , prov. Gelderland ^ distr., arr. en 3 n. N. W. 
van Ifijmegen, kant. en 2 u. W. N. W. van £lst ^ gem. Betere», 
naby Lakemond. y 

Ter plaatse, waar het |^taan heeft ^ ziet men^thans eene boerdery. 
De daartoe behoorende gronden , beslaan eene oppervlakte van onge- 
veer A\i bund. 

' LAKENBÜRG, by de landlieden veelal La azaoao geheeten, foorm. 
adeil. h. in het Land-tuuehen-M aas-en- Waal , kw., distr., arr. «n 
8 u. W. ten Z. van Nijmegen , kant. en 2^ u. W. Z. W. van Dru- 
ten, gem. en | u. Z. van frameL 

Het was een ouderwetsch gebouw , dat rondom in zyne grachten lag 
én met eene beplanting omgeven was. 

LAKER-POLDËR, pold. in Rijnland, prov. Zuid^Bolland, arr. 
Leyden, kant. IVoorduijk, f^em, Warmond; eene oppervlakte bedaande 
van 28 bund. 

LAORVELD, heerl. in het Land-van-Vianen , prov. Zuid-Hol^ 
landf Jkrt, Gorinchem ^ kant. Fianen, gem. Lexmond-Achthoven-^n- 
Lakerpeldi palende N. W. aan de heerl. Achthoven , N. O. aan Lex- 
mond , O. aan Neder-Heikoop en Neder-Middelkoop , Z. aan Leerbroek 
en Meerkerk, W. aan de Zederik. 

Deze heerl. bestaat uit de pold. Ootl-Lakervel d, West-Laker- 
veld en Scharpersw'ykj bevat de b. Lakerveld en eenige ver- 
trooid liggende huizen. 

De inw. vinden meest hun bestaan in den landbouw ; terwyi deze 
cerl. vermaard is door de hoenders , die hier in overvloed worden 
aangewonnen en zeer goed van vleeeh , zoo wel als willig in het leg- 
gen van «lieren zyn. Door de lage ligging dezer heerl. hebben de 
fanden veel te lyden van het regenwater , waarvan zy door het Ze- 
derik-kanoal en de stoommachine aan den Arkelsche-dam , alsmede 
door hét Steenenho^ksche-kanaal weder ontlast wordt. 

De Herv., die hier wonen , behooren tot Ac gem. LexmomdrJcht 
hotÊf^-en-iéokeneld, 



LAK. 



91 



keft io dest bcerl. gaen icbodl , mur de kinderen jrenieteo 
; te lermoMd, * 

Aeb. Uinnu ligt 9) ii. V. ten O. Yao Gorioehem, 1| n. Z. W . 
VH Viwen, I u. Z. Tan LenDond, aan; den itraatweg Tan Gorin- 
ckn op Ucrecbt. 

Hrie heerl. it in het jaar 1799, met die van Léarmond, aange* 
&odil doer !f uioLAAt tar bm Pijl , te dier tyde Schoot Tan Lexmond^ 
t»-AefclhoTcn , soo toof lich wWen , aliTOor Pima tah asa Pi», 
SmTCaris , en Cobrelis Robu , wanneer Pmna tav na Pm hiermede 
ah Sterfheer Terldd werd. Later it tfl'gékoèhl door den. Heer Mav- 
un CeaiiiLK bi Waal , Kanunnik Tan -het kapittel Tan Ood-Muniter 
te Utrecht, die er" gehuldigd werd op 94 Jui^ 1709 en door wienè 
cnnleiiren iQ wedero m if Terkocht op tf Mei 1784. De Hen Mr. 
iiraoan Bbbbik tar nn Beaw beiat haar met Lesmond tnAckt- 
Aevra tot aan sijnen dood op S Febniary 1849. 

LAURVELD <0ÜST-) of OosT-LAKiatBLBKai-fOLBBR , pold, in het 
tMairmm- f tarnen , proT. Zuid-Hoiland '^ arr. Oorinehem, kant. Fia- 
•m, geiD. Itextmmd^Achthwnn-tn'Lakerveld; palende N. O. aan Kor* 
tchotcn « O. aan Seharpertwyk en Neder-Middelkoop , Z. O. aan den 
foMer-Tan-Leerbroek , W. aan West-Lakenreld. 

Uese neld. beslaat, volgüni het kadaster; eene oppervlakte Tan 
998 boni., en worde door vier molens van het overlollige water ontlast.' 
LAKEEVELD (WEST-) of de WBST-LAKEaTiLBSCBB<roLBRa , pold. in 
bet Lmmd-vam'Fiamn ^ proT. Zwd-UoUandf arr. Gortmehem, kant. Fi^ 
mmem , gem. Ltxwutmd-Ackikowen-en'Lakeneld; palende N. W. aan de 
Acblhoevea. N. aan de Spinboeren en de Nes, O. aan Oost-Laker- 
trid, W. aan de Zederik. 

LA KITAN, diitr. io Omt-Indii ^ op bet Sumdatehe éU Sufnatra , 
rijk PmUmhmmg, 

LAKKUT (BOGT-YAN-), baai in Oott-Indie, 'm éen Moluktehe-Arr 
düml, aan de inidknst Tan bet eil. (Troof-ffaKcfa. 

LAKOR , Laceab , Lacub , Lakae , ook wel Tjokkir gespeld , eil. ia 
OtU'lnéië^ tot de Zmtdootttr-eilandÊn^fBan-Baiida beboorende, 9 mij- 
len bcwesten het groote rif, dat W. aan Gerrematta ligt, 1^ m^l 
0. Tan lloa; 8" 18' Z. B.. 140* O. L. Het is, Tan het Oosten naar 
bet Wetten , 10 mylen lang en 9 rayien breed. 

Het gclykt Tolkouien naar ecne droog gevallene koraalbank ,■ die sich 
90 voeten boven de oppervlakte der xee verheft. Men vindt sleebts op 
weniigp plaatsen landgrond en nog minder ontwaart men goede vrucht- 
bare tainaarde. Op do sandplekken x\jn kokosboomen geplant. Overi- 
gens viadt men hier xeer weinig iwaar geboomte , doch overal des te 
meer kort struikgewas en wilde heesters, die welligt alleen voor den 
^tunfondenoeker van eenig belang jonnen >yn. Hier en daar, doch 
lecr schaars, vindt 'men eenige plekken grontb , waar oenigc levens- 
middelen knnnrn geteeld worden , maar ook deze levcron niets , dan 
loogpoaamde oebies of aard wortelen op. De meeste artikelen van leef- 
ti«j^ worden herwaarts van andere eilanden overgebragt. Men treft er 
irvr dirpe kuilen aan , in welke de- inwoners varkens aanfokken , die 
kirr taaaelijk groot xijn. Ook vindt men er eeuo grooic menigte 
•dapen , die de voornaamste ryCdom der bevolking uitmaken. Aan 
ir tnidzijde van bet eiland woiïen ook buffels aangefokt. 

Hen vindt op dit eiland geene waterputten. In den regentijd vcr- 
aaelen de inwoners het ivalcr in groote kuilen, waarin het tcerlun- 
p« lijd onbedorven schijnt te blijven. 



1*4 K. 



4e 800 ca 1000 péa. Omkt de 



focdc rignsdimea dar bevooen Tan dit rÜaBd , MoM iMilwe «N^ 
«pimeo0 fpstvrglieid : wasoccr ceaif voU ^m en a«der «ted «idi 
Ker eeoifeq l$d opkdudt mf op de ie» hier eeae restpbit» yoekt, 
sUai het hun Try loo vde eebws ikf hokoHioten te plohhen , ab «^ 
noodif «chtep» V^Pf d«| zy, daarvetr iet« bocucnMBid behorfcn te 



Yeorheeo ^ton4 ^ «Ïhp4 Mder hei h«|tpar der Hpolilen t«q So» , 
ffH 4e Oen^nftqc» van Lakm iw^m 9p |b» aan de VertMcqmiiordir 
fPTf ▼W hei fledffrlandiwhe fonTaniejni^ni holde bewezen. Than» »t«ii 
dU Mffvy (hlpo d4lnfct of dorp) a«d«r har« «H|n>e ^■«"'^Prtr 
p geen Tan hfii vil me^ d« Haqfilea to Koa leU meer ia éo^ 
Wa^Sen. Op hel cï L loae^ U oïmnier c^^ hq^Uing thq de imrwêr 
l«l OoctindMche-Coinpagnie «f Taj» hei gnaverocvepi feretljgdmreeii. 

LAKOTA, eil. in OoÊi-ImJii, m de Imfyé^u*^ ^aa da Wcftkni 



Y|P het lil. ^aiAlnij hV ^ 

I«AUHG. fMUNi-LaAM, «U m Qmhhiü, inden 5i«4HdU.^i«- 
timr/, «an de ooythiist Tan SnaMfm, in dn Sumi-nm-W'MU , op 
r SSK'N.B., 117* Stt' O.L. Bpt ^ 19 mQl^a in den oivMeh. 

LALANG'IETJTL^ Pon^WrloMHA-KinUt «1- »« flM-/mj«, i* 
4ei| Smmducht-4rduxlf aan d^ ooelki|si van ANPpInp, ia deSCnaaf- 

liALARI, kaap ia OM^/ni^. «pn 4o «oidhi^t. Tan M Sundfi^k» 

Ui^AgjBQIL. 4f^ eihHiden in OostrJmUi, in dra &t«yftufAe-^r* 
«tae/, aaq 4ft «P^hqH Tiia M eiU ^TiM^irf , ip da G^if-mmyPor 
fliflanjjon* 

I4^B01«6, ood d. in OofirlndÜ qo hei 5va4wd^ eit Jhwa, 
retid. PreoMger-Reyeutsek^^pen ^ reg. Sodepoera. 

LiMAmIS, FnvpMihe mwh ▼^ M geh- WbiMRi, >p 4e hetri. 

Skk-aan-de-AUette ^ gnwVli^ Zrvxem^aif. S^ie la m aa m , 

JJJiLEWSER, geh. in het li:^(V2Nnit, proT, Grmmnm^ arr. 
fa ;F 9* N. TM» mifmhatn, UuU en 4 o. 6. O. vaa ikMf^nwA, 
gem. ep I Mr N. W. Tan TmniNilea, 10 nüa* 2- W. Tai| B^s$^ 
ipMr, «faalof hei hehoort. |let ligi op efne |erp, tan W^hetZyidiep^ 
en heeft 5 h. eo tfO inw. 

LAIi{<INC;¥N, in het Vr. Laiaami, geh, in de heerl, J^wA-nan-d^ 
.4k0H9 9 gfooth* Xftres4«rffy hw*» orr. ea 3| o» Z. W. jan JUiuBtmm 
(«Pfy, haoi. en ti P. W. ^ W. vaa BeUemhtrg^ gepu en 20 min. M. O. 
t^a ^tek-ofm-^k^AkttUê , op den linkeroever der AUetle. 

LALLO^ , Ii4M«B , IaaQiM«-LAi<oe oC Hoipjoas-L^Mif » ](fi«p iii. (2M(r 
MS^t is de Indifckt-Ztü , atn de wesikpsi v^n het Stfndmcke pjL 
<9iflPPtitl* 

I44#0NG (P£)« Wat-Lalom, rÏT. ia OqU-Ji^, op bei MolHJkuhm 
^. ^ipMia, ajin de ZpidwestkoU, ipei eene laidwcsieiyke rigUpg ia 
dfa Av^ftlr^awStt'-LazüruM iiiUoopendc, 

LAMA of Snn, hasar of marktplaata in Oott-Jttdiêi op het A(n« 
dfi^e eil. Ja9q, re|i4- Bai^m, to fFeU^ine^tn. 

Hier onUlopd, op den 94en Juiy 19^ y 'des ^voods ten ft ore , een 
hr^pd , die MO »oel toenam, dat hot |eheele blok, tusscb^a de Uooimch- 
Kathoiyke kerk , dpo grooten iveg eo den Middel «<^ oa^ir de Koogsie- 
ftrafit , binnen korten tyd , een roof der Tiaramcn werd. Het g<R(aI 
der vernielde buizen , waaronder verschillende aanxienlyke gebopwcn , 
bedroeg 140. In den nacht, tusschon den 14 en 1«S Oclobcr 1853, 



9Ê»ikai Mêêt «Mknoaal lirand , waardoor weder ; in weerwil dtr tpoe. 
df Ier Uastdiiog aan^ragte hulp, een aanmerkeiyk getal woningen 



LAMA , Mokhois in Omi-lndiëy op het Molukaeke al. Jmhtnna. 
hkÜLk (DE) , Wat-Lama, riv. in Ooti-indië, o^ bet Jmbonseke eiL 
Bm9, aaa de Hoordkosi, met eene nooidel|)kie rigtiog in Zêe uit- 



Tm 



kXA <D^, riv. in 09§t'lndÊë, op het Awbomchê ail. Cermm, op 
fl 'te l £VrwiyiMl «ene Booidel^kc rigting in den Oeêttan uitloopende. 

LiMA-DAVOy st. in Oott-ltuftè, op hel SundMeke etl. Jotfa, aan 
de «mi Ml van dit dl», in het iMndHUr-Batahht , lands. Baron, 

LAMA-DÈlO af LMu-DArroi « eü. in Ooit-/i«iJ?, in den Sumdttukê^ 
Jnkipd, ia de ^Iwwl priji-Cif«BM<to , ten W. Tan Borneo. 

LA MADEL4INE , d. in het Toorm* bert. Lotharingen , tfaant groélh. 
Ummkmm. Tim HaMam (U) (%). 

LAMADJAKG , distr. en d. in Out-lndüi op hek Sundat^ «H. 
hm. tim Tl— ■■WW. 

LAHADJAMG-TEIfGA.-d. ift Outtmiii, op het iSimdSMcAe tü. 
Jmb, rea. JHnanrwf aw, rag. Malang^ dislr« GmdangUgi, 

Bet WfM M ia«M <"* ^ lawafeldea aanleggen. Het land it ar hy 
■itriek ^nicktbaar. 

LAMADlAft (DS^ of m Pümus, riv. in (k^ê-lmiiS, op hel Ai»- 
iudW «a. ioM , rend. Betoeh'. 

ahat n'T. ioaft Mi eena snidoosteiyke rigtiog in de Indüehe Zté uit. 
DMid m door hel hooge en roet botseben bedekte eih Baros, 



t«n den iwaren golftkig gedekt én biedt eena veilige ankerplaata aan. 
JLAMAMAlfA , d. in Oo•^/adtf , op bet SnnAmkê eil. Adnnmra, 



Sa 

lAJIAKEBA, landt, in ObHinda, resid. TMior, op het eil. S'ofor.^. 

■et Haai aaèM' aanea Radja , die hi de hoofdplaats ijawagang ver- 
Uipf handt. 

LAHALAHG, kaap ia Oott^lndii, op hei Sw^dmchu eil. Java, 
Nk ca rtf . Ujmfarm* 

Bi ^— f kaap liggea»4 dorpen van denielfden naam , welke in h«t 

tl der vMc eenw^ ie MOfien tlOO haisgesinnen uitmaaktefl. 
yUNT-SJIBIE (M), beigen in Ooïïi-Induf, in Papoea, lands. 
MvhmÊÊord. 

LAIASÊ, d. Bi Omt>lndtë, op het eil. Jdanara , tot de kleina 

hadi ii7earfrn hehoarende, 1 n. O. van Toerang , 1 m. W. van Karma. 

LAHAT (DB) , riv. in O^^lndië, op bet Sundatche eil. Java, res. 



Detc riv. begon den 5 JannarQ 1825 geweldig te i wellen, en 
naale Uompen steen en raokenda modder af te voeren. Bece afvoer 
laa haeie modder, hidd tot 9 uur des avonds aan, toen de rivier 
■cdcraoi op haar gewoon peil kwam, hoewel sij nog steeds xand en 
Middrr Uecf voortamijen. 

LAMATANG, distr. in Oótt-indii , op het StcndoicAe tW. Sumeitto , 
md. Pakmhauf , N. O. v^ de Pasumoh-Lcbar. 

LAMATANG (DG) , riv. in Ooti-tnüi , op het SundasehÊ eil. Sumatra , 
«iJ. JjIiasJbaj 20 ontoprinat tan O. van de Moeti ; in welke «U 
ack V o. boven Paleinbaog ontlast. 

Al r II m^m MM alle mmq , <ic het lUvoerA LA voer zicii hebben, en bter niet geroodea 



LAK. 




4gi tnssctiefi de 800 co )00Q pielen , Oiidei 
der bewoners vaQ dit eiland , behoort Iiuhiic 
: vraoQeer e£oig volk van een ander citaad 
d ophoudt of op de reit hier nenc rustpla^tj ^ocl 
f ry loo Tclc oebses of kokosnoten Ie plukken , «U 
« topdcr doX i'vi (Ja^rvo^r iet& lioc^icnaauid bcWcrtt| 

T wic Wg^ ftond djt qland onder )tct bci^tuur der Hoorden ^<mi Vc 
«A 4t OoMlaea V4n Woi l^wam op Moa aao de Ycrtc^vonuurdl- 

E««B ^ Stederlan45che go«jv«rneini^t buide be\^tj£cn. TIkhi-. ^im 
aqptry (klein dt^Lrikt of dorp) onder ban; irij^^ne 1h-i jj 

fK j|*tt Tan W) wil met dn il ogfdeii ^mn Moa icu tneri 
W^i^ C^ bel e»l. L^ton is nimmer e^q betctliog vpo de voonna- 
Im pÉilSiijiirbe-Coiiipagoie of van hiel gpuvcraement gcvcslrgd jjcitccst. . '. 

LAKOTA , ciK in Oosi-IndiS f \n ét iiiditehe'fee ^ aan do Wcitkciii 
HP bei «1. Sumaimj bg Barwi, 

UUi^G^ PoELOï-LM'Aiifi, ciU in Qofi-Miëf inden Sundascht-jff^ 



i 



c oQftkuit van Sumatraf in do Slraat-vau-Mal(^kka , 
IfW N- B., 117^ Sö' O. L. Hpt is IG wulcn in den omtrek. 
lALANGKETJIL, rgei.W'Uu»*'Ki;TiiL, eil. iu Qo^t-indik, 
Swm JmêtkfArcïu^l y oao do oostkust van «^Mipo/ntj in de^^roaf' 






•\53fc 



Jt99p io Ooit'lüdiëf tan do ^uidlMifl vaa lufi Sundittcht 

^ie pAWMOiG, 

BQR, drie eilanden in Oott-Iiidié\ \n den ^ui^üutp^ 
«M» de xqidk^U vao bpt eU« MwiurQ i iu do Ca//-i 



Soeka 



bei SufiiJair^ «iU 4^f« 






iAliiONG, oud d. in OotiJndU 

i(^ • FrJ^^9 ^4AP v^'J lu:L gcb. LAkUKPffit» ia d« 
Uutte ^ groolh. t^remhurg, Zie JLAUincrji. 
liiJ4JliWSEIi, ^cb. in bet Klci-OidamLi^ prov, GrpnittM 

fHk Ml I Ur N- W. Tan TermunUnf M^ luin. Z. W« \au Ihr^ê* 
mtm* '•tiil^^t i»et }>eboort. Hel ligl o^ e«ne terp, l«n W. bei Zgldie 
«k hÊth t h, tn 50 inw. 

%4lJt1^l>BN , in ]u;t Fr. Lumwb , geh, ia de bcerlf Etth-uaa*i 
grootb' Lmxemkurg % kw., arr. «n 3| u, Z. W. van Xn< 
ctt 14 M. W. Z, W. T4Q BeUembttrg^ g^ni. en 20 min. M» 
^i^ Jfcii WW i/f ^frf'r , op den linkeroever der Altf tic. 
^%Aiii^ » Liitti f Laiouh-Laloe of UoEDJoae-Ltipf , kaap tii O, 
^tS^ ^ dft iuduth^'Zet f aan de ¥ici;lkust van Jicl Suudatckt p 

VUkC(K (l>l>f % W4f-LiaoM, riT* io Oatt-Jndiè^ np bet MoUkul^ 
W ^üfttfii^ r «An de Zuidwestkust , mcl ccoe uiidwrslclykc rigtiiig m 
t^ 4pJ^^i|ü«iari.V(,*Xaxaniii tjiUoopcnde* 

^yi^ <il ^ita, biiMT of marktphnlc in Oost'-indtè' , op bet Sujh^ 
^^m^tJi- Jtmm, rtaad* Satapt» , te ffettcereden^ 

I i<[t den Oden JulylH^Q, des 4vonds lcn 8 ure 
. I U)cuam , dat bet febcele idok » tu&scJien de Uouniscl 
4qu grootcii MCj^ co den Middel «r^ naar d'* Kongsit 
Wrtcfi tijd, een roof der vlainmiMi uerd, liet jrrli 
.^ ^MMüi «aaronder terschilleudc aanxieiilgl«.c pcbouwi 
A ki <ic*i nacht , ttiitscbcn den 14 ni 1ü Oclobir 1853 



Ir Air 



LAM£a <!«UE-), d. 
StiUimmwerf'WttUmig. 

UÉSK (OLDK-) , d. 
StÊl km m u t if -fFttandi. 

LAlBALE, LkMkMALè, 



UfJOCüE of LuumMr d, ia Oott-indü. op het ^mdnefte eif. 
CdéSf aaD do uidzijde Yan- deo noordoostciyken uithoek , rQk Gofi- 

UMBOK , cil. ïa OaU-Imiier in den Sumdotckt-Jnkipel. Zie Lommk. 
LiUEUNSVUfiT, naam, onder welken somf de stad Sims, iv 
Airti> F(aewrffr gii , pror. Zeeland, Toorkomt. Zie S&s». 

jMwr. ./««ianrf, kw. Zevenwomden, griet. 
Zie NijBLAnu. 

I prov. Frietland, kw. ZeMawotcd^, griet. 
Zie Olbelaub. 
of LauUiala, d. io Oott^intlii,- op den 
flofthoek TMu bet eil. ^dltmar»^ lot de UemeSKndÊ^-mlandén behoo- 
rade . aan de Schoone-RiTier. 

LAXHALE (STRAAT-VAN-), SraAAt-VMi-LuuiALA of Stiaat-taii- 
LiiatMfcifc, BceëngLe in Oott-Indiê, io deo Sundasehe-Arekipelf tui- 
lAm de cil. SoUr en Adanmra doorloopende. 

LAMBCnSSL AG , gedeelte grondt io Zaliand, proT. OveriJM$el, arr« 
ca kant. ZmeiU , geai. ZwoUefèÊnpel , in Moiténhroek, — In Maart 
1836 ift er cca vcnoek gedaan , om dit te Terveenen. 

LAMUM of laanimaiAHs, ? oorm. «chaof in Rijnland, prov. Zuü^ 
EeOamdf i n. Z. van Leyden, { n. N. van Soeterwomde, by Krone-' 
ttcin, waar de Baomburger- Watering , de Vrouwe-Yaart en de Ley4> 
fcbe-Vbet «uBcnvlacüen. 

Doe schaAs vas de grootste en sterkste, welke de Spanjaarden , 
Ijidcas bei belcf raa Leyden , hadden opgeworpen ; doch sij Terlieien 
die ep de aaaaodering van het water , den 5 October 1iS74 , met 
aeterlatiag van eenen kopefen pot met gekookten hutspot. Gusikbt 
CaoMnna ScaiiCK , die desen pot aldaar het eerst vond , liet daarop 
kc vnlgesde rginpje snyden : 

9otn ^oüe^ gant ,, ^teef tien )9gantit 
VjoL natgt ujit Kmimtn,, ^cj^an^/ 

Crtaffy ^cjatfft tite^ iPat,, riep aan SSogiJot/ 
<6flBi tnoocl^t oliet dammen// tj^an^* 

<^p]^&trt Carntïl#5» 3» <©cw6er 1574* 

Drxc pot wordt tegenwoordig nog te Leyden op het stadhuis bewaard. 

door den grond der opgeroimde schans , varen , sedert de 

ie eeuw, de trekschuiten van Leyden op *s tiravenhage en 

bet afgetnedcu Lamraeo'eilandje aan de eene , het trekpad aan 

ém andrrr zijde. 

LAMMENS- VLIET , onde naam van de sUd Slvis , in Slaats-Flaan- 
^^tm, in bet Frue-van-SlHti , prov. Zeeland, Zie Sluis. 

LAMMEEBULTen JOLAMABULT, tweevoorm.geh. in het ^esfer- 
hmmrtitr, prov. Bromngen, arr. en 4 u. N. W. van Groningen, kant. 
^ S e. K. ten W. van Zuidkom , gem. en } a. van Oldekove. 

D^c kleine heuvels liggen buiten den seedyk , op de hooge kwelder 
«f acborrea, ten O. de A.ommertylster-ryt en ten Z. het Heildiep, 
alvaar twee zware rys- en steenboofden den verderen afslag weren. 
Hm vindt er nog veel puin , scherven en kalk , ofschoon het metete 
mdft door afbrokkeling der steile oever in het Ueitdiep is getuimeld. 
Men wil , dat bier vroeger eene woning en eene steencn baak , voor 
é- nit lee komende schepen, zoude hebben gestaan, toen het breede 
i4»«aler ook noQ ten Z. van het Ruigesand en ten Z. dt Kampen 
ten stroomde. 



JLl. 



r"* 



_^.r «r r.^^ian-^ s-i "vtui :r bet Sundateke eif. A . — 

.^.j^-.*...t:s r «SC-, iu Oogt'Indii, op het 5ai» .<-;. 
,„^ ^ _s- 'T*--. 7.-fcf«fle/«i. ^■ 

.•^ c^.' .»". -i^l3.'. dislp. in Oost-lndii , op he ^. 
'^«...-» *»• -^u. Bengkoelen. 

...-.'mui \i it^Sundatehe- Archipel, Zie Loxmk 
. . .? kEsa>/«^7. ood adell. h. in Eemland, pror. " 
^^: K s^ I. Z. ten O. van Jmenfowt, gem. ei 

«j,..^ Brt ie daartoo befaoorcnde gronden, eeoc" 
4» :>r 'W'-->x. 55* T- P. 79 ▼. ell., en wordl thant in ó- ' 
.-.M « • -^*' -^r ^- C' '• Uaihb5 , woooachtïg te 

.» «« :j Chst-Indiè, op het Sundatehe tii. Jmm ^ 

>'■ "vra. d. in bet Frije-van-Sluü ^ prov. Ze^ 
.-.■»;■*«»-•» ^d Tan Wulpen. 

".V vMi'if «kltfll. h. in Twenthe, prov. Overijnel, arr. ■ 
^■. f..-iK«tf. kant. en 1 u. N. O. van Eiuehedë\ gem. 
** — i Vaglo-Broekheurne. 
r<'M.»'i*$>- ook «el LA»nTsiAGEx of LABSBaTUAOBs, in 
,^(.ik«e3i en meer no{r LiuBascnAAS gebecten, d. 
prov. JVoord" Holland j arr. v.n 2^ u. N. 
, .« fv«*>« üat. en 1^ u. W. Z. W. van Xedemblik, gem. 
- ^.!.-w-i««'^*^**y*"i i "• N' ^'^" Abbekerk. 
"" "* \ ^^.^ MK^t langs den met lM)oincn bezooindeo weg, «elke 
,^\^ »v^^"^'^ *®^ ''^^ ^^" zeedijk gaat. Het beeft gemeen- 
^^,„juA langs den bescbulpten weg, «elke onder den 
:. «> %HV« ''*>^ Ungi eenen zoogenaamden binnenweg, welke 
- . v.*!" <MA.Siar is. als uit diepe klei bcilaande. De inw. 
,^^ J ^-x landbouw en de kaasmakerij hun bcsttan. 
., / *. 4i«i jat wonen , behoorcn tol de gem. Abhekerk-en- 
/^, ■-!•-• i«: ^w' **"* ^^'^ heeft, welke \óór de Ucformatie 
"\^'^ l_ ^^WMsrts was toegewijd, en destijds ter begeviog stond 
h-.* ^« Hov>gwood. Zy staat op eene boogie, is een oud 
,1 juï niidJen der vorige eeuwr veel verbulcrd , waaraan 
... ^ .f-M«w *teencn te zien zyn, doch heeft geen orgel. De 
V' •"».«« *•-*■ ^J-"*" '" boven van geteerd bout. Sedert LABBBaT- 
;. .n"^, Eo«t do Hervormden overging, is bet kerkel\)k met 
•n<.iriXi^ geweest en gebleven, wonende de Predikani 
..„NMw.it. ..• Abbekerk. 
h. <<« Jt^^ ^' aantreft, bchooren tot de stat. vnn Lambert- 
. f ^fv^^Zijlftforspel, welke iu de Weere eene kerk 
** 1^. .»•• >• l-ASBBBTCS toegewijd. 

" .^..|»jui »eikc onder den toren der kerk gehouden wordt , 
' i««w i^^ ^n 6^*^^ ^*" ^'^ leerlingen bezoclil. 
' • .,;lvrS.:tV"KN-UK-\VEERE-EN.ZIJBECARSl>KL, R. K. slat. 
■ ■i*ii- •*■ Holland' en-Zeeland , dek. van If^ext-Friexlaud , 

' " ' ..ii.li rasloor bediend wordt. Men lelt er ruim 430 Coin- 
..Il -«^ ''^ 

■*. 1^.'.>».7\>LUER of Laibebs- POLDER , pold. in de fier-jVoor- 
* ****«»•«»» %jK'^' Holland f arr. Hoorn , kant. Medemuiik^ gem. 



JIAM. 



27 



lilHIBFLIST, ««4e fiÊ^mSÊaais-FhanAren, vdks in lfl95 

mÊÉidÊétngUm r^Armg co renaoM^k dadfde plaats is geveest ak 

Ik tmawmrdun Slmu « pror. ZeeUmd, Zie 8s«s. 
AOUOSSFUffT (Iffi), roormalig water in S(Mte-ribafu2o«», pmr. 

Wiwrf. Zie fiesA. 

JLiUOU el* !•&■•■&, Toonn. d., piiov. Frietlmd, hetwelk door 
«MBlraaainf is la gfonde «naaa , ea waarvan nea tliaas niets maer 
iiidl. M im i ie ■ dm gnma, waar bet gestaan beeft , Termoedemk in 
dt i u i itm ê w u a i» w u lg to is, . 

UMOBJLAIAS ^ oü. in OoU-Indie, ia de Ze§-€4uv-CÊrimata , aaa 
dl Ycstbui «•■ Ifeet ail. ifsmso. 

UlOElilT «f l.iBfi, aod d. in Oeü-Indit, op heft eU. Timor, 
m èm Imiémmu nifciMifca tmm.-Bmda, 1^ jd. HL ten O. van Toeloeke. 

LAMOEROE, alaai in Oott-Indü, op het Sundatche eU, ^Mfs, 
ip de imiéfli jke LmméÊmmg , Z. Tan MêmL 

UIOECW (SOENGI.) , distr. in Oott-lndii ^ op het Sundatche dl. 

LAIO& , a. ia* Omt-Jmddi', op bet ^badMW efl. Joea, rtsid. 



Ia dl aembffid van dit dorp viel, den 7 November 1839, een ga- 

«Ma «JbMMhaB dea M^oor Miobbi», aao bet hoofd yau 70 jsfsrt 

balpiroepea , en nagenoeg 140 osan aitntelingeB, 

onaa vaa Duaa Nafiaao, welke , aa eenen korten 

i, door de «asen werden ep de vliigt gedrerea. . 

aTInaBWiai, dist. in Oott-imdüy op het Sundimke 
ca» OToai 9 nsid* «ruBf* 

IKt £rtr. is laer bcrgaeblig, beeft al bet Toordeel der hergstreken , 
is wel beplaat ca beeft eenen fynen en , uit den aard s(|ner ligging 
welc be ggsp t u ilen ,. welbemesten grond. Het strand is r^k aan 
, aak vindt mee hier lombere enderaardschc holen , waarin 
vicdermnizeni van ceae ongemeene grootte, ban verUiJf hon- 
dAy a a adead e ait ban aiiwerpielen , met aarde vermengd , de sal- 
piieraardc voortgebragt , uit welke men het dasgenaamde modder 




LAMOWGAW af luaeaouia, d. ia (hêi^ludii, op bet Sundiuche t\L 
dsia, lasid. Gnué, disir. Lamum^au. 

Ir iga aldaar een epaiener der landeiyke iakooistea en een baven- 
■eestcr, tevens ontvanger van de inkomende en uitgaande regten, ge- 

liABmCAH , berg. ia Oosê-Jmdü, ep bet SmuUeche eil. Jeea , 
•■U. fssBsÉi, rcg. ca distr. Poefhelimfe, 



iaeea valkaan , die aog woedt, en , onder anderen , den O November 
bei sobndden der aaide, eene ontzettende 'menigte bran- 



4MdaiBM beeft aitgcwaspen ^ terwijl nog in 18S4 eene zware uitbarsting 
flMa bad. Obk dca » October 1843 , beeft dese berg wederom ge- 
daarbü alstoea 4 menschen omgekomen. Om dezen berg 
' ~ ne meren oC BMarties met brak water , vai 



OMGAS af LsBOBOAm, reg. op bet Sundiuehe eil. JAve, resid. 



lèMfyiêAN of LsaaaaMW , distr. in OoM^lndië, op het Smndaseke 
dl jbae. resid. Saeraiaya , reg. JLomoa^aa. 

WêOSGAN (RAN0B->, BMor io Oott-Indüy op bal ^midaseAe 
«LJba. 2i0 Ki^aaa. 



28 LAOr. 

LAMOOR , voorin, b. ib Kemnemerland , prov. Jfoord-BfoUamdy «Tr 
en 9 u. Z. vao Alkmaar ^ mm. en SO min N. N.-O. Tan jiJfcirtlDoi; 

£r worden nog tlechts 2 hüixen gevonden , bewoond door 14' inw.) 
inur door de tegenwoordige ligging aan bet NoordholUndiob»-]uiiaal 
aoudc deie buurt wel weder kunnen toenemen. 

LAMPASEJ (DE) of Bataho Lahpmu , riv. in Ooti-rndÜ, op bei 
Smndoiche eil. Sumatra, reiid, Padafuf , ng. Padangtcke-BovemlaMigmm 

Deie riv. doorkronkelt hel land*. itana-/tma-}N»e^ , en ilort sieh 
in de Baiang-Sinamang uil. Zij heeft, wegene het vlakke land , dat a^ 
doorvloeit , slechts eencn lachlen stroom , maar niet aelden eene tame- 
lyk brcede en ondieoc bedding, die meest uit slykachtigen en sandi- 
gen grond bestaat. Overal ziet men , langs de lage boorden , groote bain* 
boeten watermolens aangelegd , om daarmede omliggend rystlaad te 
besproeycn. 

LAMPAUI, berg in Ooti-Indië, op bet Sunéutke éL Mitm, reiïd; 
TümI, 

LAMPI of CoTi, lands., voorheen een koningrQk in jifnkm, op dè 
kust van Gutnea, aan de GoudkuiL 

Dit koningryk was lecr klein van magt , welke later meer eo^ meer 
is afgenomen door den oorlog, dien het, in hel laatst der aeren tiende 
eeuw , met die van Poso gevoerd heeft en , welke ten gevolge beeft go- 
bad , dat in het jaar 1700 , na bet overladen van den koning van 
L4aN , die van Popo onvoorziens in het land van Liaf i tyn gevallen 
en de inwoners hebben uilgedreven. 

Het land is hier, in legenslelling van bel overige gedeelte van de Gond- 
kust, geheel vlak, sandig, dor en onvruchtbaar. Hen vindt er geeno 
booiueii, uitgesonderd de palmiet of wiue oooos , waarvan men er eene 
menigte aantreft. 

Uiviervisch ontbreekt er ook niet, doch uit de lee is geen 



te kryffeu , door de iware branding , die men van lamn tot aan Andr»- 
en verder bet geheele strand langs heeft. 

LAMPOEJ ANG of Labmtabc , dUtr, in Oott-ImJii, op bet .fawrfoirtr 
cil. «/firo, resid. Kodoe, reg. JÊinortk. 

LAMPÜNG, liAnros, os LAiroüfis of db LABPoiiescai-MSTamrav , reeid.* 
ia Oott'lmHiè^ op het SumJatekê eil. Sumatm; palende N.O. aan Pa- 
lembang, O. aan de Zec-van>Jafa , Z. O. aan het Land-der-U;^aogs y 
Z. aan de Slraat-van-Snnda , W. aan de lndische*xee , N. W. aan 
Beugkoelen. 

IVse resid. maakt eene prov. uil , die sedert de vroegste tyden aa» 
de lV)>tindi»che-Compagnie in eigendom afgestaan, en later, te weten 
in 1771 , door die maatscbappy aan Abobl MoBVAaaia MoaAnno Au- 
ak-DiN , Vorst van Bantam^ in leen gegeven is geworden. Thans er- 
kent sy gedeellflyk hel Nederlandsch geaag , en kan in bovenlanden ea 
benedeuiandeu \«irdeeld worden. Men heeft er onderscheidene vlekken en 
dor|w>u , die ieder afionderlyk een OpperbooCi hebben. De voornaamtta 
pUai^eu syn fioeuii- Agong of Telonk-Betoag, waar de civiels 
en militaire geia^hebber agn verblyf houdt , Misir , Kara, Waraa, 
Uuliug, Sueti-Djaja, Toelang-Bawang , Batoc-Poetib , 
Pa)ar-Dëjwa, en Kampong-Loemal, die aan de oevers derri- 
\ior do Toelan>Bawang gelegen, vooral in aanmerking komen. Het 
tyu laj^e landen , die de iu«. Lampoug noemen , waar%an bel geheele 
land syiuMi naam ontleent Aan de oostkust is de grond seer laag en 
wonlt in den n'«entyd geheel overstroomd , de westkust daar en t^n 
uher|tvhti(. itt land is uiecstlanp da rivieren bewoond, welke vanr 



LAM. 



99 



kM Folco mmu hel OotleD in den orde op eliaoder Tolgeo : dt 8 e- 
■aifke, de Kelande, de Siliibol, de Poeti, de Poegoog 
mé Toelang- Bevang, terwyi de Undscbappen oaar die rnieren 
eMond worden: Lampoog-Seinaogha, Lampong-Kalanda, 
laBpeng'Sillibol, Lampong- Poeti, Lampong-Poegong 
m Lempeng-Toelaog-BawaDg. Lang» de kast heeft men on- 
JnHhiwIi 11 Magen, als de Lampongt-baai en de Keixert- 
laai, aan de Stnat-Sanda. In die baayen Teriehuilen sich vaak xee- 
Naven; de oeren tyn moeraisig en bebben weinig bewoners in Terge- 
Ijling «an bet binnenwaarUcbe beraachtige land. 

leC vcatclyk diatr. Lampong-Samangha is Tan de voorm. £a- 
mkAt beiallingrn afgescheiden door de Moeara-Silliman. Hier 
min de NedcHandert in vroeger lyd een fort gesticht, Pet rat 
ilberlna genoemd. Aan de Toelang-Bawang, die midden 
êmr Wet land stroomt, bebben zy, in 1737, ook het fort VaU 
kraoog gcbwiwd, hetwelk voorheen de voorm. faktory voor den 
kaedc! mm. Hei land is aan den seekanl , over bet algemeen , seer 
laag en moemssig, de meeste Laropongs liggen op bergen , alioo bet 
water in Jannary en Febraary somtyds in 24 uren tyds 20 voet hooger 
kan ■^ifen, en vooral de Toelang-Bawang, de Wajampa en 
^ KomeriBg het geheele land overstroomden. De binnenlanden zyn 
asci boef fcmrgtc en sware bosschen bedekt, die vervuld syn mat 
oKfanlcn , rinoecrosien , rivierpaarden , tygers en ander wild gedierte. 
In de nMcnssige vtUeiien treil men kaaimannen, bloedëgels enz. aan. 
üeine slaag, de oeway-gelleng , van 1$ tot 6 duim lang, 
hitr alleen te huis te behooren , doch is gelukkig seldsaam , 
aar heet, veroorzaakt binnen twee uren den dood. De tapir, 
ccse diersoort, welke schaars schynt te wezen , wordt hier gevonden , 
geiyè oeA de Jano- vogel , ecne paauwsoort , welke in geene andere lucht 
arb^it te kunnen leven. 

Dn HMcste buiten staan op palen van yzerhout (kajoe bassi). De 
bestaan gewoonlyk uit slechts weinig gebouwen , dewyi onder- 
ie bnifgezinnen met elkander onder hetzelfde dak wonen , en 
sick wati een klein vertrek , door eene gallerij gemeenschap heb- 
t 9 vergenoegt. By ieder dorp is meestal een pandoppo of opene 
aani . sleekts van vloer en dak voorzien , waar de dorpsbclangen be- 
ban drilt en de vreemdelingen ontvangen worden. 

Ecne geringe hoeveelheid peper, een weinig goud, ryst, katoen, 
mttani en dammer zyn de voornaamste producten. Zout co lijnwaden 
si^ de voornaamste artikelen van behoefte voor de bevolking. 

Dn Lampongers hebben hunne ei^n Opperhoofden , maar de 
boet « die eeoige groote baayen heeft , is door den Sultan van Bantam 
«p de Javanen veroverd , en met zyn ryk in de banden der Nederlan- 
in gcAomen. Zy zweemen sterk naar de Chinezen spreken Maleisch , 
1^ Snbomrdanen en worden voor veel vriendciyker en veel zachtaardi- 
aer dan de Batbaks gehouden. Zg zijn in kasten verdeeld , en leven naar 
bMne voorvaderlyke zeden , gebruiken en godsdienst. De joejoer of koop- 
pf^ der vroaw is bier veelal aanzienlijk , eu klimt soms tot 1000 rgks- 
inMf 1 1 b men voor de joejoer , door den vader of andere bloedverwant 
tn tebaléig gebleven , by hun overiydcn aansprakclyk : men erft ook 
kaaae vronweo , xoodat men , op die wyze , zijne eigene moeder of 
pÊtünoeder als syne vrouw kan erven. Misdaden, zelfs doodslag en 
nad , bonoen «nee tl al worden afgekocht voor hoogeren of legeren 
wan de kaste , waartoe do vermoorde behoort. Soms 



js LAJT. 

-.xJLt.'*.'d. ;iorm. 3. ta Kwametmtriamd j proT. Jfoord-OoUamdj «r ' 
.1 :. J. ia .J; tmmrtr . gcm. en iO mto N. K. O. Tan Ahtnlmk 
..-.•^11 .!."[ aACciics i boiicn gevonden, bcvoond door 14 iow. 
wu Atc ie .c>;«Bwiiiiniiife li^oj aan het Noord hollaodsdM-kuiaa 
^w- ..-i? -Mur& vc< -v>»itfr kunaeo toenemen. 

.. ilk'.vSÜ Dfi' Jt' Bat&ss LiMFMU. riv. in Oott'indiif op he 

wN.iwn» M. -AiMirm . reud. Padamy , reg. Poidii^teAe-^ovcalBMm. 

«K :«. ^MnruuAcIt hel laods. Rana-iima-poeipe , en itori ael 

'■A^M«-o^ijMi.-Mia^ uil. Zij heeft, «egeas bet vlakke land , dat ■(; 

M» - .->:iv «iecric» <:«aea lachten slroom , maar niet zelden eene tame- 

* L -lut; .11 •iiaiep« bedding, die meest ait ilijkachtigeo en landt- 

'.u Mjuta «Mjufc. Overal liet men, langs de lage boorden , groota faam- 

M«ct< •dunnoieDs aangelegd , om daarmede omliggend rystlaad Vt 

.«.irv.ii. ber^ io Oott-lmiiêy op bet SuniakkB eil. iasm, reiid; 

.. U'< Ji Ciiii, lands., voorheen een koningr^k in AfrOsm^ op da 
4«*« wu JMHtfii , aan de GoudkusL 

^K .iiiu'ij^tjk vas lecr klein van magt , welke later meer eimeer 
> i.)«ti%ui«:u duor den oorlog, dien het, in bet laatst der sercniiendo 
»««« Mvt. Um van Poso gevoerd heeü en , welke ten gevolge heeft ga- 
•Nk UI» (u bet jaar 1700 , na bet overlyden van den koning Taii 
..^t a« "iUM Popo onvooraieos in bet land van Laxn sgn geYallcD 
« 4 uMtiutfr» hebben uitgedreven. 

l;. Auu > iiier, in tegcutlelling van bet overige gedeelte van deGond- 
^.^ ^««icvivlak, laiidig, dor en onvruebtbauir. Hen vindt trgeane 
«,««^»., iilgesuuderd de palmiet of wiue oocos , waarvan men er eene 
vt.»«v»< uuiUvfl. 

liMwi «iKgi «ontbreekt er ook niet, doeh nit de cee is geen vitcli 
«I •i'i{.«'*i > «J^^'''' ^^ tvare branding , die men van Lahh tot aan Andrs 
^ -f..«4<.<- ■»:« ^heele strand langs heeft. 

i.^^.*r/l$J \Nti of Lahpotass ,. distr. io Oo€t-JHdtë, op bet '^ntttrinhr 
^. .<•■«• •'««•d. AaJoe, reg. Élinorêh. 

VsVVXk. l.iarox, de Labpo^ss of de L*iP0!i«5CBi-Di»TaiCTia , retid» 
M /»«•*- vi^ft, op bet Smndatckê eil. Sumatruf palende N.0. aan Pa- 
Im«»Vii, sV Mn d« Zee-van-Java , Z. O. aan bet Land-der-Uedjangs ^ 
*. A,«i .*»f S4caat-vao«Sanda , W. aan de Indiscbe-xee , M. W. aan 

f{.v -{"«tui ttuakt eene prov. uit , die sedert de vroegste tyden aan 

,« ;w«tiii4.»«cVr'Compagnie in eigendom afgestaan, en later, te weten 

^ "' _ r/>^i: «2;o niaalscbappij aan Abobl MovAaaia Mobabmbd Ali- 

^ Jl.^ ^ /csi vtia Bantam^ in leen gegeven is geworden. Thans er- 

^^fN«. ti «.'«wwll^vlk. het Nederlaodsch gezag , en kan in bovenlanden en 

i.^j^.^^>ti.wa.-<t \«rdeeld worden. Men heeft er onderscheidene vlekken en 

^.^^«•M ^v vdoT afiondcriyk een Opperhoofd hebben. De voornaamste 

■,riKt-*^*« «-(«r. I^ornii- Agong of Telonk-Betong, waar de civiele 

.^ «».:;.»*•<; iiMJ^kcbber zyo verblyf houdt , Misir , Kara, Wara», 

S^. ., >/f li-Djaja, Toelang-Bawang , Batoe-Poetib , 

•*j > I ;""■.-««« en Kampong-Loemat, die aan de oevers derri- 

ss> > \.<. ». A-Bawang gelegen, vooral in aanmerking komen. Het 

iv.v >:>nc.'*x . «li*^ <ic iuW' I^auipong noemen , waarvan het geheele 

^^, '. x't nMM cuitlccnt Aan de oostkust is de grond zeer laag en 

^V '■* «va piVMityd geheel overstroomd , de westkust daar en tegen 

•-TMrtcWtf ^ Undis meest langs de rivieren bewoond, welke van 



•^•i«^*8«' 



LAM. 



li 



T. t. 



I t kvhé^l gem. AaCeiucft, ge4ieeluiyk {^em. Ufngttd^k, gedeelleiyk 
wm. S têffUiij k ; pakod« N. «ao deo pold. GrooUUeiiMtd\|k , dtn 
Bthfcrs-poUcr en daa Kniii-pold«r , O. aan den pold. de Oude- 
Cnirv , den oircrsproog van de Graauw en aao den pold. den Lan- 
|BduD« Z. aao oe jamdictie der slad Holst, W. aan den Polder* 
on-Hokter-NieuvUDd , aan den Polder-Tan-Cainbron en den Polder- 
i»-5teppdd|ik y mitigaders aan Sir-Fauln«polder, 

Doe watering bertiut uit eaderscbeidene w^ken , die waanchyn- 
fk «eleer nlxoadieriyke polden hebben oitgemaakt , xoo dat tan eenige 
» neg de pelderdyken geheel of gedeeltelgk aanweiig ign. Dexe Wy-* 
keaiyavaa oods genaamd: de Oott-Yegel, de Weit-Yogel, de 
Tilflioek» bet Ondeland, Eeekenisae, den Hoofpold^r, 
dqi Stnefpoldtr» Miipad , den Havenpolder metzgnen 
•ferfprnng ca den Dttllaertpolder« 
Be watering -nm I«AJWVAAa»t is' groot, icbotbaar : 1tf86 bond. 69 
S7 T. cS., m kadastraal 1905 bund. 21 t. r. 15 t. ell. Hier- 
Uggen lekotbaar, onder SoiUtmtse iïOS bond. 69y.r. 61 v.clh, 
traeufstdijk 80 bond. 25 t. r. 30 ▼. ell., en ondelr StopweUijh 
S7bwid.0f T. f. 46 ▼. ell., co kadastraal ander ffanteume IStOboad. 
S9 Y. r. 02 ▼. cU., onder ffenastdijk 61 bund, 44 ▼. r. 37 v. ell. e» 
•ndct Sê^fdd^ 53 iund. 37 y. r. 14 ▼. ell. 

Tel 4e endenakeidene kier boven opgegevene wyken el gedeelten 
d^kaadjie, knanen geacht worden te bebooren bet navolgende 
en cngeboowen, te weten i onder de Oo»t'-én-Wtitvêfftl 
ca 123 bysendcffe woningen ; onder den ViUkotk 5 m* 
kei (hMÊmd 9 bolsteden en 6 byxondere woningen ^ 
2 bafsteden en 9 bysendere woningen ; onder den Baof» 
pmidrt 8 ko&teden en 33 byaendere woningen ; onder den SUmfpêlmh 
5 hniitcden , ca 8 böaondere weningen ; onder den it^afenpotder en 
oversprong 4 hofsteden en 6 byzoodere woningen ^ onder den Dml» 
10 kofsteden en 18 bysondere woningen f te samen 68 hof- 
203 bysondere woningen. 
Hel poUerbeslanr benist in banden van eenon Dykgraaf , twee Ge** 
eenea Ontvanger-Griffier. Het overtollige water wordt , 
het oottelyke gedeelte van deze dykaadie betreft, door 
Icrsckeidcoe waterleidingen , gebragt in de kreek de Klei- 
ae-Vogel , en , voor loo veel het westeÜjk deel aangaat » ia de kreek da 
4saoi« Yegel , vaa waar het , langs de Haven van Campen , door de aldaar 
iMstnnir sUoea • io bet Bcllegat wordt oitgestort. 

L4XSW AARDE, hkmxwkkMm of LABswaeaas, d. in StaaU-Vlam^ 
dkm, ia MmltUr-Jmbmtikl^ prov. ZetUmd, arr. Cr^ft^ kant. en distr* 
Buiti^ gem. HtmUmimt. 

Tot At d. beboorca 93 h., bewoond door 121 buisgei., oitnakende 
eeaa kevelkiag van mim 30O lielen , die meest bun bestaan vinden ia 
dsB laadkwiw ea }n het zoogenaamd lor^ of derriesteken. 

De iafnrtenra Byn on 19 na alleo R. K. Deze 19, weèke de 
Icrvonnde godsdienst bciydea, worden tot de gaai. van Rmt tem JÊ t é 
gerckcad. 

Jk kivk, Ma den H. Goaiiiuii» leegew)^, m waarsehyDiyk in 1660 
intirhf. ea wat vroeger eene seogenaamde ichnorkerk, dieneode, mei 
mkn dergel^ike kerlwa te Honleaissc en Halst, voor de vergadetingea 
4r R. K. in geheel Holster-Aabaeht. "Dat bisiligdom is intussekeo 
val Ie kina v>aar de iMor en meer toenemende bevolking, niet aUeen 
*• kei dJorp, OMMV van de boirten Kuittaard, Roseaberg^ 



LAM. 



^ iiy alteen venoend door bloeawmak , voonl bij 
mt terraéttUjkaa OTcrva! en moord tan onsehul 
CS g}eh niet telden drc wraak. Van xoodaaifv xoótin 
aXirtm de hoogere kaslca gebnnk, om flodtre dur 
ftuar dergelijLe over>al eii tnoord Tan de nf«tige b^wotti 
«f fcarnie %^Tóenn|p in ilaTcrnfj , heeft ook meermalen pi 
èfll «o» bet toofdeet « dat men zich daarvan bvloort. Ou 
m ■neet tot ledigheid eene der Toornaaniste oorzaken vjin dtif 
S§Ê kuiëeltofren. I>c bevolkin|; kan derhalfe anmogelijk loei 
ca men bcboell naar i^eene andere aanleiding , dan de joejocr , n- 
mettcJienroor, Ie soeken ^ om lich de geringheid der beTolk: 
klaren. IK* groole menigte l^jjers en kaaimannen , en de stoutntocaii 
van de overige dieren, lierootcn echter ook nieirigfcen van het 

ItAMPONG of hkttav ^ plaats in OoH^tndië j op het Sunt 
Smmatraf reild. tamportg^ aan de Oostkust. 

LAUPONGSBAAl of TeLOK-BeTOircBAAi , baal in üoti-lnéit f op 
SundoKht eil. Sumafra, aan den Zuidoosthoek , rcsid. Lampona, 

LAMPSraSPOLDEIl (DE) , oudlijds dB BaAMEs-ïotopR , pold. 
Si^als-FlaattHeren ^ in hel Vrije-tan-Sluis ^ prov. Zeeland^ arr. Mi 
êtlbur^ ^ kant. Oonthmg ^ (jeni. JSieuwvlitt ; palende N. aan de Ad< 
nes-poIdcr en den Baaiui^t-puldcr , O. aan *$Graveo-poMer , Z. ato 
Groole-St.-Anna-polder <, W* aan den Nicime-haven-polder. 

IXne pold., \relkc reed$ in het jaar 1l$97 bedykt was , beslaat ?o1 



^M het kadualer 

waaronder 11 biind. 30 r/ r. t52 r. cll. sdiolbaar land j lelt Iwcc 
waaronder cene boerdcry 
ovcrlolliije 



eene oppervlakte van 12 bund. Ï54 t. r. 18 c, èlIJ 
""^ ~ r. t52 r. cll. sdiolbaar land ; lelt Iwcc "^ 
en M-ordt in den Nicuwe-haven-poldcr 
water ontlast. U\| heeft tnaar een eigenaar, die heng 



bei 

oe\ bestnort. 

LAMBA , naam , welken de Neger» geven aan de fcoflijplnniaadje L*Ea- 
tAiH4», in Pfvdi'Tlands Guiatia , kol. Suriname. Zie Ëbbakajis (!/), 

LAMS(jAT , grh. in de bcerl. Zeeenhergen , prov, Jfoord-Btnh^nd, 
yicrde ^üslr., arr. en 2J ii. K. W. van Breda , kant., gem. en ^ a. 
S* vnn Zenrtherffem, met een veer over de Mark , het LtttlsgatSYecr 
^noetnil. 

Uier irn», in hel jöctr 1794 , een versterkte post van de Nederlani 
Mba troepen, die echter, den S7 December van dat jaar, doordeFrdi 
«4è«ii werd overmeesterd. 

UkM$GAT§VË£R (HET), ook utr AiiTvriftK-vxcH (fenoeotd, veer ta d^ 

UatSBEGGlJNHOF (GËHBtT') ook wel Jtev HoiriniEfT genoemd S 
IMi. kloo«t. in Bijnland , prov. Zuid-Hofland^ U Leydfn , op <lé ' 

mfèÊndxcktkn rkg racftt . ,1 

iü be««onsters leefden onder de tueht van den Paftoor der ]Ioo|^| 
k«rk. De regel van deic Beggijnen , welke door den CtlÜB^Ê 
lüUaml en de regering der stad Leyden eerst goedgekeurd wiu , 
» tiet jirtr 1403, op St. Lneinsdtg, door KaEotBin vau fitASKsSBELi ^ 
' ;;»teii Bt«si"hop van Utrecht, bevestigd. 
% t van dit Boggynhof bedroegen 'sjaars i7lS guld. Rc ^ ii 

' nszooi , Priester en Kantinnik in St. PdfE^M 
;.r^^i|tifn, in dit Beggïjnenhof wonende» eeoclaa^H 
■slicht ," welke alle jaren op Allcrxiclcndag mocsl vUifft^ ^ 

41IIDK, waleiïn^ of itQkaadje in Staats- Ffaandertn , 'm 
|»nyt. ZwtUmd f Arr. üou^ kaïir. ca diitr* Uuhif 



LAN. 



55 



Kotf iMideB , door de Oaj&kfctie bevolkiog aao^valleo , met dat 

gnüf* dat al do ChiiMsen oit dit distr. ilJn vegaa^pd , nadat ooga- 

«■r jéO koniier bei loven luidden Teiioren. Als oonaalt van deie 
ïh «erd OMcgeveo do verregiaDde ▼erdrokkiog , die de 
Ttfl dco laat der Chiaeaen moeiteo ondergaan. 

LilfDAK, ftad ia Ooêt-Imüi, aan dé Westkust van het ril. Bor- 
m, km, Smeemémmm, N. O. lên Pontionak, N. yan Snceadana, aan 
èt Boerdcrtak van de Pootianak, 17 mQIea van lee; 8<* ia' N. B. 

k stad is Tf^ vd versterkt. Een in 1767 aangelegd fort dient tot 
wsMig vao dco Adsistent-Resident. . Het kasteel van den Radjah, die 
■fC de HederlaBders in goede Yerstandhonding staat, ligt op eeoe 
kMfe roCs. 

LAHDAK (DE) , riv. ia Oott-IndU^ aan de fFettktut van het eti. 
laFMs, koo. Smtemdama, met eene Westeiyke rigtinff in de Inditeke 
lm «tiaopeade. Oagereer 10 min. van den mond ug vroeger , tf r 
W Kk sr iaJag ' vanden handel , een fortie Pnntuana genaamd. 

UXDEKK-BKTERSOORD of an Ljjroni-BivBBsaoiK , pold. in het 
r i d i w i SCrtf/m , prof. Zmd-ffoilanJ, arr. en kant. Dórdncki, 
wmu 't Gtmteménl en Letmwé&eki; palende N. aan den Kil-polder, 
0. isa da Kil , Z. O. aan het Byie-poldertje, Z. aan Meeowenoord , 
W. «a den StTgenadie-poMer» 

LAHmEKEH (8BT 1IIB17W-), nold. in het eil. Zutd-Bttland. arr. 
Cmt, kaal: ffcblnusaalf, gedeeitciyk gem. Ueimkennand , gedieelte- 
l(ik nu Jfusr; laleade If. aan den Oode-Kamer- polder , N. O. aan 
dêa Zaad-Zak-paider , Z. aan den Lowyien-polder , N. W. aan den 

UjfDKKE?! (HET* NISOW-)» pold. in het eil. Zuid-Beveland, 
pror. Zêtêêmd, arr. Gaes , kant. Hetmkennand, gedeeltdyk gem. Ifitte, 
ffdrflirltffc gen. Owenande; palende N. aan den Lowysen- polder, 
A. OL aaa den Kminingen-polder en den Willouts-polder , Z. aan den 
Zak-polder. W. aan den Tronwe-polder , den Ond-Otertande-polder 
ca dra Calaaaje- polder. 

LAÜI^KEfiS (DE KLEIHE-), pold. in het eil. Tholen^ prov. 

teeUmd, Zie LARans (Dl Ixtiai-). 

LAüDEU-YAN-HOOGSTRATEN (HET) of Bauos-Lavdeu , van 

da Niiowa-NiBuwB-auK , pold. in de heerl. Ifierwaart en 

proT. Ifoord-Bruband f Fterde distr., arr. Brtda , kaut. 

, gedeeltelQk gem. iClmndert, gedeeltelijk gem. Zeve»6er- 

if. eeW. aan den Zandberg en Nieowendyk , O. aan den 

en het Boertkensgort , ï. aan de Keensche^rsen. 
., welke ia het jaar 16tf0 bedykt is , beslaat , volgens het 
kadaster, ccac oppervlakte van 104 band. 54 v. r., als: onder Jnam- 
^rt, 77 baad. 14 v. r. 67 v. eil.; onder Zevenbergen , 37 band. 19 v. r. 
SS V. elL Hf becA eene steeoen slnis , w^d 7 palm. 9 dnim., voor- 
aca vaa «aa seboif , ea geleoen in den Noordel\jken dyk ^ waardoor 
net en door de polders den Nieaweodyk en den Zandberg, 




sp de Roodevaart, van het ovartollige water wordt ontlast. 

Weleer waterde dese polder direeteiyk nit op het riviertje de Keen ; 
fitcditcr vcriamnende , bonwde men een watermolenije , dat later weder 
il a l geb rakaa , en regelde alstoen de nitwateriog , xoo als die thans be* 
•tal. In de directie van dese gemeenschappeiyke uitwateriog heeft 
4e soderhasige polder geene stem, doch draagt met 94 band. 40 r. r. 
il it kosten daarvan. 'Het xomerpeil is 1 cl 4 palm. beneden A. P. 
Srt aualpeil b S palm. 7 duim. beneden A. P. Het polderbestuur 

m. DiiL. 3 



U LAN. 

btsiMt voor étuên [Mlder uit Iwet Guwortpcn en cenfo P|MiBiB|[« 
incesttr. 

LANUEKE-YOOR-DAGEN, pold. ia de heerl. Zepemherytm, pror. 
Pfooré-Brabtmd, Zie Elbeu^uju». 

LANÏ).EN.A)SGHZIGT , boit. in het Gomland , proT. Ifoord-UoU 
land, ur. en tf u. Z. O. van AmsterdoM, kant. en 1f a. Z. van 
Naarde» f geno. 'tGraweland, aan de Oet(|iens- of Leeuweiüaan, langi 
den UiWenuoucbe straatweg. 

Het bevat , behalve de heerenbuuing , eenen koepel met schnüen- 
buis en verdere getimmerten , grootc broei- en moestuinen , rjjke 
boomgaarden , bevallig aangelegde plantsoenen ^ lanen met extra svare 
opgaande hoornen, bosschen, vyvert , wei- en hooilanden , alamedt 
boerdery, syode te zamen groet ld bnnd. 56 v. r. 13 v. ell., en 
irordt titans in ekeqdom beseten door den H^ U, H. Paorm , vootn- 
«cblig te *s Gravdand. 

LAND-EN.QüINZIGT, boit. in Kennemeriami, pm. ffoarirHolUmi, 
arr., kant.^ geip. en S min. buiten de Raampoort üer stad Haadtm, 

Deze |mit. heilaaty met de daartoe behoorende gronden , eeoe op- 
Dcrvlakte van 5 v. r. SO v. ell., en wordt thans, wat ^en ops^l 
netrfeft, in eigei^om beieten door 4eii Heer M. ^«sbb, dia het be- 
woont, doch de grond behoort aan het LakenkoopersgUd 1;n Haarlem. 

LAND-EN-UZIGT , vporas. herberg in JmiUllmudf pmr. Jfford^ 
Uoilaad, arr., kant., gem. en K pim. N. W. van jiwuUt^m»^ aan 
-den Hooffe- of Sparendamsche-dyk. 

Deie neriierg, waar tevens wel ingerigie badkamers aan het II ge- 
vonden werden , en des lomers , b^ionder des Zondjfgs e^ Woensdags, 
om de fraaie muxyk , welke er alsdan werd uitgevoerd , drok beiocht 
werd , is voor penige jaren afgebrand en de grond lajber tot pioeslfnd 
aangelegd; tefwyl de daarnaast staande heiperg, tqpn Hannover 
geheeten , daarna den naam van Lavo-bii-Duct neefl aangenomen. 

LAMD-EN-RUNZIGT, buit. op den réUv:noom^ pn>v. GtUerloMd, 
distr. Feiuw9f arr., kant., gem. eo N. van jdrmiim, 

LAND-EN^PAARNZIGT, bnit. in Kffinmerland, prov. Nêord- 
Bolland f arr., kant. en 30 min. Z. van Eaorltm, gem. en 10 mb. 
N. van üeemtiede. 

Het is groot 4 bond. 43 v. r. 23 v, ell., en wordt thans in ei- 
gendom beseteo door den Heer J.Doluuiab, woonachtig te Heemstede. 

liANDEN-tUSSCHEN-DE-LEK-BN-DEN-DOMK en LANDEN-TÜS- 
SCUBN-fi^lJ£K-£N-D£-llEEW£DE , namen , onder ^elken de Al- 
■LAssiavAAKD, prov. Zuid-Étdiand f in oude stukken voorkom^ Zit 
ALiLAS^KiWAAaa. 

LANOJERAN, d. in (hft'lndii, op het Sümdatcke eU. Jfi«#, lesid» 
Spenhaya, 

LANDJES (DE KLEINE-) of ni Ki^a-Linuus, pold. ia het ^1. 
Thottfn, prov. Zerland, arr. furilaee, kant. Tkoleu, gem. St, Maar- 
tnsdijk: palende N. en O. •s^n tien Pluimpot, Z. oan den Slabbe* 
Xoorne- polder, W. aan het Oude-l4an4'Van-dt.-]kIaarten»dyk. 

Dt»e pold. beslaat, volgens het kadaster, eeoe oppervlakte van 
11 buod. «6 V. r. 80 V. dl., waaronder 11 bupd. 18 v. r. aOT.ett. 
schotbaar land. Het polderbesluur bestaat uit eenen. Dijkgraaf » vier 
Gciworcuen en eenen Penningmeester. 

LANDLUST, buit. in het IfedêrhtarHer der prov. XJtrtcht, arr. en 
4i u. N. W. van Utnekt, kant. en ii u. N. W. van Loemtn, gem. 
AktQudu-Btkainhrugfft, 



tA9. 



$^ 



Ar M. *0fd4 tlwMla «tfftaiofn i#tK«Ua ddor 4ta Heer 1. D. N, 

li . fvHytIs BemuiiTeiTi grriAatiiii, ÏMiit. ia bet (TvrrAwii^ 

%r4tr ^rw- l'irwkt, »rr., luiiU en l| u. W. vau jÉmerêfo&Hf fem, 
m Êt MB. ff. Tim Sêui* 
Dfffc biMt. brmlut, riuti dt iUarto« b«hoor«D<!(i grondeti , cciic opper- 
4lt VM 8^i>d* 41 T. r. 80 r. ril., rn «ordi tLatis in eif^nduiti bt<xe- 
ilprien 1lr«ir Aor i ta , woorjAcblr^le Aniiiler<ljiiii. 

lÊl,9^mmmm0, ^m ét JLtimyjtdétkrtek, Ut r iii hel «fv aren ; 

Jiov«ii«A«rU Mam é* ir«rK pfant. Kun >-S|)rut( . bene- 

tt» de ialCjplêaU Gnosrnj 500 «ik. groot^ luct 5S «laten. 
Il hMt» tmmam hëêf Jh^^nKOK en Sint. 

LiWAyif ÉbIi. «fi hcX eiL TtTÊckélUng, pro«. Noürd-UutlnnH , 
mr. «I fW •, S, fio Uo^rm , kant. ew IK vi. N, vau ffednnbtik , 
4^ • vn ff^têl'TtrwhêUinj f H min» O. Tan Midslandj 

L^AUd^tiUi/I^GOaZEN ('Sy, {lold. in den floeUh^-ttaartl , 
p«T. Zmid'Untïamd, jut. Dordrtckt , kant. Oml-Beijerland , gem. 
CiBiAiWMnrf, ^CBilr JV« ««n de Gorx«u togen bet Hariügvlrct^ O. aan 
4fli Otidb'l^wadBliofct poldar , den Ëcndraeht-poldcr en de Tkiid- 
Gdnu, L- «UI ^4 Vmle*Gat , W. aau hcl llurin^rvUel. 

LA.%nS3aij%EX, !>., |>fr,v. Fnnianfi, ki», OoxtergoAf fffiet. Ttetjtrk^ 
f, Jifr« f» 3i II. 0« vao Ltaiteartlftk , kant. en | ii. 3^. 0« fan 
^ ld iWLi 0« «aa hel d. Suaineer , HAartoc bet behoort. 
"' rn, É|s loompM^e kaarten torkwrdelijk LAScaoot gespeld, 
■'niaigfalaityf ^footb. LttsernUtry , dislr.« ari*.^ kant^ oti 
i \> . f&ti DitHithf qcn\, rn tSO min. N'. W. van Battend&fff 
1 tmm Mmndemtmry f «aartoe bel behoort * Tot hel janr 18t^ 

M^uun}« dil d. lot de f^vm, ^itoUenffur*/ ^ maar is toen daarvan ^jtchet- 
Ara aa a^t Bmttendt^tf ««rcrni^d. 

ttti ^., LftAMCBUa betnl f»ngr«««r 500 inw., allen R. K., dlc bier 
tl brhbr», vrikc door den Pa«t«>Civ en Rafx-lbian der narocbic 
Mnl «««du 
l^r ^ 4*r|i Tr»e(^ , weti alt de (|ebct'lc beerlykheid Branden* 
hmt§ , atn d<«4 Tan krt fraA&chap FmufUu uitmaakte , ontleent bel 
«aar«ckycd|jk «JiaMi oaani Tan de li^gin^ «ip de geenA&ebeklfng der 
BB6e> ffaa&. Lairailiarf; «ii Vianden. 

LmBSMW <liirrj, iaarw«l«r Uu N. W. Tan do Znidertetf turn den 
k^Al raa 4r«i titUUr ^ aïeb uit«lrakk.«iul« uit bel Affandit-p naar bet 
Z<wiv«Haa . ImtalMa doi Ya«len «al en da Ziiider-ïl/uit'i. 

Dit tiaatuty vardl ia d»- Nederlan''' - -' r'--: -m dikwijl* 
apMSnl, al* 4a %iu-tamrJp1aaU «Ut <kh h van oor* 

1^ Daar ^ Tiartfaler weende , in b>% j.^i io*^, ^j* Hertog; tati 
Taaa « aaii de Eogcbelia tIooI , in het Mar»diep te loopen , mol oog- 
mÊtka 9m nmm landtag op hn «iUnd Taxel te doen, wachlcnde alleen 
aaar ém vlaad; «annaer. den 15 July, da ebbe, die anders ia uren 
dv«ft» Taal btfar kleef aanbonden , vnnr«l-^r Iri water, uK d«Zui- 
4ftam m de Haaf^aae ttraonjenda , dti ^ < iloot bet naderen 

Matlar CM fotj^a, na die b4)Tennat»u; i ,..^ ^^ Le , een cwarctturm, 
«■^a kaar ■a^diiallr , wei verlits rari twee «cbepco , fclii^tyk de w^k 

tl!M|I^Em&, «alcf in den Noêkt^Jketeaard ^ 'm bet batj. Tan 



H 



LIN. 



,|i«iUat Toor fèfotn polder uil t«c« GeiiAOreDau en ceneo P«««a 
tticesttf. 

LANl)EKE.VOOn-DAG£N, pofj. in de becrh Zerenbeiyeii, pi 
ffoord'Hrnhünd. 7*\r. ËLDenKn^LAiio, 

LANÏ>-EP(-BOSCHZÏGT , buit. üi het Gtfoiknd , pror, JVoorrf-i 
[anc/^ arr. cu t$ ik Z. O. von Amsterdam j kaai. co 1^ u. Z. 
JSiiarfienf pem. 's Gra^eland f aap de Ocigens- of Leeuwcnlaan ,, 
dcu UilfersutmcUc £traati«eg. 

Het bevat , bcbalvc de becreobuixing , ceueo koepel met tdit 
^iiis en verdere getiaimcrten , ^roDtu broei- en inoestuineo , 
' 1)00 mg^a arden, bevaltig aangclcj^dc plantsoenen, laocn met eilrp ^ 
'opgaande boonien, bosteben , vijvers, wei- en booiiandcn , al 
'boerdcry, lijude Le zamen groot 12 bund. 56 v, r. 12 v. dL 
yordt Ifians in eigendom be*elen door den llcpr U- H. Paopu, w( 
«chllj la 'sGraveland. 

LAND'EN-DüINZIGT, buit. b Kennemerland f prov. Noord UoUa 
irr., kanl.^ geni. en S mio. buiten de Raampoort der stad Jlaarlt 
Deze buit. beslaat ^ met de daartoe bcbooicnde gronden , eeue < 

fcrvlakle rau i$ v. r. 30 v. ell., en wordt Lbans , wat den op5laT 
uLrefk, in eigendom bezeten door den Heer M. éTRCEti « die bet 
• iwoont, doch de f]^rond behoort aan het Lakenkoopersirild te BaArtl 

LANO-EN-IJZIGT^ vooroi. herbeqj in AiÊHleiland ^ pror, N^ 
IloUmdf arr.« kant., geni. en 1$ mio. N. W. van Jfmstertiam ^ 
^4«n IIoojc- of Sparcodamscbe^dyk. 

pete beritcrg, waar tevens wel ingerigie badkamers ^an het IJ 
ronden worden ^ en des f omers , bijzonder des Zondags en Woensdaj 
'om de fraaljc rauiijk, welke er alsdan werd uitgevoerd, druk best 
werd, is voor penigc jaren af^fcbrand en de grond later tot nioesl^ 
iangelejüd ^ terwijl de daarnaast staande herberg, toen üannovi 
0cbcetcn , daarna den naam van La^id-in-IJiict hceA aangenomen. 

LAND-EN-RIJNZIGT, buit. op den Feluwezoom^ prov. GeUertamdf 
idistr, f^elutrCj arr., kont., gcm. en N. van Anihtm* 

LAND.BN-SPAARNZIGT, buit. in Jir«n««ner/am/ , prov, Noard^ 
Holland f arr., kant, en 30 min, Z. van Haarlem j gcm. co tO min* 
. van Utmmtt*le. 

Bet is groot 4 bund. 43 v. r. 23 v. ell., en wordt thans in ei- 
endom bezeten door den Heer J. Dollcjün, woonacblig le 1! 
UM>EN-TLJSSCUEN-DE-LEK*ÊN-DEN.IK)\K en LANJ 
|CUEN-DE-LEK-EA^DE MERWEDE , namen, onder Melken de A| 
.AsscawAAiiD, prov. Zuid-Holland ^ in oude «tukken Toorkoaiit. 
LtLAS&cawAAao. 
LANDJEHAN, d< in Ooft'Jndie, op het Sundasche tiL Javat 

KS ^DB KLEINE-) of ot KuiBK-LisstKus , pold. io het 
r/iok^t t-i^ ^ iitdf arr. Zierthfe, kant. Tholen , gcm, St. Mm 
tdijk i 1 ^. en O. aan den Pluimpot, Z. aan den SlabI 

[oorne-poldcr, \S - aan het Oude-l4aad-van-i3t. -Maartensdijk. 

l)iiie pol^. beslaat, volR[cns het kadaster, cene o^tjit-rvlakie van 
|] bund. m V. r, iSO v. cU.« waaronder 11 bupd. 18 v. r. 80 v. 
>tbanr land. Het poldcrbcstuur beslaat uit cenen Dykgraaf , vi 
t Pcnningniec4»tcr. 
in het lyederkteartür der nrov. D(rtchlt «T. t^ 
i_ c\. \> . san ttrtcki, k%nU en 1| u, N. W. van LotntMf 



57 



4i mib(jdt ««0 ie tiAft , U oici teer oud maar tr\j bcM>j| , en h^nfi 
(f im «ontvel un Uag , «piu hoiiten lorentja xncl uurwerk , doch 

Ae C K^ 4ic hitt SO ia gcUl lyn , bebaorco U»i de sut* tan 

I ii<»rdl geouddeld dpor een getal van 60 leerlin- 
^ teHeM. 

Or i*rnb «mll in Utn ócrdcn Zondag rao de Ani»tcrdatmche icniiis. 

I» 197S Jiad4tii de SUuUcben li)«r ecnc scban» opgeworpen « die 
dl BmÊÊÊÊÊ^mennétm eebUr otrfnice«terdeu. 



mr ét» «MfTfloed fan 26 MoTcrabcr 1665 lag LktosmtBA eenen 
lyd vferUroottid, 

ca orAbun rao 1 Aiigii$Ui» 1674 werden vele buizco , «elke 
Tan boot t^n , Tcmtdd* 
Obi ét aal«nlMd van iS Augustus 1717 overstroomde LAaDaaua. 
L1WD8IIRË1I , naaitt f onder welken bet roorui. d, huitiimita , lu het 
CinZniAtfvy, proT. GtUerUtndf wel ccm vcrkeerdcJgk voorkomt. 



U5D9iERR*EN' WATERGANG, gem. in /roferfonff, prov. /Vamf- 
\ «r». ttporm, kanl. Purmerttnie (1 k. d., 10 m. k.,64. d.); 
K« aan de gem. I'urmrrlund'llpendam'cn-dcn-llp , O. aaii 
-ÜTalcfiaad en Monnikendam, Z. aan Üuikdoot , Z, W. nao 
b«t U, W. aw OoilMoen. 

Deae gtm* he%U de dorpen Landfineer en Watergang, bet 
grl»« Cadtfflrn tu «tm gödeellc van de Buurt aan de Oosiia* 
aer^O?«rl»««. Ook bebooren daartoe bet Cad oclcr-meer, be- 
■a i u a gcdieeltcn van bet Brockpr^mver en bet Buikulooter- 
»e«r. flal Groflt-NoordboUjindtcbe-kanaal loopt er door, langs bet 
éarp Valtvipaif . £^ beilaat , volgcnt bet kadaster ^ eene oppervlakte 
«aa im baad. 9S v. r. $5 v. dl., waaronder 1803 bund. 315 x, r. 
Ji V» dU MartUiff lund. Men telt er 153 b., bewoond door 196 
, utaiakcad* rrnr brtolking van 930 lieleo , die meest baii 
viadca ti> d< cti tti bet verkoopen van melk te Ainstcr' 

éÊm- CMl wardi <ot, i^ jaren, een niet onaanEÏenlijkc bandcl 

ia kaa* en Cfftrea gtdirven , cLiar in dcxe gem. de opkoopcrs wonen , 
fc ét <i|rrea aaa 4fl bakken te Amftterdam leveren. De kunst om 
ét e^crca Uof te bewaren fcbijnt ook daar alleen goed bekend te 
a^a. Kr 'n mfét era buBkruid-l'abrij k^ LamiDerenburg genaamd , 

korenmolen. Vroeger bettonden er ook 
loodwitinakery , welke niet meer in wer- 



& llr« 



lifet., welie raim 850 in getal lyn , onder welke oogcTeer 
IMLcd^aaiai, maken de twee gem. LantUmeer en ffatergan^ uit. — 
Da VL K., vao welke men er ongeveer 70 aantreft , bcboonïu lot de 
■UI* tan If$emMr*ntlttm , voor loo lecl de»c Ie Laodtmcer en in bet 
iaikalovter- metr wonen, die in bet Broeker-mcer woonach- 
% lija , babaaren oeil«r Mommicktmtam. 

M^ Idl ia date g«in^ twee tcbalen, aU; êéne te Land»m««r ca 
«ne la Watergang. 

Tea |rra)g« lan brt hauvykeo dei «tecn«n been ten Outten van 
ÜÉmmbfli, ap den 4 Fcbruaru ISilS , werd de gouw of voctweg , 
* ar gHM. |^affiatia-K»-WATEHGA2ir*, voor een groot gedeelte door den 
—gil., r .1 •tmnm weggatpoeld » hetwelk l.n gevoijjc bad, dat d« 
U^idijb» tea WeaUo Tao dit dorp ^jHegtn , itiedc voor den meer 



5C 



hkn. 



Het ii lial ^e*lee\Ursinét Groote-Gemeenelandêkrttk^hei^ék^gfW 
Jen ton tlo (irorp , onder de gem. We»l-maw gelegen, van de 
B«uerlanilM.lic gronden scheidt, 

LAKDSRROÖN , voonn. buit. in Bloemendaal, prov. Noord-HolUfuti 
arf. e© 5 u, 1. O. van -.irruferifam , kant., gem, en N, O. van ^f^ettp^ 
»oovkt^l Qjin dete »lad alt aan de V>cbt grenzende. 

Dit Toorm, buitengoed , vroeger het Valkmoof van den rttmêü 
Dichter ritiiL« CunNELiss. Iloorr, besloeg 19 bnnd, 8 f- f., en is »cdi 
het jaar I82Q geheel gesloopt en gedeeltelijk aangelegd lot een fjra 
kerkhof, «yndc de algeuiccnc burgerlijke begranfplaots der stad Wc 
loowcl voor de R, K. aU ProlCTlanten , welke dcclen door groene 
rn van elkander ii^n gescheiden. Dit kerkhof is omgeven door ecne 

Icroangenaaowlcd opeabafen wandcUeg, Schaduwrijke lanen , don- 
'kcre priëelen in de nabyhcid tan den akker Gods , wekken eTcnuer lol 
utille üxrrpetnzing, n\% lot herdenking aan het terlcdenc. 

LANDSHBER of Lautsmeru ook Lauds^sdir genaamd , d, in fTa 
tand, prov. lYoord-Uotland , arr. en 4^ u. Z, Z. \V. van Ho 
kant. en 14 u Z. leo W. van Purm^rende , gem. Lartdimeer-en-f^i 
teruanff, 

Ilel i« het grqolile^bïnnenvitiartf gelegen dorp -van Walerlnnf! - 
in de lenglc ^ tangv êeue vaart , en «trekt tien lang» den ^^ 
»chi*-dyk, en «*cl van het geh. Cadoeleu , tol aan de bcerl, vai, 1 tuwn 
(and en Itpenland , uit. I)c mre»le buixen staan aan de west tijde v 
de bimrl, alwaar ook bfl gedeetlclyk roet slcencn gcdccllclijk met 
ken belegde voetpad ligt, dat met cenc groolc menigte van dw, 
ten doorincden i*, over welke bruggetjes liggen, bior iljltjes gen 
noudanJg ddt tan de kerk van ruruicrland af, dat met eone sei 
,*trcck ii»ct htt d«rp van Li-ioAni-tn voortgaat , lol nabij Cadoclen 

stal van bijna honderd hrn[;n;eijes geleld worden. De *eg is h 
•mal , tOQ dal er naauvvctyks drie personen naast elkander k 
gaan* Aan de oostiljdc der vaart \indt men ook eenigc htiixcn, 

Men teil er t met het daartoe hchoorendc gcb,, Cadoclen en 
gcdeetle der b. aan den Ooatxaauder Overtoom, tOt$ h. 
liSO tnw. ^ Vooibecn flond bier een Raadhuii , dat voor drie of 
jaren is afgebroken. 

[K: Ilcrv., die hier 61^5 in geUl syn, onder virelke SSO Ledematen 
maken cene gem. uit, welke tot de klasv. van Edam , ring vnn P\ 
merende, bchoüit. La^vdsieka en Buikiloot z\jn , tot in 1t$89, 
diend , door den Predikant van Pnrniettaod. Als eerste Predikant l« 
Li.i&dMEEi en Buik*loolf is bekend Tneooonos HonTiAit , die 
in het jaar 1596 kwam en in 1606 «üne betrekking oedcrlegde. Ti 
drnt de dienst van Adiuamcs lieaiiAaoi Cao' ^ Gitotsi , werd Bni 
mIooI vao LAi«i»»«Ecn afgenomen, eil f^' ai er gang en L&^ivtsr 
vereenigd } dit had plaats ia 1627, en Coop a Gnoi» ^ heeft deic 
plaal»en tot aan lynen dood, in 1630 voorgevallen, bediend. Di 
lereeiugtng hrefl neder opgebondeii 10 16i$6 , toen RtJiiMitntfl Bfiansiki 
•n» Bcii , in 16ö9 voor beide pU^lkin beroepen , lj*>t»iii»tn «klleen 
kwam, 4-n daar tut aan zynen dood in 16M), gediend heeft. « 

Dü pustorjj werd vóór de Reforniatic door de GravcMi Ingeven ; 
WttJitiging i>tond aan den Aarlsdiakeu van Utrecht. De Paatoor t 
«il lU laad «rnch ten by de veertig Rhyn&che gulden (KG gnld.)- 'ti 
.allia IR<^ tit' paslory tn»5ehcn de veertig en vijftig Rhijnsche gulden 
Ipaae^^ r en 70 guld.) opbrengen. Be Vicaristen (of Onderpas* 

^H^ (I Ko»tcr aan, die gcco ratt geld had, \H kerk ^ «ütt 




, ImifUioef e io de Mnjerif mm 't Her- 
l|^Mift, W. PmUmméf pr«n Noard-Bmhand , £ënte (üstr.^ «rr. oi» 
II. flL 2. O. rair 'f fft ri tfi übonk , kdiit. eti 1^ u. Z. O. ▼»» Fephtl^ 

U^ Qct*t-fmJ$f, op hei SundarcU eik Bomeo ^ rfjfc 



oi*ir. /^ 



iiMiAiL15l t d« in Omt'iédiit ^P ^«t ^mdbjcifti* dl. /bio, resid» 



KmiL, d. ifi 0o9t'tnéië^ op bet SundoKke nl. ^ii* 

■■InVf |BVV. ^■Mii<f«'f-I^«sfèn«f, resid. Padnnifsche-biivetilauden , icr 

IJÊtiM', «MT die Sthayis^ lieb met de Kaïupar vcr««nt^t , om de 

iiOMr^lRaar i« vormen. 

LÉKAI'ABI , ««4 d. tD O^H-Indiiy op hei Sumiosche riL ^ara , resid. 

^ re^. Sumadaj^na, Z. van de Indmmayoe. 

, Untk Ufiib in hel Ofeiiwartirr der prov. Utrecht , 

> k«*C 9tijk*hij'Duurttrth, 

m wd i P i i f | ef in tweef^eregtenirerdceld , die mi de doinprooitd^ 

<— P t i Mb i tchi of d eu . en Ov er-Langbroek ea Neder-Lang^. 



^r^^ 




«irdea » en ib^nt nog tw«e dorpen lijn , welke de gcm. 
L4»c«iont uitmiiken* Zie Liaeuou. (Ovm.EH- 



\mh bmr^ti MtRi f«n de hroekig^ , d. i., moerasfif^e 
■ likii , reed* voor de ttirblfng deior dorpen , bot LAnGBBOB,K 
gevent te iy«, dew^l bet T«ct meer io de lengte, 
). oitfeitrckt is. 

UJifiWOCI <IIEOTH-) of NtM-LAfifiiaoK , d. in het Otethwar^ 

férr 4erPraw, Giwfthi , arr. en 4 u, Z. len \V. van Jmenfoort ^ kant, 

•B I •, i*fVk n'ï^i.Xy^.UtmnUde f jera, Otferen-iYeder'Langhfoek, 

Ot flere.^ din- ut jrctiil xijn . onder welke 280 Ledematen , 

|jf«u. u., , «.!»lke (ot de klass. co ring Tan Wijk-bij-Daur- 

Ekeoente « die in dexc gvm. bet leeraaarambt beeft waar- 

Amoldos if*fi Rkiort , ook voorkomcodc onder den 

^na» lfl«Asns AtTonii vaü BnitL. Hirj i^a» hier sedert de Her* 

en ook nog: <*^ 1093. A>diie49 Esattrics hier Predikant mtov 

f64ill, in «Ie Boogleernar i«i de (lod^clcerdhcid te Utreclit 

t ètm % kftiX 1673* Onder de oo|^ levende Fredikantca van 

» dk kier fidicM bebbcn, behoorcn Jotn Fkedemic van Oo»t, 

ét Ooégdwrdbeid ie Letdcn ^ I^ois (jeiiacb pAaejio » 

,, en Leokakd Jomas FteoniK JA.n»fc!f, Gon- 

lan b<t miflcnra van nudbetlen Ie liCyden. Het beroep ^- 

éaor ètm kerierood. De kerk «lond «óór de Hervorming on- 

Gtrecbl. Br wa» eene Tikarij in gesticht. Uft 

iw , prijkende met ceneti fraayen Apit*e» toren , en 

•rtnflr*w'«. dat in 1800 '/Mn.i.ila i> door J. C. FiirtDt*icn.< , 

f^ G4«uifl > VAT DIM BlJtU . 

èm Vi ki. _ h'*rk, door vrij hu.pm 

0ÊlÊm «ao :^Rn en vvniio(renden uit dcsc geiu., hyni gcbeel 

«lniai#i . <i en Terfranid. 

De K K. , die bier wonen , bebooren tot de stat. van ff^trkhöttm- 



1» dorpadiMl «ordt donf ma gcmiddeid getal van tOO leQrling<<ii 
b»ckt. 

'*i>^d*td. Ii^]{en de beerenbuiien Weerde» tci o , U indcritein , 
lt^r«(ein, Groeneniletn , Saodenbcrg en Walenhiirg. 



40 L A N. 

LANGBROEK (OVER-) of Ovn-LAVMaaou, d. in liel Ott^kmmriief 
der proT. utrecht ^ arr. en 4 n. Z. ten O, van Amunfoori, kant. tv 
1 u. N. Tan WijiMj'DuurUêde ^ fpem. Owr-m-N^ier- itan^hroêk. 

De Henr., die er mim 280 in getal z^jn , onder welke ongereer 00 Le- 
dematen , maken eene gem. uit , vdke tot de klau. Tan frijk4M4hmr' 
êtedf , ring Tan Rkenen behoort. De eerste Predikant, hier in lOWheroe. 
pen , was Joiakbbs Boanos , die, in 1618, wegens sijnc Remoutmnticha 
gevoelens , a%ezet werd. Even als vóór 1608, werd OvBa*L4S«aaoiK toen 
weder bediend door den Predikant Tan Wijk-bij-Duurstede , lietwclk ge- 
duurd heeft tot 162IS , wanneer het weder eenen eigen Predikaat bekwam 
ia PiTEos Boiciios. Het beroep geschiedt door den kerkeraad. De kerk , 
welke ter gedachtenis Tan den H. HTAcnrus was ingewyd, atood , TÓór da 
Heforroatie , onder het opaigt Tan den Domproost van Utreeht. Dest^ 
was aldaar eene vikary , ter eere Tan den H. Tbobas Jj^otUl en van den 
II. LioaiiTies Martelmar, gesticht. Het u eeoe oode kruiskerk , mei eenen 
Tierkanten toren , waarop eene stompe spits. In de kerk lag men Tro^ger 
onderscheidene wapenborden , meest Tan het geslacht tjji Urrsawmn. 
Ook wareü er T^f kerkglasen , door de vyf geestelgke Kollegiën Tan Utreeht 

r honken en met hunne wapenen beschilderd. Dese kerk, bencTens 
.Mstorij , in 18i4 , door bijdrage uit de gem. en liefiieginea uit de 
omstreken in eenen bruikbaren staat gebragt synde, werd met behnip 
Tan de Provinciale Staten , Z. M . den Koning en de Algeoieene Sjnode 
der Herrormde kerk, in 1852 geheel Toltooid en a%ewerkt. 

De R. K., die hier wonen , behooren tot de stat. Tan Wijk^j^Dumr- 
iteJe. — De dorpschool wordt gemiddeld door een getal Tan 60 leer- 
lingen bezocht. — Onder dit d. ligt de ridderhofstad Zaileobarg; 
Troeger vond men er nog de ridderhoistad Don se laar. 

LANGBROEK (OVER-EN-NEDER-), gem. in het (herhwmHier der 
nrov. Utrecht, arr. jimenfoortf kant. ff^ijk-bij^Duuntede (1 k. d., 
8 m. k., 4 s. d.); palende N. aan de gem. Doorn, O. aan Ameroagen, 
Z. O. aan Wijk-by-Dourstede, Z. aan Wyk-by-Duurstede en Gotben, 
W. aan Sterkenburg. 

Deie gem. bevat de d. Over-en-Neder-Ljangbroek; teit \A6 h., 
bewoood door 198 huisges., uitmakende eene bevolking Tan ongeTeer 
1100 inw., die meest hun bataan Tinden in den landbouw en faouthandel. 

De Herr. die hier 800 in getal lyn , maken de gem. Tan OWr- 
Lmmgbroek en Neder-Langbroeh uit. 

De R. R., welke er ongeTeer 300 in getal sya, behooren gedeelte- 
lyk tot de stat. Tan Wiji-by-Dmuniede^ gededteiyk tot de stat. Tan 
fTerkhotm-^n-Cothen, 

Men heeft in deie gem. twee scholen, als: ééne te Ne der-Lang- 
broek en ééne te O ver-Langbroek, welke gexamenlyk door een 
getal van 160 leerlingen besocht vrorden. 

LANGBROEKER- WETERING, water in het (herkwrtier der proT. 
rireckl, hetwelk, by Neder-Langbroek, uit de Grift onUlaat, Toorli^ 
Uardcobroek, Sterkenborg en Ryssenburg, naar den Ktjn of Omden'- 
Rijm loopt , roet welke ly xich , na eenen loop Tan een half uur, by 
Ouddyk, twee kleine uren gaans luidoostw^rts Tan de stad Utrecht 
gelegen, Tereenigt. 

LANG-DEEL, vaart, ptor,Friestamd, km , Oostergoo , opdegrensen 
van de griet, leemwarderadtel en TütjêrkiUradeeL Zie Dsel (Ljlbo-) (1). 

r* - 

(t) KffM«M wU Ma ét wvrntn mi Um «f Ulmi iuMD|nteM , vcikc hkr nifi pvoafdM 
«vrJM . «f 4» «oMdra ««• 



I 



UMSH «T CoBTtLMcnnsv , landfaBtr* ia ó» Mwijtrij wmm 'f U^r^ 

ÉÊfiiKHk, kw, PwMamdf prOT. Noord^Brnkmnd , EttU éhir., arr. •• 

la. 0. Z. O. Tan '« &trt9f9tÊiÊÊtk , kmmU en 1^ u. Z. O. ysb ^cyAr/, 

jM. n l ■. W. Tan Mrp» 

UStOHG, d. in Obtt-inéÜ, op het AMiurAc eil. Bornm , rijk 

URfiAHAX, d. in OoH-ImdS, op Iwl f aadbidke dl. J«aa, rctid. 

iSGAsS-KVrnL, d. in Oogt-Uéii, op bet .Vaad^wAr eil. 5«i- 
■rtra, |RT. Smm»atm*»-fF€9ttmgt, resid. Paiiiiij^fdle-fteMnfaadirN, ter 
■hite, «aar de Sihayiny lieh mei de Xampar vweeaiyl, om de 
■aaaar-lBiaar te Tomien* 

LASGAPAN , «Md d. in Omê-Imdii, op het faadbidW eil. /om, raid. 
htm m R tmmtmk m fp w m f ref. Aonadlmi^, Z. Tan de Indraaujoe. 

UaGBBQBK, atreek Umh in het (Wlwarfter der prar. ütntAt , 

2(1 owd vroeger in tvéegeresten verdeeld , die an do dompraotldU 
f ïïüecht t eh oecden , en Over-Liogbroek ea Neder-Laag- 
br«ek gaoaamd «erden « en thana nog twee dorpen tHjjm , «eikode gen. 
wi Of»- »-tlaaaa-f ■ iMaant» nitmaken. Zie LftaonoiK (Qm-Bi. 

Oen fUrc^ Wefk Varen naam van de broekige, d. i., moerauige 
laadstmk , «dke , iteds voor de ilirhting dezer dorpea , het LMeaaeia 



flchgnt geD oem d geveest te x\in, den^l het veel aeer ia do lengte, 
dan ïn de breedte, nïtac itfckt ia* 

LAUGBRWK (lf£0ML-) of Nin-LAacaaon , d. ia krt OMrkmmr- 
tier der prov. üireehi y arr. en 4 u. Z. ten W. van JwmüoH, kaal. 
ea 1 B. A. van ^ijk^-DunnUit , gem. (her-em-lftétr-Lmm^roek, 

Ae Berv., die biev AO in geUl sijn, onder welke 880 Ladainalra , 
■aken ccne gen. MÏt , «elke tot de klaH. en ring van Wijk-Uj^Dmur- 
Mtée behoort» De oente , die ia dese gem, bet leeraaaraaibt beeft «aar- 



B geveest AaHOues via Buai l , ook voorkomende onder den 
va» JoaAsns Anoan viv Banau. Hij «ai bier aedert de Her* 
ng en ook nog in 1SS93. A'^iaaaAi Etsimoa hier Predikant gewor- 
den ia 164&, n ah Hoogiceraar in de Godgeleerdheid U Utroebt 
overleden , dm 8 April IflJS. Onder de nog levende Predikanten van 
naam , die bier gediend hebben , bebooren Joar Faaaiaia vav Oaaor , 
Hoogtecraar in de Godgeleerdheid Ie Levden , Looia Gbomcb pAaaiv , 
H oo gVwraa r Ie Groningen, en LiORMn iOBAS FaaoaaiK Jaaiaia, Goo- 
aervalcar van bet muieum van oudheden Ie Lefden. Hei beroep ge- 
acfaiedl daar den kerkeraad. De kerk ttood v66r de Hervorming on- 
der den Demprooet van Utrecht. Er «ai eene vikarij in gestichl. Het 
ia een raim gebouw « prijkeode met eenen fraayen tpilMn lorrn , en 
van een orgel vooralen, dat in 1808 gemaakt i« door J, C. Fanamcas, 
Ie Gooda en ingewijd door den Predikant GaaAaaot vajt biv BinAiarr , 
den 15 Angostus 1800. In bet jaar 177S i» deae kerk , door vry willige 
giften van aaniienlljken en vermogenden uit dexe gein., bijna geheel 
femieuwd, verbeterd en verfraaid. 

De R. K., dit bier vronen, bebooren tot de lUt. van WtMawtn- 
iB-CkAm. 

Dr dorptcbool wordt door een gemiddeld geUl van 100 leerlingen 
Wioekt. 

Oeder dit d. ligscD d« heereahaiien Wcerdestcia, HinderiUin, 
IvdesCein, GrocflCBttcin, Sandenberg en Walenburg. 



40 



LAN. 



LAriGBROEK (OVEa-) of OfEa-LAsaeii&oEii, d. 'm het (herkicariUi 
der prov, Utrecht^ nrr. en 4 u. Z. ten O. naii jémerafoori , kauU 
1 u. N. Taii W ijk~hij- Duurstede ^ ^tm. öter-en'iyedtr-Langbrüêè. 

De Herv., tlïc er ruim 2i20 'm getal ijjrï , onder welke on|jfveer 90 
dcmalea, mnkcn eene gem* itit, welke tot de klass. Tan U ijkbiyShimi 
ttede f ring van Rhenen behoort.. De ecrslr Predikant , hier in ICOS 
pen ^ wa» JoflASiiiES BoKinos , die, ia 1618, negens zijne ficiiion»trattl 
gevoelens , afgezet werd. Even als vóór 1608, werd Ovcn^LiAcBiioeK 
weder bediend door den Predikant van Wijk-bij-Üiiurslede , hetwelk 
dunrd hceÜL tot 162^ , wanneer het weder ccncii eigen Predikant btfkwi 
in Petbos Boscntos. Het beroep irescbiedt door den kcrkeraad. De kerk 
welke ter gedachtenis van deo H. Hyacistcs was ingewyd, stond , vóór 
Rerormatie , onder het opiigt van den Domproost tan Utrecht. Dc»Uj< 
wa» aldaar eene vtkarij, ter eerc van den H, Tnoiis Apostel en van d( 
11. LAUAtniTivft ttartelaaTf gesticht. Het is eene oude kruiskerk , met eei 
vierkanten toren ^ waarop eene stompe spits. In de kerk zag men \j 
oodcrscbeidene wapenborden , meest vau het geslacht vah UirenwKcas. 
Ook wared er vijf kerkglaien , di»or de vijf geestelijke KoUe^jiën vao Üli 
Ijcscbonken en met hunne wapenen beschilderd. Detc kerk , benevel 
de paitori], in 18:^4, door bijdrage uit de gcm. en liefdegiften uil 
omstreken in cenen bruikbarcn staat gcbragt zijnde , werd met liclii 
van de Provinciale Staten , Z. M, den Koning en de Algemeene Syi 
der Hervormde kerk, in I8öi geheel voltooid eu afgewerkt. 

De R. K., die hier wonen , behoorcn tot destat. van ff'ijk'bij-Dunr' 
ttfde, — De dorpscbool wordt jjerniddeld door een getal van (jO U 
lingen heiocbt. — Onder dit d, ligt de riddcrhofstad Zuilen baf|fj 
vroeger vond men er nog de ridJrr hof stad Don se laar* 

LANGBROEK (ÖVElt-£N-NED£R-), gem. in het OvtrkuHtrtmr 
prov. Utrecht, arr. Amersfoort , kant. ff' iji-bij- Duurstede (1 k. d< 
8 UI. k., 4 s. d.); palende N. aan de gem. Doorn, O. aan Ameroni 
Z. O. ttan Wij k-by- Duurst ede, Z. aan Wijk-bij-Duurstede ca Col 
AV. aan Slerkenburg. 

Dexe gem, bevat de d. O ver-en -Nedcr-Langbrockj IcU 145 b^ 
bewoond door 198 buisge»., uitmakende eene bevolking van ongcv* 
1100 inw., die meest hun bestaan vinden in den landbouw en bouthan«l« 

De Herv. die bier 800 in getal t^n , maken de gem. van 
Lanffbrmk en Neder- Lartghrotk uit. 

De R. K., welke er ongeveer 300 in getal xija^ behoorcn gedeell 
lyk tot de slat. vaa fF ijk-hij-Duursttde ^ gedeeltciyk tol de »t4t, fl 
ty^^klujten'Hn- Cothen . 

Men beeft in deie gem. twee scholen, als t ^êne te Neder-Lao 
broek en é»-ne te O ver- Lang broek, welke gczamenlyk door 
getal van 160 leerlingen betuchl worden. 

LANGBROEKEE WETERING, water in het Oterk»art$tr der prov. 
Utrecht f betwclk, by Ncder-Laiigbrock, uit de Grift ontstaat, voori 
Uardcnbrock , Slerkroborg en lUjssenburg, naar den Htjn of Out 
Rijn loopt, met welke zij lich, na eenen loop van een bulf nur^ 
Onddijk, twee kleine uren gaans x ui do os Iw aar Is vau de stad Ulred 
geleffCD , vereen igt. 

LANG-DEEL, vaart, ^rox, Friesland, km , Oostergoo , op de grenzen 
va& de griet. Leeuwarderadtel ea TittjtrhUradeel, ZieDuL (Lènc*) (!}• 






•«( Um «f LAMt WKBiBtmtK , «clki Ure Qi^i gctuad«« 



J-AK. 4S 



f A i ftim m • Mto 6dm»., rHlpiMml»ïk«li Tooliiai van ètm 
iriBar « idWt Bei « m iemM ii 5 pali». honn A. F. Hei pt|. 
dt «me» lM|k(Kraftfy teven* Pennngmeettereotvee 



léSGS-DAL of M FtfwD, doiDTeflei op bek eil. ^leAeti »«» , proT. 
ea SO nrid. W.van Haamttede, 
j niet UMÉim kcarig liionderiyk l»ekeDd ^ i« begroeid 
mihehnisd en onbebouwd. 
LAUGEDAX (DC) , vwrt in de pifev. FrieUantl, kw. WéH^r^ , griet. 
Jfw eirfff ilifl, kmnende van bet dorp Spaooom , noonkraarU op lot 
mm ét Otode-Keer , die tieh op If oneikelille ontlast in de Fa art-$am * 
Door de Saitincfarijd staat vj aan de Noord* 
siel de F'aüri^tan-Léemwmrdên'êp'Bois' 

LANGEDUKfi, d., prev. Ftiethnd, kw. ZéVMneoMfaf, griet, i^fe^ 
B ef I i f -Otieimdt , mrr. «i 9| n. O. ten Z. van //eervneeMy kant. en 
^ n. o. ven OlMtr ko o n , 

IKft 4. biHail Bit lts tt., aijnde meest boerenwoningen in bet ge- 
, aan éc banwknda» tot digt aan AppeUebe loopende 



% 



leb er e iL t iu 108 inw., die meest in den landbouw ban be« 



Dn ïav., èm Hef alle Aêrf . é^ , bebooren tot de gem. van Jf*ik- 
iïny ITIils ni lëmmdijke. In dit dorp is geene kerk , maar er bestaak 
toi a d o id i^ d e skats een booten klokbois ; o6k beeft men er geenn 
acwoei ^ mcb de unneren gemeten onderwijs te Mümkti^fiÊ* 

liüMB-EILAlHI, dl. in Oott^Indië, in de HdiêOM-été, Z. W. 
van bel cfl. Smmmtru, volgens Ataow Smti een der drie iCoèo^eilatuUm, 

LAME-EILAIID , doo^ de Eógèlscben Mieia-IsiAn» genoemd , eil. in 
OtÊÊ-fmülf ia de Indiscbe see, in de straat tasseben Billiton en Bangka. 

let verdeelt de straat in tweeën , waarvan de westeiyke vaart ge- 
gcveoa^ft Gaspars-straat en de oosteiyke Clements-straat ger 
aaoad wwrdt. Het b hng en beeft verscheidene bnorlea en veel bout;- 

LAKGE-E?i-KORTE-ZW\AG, kerkel.gem., prov. J'n'MJefid, klaSSa 
ea riaf Tan Betrtmweem, Men beeeft er twee kerken , als : éene te 
Laageiwaag en eene te Korteswaag , en tek er 1540 sielen ^ 
andwr we&e 210 Ledematen. De eerste, die in dece (^m., welke tot ia 
K95 door de Predikanten van Lippenbnisen bediend werd , bet leeraar-» 
taièA beeft waanenomen , is geweest JictfiüS Adasa , die bie^ kwaatf 
ia ItSS en overleed in 16S7. 

LAUGE-EII-RUIGE- WEIDE, gem. in bet I^hI «au ilf(W//Wf , prev. 
^mid-BUkmé, arr. Leyden, kant. fFoerden (6 k. d., 16 m. k, Ss. d., 
9ald.); palende H. aan de gem. Bodegraven, O. aan Barwoudswaardei» 
cn-Bekcnes ea Panekop-en-Diemerbroek , Z. aan Hekendorp, W. aan 
bet land-Tan-Stein e. a. 

. beslaat uit de polders de Lange-Weide, de Ruige- 
Rortenboven en bevat de geh. Lange-Weide, 
Baige-Weide en Kortenboven. Zij beslaat volgens- bel kadaster 
«ae oppervlakte van 1099 band. 48 v. r. 80 v. etl. , waaronder 1039 
fcad. ii V. r. 76 v. eil. belastbaar land. Hen telt er B9 b., bewoond door 
# boisges.. nitnwkende eene bevolking van ongeveer 780 irrw., di^ 
■ast bnn bestaan vinden in den landbouw en de veeteelt. Ook- heeft 
aea er rrnen korenmolen. 

fk Herv., welke 500 inr petal xijn, bebooren lol de gem. van ^nar- 
dir. ~ De R. K.. van welke me* er ruim 10 Mntreft, bebooren tol 



Dete gem 

Weide en 



43 



LAN. 



paleiifle N . aan de Staalduiocn , O. aan deti Oraojtr-potdcr , Z, 
düii Haak of liet Zuidür<jor5, W. aan de Korlc-Bonncn. 

Dece pold. beslaat , volgens bet kadaster , «cae oppervlakte 
121 bund. 97 r. r. 10 v. clL, alles scbolbaar land, vkaarin ceoe 
rcnwontn(T, en yrordt door een sluisje, op de Maai, vati bet oireri 
li(ye water ontlast. 

LANGE-BOOIÏ, btion. in het Land-tan^Cuyk f prov. Jfoord-Bt 
band, Eertte dislr., arr. en 7 ii. O. van *t I/ertoffenhti$ch , kant. 
ii u. Z. van Groftf gem, eo | n. Z, van Ktcltnrtn; met 11 b. 
70 inw. — Deze b. maakt een gedeelte tiit van het geh. Hnt, 

LANGE-BREEK (DE), water in IFaterLind, prov. iyoütd-llitlinnd^ 
g[Om. Liindtmeer-tn-f^ntergatig y i u. W. van Watcrgsing. Mea ti 
or veel baars en palirig^. 

LANGE-BUUG, bruj^ in Delfland^ pror. Znid-Holtattd, 
Oost-Gaag*, { lï. Z, W. van Schlptiiidco. 

LANGE-BRÜG, brug' in de beerl, Steenbertfen j prov, l^oord^Bt 
band f f^em Steenhergeti-en-Krttitü»nd , | u. W. van Kruiilaad. 

LANGE-BRÜGGEN , boüten wefyeo of bruggen , welke in meer Vj 
derlandscbe gewesten , van alle tijden her , leer bekend waren j 
meer van nabij in het jaar 181$ in de reenen lusschea Yaltbe, 
üdobm j prov, Drenthe en Ter-Apcl, pvov . Gronintfen ^ grool 
eerstgenoenide proTtocie , tïjn ontdekt en oagcspoord. De aldaar 
geaömeo hooten brug of «eg is boogvt merkwaardig, als hebhen ckeene 
lengte van bijna drie uren gaaus en et-ne breedte van drie ellen. Zij 
bestaat uit drie strekkende leggers en daarover dwarsliggende gekloofd* 
«o andere boomslainracn , aan elkander berestigd door booten pcnofta^ 
Kennelijk is de bedoeling, om hier en daar over het inocraa en 
drabbige lage velden , tnsschen de huogc zandgronden ^ aan w^r«kai 
ten van het moeras gclcgea , gcTncenscbap daar te *lellen j maar van 
welken tijd die bruggen tijn en door wie daargestetd , it bij éé gr* 
leerden nog niet uitgemaakt. Zie hier orer het vroegere artikel Tan* 
Apel (1). i^o verre lot oog toe gebleken is, suhijnt de boofidbrug 
slechts ééne te lijn , maaf de opgangen of toegangen daartoe vencbeU 
den in getal. 

LANGE-BÜINDERS of LawoB-BumoEas , pold. in de bar. van Brtda, 
próv. JVoonl'Bmband , Vierde dittr., arr. Breda ^ kant. Breda, gem. 
't Princenha^ ; palende N. aan Buitenland , O.aan Slangwijk , Zw uai 
Astert , W, aan Kraaijenest. 

Detc pold.. welke ecu gedeelte van den pold. LaTtife-Bundert-Slan^- 
wijk-en-de-Hitlen uitmaakt, beslaat, volgi»ns het kadaster, eeuc oji- 
pcrvlaktc tan 7ï2 bmid. 89 v. r^ ^ v. eïl , en wordt dooreene aliiisr 
Op de Mark , van het overtollige vinic^r ontlast. Hij staat onder bdt. 
bestuur van den pold. Lan^-Sunderx'Slatujwijk-t^-de-fJiUen. 

LANGE-BCNDERS-SLANGWIJK-EN-DE-HILLEN, pold. in de iiar. 
viin Breda ^ prov. Pioord-Braband ^ VtmU dislr., arr. Breda j k4 
Bf*daf geni. ' ft P rmcenhaye ; palende N. aan Buitcndgks en Slanf 
wijk , O. aan de Mark , Z. aan Astert ^ W. a^n Kraaijeoest. 

Dvse pold., bchoorende tot de H aa^scke* BermdtUj beslaat, 
fftl|Qnt het kadaster, cene oppervlakte van 107 bund. 70 v, r. 6tS v. eU.« 
M«*el hij voor 114 hund. 9G v. r. !2(i v. elL geschot betaalt. Utj 
^ÊmAi op de ^ark van het overtollige water ontlast , door middel van twee 

mmtn sluizen , wijd 1 ell. t palm tS duiui, en 1 cll. "i duim., boog 



'm» *-. ' »l. Hl. 



LAN. 

k dbi 1^ a%BbrokM en door ctn fcerkjt tvrvcBocn , medt tan 

imÊ. Aanmm UMfetwili^d, dat den 14 S^tembor 1817 is iogewQd 

m ntmi de dienst door eeoen Rector Terrigt wordt ; onder dit recto- 

nd lelt men S50 x«e1en , onder welke S80 Commnnikanten. — Orat- 

Umul beeft by den iraterrloed Tan bet jaar 1820 veel geleden. 

LABiGELAAR of LAaciAAi, geb. in de Meijerij van *s ifirtogenbosch ^ 
k«. PteümmJ, proT. Jfoord-Braband , Derde distr. arr. en 2 n. N. O. 
van Emdk ^e e m , kant. en 1f n. N. W. van Helmond, gem. Jfunen^ 
Gerurm-eu Ifeéenceittn ^ | o. Z. van Gerwen, waartoe bet oeboort ; met 
17 k. en 70 inw. 

LANGELAAR of Labmlkb, Toorm. adell. b. op de Neder-Velwee , 
prof. GeUeriand, dutr. FeUwe , arr. en 6 u. N. W. van Amhem, 
Laat. en 3i o. Z. ten O. van Nykerk, gem. Bameveld, 

Ter plaatse , waar bet gestaan heeft , xiet men thans eene bocrderQ , 
welke in eigendom beieten en bewoond wordt door den fleer Bsabo 



LAÜGELAND , pold. in den Crimpenrewaard , proT. Zuid- Holland, 
arr. Reilerdam, kant. 5irAooNibren , gem. Crimpen-op-^en-IJtsel; pa- 
lende ü. W. aan den IJssel, N. O. aan Aen Zijde-polder , Z. O. aan 
Crimpctt-aan-de-Lek , Z. W. aan Kortland. 

I«A!HiELAllD, cil. in Oott-tndië^ tot de Paooesehe^Umden beboorende. 

LAKGIUlTID, pold. in Rijnland ^ prov. Zuid-Holland^ arr. Leyden, 

kaot. Alpken ^ nm» Bentknizen ; palende N. aan de Hoogeveensche- 

Taait em den we-polder onder Socterwoiide , O. aan den Bent- of 

Ddf-poMcrooderllaaerswoude, Z. aan den drooggeraaakten Bentbuiser^ 

W. aan dea Broekweg en den Oost-Broek-poIder onder Soe- 



Beae aold., geene droogmaker^ synde, is niet bedjjkt. Hij is groot , 
^w%eas tct kadaster, ruim 166 bond. 83 i, r. 79 t. elL, alles schot- 
baar land ; er wordt slechts ééne bouwmanswoning aangetroffen , xijnde 
de eeaigc bnizing. De polder wordt door ecnc slnis , op den Ryn , 
van het overtollige water ontlast. Het bestuur bestaat nit Schout en 
Peoaingmeester , benerens twee Poldermeesters. 

LASGELAND , Bbiit- of Dnr-roiDiH , ook wel de GaaBBAiB-roLDEt- 
VAS-HABBBSwacBB genoemd , pold. in Rijnland j prov. Zuid-Holland, 
mr. Leydtm, kant Alphen, gem. Batenwoude; palende N. aan den 
HicBwe-^Sraenendyksdie-polder , O. aan den Gemeenenwegs-polder , 
Z. aan den Binnen wegs-nolder , Vf , aan Betitbuizen. 

Dete pold., welke va net jaar 1765 bedykt is , beslaat, volgens bet 
kadaster, ceae oppervlakte van S71 bund., alles schotbaar land : telt 
4 bniiea , alle boerderycn , en wordt door eeiien molen , op den Rijn , 
«an bet ofertoUige water ontlast. Het polderbcstuor bestaat uit den 
Bargcmeester en vier Poldermeesters. 

LA.VGELAND (DE YIER-BONNEN-) , voorm.pold. in Rijnland, prov. 
Imd-HoUamd, arr. Leyden, kant. Foorhurg, gem. Soetermeer, «elke 
kg de bedijkinff van den THeuW'drooggemaakte-polder daarby ingedijkt is. 
LANGELILLE, geb., prov. FtietUmd, kw. Zeeenitouden, griet. Stel- 
Ü a ymetf 'tFetieinée , arr. en 5^ o. Z. W. van Heerenveen, kant. en 
'a. IV. van OUeberioop, 40 min. W. van het dorp Munneleburen , 
nvtoe bet aedeeUeiyk behoort , terw^l bet andere gedeelte van dit 
^. lat bet S.Sekerpenseel gerekend wordt, waarvan het medcl O min. 
■• a/jpelegen is. 

InteJt er 53 h. en 170 inw., van welke il h. en 110 inw. onder 
^•mtèehmren , ca 13 h. en 60 inw. onder Seherpenseel bchooren. 



Ai 



LAN. 



fle ilat. van boerden. — Men beeft in dcxc gent» cene scliool, «< 
I, gemiddeld door ccn ^lal van GO leerlingen bezocht wordl. 

Deze {{em. is ecoe Tiecrl., welke tliati* iri eigendom bezeten 
dacir deu lieer Gesbit Nicola46 B(id[»inëii , lo. llarmelen. 

IJct uapcD dcjter geni, bestaat in een Rcvierendeeld schild, bel cemli 
€n vierde van aznur , rucl een stonnraui , ver^jezeld van drie fj 
i^radcr* f het tweede en derde van (juiid , meteen anker tonder lijll 
jjrm j op de itang met dt* linlierbclfl van ectic lelie. 

LAN(jE(jRA€UT, fjcdeelie von het g^b. Dun , in de Meijerij 
^sliertogeuhoichj kw. Oistentijk, Dtrde dislr., arr. en ö n. W, 
EindhoteHj kant. en 3^ u. W. van Oirichot, gem. en tj^ u, Z. O, 
Jlilvarenheek, Men heeft er 1 h» en 6 inw. 

LANGEHOEK, pold. in ib» Ft'er- ff oorderhtf tjtn pros, y oord- fit 
arr. Hoont , ktiiil. JHedemblikf [gedeeltelijk gem. IJotMffeoud'en'jé* 
\voudf ^gedeeltelijk jent. Opmeer ; palende N. aan de Boveupiii 
Z. O. aan de Wcstcr- weide, Z. aan de Kaag en het Berkmeer , \V. 
Veen buizen. 

L^^GEL of NcRRLiüGBL , gch. in het Land-van-Ravcsteinf prov.TV^i 
^Srahund, £ertte dislr, , arr, en JJ u. N. O. van '* Herto^ênboseJi , kaot. 
[£^ 11. N. W. van G rare f gem. Dieden- Demen-ea-Langel , 40 min. 
Uesten 'van D inden ; met 15 h, en 113 inw. 

Id 1191 wa> AiBERTUs DE Ltiwjii. en in 1838 , lokerc ARaoüo. 
dcter plaats. Kort daarop v?crd deze bcerlijklieid met het Land «ün. 
Ravcstein vercenigd. De stad Ravcstcïn is op hrt grondgebied van dit 
dorp geslicht en de parochiekerk diende tevens voorde stedelingen, Dcte 
kerk bestaat nog « nianr daarin wordt zeldzaam dienst gedaan, syndfl 
Neder-Langel kerkelijk niet Demen vcrecoïgd. 

LA>iGEL (DE B1NNEN-P0LDER.VAN-), pold. in het Land^n^iU' 
f^eitein ^ ^ro\. Noord- liraband ^ J^erife distr. , arr. Grave ^ gem. Diedtn* 
^ i/emen-en'Lanqel ^ behoorcnde tot den Gecombtueerde-Benedenpi 
[*jt Lands-caa-koeeitlein-Mct'Deursteii'Dcnnenburff-Laiiifcl'DetneH'^ 

iling-tn- Herpen; palende N. aan Demcn , O, aan Huisseling, 
.DeurscD , W, aan Dennenburg. 

Deie pold. bcklaat , volgend het kadaster , ecne o()pcrvlakte vao 
F7^ bund. 70 V. r. 10 v. ell., «aaronder 60 bund. «cbolbaar land * 
fielt t!ï hr, waaronder 10 boerderijen , en i^ordt door ecnc sinis , op 
de Oudc-Maas , van het ovcrlolli{Tc water ontlas 1. Hij staat . met de 
.polders van Deuicn <, Deursen « Dennenburg, ItuiMeling en IlerpeQ 
londer bet besluar van cencn Dijkgraaf, icveo Hcemradcn en eeneoDHr 
ttcbryver , tevens Fenningmecsler. 

LANGEL (BINNEN POLDEa-VAN-OVER-), pold. in het Lanrf- 
Maveslei» t prov, jyoord-Smbatid, Eerste dÏBlr., arr. Crnre, geai. 
Ijje» , ook een gedeelte nitmakcndc van den Gecombineerde- Beneden- 
polder-' s LandS'van-Rarenlein - mel-Deurssen- Dennettbunj-Latujd-Deine^- 
JfuisuUng-en- Herpen f palende N. aan de Maas, Ü. aan Beek, '/i. " 
Herpen , VV. aan Neerloon. _ 

Deze pold. telt 47 h., waaronder 14 boerderijen, en wordt op deft 
f older-van-Huis«ieliog van bet overtollige vvaler ontlast. 

LANGEL (OVEK-), b. in het Laad-ran-Rateitein , prov. PfoorH^Bt 

\nd, Eerste dislr., arr. en t> u. N. W. van 'm fiertojenbotch, kaai* 
|J^ u. N. O, van Graref gem. en 1 ii. N. O» van Herpen , aao 
Baas ; met 17 h. en 3Ï(0 inw. 

Men had vroeger in dese b. ecne kapel . aan den IL Anioifits toe- 
Ewijd, welke tol de par. van Herpen bebuorde. In het jüar 1314 



iM. 



17 



pIFs. aH.O. YM^ Xmiphtm, Unu tp i u. ü. O. fan Lo^h^m, 



éM- im UoT Mr. Jl, ij 



ft, liet iiieo liian» oeiic 
tl worden ibaiu lo eigcndo 



[11 hdcteii 
;e Clofsc « 



Bi*, LArrn 

USü£^ 



e 

■««orprD tiijL « 



« .«ir r-fl 



|0JW»« 




), plaats it» Oóit-Jmdiéf op liet Sundagi^ oij. 

i>iut. in l)«t markgr^ tau Berofti-op-Zoom , 
.", i.r. co 7 n. \V, ten J5. von ilreda^ luiDt., 
Vfta Brrytn'ap-Zoom f t>ndcr UorgtfUtt. 
\ r ..♦ t,..f f1^^..,.,. hclioorvoJe |jüf- «o VQÜauJ, 
ut 18 huntl. 
..........,,^ .ii de ^r.< .'i"f« van ccivciT op* 

r van Bfrda^ prov 'néaud, welkf 

ue Bomciacn aan» 
... u.j i ...j^:. . düOr|;aap , hocwtsl 
■>L»^l« Onder A^ gfuiet-olrn Ooi- 
il, naar het da^irwntlrccla geic;;^4fn 
(^-bcrg^eo gcAociud, 
'li de hulde, op du Over^fcfw^e, p^/ 
< Leuvenum en EriurlQ, 
')< pold, io dcjl j^lhinmertmard . 
. kMil. J^tliedftchtt [u 
N. a«n d£ii Pvldér->^ 
/.. «fto fijcn Zi»ireiilif>Tcu»ciu:-pol^er, 



. O. inct 



iri Staalê-VlaandtrtH j in //(»^ 



uie-(ïruauwr 

• ^ „ ' voorn?ali| 

i-jioidcr, Z. aan de otidi' vor- 

I ^lüIdcr Tan dien vnn Klcii*- 

tkUrccU UUt' 

B<i m^i . ' niet bek«nd « tekcr liOQt 

éA piaat* gcLid lour 1678. nurt Krabben liock fi 

••« g«decllc lan fte Ik S c Ii r l , r k , cn Ic «aiOcn 8 toejet- 

b«f«lcAcn t 6 ^ en 17 urbeidcrAWoningen. I)« pold* is 



iBliMWif ffn«t . r. 77 T. cll., met inbegrip Kan de fjeei- 

davrmdc l)Ter»pioii|[; >A i> Ur-Graauw, cn L 

Udulralr tttl|rtlT«itLrid ^^ir < O v. r. 76 T. ell. ii c 

iii dé«r t«id4rl f«a e«n« »te<iicn beul door den ScbcBkcId(jW , ïn J<ai 
Ntdkr van <k OndfC Croanv cn viordi , vcreenigd nieL difn poldei, 
~ émt fokm Dj^i^fniir, Murn Ge^worcac en oencD Qnlv3ug<r- 



UNGEXDIJK. Jlnxk in bet bn! u, prov. Naord^Htl 

irtijf srr. f^n k^r:!- -itimmtr ^ bi'^lu.r ••(.■t» Oud-Cifipcl, 

/.uid*Schrfr\»oudc en B rue k-op- ï.» ii- 

zondrr aricbctdiii^ , l^-ingi eencn dyk {felcgeüp 

1f*. ' '^ hAteu naam unlleeni ^ oftcboon deze a|k 

•H» Il , en enkel ccn slroalwi-g it. Zy bcv«i a)<N> 

UI. üud -Cftrspel , Noord-Scbar woudc , ii^tiid- 

ra Oroek-op-taogendijk - beslaat, vpigeni bet 



M 



LAN 



LAMGELiTS^ iraitT, prov. Frietlutid f kw. OaëUsr^oo , g 
dnrudttlf O. van Grouw « slaande in verbitidiog N. door de 
roet de W ijdt' Ee 'm Ticl]erkslerodci.l ; W. door de Bcrnfl 
mei Iict Tja a r ds meer ; Z. de ff^ ij de- E e in IdaardrraJcfl 
O, door de Geeuw niet de Kruitttatrrs iti Sttiiillin^rrlaiid 

LANGELO of Laageloo, bniiis. in Twetdhe^ prov. OeenjsieJ^ ê 
U 11. Z, ten O. van Almelo , i.Aui. cm 2| iu Z» W. van £' 
(jrem. en { u. Z W. Tan Uaahberffe^n f aap de Buïr&erbcek| 
7J II. en 480 Inw. 

Mei» heeft iii dcie biiwrs. ecne »chool , die gemiddeld door c<r»» 
van tW lecrUngcu bexochl word^, en tevens voor de baiir». 17 ra 
wie^o dicot. ^« 

LAP^GËLO^ f^eh.y prov. Drenthe^ in het dïfigspil 7V^oor(/enpe/df^ arr- ^ 
QÜO]. en jud. kant. en 3 u. N. leu W. van Jit»en , gciu. en |: u j 
W^vaniVora;. iiiel 16 h. en 125 inw. -i 

LANGElOËR.DIEPjHET}, 'watertje, prov. iïreii/^, in de nabybeifi ^ 
van 100 even (ronoemd gehucht. Het vloeit van het Z. naar het N. W,, ^\ 
en helot cerlani; het Rooadcr- en Pciierdicp dnarstolleo. 

LA^fGELOOP (DE), liendklamp in de IHdjenj van ** //ertayt 
kw. k'empenl(i»d f prov. JVaord-oraband , ÏJcnte dtstr., arr. ic i j. 
W. Z. W, van Eindfioven , kant. en 3 n, Z, ten W. *an Oirkchut , jjem. 
Bladel-en'Netertel ^ in hel jjeh. Heel-Eind. Men vindt deae tiend* 
klamp soms nbusivelijik als een gcli. vermeld. 

LANGELSCHE-SLtllS (DE), sinis in den Maaidijk , in hel Lat^xt 
•an-liaveitein ^ prov. l^ oord-B mhandf gein. Uieden-Demen-en- 1 
O. van en legen het d. LantjeL Zij is w(jd t elL ü palm. li . 

boog 1 elt. 4 prilti). O diiiiu. 

LANGELSCHE-JLOMERDAM, kaïde in het Land-tan-Raveitein , prov. 
Noord- Brahand , gein. Herpen ^ lich aan de ijjde van den Binnen- Pol- 
der-taii'Överlangel f in ecne westelijke riglinij uititlrekkcndR eo leimeiido 
tegeo de Bcersche-Uaas. Deze kade is in het jaar 1827 leo behoeve 
van de verruiming voor de Beerscbe-Maas 700 elten verlegd j termyi 
daaraan toen een hoojjcr en zwaarder proHl gegeven ia. 

LANGËMëER (DE), valer, yroM. F rietland , kv . Qoilergtfo , gml. 
Tietjerkstcradeet, 

Dit brecde^ heldere vaarwater neemt t^n begin tut bet Langdeel ap 
de greoten van Idaarderadeel , en loopt , in cene aostelyke ngtitif ,, 
tot onder Suawoude, teu Zuitlen \au >ielk dorp het ticU iu de ff'ijtU' 
Ec ontlast. 

LANGEMEER (ÜET) of het LAiamEta , grooiepoel, p'OV. Ffieilam4^ 
kw. Zeteuwoudeii , griet. Stellingwerf- Ooitteinde , 1| U* O* tei( A* fi|p 
Donkerbfoek , te midden van bel heideveld. v^ 

LANGEMEKU (HET), meer in Kennemerland ^ prov. Jfoord-HoUani*. 
Zie ALiLJiAAnoEtaiEii (Hev)* 

LANGEllEER (HET), voorni. nu-ortjc in het Wcsierkmirtier^ prp*# 
Groningen^ arr. Groningen, kant. Zuidhorn ^ gi-'on de Leek» — Dil 
▼oorin. meer i& afgetapt cu maakt thans cenen polder uit. 

LANGEN, ook veel onder den naam van Lamcei voorkomende, buiif^ 
ift Wt graait. Zutphen^ prov. Geldtrhnd^ dislr., arr. en 5^ u. O, N. O. 
«n Zuipktn, kant. eo £ u. N. O. van Logckem, gem, en Ij^ ii. Z. Z. O. 
^«i iéttemf aan de Berkcl^ met 19 fa. ea ruim 130 inw. Vroeger tt«Q4 
éim mk een adell. h., Langen {veheelen. 

\ ook wel onder den naam van L*«ci:l voorkomende, voorin. 
i^ Ml it«t graait. Zutpken^ prov. Gelderland , kw., dittr., arr. 



L A If. 47 

callfi. 0. !f. O. T^ Zutphen^ kanl. cji i o. If. O. rao rirjiAcw, 

i»« 1^ a. Z. Z. O. Tan Lam. 
firpiaatse, vaar het g^estaan liecft| lict iiiea tiiaas eeiir lio«:rJcry, 

h wtoe behoord hebbende gronden worden thaot in eigendom hrzrieo 

Avieo Heer Mr. A. II. P. linaUT, «oooachlig op dea iiiuxe Cluesc , 
|(B. LarcB. 

liKGEN (WOXO-), piaaU in Ooti-lmdië^ op bek Sunéauke eij. 
JIm. Zie WAao-LASsza. 

UNGEXBERG (DE), buit. io bet markgr. Tan Btr^tn-op-Zoom , 
fm, Jfpnd-Bnbaud, arr. co 7 n. W. teo Z. vao Brtdm^ Laat., 
|ep. CD i n. Z. vao Bergen' op- Z oom , onder BonfvUei, 

Ki buit. beslaat , met bet daartoe bcbooreaJe bof- en vsilaud , 
■kar- ea niaslbos«cbea eu beide, omtrent 18 bund. 

LiNGE?iB£EG (D£) , TcrbeTenheid in de gedaante van ceneii op- 
|ct«pen dijk , in de bar. Tan Brtéa , pror. Jfoord-Brabaml ^ «f Ikf 
nek vao élfiktn tal Damden eo «elligt rerder uitilrekt. 

De aferlerering doet baar Toor ecnen wif, door de Romeinen aaa- 
|de|d, of Yoor eene insluiting der rivier de Dooge, doorgMP, boewei 
laer geca van beide ernij; bewys bestaat. Onder de geaieeolco Ou- 
Inkoat fa Gilsc, wordt zü ook wel, naar bet daaronutreeks gelegen 
gibarht Sclers, de 5e te rscbf -bergen genoenid. 

LA'SG£KBEü&G (DT.), hoogte in de beide, op de Over-felHre, prov.. 
Ijjdrrlaad^ naa. £racio, tuischea Lcuvenum ea Eriaelo. 

LASGEüAOEK (POLDEa-YAN-), pold. io dea Jlblauentaari . 
fÊfiW' Z^üd-BoUmué^ MTT. Gorimeiem, kant. Slieéreekl, gooi* Bnudrijk' 
em-GijMmmd; naicode N. W. en N. aan den Polder- van-StreefLerk. 
O. aan dea Paidcr-Tan- Brand vyk, Z. aan den Zevenbaveafcba-puider. 
Z. W. aaa den 5oorda\jd5cbe-pdder. 

I.A.^G£NDAM {POLDEa-YAN), poU. in J$faa/f-riaaii^er«ii, in //v^ 
Uer-^mikmrht g proT. Zeeland, arr. Goet, ka<il. en diilr. Uuiti, gen 
Ciaaw w-Laageaahw; pa)ende N. aan den Polder-vaa-de-Ottde-tiraauw 
«a den Wy lem-Hendriks-noldcr , O. met eenc punt tegcu bet i oornpalif 
Cort ^c Zaadbeig en den WiUc^-Hendriki-polder, Z. aan de oude ver- 
kerkte liaic raa comaiuniealie , die dcxen polder fan dien van Kleïa- 
Sictdrecbt scbddt, W. aan den Diillaert-polder. 

Hei t^idaAip vaa de indüking van dexen pold. i* niet bekend , xckcr beet 
dik plaaU gehad Töór 1678. Daarin ligt dfe buurt Krabben boek ai 
CCB gedeelte tan de b. ScbeldeYaartsboek, en te sanen 8 boerei- 
bofftteden, 6 kleinere boefjes en 17 arbeiderswoningen. De pold. s 
aefaotbaar groot 353 bond. 4S t. r. 77 ▼. ell., met inbegrip van degeëi- 
daveerde Oversprong-van- de-Oude-Graau w , en heeft ee«B 
kadastrale uitmtrektbeid van 466 bund. 9 v. r. 76 t. ell. Hu valet 
nit door i^iddel van ecae sleenen beul door den Scfaenkeidyk , in dai 
Ptalder tAn de Oode-Graauw en wordt, vereenigd met dien poldei, 
bekeerd door eenen Dykgraaf, cenen Geiworunc en cenea Ontvangcr- 
Gffi/Ecr. 

LA5GENDIJK, streek in bet balj. ^rftHtriar^ea , proT. Noord-liêi' 
Umd, arr. ea kaat. j^Uimaar, bestaaade uit de dorpen Oad-Carspel, 
Soord-Scbarwoade, Zuid-Scharwoude en Broek-op-/jaa- 
|CBd(/k, welke, sahier xonder afscheiding, langs eenea dyk grleato 
4i, vaarvaa deae streek barea aaam ontleent , ofschoon deze d|k 
>icb vao eeaen dyfc heeft , en enkel een straatweg is. Zjj bevat alaio 



^b«f|erijile gem. Oud -Carspel, Noord-Scbarwoude , Zuil 
Sclariraade en Brock-op-Laagendyk ; 



beslaat, volgens het 



W LAN. 

delicten xoii de ilcer vm Lmmuuk ëc JuDoiMMraiog e» èiUfcuIi kéb- 
bcB , mita aehtereeavolfende «o aaoholidcode , net betrekking toii ^ 
boeten en breuken, betgene daaromtrent b|j de Staten vaitgettaU 
was. De beeriykbeul was, reeds in het jaar 148A, in hel geskdit 
Tan de Heeren -tai am BosixiuAn gekomen , door het hnwdyk mn 
Elmwo, de erfdochter -van Jai y*m LAMtaAK met Eiren ya« m ^n«. 
xsLAAB , éie in bet jaar 1461 , op bet kasteel van Aspereo , doodge- 
schoten werd. Den 17 Hovember 1711 werd tij Tcrieid of Famnm 
Hbvbbik Baron y^v ou Boitxrlaae; 10 Jannary 17S0 uit den hand 
Tan fidei-kommis ontslagen ; 30 Aognstns 1721 verleid op Fisaco Pmw 
en AvHA GoasTAiiTiiA Schaitj^ 11 Febrnary 1728 op ELissim Baron- 
nesse VAR BoiTtELAAs, gcb. pAow: 13 Mei 1756 op Mr. CouiusTbiv, 
Vryheer van (hid^n'nie»w-G9ndriaany en, na diens afsterven, bQ 
verlei , 4en 22 September 17KS, op Vrouwe Mabia la Snnn, dinoa 
wednwe, en den 17. Juiy 1793 op Mr. Lsbmbt Piarn vaii Trs, t« 
Dordrecht. Later en wel bij aankoop van diens erfgenamen , op den 
23 Angiifttas 1834 , werd xy beseten door Jmaii FaBotare tab Rineont , 
Ood-Burgemcester , Ood-Wethonder en Lid van den Raad der stad 
Gorinchem, uit wiens nalatenschap ty, den 11 October 1641, is iwi- 
oekoebt door den Heer Mr. Wiubs Liobabd Dibhobt, Dykgraaf van 
het Land-van-Arkel Boven-en-Beneden-de-Zonwe. 

Het d. Larobbax, ter ondeitehcidiog . van Willige^Langerak , v«bUI 
LAMSBBAiHHuviaBS-DE^iEB of Labcbbak-«vbb*bb-Lbk genocmd, wordt loai- 
lyds ook wel, hoewel ten onregte, Labobbbck gespeld* Het ligt 3^a« 
N. N. W. van Goriaehem , 4i o. N. O. van Sliedreebt, aan de L^, 
waarover hier een veer is. 

Dit d. was weleer bereemd wegens de salmvisiebéry , welk* daar «■ 
in den omtrek van deze plaats met xcer veel voordek gedreven werd. 
Hedendaags syn dese voordeelen op verre na böo groot nitt meet. 

De kerk was van vroegere tyden Mf een« parochiekerk , Waarvan de 
Pastoor door den Proost van de St. Salvatorskcrk te Utrecht meest 
gehuldigd worden. Uit eene rekening van het iaar 1380 heeft nea 
bevonden, dat de inkomsten van den Pastoor en den Koster deser kxtk 
te samen niet meer dan achttien gulden jaariyks bedroegen. Dbm 
kerk is een fraai , groot , doelmatig ingerigt en goed onderhouden ga* 
bouw , sonder orgel ^ doch met een koor en eenen tameiyk hoogca 
vierkanten toren, met spits voorzien. 

Vroeger sleod hier ook een oud kasteel, het Hais-le-Langerftk 
gedoemd. 2ie Labcibak (Hbt Hms-TS-). 

Labsbbab is de geboortepl. van den Geaehied- en Tailkoodige Fbaii^mb 
Babsa, die tevens niet ongelakkig de Nederdoilsche lier handtaardg, 
Hy was hier geboren den 5 Jannary 1633 en overleed te Leeuwarden , 
waar hy Boekdrukker was, den 13 January 1722» • 

Aan de ingezetenen van dese plaats « geiyk ook aan eenige arndire 
dorpen , werd in den jare 1703 , door de Staten van Utreehl verboden , 
hnnne waren buiten het sticht te doen wegen , op de boete van tieli 
gulden . en den impost der stichtsche waagcyns daarenboven. 

In Jannary 1820 brak de Lekdyk in dese gem., even beoosten da 
kerk door, waardoer de Alblasserwaard geheel werd onder water gvBét, 
zyndc tot heden de laatste doorbraak van den AlUasserwaard geweest. 

LANGKRAK , nok wel LARSEBAE-BBSDIfiER-Dfe-LEB of bb PblBta-VAB- 

Laucebab genoemd, pold. in den JUbUuterwaard , prov. Zuid'JSoWnui, 
arr. Gorinehemf kant. SUtdrechi, gem. Langerak ; palende N. aan 
de Lek, O. aan den Polder-van-Tienhoven , Z. aan de Neordsydo 



lAn. 



H 



m mm Ottd-Gottdma» , W. aan ^oamcrt-Grii^M^ 



JPM m WtmwfooH 
band . «aaruiidk«r 9S5 bui 

ۥ titr li 






{ict koiUflfr, een e oppcrilêkte Ta« 

J, 41 t, r* 19 T. eiU scliothaar land, 

op de Uk , rao hH OTeriol%e w«ler «ol- 



mn ster tickcud ifedcelu xikü den «reg IoopQn«l« van 
Wt Umow») « b«f irintnd^ oi^evtcr 1 u. van ile itatl 

i» »rr. fü $1 q. Z. lai O, van Zntphen , kant. en ^ i>, 

& 'i^tU/uik^m , (TMii. JvSa-Paelittehcm ; nnct Q9 li, on 330 inv, 

ip. m «i*»rtfi linpva Wi laadg. Kruysbcrc^ cd di' I Tcti. 

LA9GSUK (iSr "T''- T!v), vovruj» a<lcU, b, in den Aibtaium 
4 prw- Zmid-t! rr. en 3^ n* N. N. W. ran (hrit^htfftp 

tm 4 «. TV. O. >aii Siiet/reckif Qcm, Laofftmi. 
Vétt d«< è».. «Jm it4J w^ «UI r4«d« lil d^ dcflif rijc ccuif hekend ww» 
«« W tmèm fiijidkt «ê«i Li^KiiAa afkomfflif^ nijnd» de eer»tt , die 
«9 ^tm dü paUwitl tenueld vinden , Gjj£jrt;tr «4i LASQtnAC , i)l^ 
M llM jptr ''^* ' r>i<> ook komt in Martd» [jc«cliieil«ntfli vnor , Jaji 
TA« L^Mt» i ii($t grvrchl l)ij Atplien , Jacowa vau Bcuciibjv, 

ÜM^vaad^ \rr »yu« ftoad , «o da ' i Ridder ^eüUflrtin vcrd. 

Jliy ^üÉI siH 4n én M<^a ?An ^l '. , vcrmocddy k Gijsdbat 

EmdJ* «U ii^ckcQJMir i.m het verbond der edelen (I). 
^m wckXtf «iet in hH bfiii van de bccrl., vant d^ar 
éê ^TÊÊÊÊÉÊ Hmt Jiüi lAii r«ii«Eiif «techls ccnc docliter naliep , El- 
mm fMimd* hnift dow door liaar buwflyk mei Rdt«u Yén ttcjr 
lÉ«rBi^4B. ImI Ha»-fi''L«.ft««AAt , in diLaAntienliJkg^r^acht der Boit- 
MiAscv . maêrm lirt l«i i»u lm verbleven is t zijnde ibaoj eigrnAresi^ 
«■ ilca ff«ttd w^mrmp hiel gfttaan hovfi ^ honcven» een daar no^ in 
«ftvallm «Uat aafluffug b|j|febonw enz., cep eigendom van Frenlq 
»t' f* T'-T7rT.*At , wonnachlig ie Amsterdam, 
it lier Zuid- üolbnd behoorde, cxi bet 

dat belf ni«^ ü-.i^u uiorgcii bndf , daar het op «loud , 
ia èm jftm f 188 « <ia«* dea Uecr H^it^u tkn dc« BotTtttAAa , aan 
dt tiaaitt Bpfidrifin» «a ««dfrom , do«r deaen , aU fcp onifrvlQrr* 
m^ 4iluM « «f dffi aaoQ vao genidilen He«r , Givfoa on 9e;i Bobt- 
maaa ««^i^H n g«vf«<|. Doeh «yeq «ek^ » Het, dat Jhr, 
IU«(^ ria ai|a |loKvitt.*4ik • in d«n jnre 1^0. vegend dit 

kaii, u ,^ .iJdcrtibiP van üirvcbl b«*eUreven ij; soodal liet od- 
4v d< rHUailiÉ|i Mtladaa van het Stichl behoorde ^ aihocMrel bet 
«B da GraMifkltid van I^dl.^t^a t^aaroerig, en ond^r het D^krtgt 
HP dao Aifcbiiir»Bafd gt 

il^ &^ daifdkKl door L . . .:wr ocngavea «as en iD«t vier Ipreiif 
p^iklt, ia. Ml bvt UalH d«r vori^ cenw icn K'^^dc toe geiWpt, 

LA3iG£(Ull ^WILLIGIi;-) . d, in het NttlttkicartUr ^ der prov. 
ftvdlc* IJkt ^'uji>&C'LM(aaAa< 

UlU;fiRAi-ll£2IIiil£N-W-LKK, n,^afn, walken meo «d ^m geeft 
I» Wi tf , Laansaa, in den Alhhuttnpaatd ^ pr^v. Zmi-Homnd, 
^ liaiwii* 




A BI M V«vaa* 



«M M Tm\md Éff KH^* S'- tl» tiL 491. in M. MT. 



h X K. 



ileUctrii irtii èe iUcr van LiiistnAJL tic kennisnvmiog en tirbjiraa 
lico , intti aebU!rccnvol(]fctido en aanhotidcadc^ iset belrckking 
boeten en breukco , hetgfCDc daaromtrent bij de Staten vasl(|[e»i«lé 
MiMt, De heerlykbeid was, reeds io het jaar H5i , in hel g^esladlt. 
\nn de flcctcn txm nnn BoEiiEtkkn (jekomeo , door liet buwulyk v»ii 
Klsva«, de erfdochter vnn Ixn v*n Lakgeiiak met Rstoeh va« deii fiftrr- 
iiLAAii, die in Wt jaar 1461, op het kanteel Tan As]>eren ^ doodde- 
scholen werd. Den 17 Wovcinbcr 1711 word tij verleid ofp Fiui 
HcimniK Baron v^i dkii Buetzklaak ^ 10 Januarij 1720 uit den btl 
Tan fidei-komniis unlsla^eo ; 50 An^stus 1721 vertcrd op Fravco P*i 
en Anvk Co(ist4Hti}I4 Scoit» ; 11 FebruariJ 1723 op Euikvarm Baron- 
nesse VA7I BoETSELAAÉt , (^h. Pao^k' ; 15 Mei 1756 op Mr. ConntLiaTai 
Vrijhe«r van Ond-fn-piieuw-Güntitiaanf en, na diens afsterven , 
verlei , den 22 Seplembwr 171(5^ op Vrouwe Mahia la SnrftB, dvi 
weduwe , e» den 17 July 179!ï op Mr. Lambkrt Puteii vap Tets 
Dordrecht. Later en wel bij aankoop van dien* erfgenamen « op 
23 An^uttns 1854^ werd xij beieten door JoitAir FflEOtutK va^ Btisooii 
Ood-BiirijcTnccsler , Oud-Wclhouder en Lid van den Baad der il 
Oorincbem , uit vienK nalatenschap zij, den 11 Ocloher 1841, if aaa- 
gckoobt door den Heer Mr. Willri LBonAnD DiEMOtrr , Dyk^ranl ir.-in 
het Land- van-A rkel Boren-en-Bcncdeu-dc-Zonwo. 

Het d. Laicebak ^ ter undLTikcheidingr van Willige- Langerak, veeUl 
LA?icKRAft^Etini»Eii-titE^l4ER of LAMctiAK-of xk-de-Lek genoemd , wordt som- 
tyds ook wel, hoewel ton onreglo, Lakgehick gespeld. Het ligt y 
N. N. W. v^n Gorinebem , 4| u. N, O, van Sliedrccht y aan de 
waaroTor hier «en veer is. 

Dit d. was weleer berocipd wegens de salmvtsscbeHJ , vrelke daar 
in den omtrek van dcie plaats met zeer veel voordeel gedreven 
H^ilendafigs a^jn deze \x>ordoelcn op verre na zoo groot oiel meer. 
De kerk was van vroegere lijden af cenc parochiekerk + waarvan 
Pasiloor door don Proost van de Si. Solvatorskerk te Utrecht 
gehuldigd worden. Uit eene rekening van het jaar 11^86 faoeil 
ocvonden, dat de inkomsten van den Pastoor e» den Koster di 
te zaroen niet meer dan nchttien giiiden jaarlijks bedroegen. 
kerk is een fraai , groat , doelmatig ingcrigt en goed onderhouden 
bouw , zonder orgel ^ doch inet een koor eu cenen tamelijk kc 
vierkanten toren, vm% spits voorzien. 

Vroeger stond hier ook een oud kaste«l, hel Uois-le-Laogerftk 
[(leaoemd. Zie LASbenAE. {Htr Hdir-tb-). 

LAneiHAK is de geboortepL van den Geschied- en Taalkundige Faii«^i» 
IAJ,«A , die leven» niet ongelukkig de Nederduilsche lier handteerde. 
Hij wa* hier geboren den 5 Januarij 16Ö5 en overleed te Leeuwarden^ 
^:iraar bij Boekdrukker was , den 13 Januarij 1722. * 

Aan de ingezetenen van dez« plaats , gelijk ook aan cenige 
lorpen , werd in di*n jarc 1705 , door de Stalen van Utrecht veri 
mnne waren buiten het »ti«ht fc doen wegen , op de bo<l« raa 
l-f nlden , en don impost der stiehtsehe waagoijns daarenboven. 

In Jannarij 1820 brak de Lekdijk in deze gem., even beooslen d^ 
lerk door , w.iardoor de Alblasserwaard geheel werd onder water geiet, 
tijnde tot heden de laatste doorbraak van den Alblasserwaard geweest. 
LANfiFtBAK, nok wel LANMnAK-BtxDiiicn-Dt-LcK of be Poldcr-vab- 
.AüCEKAK genoemd, pold, inden AlhUisnenmard f jtn\. ZmH-HolUiud, 
•»rr. Gürimehemj knnl. Sliftfrtxhi ^ gem. Langtrak : p.itende N. nan 
r-de Lek , O. aan den Polder-van-TienhoTcn , Z. aan de Noordi^yde 



LAN. 



65 



SftêêtS*^ ffwrt. Óttoiletiama , voorlkomeuü* , in ecou urj»u«uij. 
ilriÉ|le stf«4kiBg , in de griol. ttmxterland , in de Grooteiirekkm 






ïl5I.OCyT (DE), m»ler in Xemnemerland, prov. i^oord-Uolland^ 
10 ^oi Shaptréiji ^flioateiule , tnel eene noord -^loardoosiclyk* 
^ ia ket ttiti*fm*fr uitloop l» 

LilGESTnAAT (DE) of Lmutamt, landstreek* voonDuLi prov. 
/i-*<i' /i/'W/«vitf , iLani pn>«, JïtHfrd^Hraband» 

Hrt it fen* %cfUiueiiJiK van durpcn , die grootendeds in eena «rga- 
kwtkrc* nj Ael}l«r «IkaAitvr U^ta ^ oldus genoemd naar de lange regie 
4L' %^Qr d«n Si. Elisabeiluvloêd , io 1421 , van den toren 

«> «isd^sk tot dïeo van Baardw^k ^^elooppn berft. Vaii 

f L Ittfp iWie fttmat meer fuidwaarts over Vimmen naa/ 

^ («bir^cli* ï^tt oude straal is nog op vek* pUab«n bekend 

m Hé weico , éo men vindt in bet graven op die rooying veekyds 



k«ik 



ia hH 



» m «adrrr Urkrncn tan gebouuen. De tegen woordij;;c Atraat 

il' ^ '• lijn, waarin tiggi^n de dorpen Enarosdonk, 

Bcuüijcn, WaaUyk^ fiaardwgk, Nicun- 

'' k «orden niede nog onder de dorpen \sm de 

ang ca VGravcnmgcr, boewd meer luid- 

•'<^k, waaraan men cigenlyk dien nonm kan 

«mtdonk, Wa»pik, Kapelle, Daioi- 

^j I «ivenmoer werden vroeger iiici»tal de Zes 

dorpen in de La n ges t raak geheet en , om ie 

, ,, .*>, f*- -f'fi'*-fv ''t** A|i den Brabandscbcn bodem of 

%ao U' tvc de«c dorpen t\}n er in de 

MS|g da iv,.^',...u. .....óu....uliecrlykbcdcn , als: Klein- 



éank 



Ne4crveen*Capr1 Ie * Znidcwy n-Capell« en Vr^j- 

^M- ,*;. . — .,« t,.rL,l..,.....„ bcbbeo. 

)en Baardw|jk, fi es o ij en, 

V. . ^. « , t^ .. .r .v i , ., .^., V. ^ink*cn-On»enoort, Raami- 

Spraog, Vïijtneö, V r^jboe ve-Capelle, Waalwijk en 

^ en fUAakt dtn rru groot gedi^elte van het kanton naaU 

& >^iKt« bet (Jurp *» G( av cnnioer en Eaamsdpnk aUeto 

t^-.. -^ in bei kanion Ootterhout gf logen* 

Mrrn irlt rr 2500 b., bewoüiid door 5tS8(i buifgex.* uilmakcnde 
rnx^ bw«4^Rf vftw ruim 18.(K)0 tielcn ^ die lueeét bun beslaan vinden 
*ti df» bgoiiouw ; tgnde de LA;i«K«TnA4T uxirnaaiclyk beroemd door 
lal Jiiaufv«ldt|a tu sivtio<Mi.- liu d . bclwclk bier wast cii gewonnen 
•* d» BiMlcul.u)dri< II mcl eene lonifrkadc btdyLi i|jn, 

m mtAm' en Moordt. Mdcri over»truomd \»orden dour bet wa- 

den Btethancht waarom men de landerijen niet lieboeA te 
Méo Li'ffi diiif \Mi- ('<k ij(»rMbitdon inecfl roiidon* Kaams- 
B Isrt «( in |rcb(*el KIrin-Waapik f 

«O'Cad. jcdcelte %ai> Besoijeii. liet 

|K«! r bestaat meer in moer- en saveJ* 

lac ' t:«nt Spriing. De scboenen , welke 

RMiif» éef inwooef> vervaardigd wórden en waarmede t(j bet 
M miHUoofata , ay n onder den naam van U a n g s l r a a t $ c b e of 
Vaaiv^ksrbe ackoenrn daur gebed Ntdorbiid bekend; docb 
héikm aÊ€^r oiu de gvedkoopbeid dan on» de denj^dcl^kbeid ai'trck. 
\k tL K.« dm kkkt IS.IKM) m geUl zyn, maken de volgende ses par. 
•i. »h Baardwljk. K leitwk ui k-cn-O usenoorl, Uaamsdonk, 




»*i 



LAN, 



L\lf GEREIS , LmcniTs of LiiiGcniJt , geb. i» de VWr-üft 
kotfgtn, prov. I¥ noni- Holland ^ arr, en ^^ u. N. N. W, ran l/oom^ 
kant« en 2J u. \V. Z, W. van SI edcmblih , jjem. UooffWottd-en^Jt 
woud f l II. W. van Hoog'woitd . aan de Lanfjereis. 

IKt g^b., bestaai uit cenï^e Tcrslrootd liggende butsen ^ langs 
landcode van den Langereisdylt gelegen j namelijk ten O, langs 
Oosier-Lanffereisdijk eo ten W. langs den Wcster-Langereisdyk. 

LANGEREIS uf Wuitso, geb. in het balj. van de IViedorp^h 
proy. JVoord-Uoltandf arr, en 4 u. M.O. van Alkmaar, kant. en 1) 
Z» O. van Schagen, gem. ff^inktl; met 7 h, en S4 invr. 

LANGEREIS (DÉ), di Lahgiiietü of db Linatitijs, water iit 
mtr*Ambacht j prov. Noord- Holland f uil den Rinfjdijk'Vnn-htt'Bt 
mtfr voortkomende en met ecne noordelijke rilling naar de Wi 
Langereia loopende ; vervolgens ecne mrer ooslel^ke en daarna m 
«toe regt noordelijke rigling aannemende, doch op ten vierde iinr 
stands W. van Aartswoude oosletyk loopende eo. zich in den Bt 
enllaslende. 

Het waterrje de TaiCERtis is eigenlijk het kanaal langs hetwelk heli 
vele polders opgemalen water, door de^slni» te Aarlswoud , in see uitloopt. 

LANGEREIS (DE WEST-) , m Wist Lascbbets of os Wcst-Lahcoiijb, 
•water in de Vier' Noor derkoggen , dat een gedeelte *an de Jfeordtr' 
ftingfihot-van~den*Ife§r*Httgowaard uitmaakt,, en met eenê ootleiyi 
rifjIirjfT , bij het Groote-Mallcffnt , in de Langrreü uitloopt. 

LANGEREIT, LATfccnrrT of I^ahsibut, geb. in de bar. van Bt 
prov. ISoordBmhnvd^ Fierde distr., arr. en 2{ u, Z, O, sêa Bt 
kant, en 2^ ii. W. ten Z. van Ginneken ^ gem, Gilzt-€n-Rijtn.^ 
\ n. W. v.in Oilze ^ waartoe het behoort^ met 7 h. en ruim 40 io«. 

LANGËRSÜEF of nANfiCitvoivKii , voono. buik. in Setntand, ^txi\ 
Utrecht, arr., kant. en 3 o. N. W. van Arnertfoortj gem. Efmnn» 

Dit bnit. tx . met de daartoe behooretide gronden, &edert eeoig* 
ren vereenigd ni«t hel daarnaast geleg:cn buit. S teevtiei. 

LANGERfïOUW, d., ^mv. Friethnd, kw. fVeHergoo, grJel, Wi 
mradetl. Zie Toi^cBRirotrw. 

LANGE-UUr (DE), streek van boerderjjen ïn Fivelgo , prov. OfJ^^^ 
mingen j arr., kant »n 1 ii, N. van Aypingtdam^ gem. en 1| «• 3flH 
van Bienim f behoorende tot het dorp tJalwierda^ rii >ich auidwraardV 
roei kofiteiyke groene bouwtanden naar Marsum ui til rekkende. 

LANGEHOÜDE (HET HUÏS-TE-), voono. adell. b. in Rijnland, 
prtiv. Zxtid'HüUnnd^ arr. en ö^ a. N. O. vin Ltgdm^ kaoL, Al- 
jthen^ gcm« Alphen'en*Hietteld, 

Hel was een deftig en regelmatig huis , met een acbtkant torejstje , 
waarop een dergcUJk koepeltje ; maar is sedert jaren gesloopt. 

LANGE-SLAGEW , pold. in het Land-van-Ar'kel , prwv. Zuid-floU 
land^ arr,^ kant> en gem. Gorinehem; pnlende N. aan den Arkelsche" 
polder, O» aan de Schotdeurschc-Vliel, die hem van de Korte^lage» 
scheidt «n aan de stad Gorincbem , t. aan het Kanaal- van>Steeiieo> 
bock 4 W.aan Wolferen en de Uaar* Deie poM. maakt een gedeelte 
vin de ^anjie van Gorinehem irit. 

LANGESLOOT (DE), waïer, prov. f rietland, kw. Ooiitvjoo, gi 
Tietjtrkttttüdeel, tusschcn fFartena en Eemrwonde ^ voortkomende 
de Krnistcnter% f en zuidoostwaarts loopende tot In de Groenedeken, 

LANGESLOOT (DE), water, prov, /'Wej/onrf, kw. Oottergoo^ griel 
Tietjerkntemdtel^ dat uit de Groenedrken f oortkorat , en met eewe 
zoid-zuidonsteiykc strekking in de KruitdtMe uitloopt. 



Li ir. 



S5 



/ 



]k wv., ^it «Ueb R. &. syn , bebooron tot ile tUt. v«b Jl^o^rif. 
■fMMtf. — Mm hctf^ er gncn lubool, «mt de kiafleren geoietcn 
mdmyit te Jf»&riimjkerli9iU, 

Ik b, Lacktiis ligt 3 a. N. Tao Leyclen, 1^ ii« N, tea O. -van 
JUidvtjk.fiiiMCB. 

Jir hifttood ki» «erllidU ééDt seer e«de lupel , die aet een Uêg 
t ttmrn ieiiealje ftffcle^ In deae kapd wer4 vromer IwImaimI 's jaan , 
te velu ep den tweeden Ptnseb- en op de» tweeden Piaketèrdeg , deor 
im Fradikniit fan NoerdwUk-HinoM gepeedikt , later kad dü elcchu 
Mamaal *sjaan, en wel op den tneedea PiÉkaleidaf plaate. Sedert 
14 jaren ia de liJpei eofaler yaheei yenriHip^ aan- dat er niets Biae# dan 
dffm'nheiipiT TasWataaa. 

TlHaa waadt da» iieeri. in aigeMleoi besetea door de» Hoer W. A.tT. 
Cflife wêm Lyvaa^Sriaen VoeanwiiK, woenadiligte *s Gmifemtwge. 
LAXG£V£LO£RPAN,dainfaUeiin Rijnland, proT. Zmid-ÈöStiÉJt , 
ia«t. Umi iwijk , |eni. de beido iffoiêlmfèm^tên^^ïd- 



JDeaa 4nWTalfoi beslaat eena apperriabu van SOO buod., en besCaiit 
fraaiaadceU nit wnlaod. 

LiXGfiVCLSLOi Team. baves. tn ZmUand, prov; Owmijn^l^ r^rr. 
aMk%^m.tL mm Asasler, kant. en 9 a. W. Ten Mmaltv: «epi. en 
i «• O. w W^. 

Bel bnis Tan èete haTez. is gesloopt. De daartoe beboond liebbende 
jinndin waade» tbans in eigeadom bexetan daor deo -UeerAIT^II/lfica- 
. ma i» , wanan rhl^g Ae W^be. 

LAXGEVEar, fM.iDRiJnioMd, prof.Zmid'ilcliaméjmrt.Xmfiêm, 
Uni. Wmèrmfmt, ffut». TêfJmr, 

JUWKVUi, duiorallai in KtmmêaÊtrlmtd , pro». IfogféUÜMmd, 
arr. en bant. Alimtmr , fem. en 10 inio. ion W. N. W. van /Zm^m. — - 
b deaa éninTnUci, weUbe uktmL mei bout begroeid is, staan geen 



LiNCE-YUKT^B)* aaLiiiaraiR» atKue^Bm of aa Zéiiaiea-Turff , 
^ftov*fne$iÊtmdf kw. Wtüttgoo, een gedeelte dèe géenesebêiding 
' e friet. WmmitiUmmdetl en HemÊlMme^OÜÊwUfaTt-em-ffwré- 
rfmdf* Bet loopt in eene «est«>neofdwesteiyke rigtiog Tan 
da Jm^ ffrmi naar de g^orhmmÊ^TftkmiaH, 

LUbGË-VtlBT (DE), wnteria bet balj. Tan Uniaim^ium^ei^m^^ld»^ 
fnt.ff—rd-UoUoMd, gcm. d!ei» Helder-tn-Huisdumen, dat.oH de JMiè- 
4MmC Taattbamt en naar dan bedekten weg tustdien da fi^rtaa Ad- 
■irail ftrbsi. en Westoeter loopt. 

LAKGYUST (Dfi), weder in bet MC^egrmt, proT. Jfcotd-MMmd, 
fCB. itm UêidÊm lm Bukduimgm , dat uit de StèÊiéinpsltot Toortkoint en 
Biet eeae Xeüétlyke strekking in de M^dMoot .nitloept. 

IANG&.WATE& (HET), kredk, welke vroeger niet Ter Tan Der- 
f sp-Zoaai, ait de Scheld» ▼oorlkwam, en omtrent 1^ u. genas 
bMMlin Xbiiea eneUep , eindigendeeen weioig bexuidea bet fiatshoofd , 
i$ Wft isrt 7cdand , m de gemelde mier ; doeb door ^t bedykcn van 
Mi Anvergoc-polder is deze kceek aan beide einden toeg«daa»d , an 
éaidaar een slilsLaand water geworden. 

la bei jaar 1747 eerden , wegens de belegering Tan Bcrgen'4»p-'Zoom , 
è dgkcn Ier wcdenyde van bet Lmwk-tvavis wel doorgosioii.cii , oai 
4a ücr gick e a£ AuTergne-polder , want aoo noemt men bet Land l«i 
Wtm van 4nar gelegen , onder wat-jr te seticn , maar sedert «yn die 
^maydingen, in bet jear 1749, weder gestapt,, e» bet Uws-wMae 



S6 LAK. 

tot tyoen Torigen sUml gebni(ft. Dit «atcr hield mea wdeer voor de 
irrenttcheiding Tao Zeeland en Brattand , doeh dio ^ renascheidiiig loopt 
thans by de stad Bergen-op-Zoom , en verder oen goed eind w^, 
langs de rivier heen. 

In den Anvergoe-polder is dat water, hetwelk nog vry breod en 
diep b , thans eene visschcry , waarin veel baars en paling gevangen wordt. 

LaNGR-WATER (HET), voonn. naam van de riv. os Lnoi, prov. 
GMerlané en Zuid-HpUand, Zie Lnci (Da). 

LANGEWKSR, pold. in WaUfUmd, prav. Jfêord^B^Umtd, arr. 
Omen, kant. en gem. Pvtrmertndt, 

Deic poU., welke eene oppervlakte van 6 band. 19 r. r. 90 v. ell. 
beslaat , is ingcsloteD door het Groot-Noord-Holbadsdie-kanaal en de 
Gamesloot , die aan de oost- en do westsyde van desen pold. vereenigd 
■yn. Door middel van eenen staartmolen ontlast dcse pold. ayn water 
in de Ganiesloot. 

LANGEWEER, geh. in bet WnU ikmmU Kr der nwv, Gtmnmgm^^ 
arr. en 1^ u. N. W. van Gtümimgeu, kant. on ^ n. O. van Zmidimrm ^ 
gcai. en ^ o. Z. W. van jidtmtd, 15 min. ten W. van BmtmtdLm^ 
waartoe het behoort, op eene wióde of terp; met 5 h. en fOinw. 

Ondiyds sonde hier, naar men wil, eene kapel gestaan bobbeo. 
Ter plaatse, waar iQ gestaan heeft, liet men thans oene firaaije boep» 
derii BKt den acbtcrfevel westwaarts aan den brecden rif weg , toebo- 
baswnds ann K. H. Bolt. 

LAHGSWEER, voorm. heerenhms in hel Wattetèwartier, mt. 
gfoainjf , arr. en 1 n. W. van fironaiyea , kant. en 9 o. Z. Ow 
van Xmiikttrm, gem. en ^ n. Z. Z. O. van Hoogkerk. 

LANGE-WEElffiü (DE) , pold. in fTmteHmmd, prov. Nmtê-BoOmnê, 
arr. ifoorw, kaak. en gem. Um; palende N. en O. aan de Blok- 
\b'Mf«n« Z. aaa de Kalwoader-haa , W. aan de Parmer. 

LANGE-WEIDE, bosch in de Mtijtrij mm U ütH^fmhnmk , kw. 
OMfrrwrVi, arr. U BfwiÊ^tnhotek ^ kant. Tilbmry^ gem. üdmAmié, --^ 
Dit hoeeh beOMl e«M oppcwUkio van 19 hand. 98 v. r. 60 v. ell. 

LAXGE-WEIDE , pold. ia het ïm m d wmm-Mmifmtt , prov. Zmid-BU- 
Isail, arr. Ltydm. kanU WtrdtUt gem. Lm my t tm -Éuifê-weidê / pa- 
Wad« N. aaa do Wcipoort. O. aaa het Westeindo van Waarder ea 
aan Kutg«^«rid«. Z. aaa £l^Vieftel, Negen- Viertel en Eort-Rogga, 
Z. W. aaa Laag-Roggchroek , W. aan dea Zoidsyder-boeiofli ia do 
Zortt t hiovt. 

lVs« pdd. beslaat, volgens hei kadaster, eene oppervkkta van 
«18 bund. 7 V. r. 81 v. dl., waaronder 648 band. 7 v. r. 81 v. oU. 
arhiMboar laad ; tdl 41 h., waaronder 96 boerderyeo , en wordt door 
|tt«o m^kas. op d«o Ryn , van het overtollige waler ontlast. Het pol- 
d<Tbe«tuur b«olMt uil den Schoot en drie Poldermeesters. 

|.AMiE->i^'ElDE. geh. in het Lmud-^rnm-Momtfoort , prov. Zmid^ 
iM¥»md. arr. ra 6^ u. ten Z. O. van Lefdeu^ kant. en 9 n. tea 
t, W . \an MWrira . gem. £a»ye-tf»-Jbnffwr»dr ; met 44 h. en 990inw. 

Mom h«vft in dit g«h. eene school, welke gemiddeld door een ge- 
lul xjin 60 l^^rUagrn bciocbt aordl. 

l.VNtiKWOl.D. in oude Charten Iaascewald, en by Eio , Abt -van 
\\itt«'vii<'ruiu Lovkowuak c^naamd, landschap in het W êtUrkmaHiêr ^ 
|i)vx. lifVMiMyrw, grt^niendeX. aan Visvliet , dèn Ruigevaard en Hum- 
ftl^iiland , O. \utt ViddjgYterdcel , Z.aan Vredewold , W. aan Friesland. 
lUl wonl \<«i\Wld in l.aagrwolu-Oo$terdcel en Langewold-Weslerdeel. 
/is tlo bfidr volgtuJr art. 



LAN. 



57 






ttt bÊdê. heni do YoUenat kerkdoqMB : Gryptktrk, Ifie- 

if/, Joordboro, Zoidhora, Faan^, Nitkerk, Oldekerk, 

Mëliehmreu ^Groottf ë%i , Lotje^att, Doesem en Opëi^de, 

riilrade IffMwoordig de gcm. Grypskark, Grootegast, 01* 

Merk ea Znidhara. Hea telt er tbaot 1500 h., bewoond door 

f711 haages., aiünakeada eene befolking van miin 8470 inw., dia 

■Nrt kan kctUaa Tiadea in den landbouw. De groad is- 'saadig ea 

■al boat begroeid , aok hoeft meo er ecnig boog veenb 

Ik Ibrv., die kier 8400 in gelal syn, onder, welke 2100 Ledema- 
In, aakca deO volgenda gem. nit: Gr^ptkerk , Nieij|l, Noord- 
kara, Znidhara, Nie\erk-01dekerk<en-Faan, Sebal- 
debaraa» Graalegast-en-Doemm, Lntkogaften Opende, 
woike loC da ringen van Oroeieaatt en ZuidMorm behooren, en f O 
kaïkas herittaa, dia door 9 Predikaulea bediead worden. 

Dl 40 A. K.y wdke men er aantreft, worden tot de ttat. Tan 
AMMfBa ferekand. — De 30 Isr. behooren tet de ringiynagoge van 
draHMfaa. — Dm Doopigts., hebben eene kerk, patiorg en Loeraar 
te PiÊÊÊnijL 
■ea tcU ar \% eeholeBy als: eene te GrHpskerk, eene te Pie- 

te Ni( 



%•»»«*, 



te Eommersyi, eeoe 



esyi, 



te-Noord- 



ira^ 



te Znidhara, eene te Niekerk, eene te Sebalde- 
haran, eoaa te Grootegast, eene te Lutkegast, eene te Doe- 
aaai ca eene te Opende, welke gexanieniyk door een geniiddehl 
galal vaa 1S0O kerhiigen besocbt worden. 

AlTiatg was LsiaairaLa een afsonderiyk oppemiaglig landschap, dat 
aea c%aa vfMa» «iRC** wetten en geregUgheden bad. Oieeboon gesebei- 
daa ia en Otetar- an Wester-Langewold , bleef Sebaldeburen bet hoofd 
der twaalf karspelen , die bet landschap bevatte. Ook werd aldaar het 
Rft aitgcipwkaa. Waarschijnlijk beeft in vorige tijden ieder dorp 
sijaaa Bigtar ffchad, maar naderband is Lspsiwold, onseker echter 
waaaear, gescfaciden in twee regtstoelen of grietenyen, in die van 
Oasicrdacl-Laa gewold en Westerdeel-Langewold ; be- 
Uasaade tei Oaftertiwi-Iaa^twaU de dorpen Niesijl, Noordhorn, 
Zaidkara, Faaa, Niekerk ea Oldekerk; tot H'etterdeêt-Lan- 
aneid de darpra Grypskerk, Sebaldebaren , Lntkegast, 
ureategasi« Doesura en Opende. Edoch in lijfstraQelijke sa* 
hm maastca dia beide Grietmannen te samen vonnissen ; hoewel later 
Kdil één cb«^ sdfde de beide regtstoelen waarnam. Vroeger had 
■ca bWr in de dorpea buurrcgters. 

1 tsta a na had twee segels of wapens. Het gewone segel vertoonde 
•eaekcfi, waarschyaiyk die van Sebaldebaren j het andere een* onder- 
«eischen barg af kasteel. 

I.AKGE«0LD<006TERDE£L.)« landstreek in het We$terhwaHitr , 
pav. Gfmmimfnkf het oosteiyka gedeelte van Lanffêwotd nitroakende; 
pilcade M. aaa Hunuterlaod, O. aan H iddagsterdeel , Z. aan Yreda- 
«sU, W. aaa Westarded-Langewold. 

Het bevat da dorpen Zuidhorn, Faan, Niesyi, Noord- 
koro , Oldekerk, Niekerk, en bestaat alxoo uit de tegenwoordige 
fSBL Oldekerk en Zuidhorn, benevens een xeer klein gedeelte van 
(r|pskark. -^ Men telt er ongeveer 4900 inw., die meesl hun besteaa 
aadca in dea landbouw. 

Dk Herv., die hier ongeveer 5400 in geUl syn, onder welke 1550 
IrfimiHa . maken da volgende vier gem. uit: Niesyi, Noord- 
iera , Zaidhora aa Kiokerk- Oldekerk -en- Faan , walka 



«8 l-AN- 

i^^ctt %.ol dforioff van Z^idkofu ba|i(MNren. Men hMft er ym keiiev, 
^■•Jfcfc dLoor Tier PredUuioteii I»e4iead worden. 

lft«v» lelt er «yf tcfaoleo , ab : eeiie te Komoiar«yif mnm te Hif- 

»\l ^ ^ «enets Noordliorn, eene te Zuidhor d eo ome te N iekerk. 

I^A.NG£WOLl>(WEST£RDE£L->, landstreek in het XPtfs/«rU«iMr, 

fiOY. dvsiii^tfn, bet ifestciyke gedeelte van XMftfiMM uitmakeade; 

p%lwide N. aan den Ruigewaard , O. aan Oosterdeel-Lang»w«ld » 2. 

•»n Vredevold, W. aan Yitvliel en de prov. Friesland. 

Acft herat de dorpen Grüpskerk, Sofaaldcbureii^ Gfoote- 
8«st, Lntkegast, Detiam en Opende, uUmAkenda de tegen- 
woordige gem. Greotegaft en een groot gedeelu Tan GrlJpykerk. 
üwo . telt er ruioi 3500 ijiw., die meest hun heetaaa vindea in din 
lliilbouw. • 

I>e HerT., die er ruim 5000 in geUl aUo , of4er weUe 7tf0 ï^fmnlwi, 

niaken de volgende vyf gem. nit: Grypskork, Grootegnsi-vn- 

I^oesnm, Lutkegast, Ojpcode en Sebaldebaren. welk* loi 

den ring Tan Crootcyosf beboorcq. Men heeft er zes taknii, di» 

door vyf Predikanten bediend worden. . . 

Xen telt er aeven scholen, abi eene te Grypikark« mtm te 
Pintersyl, eeoe te Sehaldehuran , eene t« GrooitgatI, faor 
te Lntkegast, eene te Doesuai, en «ene te Opeade. 

L1NG&-ZWAAG, d., prot. FrmUmd, kw. Z^nm w t mé eti, griel. 
Opsterlojuf , arr. en H **- O. ten N. ^ap Hecrewewm , kanU en A o. 
Z. ten W. Tan Betttierztemaa. 

Jlet bevat nilgcstrekte landenjen, doch veinig hnizen by dekcrk, 
maar eene fraaüe buurt van verscheidene huizen in het gehoonsla mb 
reinig suidelyk. Hcu telt er met de daartoe behaorende b. QtOQL- 
Wvagaardeu, 000 inw., die meest hun bestaan vinden in I— dbtaw 
ca\c«irrlt. l>e noordeiyke landen zyn schoooe «ei- tm avedUadbn^ «v 
dn Buideiykc houwbndett. Men heeft er eene scheepstioimarwvi ets 
kalkoven. 



IVï UnrT.y dia er wonen, bebooran tot de gem. Zo it ay. n w -wfii^ 
Xmtag. IW kerk « welke TÓór de BeCarmalic aan den H. Mavmds 
was toegewyd, is een langwerpig vierkant, in 1780 geslicht, gcbounr^ 
soadcr toren of oi^gel. — De ïL K., die men er nantrefi » . behoMvm 
tot de sUt« van Gorredijk, 

LANG£2WAAG$T£R-F£NNE , ktreek lands, prov. /rsevImuK , kiÉ. 
Ztrtmwomiem, griet. Opti^ïï^tmd, ander het d. Larngm^Sifitmiff ^ N. nn 
de L.an^;ei«aagstrr-Leven. 

LANG£Z\VAAGSr£R.LEYEN, streek Unds , prov. Frï«tfeiu{, Lw. 
2tfvrauro«JrN, griet. OpiterianJ, onder en N. van hel d. Lamgt-Zwmuf 
en daar oiimiddrllyk tegen aan palende. 

L ANfiGltU , d. in Ott-Imdü^ op het Suméaathe eil. Umyga. Zie LoaoA. 

LANGlUaKN* voorm. adell. sh>t, in het graa(s. Zulphen^ dat 
daoi> sckereu GiSALMis, in het jaar 8i8, aan de kerk vao ütffsmht 
tïCjLchoiikeu werd. Vermocdelyk moei het geslaan hebben terplaaCaa, 
w^ar thans de buurt de li^art^ in de gem. Amiitm , prov. GMerlmmd, 
^^«^voud,nl ^ordL Zie Üaast <De). 

l.ANGIinS (UKT). voorm. state, prov. Fnetdmc/ , kw. fTeutermoo^ 
«rr. en ){^ ». \\ . ^^^, LttmtntrtUm, kanL en 8 u. O. van Harlinfm , 
ti%Mii til \ u. 7. O. vau Fmneker, aan de trekvaart van Uar&ingen 
•p, •■**«*»»>* artlen, 

IVr pl«iatse« waar ay gesUan heeft, siet men thans eena kneohts- 
woiiurt xaii de daartegenover liggende sloenbtkbuy. De daartae 



LAN. 



wh gtmètm , bailMa^ •ftat opfMrridba van 15 v. r. 90 ▼.«II., 
cktM io cifeodom Wwtrt « door dco Uter Fotrua , voonaol». 



Ijrlrfiwtkcr, 

uKmns 



(MBAl 



<IE1) , vÉonD. tUte , pro». FrMandi iw. IFettirgoaj 

êAl JFmuwmJrri^ anr« <o 1|«. W. tea N. ytmSutdt, kaal. en f o. 

& iMlf. «■• Jalnpartff'la.li. W. wttn Brnriweiri , wêBriM ^ Uhoorén^ 

UAGJOEKAN, dl. in Oott-Indii, in de Zee-wm-J^m, ien 2. 

oa kcC «L riiilxi- 

UHOUBAif, hÊÊét itt OêÊê^mêÜ, ap hei «iiMCncAt «il. ^oaa , 
Mié. IWflL Hei is toer eea groot ipdeelte aifgapni^ loodat laen 
dB heat tip Tooreeni heeft moeien slaken , alhoewel de ingeaeCeiien 
dbaa aaf al^d aaaa BMBigia haiitsaartea fiaden , «aarvaü ay . «eo 
aaük gsèrBik «alao Ie makeB. 

LAKSAIT af LateAVT, cih in Oati-it^Ue, in de Zet-muè-Jma, 
la £. «SB hei eil. CtUiei: A'* UT Z. B. 

UMKAF, hasefa ia OmO-Imdüp op hei SmndMÊthe cU. /oaa. 
M» a^ «aa dat «IL 

UBGK4T <BB) of aa Larkat, riv. in ihti-iOSf^ op het <SaiMfa> 
Jllt ciL fliiiif , w kit kaa. jDeli. Zy loopt 20 o. iran het W. 
mmt hA O. m taü, Itf a. It. W. vaa Deii, op 4' tt' N. B. an 
1ir W a L., ia i» Siraai^-wmn^JMMm. 

LAHGUT-TOBWA, kaap ia Oüti^inêü, tada Stfaaf-ea^-JTakiUa, 
aae da awlkaA ^an hei Suudimkf -eil. Suma^a, 

LAKVOEDiGBSID, terl. koffijpUnt. ia .WeMaméê-ISuiaM, koL 
•■a, aaa de Mop*m'C9itita , Ier reatenyde ia het afvaren; pa- 
hotaavaarts aaa de koCBjpl. Welgelegen , benedanwaarU aan de 
107« akkars ^root. 

LTA), d. ia Omt-Indig, op hei lAnNbfdU eil. ^b- 
ige dagreuen boven PaUwibaniy, aan de JBoetn, 
da Eogeuchen ▼erjaagde Sollan van Palemhang, vei^ 
ia hei jaar Ifill , in dit dorp , en beletle daardoor 
all letrensaoiddeleB «aar de hoofUpkals, het- 
m Kapileis XsAais deed besluiten , aa ea het beheer 
ta Baagka order geetekl te hebben , bea aut al de .bescbib- 
en Palembang ^ en met eenfe belaogryke on* 
liag van den rrgereaden Sullen , te gemoet Ie trokkan. 8poa^ 
IhuaM sieb meester van de vyaadeiyfce iicrkfen ; ^ 
«iir , iJaailili itan geMariyke -«ond ia dea huik bekomen hebbèadè, ' 
ag h| veh gaoaodaaakt , van de verdere vervalgina van den Sakaa^ 
if te «ea« aa aiefc aciat «aar Pidembaog «n vervolgens lüar Baagka 
t> dtaa laagiumn» vaar ter plaÉlaa by kort daarna, aaa de gevol- 
fai diaar ^waaadimr, overleed. 
LAMMOMA^Z ia Oct^indü, rood. P^hmUmgmmg. 
Ii4N6QE> kaai ia Omi-Indii, in de iZeeHMia-iaea ^ aan de kost 
taa bei SmmtUuek^ eil. Madurm, ryk van Samarai»^, Er wonen aan 
daa haai vela scbc^pseigenaars , die haaoe aaartaigidn «erbnren. 

LANGOB , d. ia 0btf-/«dStf , aa het ^andbieke eil. Poulran, aaa 
4 kast vaa Mmémtm , tot bét ri|k vaa Aimawap befaoorende. 

I«t darp ia ael beeoUii. Men vindt er eane kalkbrandery en vry 
fMée woningen, die allen met muren omringd syn, en hiesdeor, 
naM» caan aa aii sae oatwaart, bei voorkomen eener -versterkte 
f^lB faehbaa. 

UftGONG^ d. in O^H-imdOi, ap hei .&aidB«ke eil. ^oaci, risid. 
late, ads. reaid. Maymlamy, 




o LAU. 

9it «L w^M èn i5 jMuary Iftitt , «ioor dt lUjoorfl Li Bam ' m 
Vbka cb h Bfttr, Ba eeaigco wederstand van dea T^and, mat öm 
■aaraiinancii . iojcooaen . en in de asch gelegd. In ét laaiuia dagi» 
lOB de oMand Jaaii 1ftt6, «iel, in de nal^heid dteev plaaU, een 
w^ cnuciif gevcclK voar . waarin dea maiteliagen , doar dan Lait»- 
nant Iiiianei aa lU«i ca dea Majoor DarEaaoi , een aanzienmk «erliai 

Dift dorp . later mtóer door de maitclingcn herboavd «yode , eo bno 
tat aea yiHaiHM lehMliilMU Terstrekkcnde , werd den 19 Nwreaibcr 
flfelj. daar da lijoati Davaaaaa en tas SrcacLaa , andermaal in da aMk 

LA3IGO-WALDA , naam, onder nelkni de landslnek Lmawou, in 
ket iP^aterèsarfirr, pror. €rromimfem, oudtijds Toorkwam. Zia LAaaawau. 

LA.^GSA, d. in Omi-lmdii, op bel SuméoMhê etl. Smmmtmy aan 
ée l>M£kaat vaa dat cüaad. 

IAV;SA. Paaaaa-LAMai , eU. in Out-imdii , in den Smmdmttke 
^rdmml . aaa de Ooftkast van Sumatra , in de Sfaaal-enw-lfafwHn. 

L.04^<!Caf 1 VUK . pold. in bel Limé ram'Artel'BmtJeu ét Zmmm , 
prav. Zan^Jt f ha d . arr., kant. en gea. Garf ncAcni ; palende N. O. 
aan Kart Sctai^ifk . O. mai^ den Arkebche-polder , Z. aan da 
W. aan den SgMlataache polder. 



LAVkFrUAn-ffOfiL. mfcffje. mot. FriesUmi, kw. ZctmnNubn, 
dat doar de Elvesloot en de Frygraaslont 



wak jr 4r-*i a^crwatterpoe/ea en ten Zuiden met Ibet ^anlf'e- 
■ie<* ^a «arawdiaif «tut . teroiyl de Jnrringasloot on de Dolta 

L.O^ifrrSlL ji* Twra^ leae n . «late, prov. Fnaimmd, kw. (>tUm 
fw . «rwt. /iéaardKf«MM. mv. en i n. Z. van leeawanfcn, kant. en 
'i -j. >. :e«i V.'. ^iun Am— rf, ^ n. ük. K. W. van en onder Roorda^ 
èttiftiiui . .Mu 4ett !4Aaai^a«if 

fer jfuM&w , naar ^j jvsUrfB: borft . net men thans eene baarenwaning. 
^ Mar«u« bennurd lenaea^lr ji snitn , beslaande ccna apperrbkla 
%«i \o KiiM. *S •. r. wwana üons in eigendom heaeleo doar üi^n^ 
«ma« l«kr««. CkMiMMikk AjE»ano . ■oenicblig te Lecawafden. 

L \.ViMH.L\r 'Je, . f;.j«^ Uaiss f^^- ^•ord-Hrabtmd, Zie Lan- 
«»•»...* (^ai. 

LOA^MHLi^r. ^ at iMt Umd'nmOwvftakkee, mot. Znad- 
JloOnwU. jrr 4tt ï^ a. f. O. Tan MwirlU, kant. en Si u. O. Tan Am- 
Mwiiwi* •«««». ^.'»il^ew aiii>i> Men beeft in dit geh. eena scbool. 

L.i^; SiX^' . «.^ra^ iaftjplanl. in NederimnifGmmnm^ kol. Sêê- 
«MOiNtr . MN 4IT \V«M«iniwk , ««T Kakcfiijde in bet afraren ; palende 
^«.u-tjiuo laii jtf v-AMW. pUat. Xienwen-Aanl^, benedanwaarts aan 
go Miiii.'wi Mii «»a j<sry ; Sl^ akk. groot. Later it xQ Tereenigdmet 
w«tt t ^«v««- 4a««ef . «aaraaede ay Tenrolgeni aan de plant. 

l kW^«ii^'4KHi\KF, laadbocTe in de Mejjenj wam ^m Hertoftmm 
^MA-fc. i«. PWvifitn^'. pr»T. .Taord-^rokaaW. Zie LAirta. 

l t\^'>\ K.\ , mvl w de Metjenj «aa 'tiieriogemhoaek, kv. fTan^Mn^ 
Am>«. --v*. .l^MVjr.«iad. i o. N. O. Tan Wiotelre, 1 u. N. W. 
^4» £*x«-^: « "t *lt betde. 

l l\v«\^ iUl^ HKD. water in bet laad-aan-Fottea&Mr^, proT.Xnn- 
i*y. JU: ttv{ <\'ac «e»leliiLe strekking door de dorpen Heer en Keer loo- 
^««^ « t«y«^ *««T S«. Pifter in de Mmms Talt. Das aomars it deie 
>MM!ie «4itTk^Y dikw^ gvbcel droog. 



LAN. 



0] 




IM6WBE «r UiMnna, d.,paf.Frimkmd,>kw. Mgwmmmden, 
«te. ihm i mm mtimi y vr. eA 9 q. Z. Z. O. vid ^jiceik, JuiDt..co S u. 
1. «B étt htmnmuT , un de LaBgweerder-vieleo. 

Kl é. besiMi vH «ene iraaye baort Iniiieii , Ternerd met twee t^tn 
UcboMMo. McB teU er in de kom vaD hel d. 63 h. en 58tf inw., ca 
■il dab. Tcrberna ef de Hoek en Zandebaren of ZaddgaAS|,< 
tt k. en S90 ia«., die meea in den landboaw boa beetaan Tinden. 
1^ Oditea «■ WcrtoB heeft men bier leboone veiUnden , benevens 
p la nl aa dj cB , die (febeel titaan den alfemeenen njweg loopen, 
I brandhont men. De eikenboomen , langt de r^vegen g»- 

Öt y iga meestal scbraal en dan wegens de vocbtigbeid der gronden^ 
I de berk <n vooral de els groeit bier seer welig. Ook beeft men 
eeoe looyery en eenen korenmolen. Er 
vaa da Lemmer naar Snoek met benrtsebepen van 
temg ; ook is bet leer Termakel^k , door bet menigraU 
ie, en levert op eenen afttand , intonderbeid van bet 
de Widen gesien, een fraai gesigt op, Eertyds woooden 
w vflc tobippert, die met bet aldaar groeycDdB bout naar Holland 
tMtfo voetea, en in dit dorp eeoe bekwame baven baddea, omy 
davcBde don winter, bnone sebepen op te leggen. 
Be Herv^ die bier 490 in geUl syn , behooreo tot de gem. LanO' 
'Tti4Me-wn'Bo9rn9maa^ , die bier eene kerk bobben , welke 
bet jaar 1779 nieuw opgebonwd is, en met oenen froaüen 
die een spito beeit ter boogte van 13 ellen. Van bio- 
ee«- p on kt de kerk met een fraai orgel van sestien registers, mei 
' afwerk versierd. De beroemde Uoogleeraar JSlias Aaait 
leJomeden 96 Febniarij 1784, f «o Lejden den 19 Oc« 
in de pastorie sijne eerste latlerknndige aplei«> 

Do UèoBsgea., van welke men er. 30 aantreft, worden tot de gem. 
tan db J«*e pvekeMl. 

• Dfc mkelr A. K., die men er aantreft, beboort tot de stal. van 
ftat^ir^hey. 

De dei patboel wordt gemiddeld door een getal van 90 leerlingen 



inan, gek leJoare<J 
Ovtm. baoft bier 



h dit d. beeft men ook bet grietenijbnis van Dooiawatstal , alsmede 
dialaade Donma-state, eens de verblijfplaats van den beroemden 
4saBM DevwaxA , benevens de deftige Osinga«state. De eerstge- 
•tate was in 1799 in modernen styi fraai berbonwd, doch 
<lhart 184S) voor afbraak verkocht. De adeUyke geslaeb« 
VAB Cuiiameiii en vah Evsiroa, die beide desa huisen h<t 
9 hebben door het aanloggen van polders, wegen en be- 
veel tol' ontginning en vermiaijing van dil oord b^gedragen. 
^armarkl, wdke vroqnr op den eersten Pinksterdag inviel, 
ibaaa op den laatslen Donderdag in Augostos gehouden. 
Ltaayaaa ligt maar' twee uren gaans van Sneek, docb men kon er 
nm deaen niel anders dan te scheep komen, of men moest eenen seer 
poelsn omwcf , over de Nieuwe- en Oude-Schouw, maken, waardoor 
Mt reiscn derwaarts veelmalen moeyeiyk viel. Dtt bewoog- Jonkheer vaü 
Innie*, 9€md^ vroegere Grietmannen , in de vorige eeuw , om een plan 
iikraoMa , lol bet aanleggen vaneenen ryweg van dit dorp naar Sneek, 
iB» laaga meo ^ met veel minder moeite, van daar naar het Hee- 
l ie i n 9m de Lemmer , en ook van Leenwarden over Sneek naar de 
laamer nmm biinAea komen, hetgeen voeneker niel wiioig tot den 



W) 



LAN. 



Dit d. menl den i3 laouary Itiitt, donr de Usijoorc Lt Bao» s 
VKnt,i en ob Bast, na senrg'en wsdcrstand van drti v^and, mui 
ktoriumarsch , ingenomen , en in de ascli gelcg^d. In de laatste dfti 
van d« maand Jiiatj 18^, «iel, in de nabijheid détttf plaats» 
vry ernfitifj i^cvccht voor « waarin den niuileUngen , daor dt»n Lai 
nanUKolonei ni Ba» en di^n Majoor DoFEiaoR, ccn anuiiGiilijk 
wei'd IcHPfyebragt, 

Dit dorp , latcf weder door de nauitf'lingen herbouwd ztjiide , flo 
lol oen gesUidiv'c schniljtlaals verHtrpkkcnde, werd den IW No' 
iSi?, door de Majoors Duruaon en var Spenclei , anderiuaal in ds 
jjclegd. 

LAlVGO>WALDA , naam, onder welken de landsireek f/iiike^»^^*"' 
hel W esterktcartier f prov. Groningen j oudtijds voorkwam. Zio I. 

L\NGSA , d. in Oost-ÊnMè f op het Smidaseh^ ciL Smruiii..^ 
de Oostkust van dal eiland. 

liANGSA , PoELoa^LifiMA , eil. in Oott-hêdië ^ in den Sum 
Archipel , aan de Oostkust van Sumatra , in de Straat-van- Mt ah 

LANG-SCHEl WIJK , jwld. in het Land-wn-Arkd-Bentdm-dt-Zo 
prov. Zuül-üatlund f arr., kant. on ^eiu. Gorinchcm ; palende N* 
aan Kort SL'lieiwtjk , O. a.in d^n Arkulscbe-pülder , Z. aan de Hftai 
W. aan den Schclliinisclit^-poldL-r. 

LANGSTKEaTK-VOEL, meeHjc, prov. Fnexland, kw, Zeif«wofi«frii, 
|riiet, DoHt'attartlal , dal door de Klvesloot en de Frvgrusslool 
mei de G^inffaryptl vrpoc Ivn en ten Zuiden niel bet Jnnijf- 
tnrer in verbinding staat, tcrwyl de Jtir ri ti^asl ooi en de D»Il« 
er in nitioopen. 

JjANGSTEK of Tjepba, voorm. state, prov. Friesland ^ kw 
j^otf , (friet, idnarderadrfl ^ arr. en Ü u, Z, van Leettwftrden ^ klinl. 
.In. N. ten ü. van ftantpcrd , l u. N. N» W. van en onder 
ihniznni , aan den sttaatv^e^^. 

Ter plaalic , waar tij geslaan heeft , liet men ihatii ecne bovrêi 
4)c daartoe behoord hebbende frronden , beslaande eenc 
van VS bitnd. 45 ▼. r.^ worden thans in eifrendotn hejeten door 
vruMw Aravni Catqarua RsNBiAif ^ woonachü^ ie Leeiiwnrdeti. 

LANCiSraAAT (i>K), streek landi, prov. fHootd-Hrahand, Z«c Las- 

«KSTflAAT (Di). 

LANGSTRAAT» geh. in hel Land-can Oeer/lakkee r prov. Zmd- 
Holland j arr. en 9 ii. Z. O. van Brielle , kant. en 5| u. O. ^^n Som- 
inehdijk f ffiim, Ooït^entjdaat. Men heeil in diL j|ch. eenc school. 

LANGUEDOC, voomi, koflij plant, in Dfederlauds-Guiana ^ kol. SW- 
r* /Htm (f f aao de Orianakreek ^ ter linkerzijde in het afvoreo ; p4leil<ki 
bovenMoarts aan de voorm. jdant. Nieuwen-Aanleg, benedtnwaarls aaa 
de suikerpl, JHarienhurg ; t»00 akk, (^root. Later i» zij vereeni^d met 
den JV ieawen'Janlejj ^ waarmede ty vervolgens aan de planl. 
Dijkveld getrokken is. 

LANGVËLDSCHËHüEF, landhoeve in de Mtijerij van 's üeftoyenm 
boickj kw. Peelland , prov. IVoord-Brahand, Zie Laübk. 

LANG VEN , poel in de MeijeriJ van ^i Jlertoi/enbotckf kw. Kempenr- 
land f pror. Pioord-Braband , | li, N, O. v«n Wiotelre , 1 u. N* ~ 
van ZeeUt i, in de heide. 

LANGW ATbR (Il ET), water in het Land-van^Falkenbur^j prov. L\ 
(>Nr^; dal met eenc westelijke strekking door de dorpen Heer eb Keer 
|ieode , tegen over Si, Pieler in de Maas vall. De» »om«rs «s ètM 
suialla vraterloc^ dikwijt geheel droog. 



h\t 



LAN. «3 

«aA gmoMai u, M tJbMit c*a gedadie tin GaloHbor^ 

imm, b^ pror, FrtnlttMf, kw^ Wn9n$90f «rr* an.Si o. W. 
vai iMMMP^m, kaoU en 1| n. O. ym Bmrlmfêm, gern* «n Itf mui. 
T« iM Ffwc&cri Bci 4 h. e» SO iow. 

I.A2ULUX, Uadboeve» proT. Ftüshnd, kw. Wmier^, arr««li5| 
«. W. TUI XcnuMnfemy kanU eo 1 n. O. Tan HarUiigtH, Mm. co 
U SM. W. wan JTranaCir, 

0eaa Uadkaere, ecne opperrlakte baslaaoile , van 58 ▼•r.GOv. eU., 
m mM ikaat ia aifiailom bêaelea doar den Heer Klaas Zint. 

LAXKUH (GROOT-), sUte, pror. Frietiand, kw. Wuttrgoo^ arr* 
cm 9| ■. W. v«fe Xa m wa r A a ^ kant. aa 1^«. O. van HarUn^m^ gero. 
ca li wa. W. van Frameker. 

Daaa itaic, vdke «aoc epfwrtlakte bailaal van 6 kond. 90 t. f . 9 r. dl., 
«Mdt tkiM ia «gandapn kaaetan door Jbvronw de wad. Puna Ro* 
BBBS», woonacktig te Harlingen. 

URKUM (RLE1N-), Toonn. iiate, prav. FrMamd, kw. Wnter- 
ƒ!•« arr. ca 5| o. W.Tan léttuwarden^ kant. en 1^ n. O. Tan üfai^ 
kaaea, fca. ca StD min. W; Tan Framker. 
UckcraeMlc Paria» (Uim, die den 11 Mai 1798 gabortn was. 




far plaalM, «aar Uti «taan teelt, net meatban 
waaiif, Aeiaaitae beknord kcbbaadegreiiden,betlaaadc 
«aa ê kaad. 7 v. r. 96 v. att.» werden tkam in e» 



appartlakla 



B jp^ionen, woonaeblig te Franeker. 

liRUJI (H|Eirw.)« landhaeva, dtot. Fnetkmdy kw. WtH^rgoo, 
Hf. an ^ a. W. Tan i^t m an fe a , kanl. .en 1| n, O. Tan Haiirn^ 
§m, faa. aa Itf «bi. W. Tan /ranalrr» 

Ikf» IpadhaaTc^ etac aoperrlakta batlaaada, vaa 70T«r. TOt.cII., 
bcWert ia dcCDdom aan de enren Tan J. J. TA* LAisua. 

LiUVRLD af U^mtUM^ fah« in de iMnrereine hecri. Semt^^ proT. 
Ifmd- Bm hm mé ^ Dmét diatr., arr. en 4^ n. N. 0« Tan Xméktmen , kam. 
« SU a. II. R. O. laa ütlmênd, gean^ ca ^ a. R. O. van Ctiaerf. 

la dil fib. htA Toockeea een fwd adell. kaateel gaataan. Zie .bei 
TlUeade artikel. 

LkRKYELD af Iomtili» ^ ^aorm. aad kast. ia de soawereine knerl. 
I, pnr. If99rd-Mmimmdn i^frdt dielr., arr. en 4^ a. ^. a Taa 
ara , kaat. en 9| n. R. H. O. Taa ü afc ao arf ^ gem. tn % «• 
I. O. waa Gt m tH ^ ia kal geb. lamknU. 

Op dat katt. waa da karoonde Taalknodige Join tai LAiivita of, 
«a ali ki^ aiaea naam in kei Griducb verUald bad, Gioaaiaa Ma- 
amaica, giiorcn. Hy oTcrlccd in 1558 (1). 

URRVELDSGHE-HOEF, landboare ia da Mnjer^ wtm's ütHsgen" 
ka^, kw. P^fümmd, proT, ^•ord'Bwabmni, Zie Laru. 

LIÜRYOORT of LAHaTooiT, adell. b. in bet graaft, ferfk, kaeri. 
Ca^nyea, pror. Gtlderimmd, kw^ arr« ea 8 a. Z. Z. U «aa Int- 
flia, kaat. aa R^ o. Z. ten O. waa Ttrhêrg , gcm. aa | d. Z. O. 



L A N. 



htoei van dil dorp lou wer»lrekt hebben. 0« D(H>digf maabf^goko toi dï 
verk «aren reeds gcaomcn ; ook was de toesUjmmtnjr tan de eigene * 
ren der gronden verkregen ^ doch met dit alle» is er, lot du» verm, 
van deze boiliame «aak niet» ^koroen j doch door den aa«lqj vao «Ier ' 
straalwejv van Sneek aoar deLcniioer, in t845, 1844 en 1^^, U dif 
d. nader bij de atf^eroccoe ronle g^&komen , en lal er denkeJijk ?êi " 
bier een lijlak naar diett ftUraatwcg aanj^le^^d worden* 

Dit d. it Tan oiids vermaard, voornaineiyk >n de ooru«li|pc tyde* 
der Schieringers en Vctkoopers. Ook is het, in het jaar 1Ï$17, bc- 
neren» meer andere daarbij gelcjfene dorpen, door de Booirgoodi«r* 
in de asch gelegd. 

liet wordt door velen opgegpeven als de gcboortepL van den Godrv- 
leerde Stafii^jiBus LtriaEiTOs. die in 1öi>6 geboren was, en den 81 Li- 
nuarij 16i2i$ , als Hooglceraor te Franckcr « overleden is ; doch d«£e 
beeft te Lnagcwecr , in Owt-Friesland , het oerilc luven^Uclil geaien* 

LANGWKfcR-DIJKEN-TER-OELE-EN-aOORNZWAAG , kerk. gero., 
pptrr. Frieniand^ kta^s. van //«rei» reen, ring vnü •/# LctMtnirr, , 

Men heeft er «nc kerk te Langvccr » en lelt er 700 lifitn , ondir 
vrelkc niim 170 Ledematen. De eerste, die in deze grt». bet Iceraar- 
ambl beeft waargenomen, h gei»ce«t « Aihahavo» OiEurt , dienogïuliti 
jaar tG3l2 hier bet Evangelie verkondigde. ^ 

LANGWEERDER-WIELEN, meer, i^ro^. f rietland, kw. Zttenmvm^ 
den, griet, Düniattantal^ N. van Laagveer , dat door de IIaayts«> 
»loot met bel Fo Uandsititl , door de La ngwecr d ervu ar t HMt 
bet J'etie-hol, door de Kaai met de Brekkea ^ door de Uiide* 
weg met Trijntjtvfi^l ; door de Scharsterryn met de ^ff* 
ter- Zijpen en door do Janeslooi inct de Keevorde in Vêrhid^ 
ding^ta^t. Voorbecn bad dit incer ook door de BoUegracbt geTB«m»> 
tchap met het AroeFor<^er»iteer , doch deze gracht bestaat nicl mmtk 

LANGWERD of Liafivrtai, b., prov. /^r/e«^n4i, kw, ^nIm^m^ 
griet. Baardemdetl ^ arr. tn S n. Z. W. van Leeuvfopden , kalkt* «It 
S u. N. W. van Rauwerd, gem. eo ^ u. W. van Baard, k "* N. *W. 
Tan Oosferliitejis, naartoe bet behoort ; met 5 h. en 20 iliw. 

LANiNGEN (UE), een gedeelte van den I^iemw^Zwaluwêtht^oU», 
inde becrl. Zvealuwe, prov. ^'oord-Bmbandf Vitrde dislr., arr, Brêéê^ 
kant« Zev^nbêr^em ^ gem. liooge-tn-Lage-Zwalttvt. 

Deie L4]<»fiMa(i^ die ine| geuiclden pider^ in het jaar I6ii0 hAdljÉi 
xyn , beitlaan, volgens bet kada»lcr, ecne oppervlakte van 19 bëlid. 
S7 V* r. 60 V. elK, en worden , door den watrrmolf n van den NiottV*- 
2U»a1nwscb e-polder , waarvan de boexenuluis uitloost in het ttoU 
diep, van het overtollige water ontlast. 

LA?iKAYANA , eil. in OoH-Indiè, in de Soltnêf, h\} de Noo 
van bet eiL Boroco, 6*^ S^ N. B., 13^ 55' O. L. 

LANIÜIOR-ST (OE), b. in ZtUandf prov. Owet<gi»el, irr*, 
en IS n. N. N. O. van Zwolle ^ gem. en 1 a. ^. U. tao S(a/iAaffrt« 
ottb\j iJk^it, waartoe hK behoort. 

LAHRHOnST^OVËR-), b. in Zoiland, prov. OvefiJHeL arr,. ka»U 
en 4| II. N. N. O, van ZiwUe ^ gfm» «" i «• K- Ö. van ütapkcnl ^ 
nabij fJhont^ waartoe het behoort 

LANK^MEER of La;«tsz» , ook wel, Wocviel vcrkflefdcUjk , Ljüwk 
■tta of L^KtBvrEn go»pcld, voorai. d. in bet graafs. Cüiefifroty, proT. 
Gtlderlttnd , digt bij de ttnd Ciwleubarg, hetwelk door Guuut , Hc«r 
van Culenbofg , alü daartoe verlof gekregen hebbende ran Willui , 
Gritaf ffdü Gelder^ bencvois de kerk \^m Su J«n , io liei jaar 35^, 






Il Al. 



6K 



«««■«Il thMM dm fms ^B Iftdcrkiid co Bdgië. Na d« beayiuDg ttrtkt 
4il «Her tol oHvatwi»^ tui rele pdldert. Zw Pitmni (Db). 

LAfSCttUUESCOE^iAT, pold. in Staatt-riamnderen, in het rrt;>- 
■■ fffcitt, proT. Zetf mmd , arr. Middeümra, kant. en distr. Siuw, gem. 
JbiBr; paleode N. aan den Kraagena-polder , O. aan Bewester-fiede* 
fciiiiin in«banridtn , Z. aan den Papen-polder, W. aan Belgtë. 

Doe poU., wdke in bet jaar 17B7 bedekt is, beslaat, Tolgenf bet 
krinrtcr, aeno oppertlakta ^an 77 bond. 61 ▼. r. 98 y. dl., waar- 
«aéer 79 bood. 96 v. r. M ▼. ell. tebotbaar land. HIJ » onbehoud , 
«o oalcrt door do Ptethm in de HaTen-van-Sloit en bet Zwin oit , wdke 
■Mhilwiny door bet opslikken van beide aoo gebrekkig is, dat aaen naar 
•ene andere aitvateringonmet. Het polderbestunr bestaat oit eenen Dyk- 
fnafi ca coooi OotYanger-Griffier. 

Bi bedijkiof goscbiedde ten koste Tan de Generaliteit , door bet leggen 
m eeoea dam indeslnis, in het Paswater, bij Sluis j hebbende de ei- 
fcoasTS der Schorren, too wel ten Westen, op Odstenryksch grond- 
fikM, als die tcsfOoaten , op Staten bodem , sich Torbonde», om aan 
Mt gt B Kt n elan d oit te keeren eene som Tan 10 gold. het gemet 
(44 V. r. tt T. ell. 68 e. wdm.). De Abdis Tan 'het S|»ermalienk)ooster 
It Bt«||e , botgeeo ten Westen Tele schorren betat , had echter , reeds 
vm M be fioao af aan , door haren Gemagtigde op de byeen komsten , 
te fcfomn gcfevca, dat sii daarom niet toestemde tot eeno bliJTendo 
fcaneBsehap als félder. No* onderscheidene jaren erenwel na de bedij- 
bag , nmitm wij bij de polderrekeningen Tan de eigenaren der landen 
WvceicB en Wooitia de beulo, doch de aantéekeniogen na 176tS ont- 
krckcB gedfcftdijk. De grootte des polders was toen : oostelijk het 
«ilcr, M Stalen bodem, 78 bond. S6 t. r. S9 t. ell.; West op Oos- 
tatrwbcé gfwndfebied 70 bnnd. 53 t. r. 26 t. ell.; nog tegen de 
•uien TOD Sloia 7 bnnd. 49 t. r. 99 t. ell.; dus 1»0 bnod. 25 t. r. 
41 T. cJI. De batslgeooemde sijo grootendeels in den tegenwoordigen 
Iwayns poldti begrepen ; die ten w esten hebbeo , denkelijk in den 
lanlijken oorlojg, rich afgescheiden, en sijn die landerijen door dij- 
hm tegen de inundatiën beToiligd , en is de afwatering daarvan langi 
én leigiseben kant getocht. RetNls kort na do bedijking toch Tielen 
«r klagtcn aan do 4ienerale Staten, dat de sluis, die men gemeend 
M niela dan eene soatieslois te wesen , ook tot ioondatie werd ge* 
Inikt ; esi dat er reeds menigmaal «ontwater tot schuring der Havea- 
«aa-SInii was in den polder gelaten, en snlks ook tot andere doel- 
einéen gmlwodw konde. Van den oorspronkelijken polder is dos al- 
leen oforgeMeten het gedeelte ten Oosten der Geule , op Ifederlandsch 
grondgebied , en verkeiérdelijk Tindt men op de kaarten van bet Vierde 
distrikt Tan Zeeland dien noff voorgesteld, als lagen de landerijen 
ter wedenijdes van bet overgenlerene water. 
LARA , é. in Omt-Indü, op het Smnécmke eiL Borne9, kon. San- 
wf^ met eene sterkte. 

29 Febmary 1895 vielen do Chinesen , ontevreden over den 

•ndao invloed der Nederlanders op Bomeo, op dit dorp aan; 

dseb werden door den Kapitetn Tair, met veriiet van 91 lila's, 

II faandeb , 9 Toatjcs kmtd , 900 pieken en veel volks, afgeelafm. 

LAHA.^'TOEKA , LAaAaxovaA , LAanvemu of LAaamToacA , ook wel 

Laneaaa jwapeld , st. in Ooti'jlndiè, op het eil. Florit, naby de Straat- 

«o.flbr«, M der Klnmê-SHmU^eiiamden, 8* VST Z. B., 140" 45' O. L. 

Ik fWtagcseo bebben hier vroeger een fort gebouwd en aldaar bet 

f^mÊ^mitm isgewoerd , hetwelk van do Oostkust sich uitgebreid heeil. 

f D. Bw. » 



01 



hk^. 



LINNEN f d, in de h^erl. üseUlintfen , grooth, Lusêmbutg , 
«II t a. van Osperen, ffcm. en 1 ti. N. O. vaa Rtdinijen, 

üe inw.^ die allen R. R. itjnf hebben hier cenc kapel, welke lot 
par. \an Otperen behoort , en door eenen eigen Kopellaan b<^die^d iv< 

LANO , meer in Oo$t-ludiê^ op Uct cil. Mngindano, Z\r Halai 

LANSCROËN f voorin, ka^i. te utrecht , aan de westzijde van 
OtidegracfU. 

LANTAARNDIJK (DE), dijk in DregUrhnd, in de «lad 
Zie IIai (De). 

LANTSJAAK, dl. in OoaUlndtè , in de Zee-imn-Jawi* Zi« 
icis (Dr GnooTC>}. 

LANWANGRË, oud d* in Oott-Indiè , op het S»ndaKht mh M 
resid» Madion^ nan déii voet der Lawoer. 

LAO (DE) , Wat-Lao , riv. in Ooêt-Indië, op het AtnhonÈche 
Boeroj aan de ZnidkuKt. Z\} loopl mei eene «uidelijke rigting in di 
Archipel-vnn-St .'Laznrut ml. 

LAOERA?ÏG, dislr. in Oott-Iudië, op het Sundatche ciU 
resid. Mcnado, 

LAO£H , Noessa-Laoeh , eil. in Oost-Indti , in den Mafhiktche', 
«Art»/, bij de ïuidkuH van Ceraoi, 3^ 54' Z. B., 146** 56' O. U 

LAOET (NOËSA-) , eil. in Ooit'tmdtiy in de Zee van Java. Zie Lactt, 

LAOÜT, eil. in Oostlndiëj in de Zee-van-Jaui , len Z, O. vtfl 
Boroeo, aan den inganj]* van de Siraat-van-Makasser. De Ktiidvert*- 
li[ksle punt ligt op r 6' Z. B., en ISS"" 64' O. L. Uet is 20 mi^^ 
laug^ en 10 breed. Kei kanaal lusschen dit eiL en Borneo , ^'^P^c^H 
naauDfite minder dan 1 ii. breed , heeft over het al^nicen 7 of o npH 
demen water en biedl eene veilige ligplaats aan. Het eïL brengt «e«I '^^ 
ryjst voort. 

LAP (HÜIS-TER-) , voorm. adcll, h. in Delfland, prov. Zuid-R^ 
Idndy arr., kant.^ ijeni. en 1 ti. O. van ^sGravenhage f ouder ffaay- 
Amhatht. — Dit adell. h. is thans een buit., \ViLLE»it]i& genaamde 

LAPHAO, sterkte in Ooit-Indié\ op het Moluksrhe e\U Timvri 
25' N. B., Ur 54' O, L, 

LAPIA (DE) of Wat-Lapu, riv. in Ooit-Indie, lands. AmMiM, o^ • 

il eil. Boewaitg-BeMÈ , een der UUatxerx, aan de Noordkust, 

LAPIA (DE) of Wat-Lama, riv. in Oott-indië, op het Ambotuek^ -i 
tl. Borneo , aan de Noordkust. Zij loopt, mei eeoe noordwcttetf 
[tigling , in de Bogt-van-CaisJeii uit. 

' LAPINENBÜRG, buitenpl. in Rijniaud ^ prov. Zuid-Holland , 
^ n. N. N. O. van Legden, kant. en %\ u. N. O. van Ifi 

njk , gem, en 10 min. N. van Hütegom, 

Dit buit.» tegenwoordig; een deel nitinakende Tan de «deil, boffU 

ilst^rceJt^ beslaat enne oppervlakte van ï bund, 79 v. r, Ö5 ▼, " 

wordt thani in cijrendoni bezeten door den Heer TiioB&t Wri 
woonachtig te Hillegoai , op EUbrock. 

LA.PÜ (DE) of Wat-Lapo, riv. in Oattfndü, op het AmhünèeJ^e 
eil. Cemm, aan de Noordknst van üoeutamokeL Z^j loopt met «mm 
|;tioopileli]ke rigtiofr in Zee uit. 

LAPSCHCÜRSCLiE.GAT of LAPfcicDRscBE-VAAnT, voorm. vaart 
Unatt-flaanderettf in hel F rije^^an-Sinn ^ pm^. Zeeland, welke, _ 
Middelburg in Vlaanderen afkomende, iti eene noordelijke en noord- 
westelijke strekking naar Slui» li^p^ ^n lich daar in het Ztein ontlaitte. 

Volgens bet gevoelen lan sommigcu is dit water ccn ovcrblyfsel VJ ~ 
Je oude Simcfaut, Sedert den Hunslcr^chca vndc tol 179i ^ was bet 



1.AJI. 



i7 




lÉlflik. ém Tp4r ém Balirmaiie mn dm fl. Jttutfil dim Doófm 
^^ f «ai tb tarttt Qimtoiykd ker4 , waan'o alle dt Goo^crt 

I hawBJ fddtdi^nti mamt Ie n9ai«ii. De paitorij v^erd 1>|; 

éaor 4e Abdï»e vio Eitea en do Penoaa Tan I^aardea begeven , 

«r h«d Uit utUmtUii 10 Ryweh» (fuMcos ($6 fjuld.). Deze kerk 

II Bigt f ai Klim CMnirent of Ier ptaAUe, iwiar nu bet LaardcrkerkLof 

lèm ««ial, d«l «og bel St. Jadlkerkiiof beet, omdat de kerk aan 

iras iocgairgdj docb naardien de LuUliedeii m da 

actl magtag wartn , om deze kerk vrij U Uouden 

dit 



iras iocgairgdj docb naardien de LuUliedeii m da 
actl magtag wartn , om doe kerk vrij U Uouden 
mm bti g«boclU^ dal er deb dikwyit in legerde en versterkte , verd 



i§^ 9f löti van "• Lauda ölaieo , a^cbrokcn , co de iogexeteoen bc- 

Vilpei adi turl '^ ' ' . die in bat dorp itoud en «elko de tegen- 

mÊtê^ kak n* vnnadea ia. Zg waf in bet jaar 1618 loo 

aar «irtallra , d4i ol* mjcxetenen xich buiten staat bevonden . om te 

tê btniilici , watroaa i(j cleti Staten ^ertochten , dat dit geboutr, 

t«« dit flakcie friae , uit *«Laad4 middelen in behoorlijken stand ge^ 

m , met belofte , dat lij in vervolg van t^d voor het 

xurg dragen. Aan den toren « die acbtkaol en van 

*B iw , kan men xteo , dat ook de kerk een oud ge* 

«I |t*«etU 3m ia in bot jaar 1814 van buiten byna gebed ver* 

lf«4 qm ■■! Ilaartfl kerkrameD vooriien. Er is geen orgel in. 

Dl Ik IL km aan dea H. JoniiTita den Dwijnt toegewyd , is een 

mé utaaa , ml aai kleia booten torentje en van een orgel voonian. 

q » ia bn JMT W44 geboawd. 

laa kal ar iiawcr ecu gesticht voor blinden , in I84t opgorigl , 

airt daa E* K. werden opgenomen , doch dit ia naar 




Lairderkerkbof ligl ten Wetieo van LAam^ 
vaa IfUvenuia, on bestaat uit een vierkant pleintje, 
f^tpm ma «aaa Woval en omringd met eeae aarden borstwering, 
ib JL eL, bff fr lfif m teel Derbicd voor en willen ^ dat bier onder'* 
iNilt«k<ka tovdaa gtbaurd tijn. Men xegt , dat a^ ar «om* 
aitatfaaiag, bij wijie Tan bedevaart^ \errigt«n. 
crkvgiafcn ie worden. Onder de vele zerken ^ daar 
• op vencbilWndc bet opschrift , aandaidcnde dat 
4iar ^Mlaan baffiveo tiffgen , loowel \an dexe aU van andere gemeenten. 
Kea ^ladt ap 4c k«id« bier tn daar gemaakte hoogten , waarin van 
Ifi lai 1^ araaa gcvaodeo warden , die bewijcen , dat deae hoogten 
imrtMiÊÊkÊm aawaast tQn van de «arsla bewoners dezer gewesten. 
lla baai» vaH ia daa eeraleo Zoedag van de maand Julij. 
Lai» si de |vfaaart«plaaift van <ka scbilder HoiLaxa vkw Laaa « geb. 
la IdIO, t "^ t6Mf ■> **** «IJQvn weer beroemdrn broeder , Puvaa 
in |«bofckeld«B Tonn a|jiia ligcbaams , door de 
^ ofvolgaoa de Franseke uitspraak BAavocBKt g^ 
ftnkVrti mfest onder de benaming van BAisocnADEs 
taaute was geboren in 161^ en t i» ^^'^ °f 1074. 
g^faeente bestaat uit eea v«ld van ailver , nitt 
1 keel (rood). 
UaUl, na. (a bat j^raaÉi, Zwfpkfn, piov. GtldetUnti , Dêréê 
i^r ,rr. Zmi^kêm , kaat. Lcthtm <3 k, d.» 9 m. k., 4 s. d,): palaada 
4ff Owar9»eii<bt gem. Mollta , O. aait de gem. Verwolda » 
- -„ Lacb««i , W. aaa Gortiol, 

Ibv gtm. b«V*4 kat dorp Larea en d« bnttrv. Ooldc^ Eiel* 
la^^.0 Groot'Docbierta, Klcitt-Docbtef eo, Nctlelborat, 



•8 LAE. 

LsBgta, Zvitpv Bftihvorac ca Bareli*m. ZQ 4>calMl, vtl« 
feas bet fcadaaler. ecse oppcrrlakta vao 8951 buMl. ttv. r. 49 t. ell., 
wm^nmAtr 8990 baad. 84 v. r. 88 ▼. dl. bdulbaar land; teil 4Stt k; 
bew«oad door 470 boiifes., iiitBMikcnde eeae beTolkiog Tao 3000 idw., 
die mcesi ha o bestaan Tindcn ia den landboaw , akkerbouw en veeteelt* 

De Herr^ die er ongereer 3000 io getal lyn, bebooren gedoellomk 
tot de gem. Lmnm^FtiumUÊ iu^Oolde, tenyl die Tan de gehachlea 
Sxel, Ampsen, Groot- Docbtcren , Kleio-DoeJbtereD, 
Nettelhorst, Laogen, Zwiep, Boshcorne en Barcbeniy 
tot de gem. Lêtkem gerekend worden. 

Oe R. K., welke bier ongercer 70 ia getal v^u, worden tot do 
ttat. van For d m-en- RmmrU gerekend. 

De 3 Evangw Lnth., welke men er aantreft , bebooren mede tol dn 
gcm. Tan Zmifikem, 

De Isr., die er 30 in getal i|}n , bebooren tol de ringsjnagogo Tin. 
Zntoften, bykerk Xodbca. 

lien beeft in dne gcm. vier scbolen, als : cene te Laren , eene tn 
Groole-Docbtercn, eene te Neltelhorsl en eene te Barcbea, 
wdke gemiddeld door een getal van 310 leerlingen bemcbt worden. 

In dcaegcm. treft nwn oo fcicbei dene adell. boixett aan , waarvan If ot- 
tel borst en Ampsen, als de oudste syn aan te merken. Later 
gcboawdsgn de Cloeae, Yelborsft, Oolde en bet Ross. 

Ha d. Lamr of Laab , ligt 3 n. o. N. O. van Zatpben , 1 n« N. 
ten W. Tan Locbcm. Men telt er in do kom van bet d. 86 b. en. 
OD inw. üaar nsen wil sonde dit bel onde HUra tyn , belwelk in 



scbfiften «oorkoml, ab gelegen in bet distr. FlAiti of FUtkiÊtL 

De no f g e a e kerk, welke bier gestaan beeft, was v^iór de Rdbr» 
mntie eene kapel , die weleer aan de twee Ewauo , de WitU en de 
Zumritf toegewijd was. Deie kapel was destyds leer vermaard, dooR 
do grootc toeloop van menscben , die er van alle kanten bunno bede- 
vaarten kwamen doen ; ook bad men er eene vikary aan den H. Gte* 
«oaies toegewifd. Dese kerk is, in bel jaar 1833, vervangen door 
«en nienw, fraai kerkgebouw « prekende mei eenen toren; terwyl be^ 
in b^ jaar 1843 lan een gescbikt kabinetorgel b voorzien , dal aan 
dr gvoMente gcscbonken is door Mevrouw de dooairière H. Or tik Ooav^ 
gob. DnoAO. 

Ur dorpscbwl woedt gcaüddeld door ren getal van 180 leerlingen besoebt. 

Ut kefnm valt in den eersten Maandag » in de maand September. 

LAREN (DE DRlK-)« naam, onder welkoi reeds in seer oaden tyd, 
t«(« dorpen en een gebocbt , naby elkander gelegen , voorkomen , 
met name Noordlaren, Midlaren en Zoidlaren, bet eerste in 
bel Cioomrgt, aan de nudelijke grensscheiding van de prov. I?rpnt»- 
ir«M. rn de twee andere in Ooitt rmt mrJtni i ' n gipi l , aan bet noordeiyk 
Mnd« «aa de prov. Drentbe. 

Men wil , dak bier in bet jaar 133!i sou gestreden syo , en een burg 
Mitspete genaamd, waarvan geen spoor meer over is, door de Gro? 
wing^r» overstUigd en met een dier laais verbrand en verwoest lou 
%^o. — Er «yn onde Scbryvers, die opgeven, dat by dese plaatsen, 
in de dertiendo tcnw, BMermakn sware gevechten, tutschen de fii*> 
wbof pen van l'lrtcbt en die van Drentbe , met oogeiyken uitslag syo 
«oorge%«llou , doch dcae berigten moeten grooleiyks mistrouwd worden , 
%er«iu(« b«»t duideiyk is , dat er verwarring plaati beeft met een dorp 
^an by»a g«^yken naam, te weten bet Laar, gelegen niet ver van 
K««««rdtn . in bet gtnafrcbap Bentbeim. 



LAI. 



M»*. ém ^uêr éê ndutmU mm dm E. 
«■ftvwïjd , wat da certta ChrktalVka kmk^ waarin alla da Goo|i^ 
ïwamm , an kmne godidianii «aar la ncma. De paf lory «<fd bQ 
JMliÉ dtor de Afadbse raa Ellca ca de Pènaaa ven Naarden hcfgica « 
éftÊÊaor knd aan inkoai«tca 40 Ryafehe guMcnt (K6 guld.). Deie kerh 

~ mHjLi ■ ■■te e a omtrent af ter plaalte, waar nu iiet LaarderkeriLof 
•di, dat aog het St. iaaikarkbof keet, emdat de kerk aan 
I Haeper wa» toeg«w||d ; doeb aaardieo de liuif lieden ia da 
eraerten niet nu^a waren , om dew kerk ti^ ie banden 
taa bet geboefte , dat er sich dikwyit in legerde en TorsUrkte , werd 
4 « «p Iwt van "% Lande Staten , afgebroken , en de iegesetenen be- 
ko^ Bcb met de kanel , die in bet dorp stond en weJke de tegen- 
leeidige kerk van de Het t oom den is. Z^ wat in bel jaar 1618 loo 
av vervallen , dat de ingeaetenen sich buiten i laai bevonden . om m 
ta herrteUaa , waarom sy den Sleten venoehlen , dat dit gebouw , 
Tter die enfc^ reiae , nit *t Landt middelen in beiiooriyken tund ge- 
kiagt mogt worden , met belafia , dat stj in vervolg van tyd voor het 
laéwheud londen aorg dragen. Aan den laren , die aebtkant ea van 
ene mïta t e on i en it , kan men siea , dat enk de kerk een end ge- 
heee ■ gewectl. Zy it in bet jaar 1844 van buiten byna geheel ver- 
ained ea met yieren kerkramen voonien. Er it geen ergrl in. 

Bt 1L 1.. kerk aan den fi. Jobaru dm Dooper loegew^ , it een 
ntt geboow , met cea klein houten torentje en van een orgel voonitn. 
Zy it in het jaar 1844 gnhonwd. 

Hen kad er vromer een gettieht voar hUnden , in 1841 opgerigt, 
waaiiB aekler umC dan R. Ë. werden opgenomen , doch dit it naar 
Ttaiau vetykuttt. 

lirt kttiagenpefade Laarder kerk hof ligt ten Wetten van Ltaiay 
am den kant van Hilversum , en bmtaat uit een vierkant pleintje , 
f dt ma ep eenen benvol en omringd met cene aarden borstwering. 
m 11. K., hebben er veel eerbied voor en willen , dat hier onder- 
Kfcndeai mirakelen souden gebeurd tyn. Men segl , dat sy or tom- 
t|Ai hnnne godsdienstoeiening , by wijsa van bedevaart, verrlgUn. 
floBmigea verkiasen er begraven Ie worden. Onder de veleierken . daar 
aiavcsig , vindt men op veftchilteade het opschrift , aanduidende dat 
dar Pmtoort begraven liggen , soowrl van deze als van andere gemeenten. 

len vindt op de heida hier en daar gemaakte hoogten , waarin f an 
tigi Int tyd nmen gevonden werden , die bewyicn , dat dese hoogten 
kcirufflaataen gewemt syn van de eerste bewoners deter gewesten. 

De kemns valt in den eersten Zondag van de nuiand JuHj. 

LtiB il de geboarlepbats van den schilder Rokl4S» vsr Laab, geh. 
ia 1810 , t >B 1640 , en van syneo meer beroeimlen broeder , PisTia 
vse Ltaa , naar den aehogchelden vorm tyns ligcbaarot , door de 
luUanen Bsaatcaio, of volgens de Fraasche uitspraak BAaaocaB, ge- 
leetn , soodat djna ttnkken meest onder de benaming van BAntocesDst 
kbcnd ttnan. Deie laattta wat geboren in 1819 en t i» 1^75 of 1874. 

Het wanoi deaer gemeente bettaat uit eea veld van siWer , mal 
OB warrenam van keel (rood). 

LAREN, gem. in het graali. ZatoAtn, nrov. treUfrlaad, D9réê 
irtr., arr. Zutpk^» , kant. Loehem (3 k. d., O m. k., 4 t. d.) : palende 
1. mn de Overgsseltchc gem. Holten , O. aan de gem. VerwoUe , 
L aan Loehem , W. aan Gorttel. 

!^ gem. bevat hot dorp Laren en de huurt. Ooide, Ezel, 
Aapien, Groot-Doehtercn, Klcin-Dochteren, Nettelhorst, 



bJ 



&AE. 





n TcnrolMi» de rotten , wtlke nader on- 

kfUjt. 

I ém febeoftepUeU vnn Mr. Wiutn tas Oemeeee , 

9n ISS$ hel eerste licht xag , en den S7 NoTember 

overleed , na Tan den 25 September 1691 , tot den 1i An- 

, 6evmenr Generaal Tan Nederlanda-Indic tesyn geweest. 

iDB>. M LèMMx j ook vel as Laai^os gespeld, »▼. in Oaf(« 

^ het M^êmkatkê eil. jimbmna, op de kost van Htiöe, met 

(«ivestelijken loop in den Arehlpel-van-Si.-LaxaruM oitloopende. 

LAÜ rK.t>gSML£ , aaam, «eiken de Negert geren aan de suikerpbnt. 

mM^iÊ^mamm, ia iTtder^sndt-IrtuaMa, kol. Sttrtnanu, Zie HtaGOHTaa (L*)a 

l.ABr=ir\ . d. in ihst^iudii, op het Stmdasekê eil. Joao , tesid. Ta^, 

b^LSJfTOUl of L4aaBfotKMi, tt. in OoMt-InJie, op heteiL Flowm, 

wm ^Kr MHtim^Smmda ritamJen, Zie LABAnroBKAWr 

Kik.^flLO5G0, Toonn. d. in Oott-Imdië, op het etl. 9nna, oen der 

i^TB-enn-^ndlB , hetvelk , door de uitbarsting van den 

berg Tambora , geheel Tomield it. 

L&AT. eil. in Oott-imdii, in den Tentnióer-^reftmel. ZieliABAT.' 

1*AB.TS (DE> of aa Laabs, meertje, prow. f rietlmni, kw. Wt^Ut* 

^mm^ gnet. tfceirlMner-OldnAacre-en-^eonlweMry in het UmèÊiutèmf, 

A «. Z. O. van de stad Jr'orihim, dat N. O. met de LamgewlUt, 

L.Ol BBtt de Zaada'ft-Crrona en de Moddtrimt'-Gronê, Z door 

Ab KerkTÜet met de Su Urseitp^ei, en W. met de Hortn- 

mëm^d, ia Terbinding staat. 

LASALI , naam , wdken de Negen geren aan do tnikerplant. Mmw- 
■■■«« in . Vi dl t i êm m d'Gmianm , kol. ^ivrmaaie. Zie Niaowioan. 

UtSARlB of LusAiii, ooderafd. in OoH-lméS, op het JTisndeitlf 
^L Jmmy retid. Obrrtfren, aan de Noordknst. 

LASARIE of Liss&ai, kaap in OoU-Indii, in de Zee-mm-Jmm ^ 
^m de Soordkost van het Smndaseke eil. Jepo, resid. Cler il am. 

LASARIE of Lassaii , d. in Oost-lmdië, op het SmndÊuekt di. Ja- 
wm, r«»id. Cfce rt Ho a , onderafd. JLasane. 

Uit de«p telde in bet begin der vorige eenw , met het dorp Kali- 
Wnlo. 300 huisgoinaen. 

LASARIE ^DE) of at Lassaei , riv. in Oosi-lmdië, op het Smmkueki 
«3. Jam , rnid. C&erikoa , onderafd. Ltumriê , die , met oene noor- 
^t^ikt ri^^inj « in de Zce-mn-Jnto uitloopt. 

LASlAtTA (DE), at LissiArtA of Wat-Lasutta , riv. in Oot«-/n< 
dl?, i^ bet Jm^mseie eil. J?oerOy aan de Zoidkast , welke, in eena 
anidelijke rigtia;, in den jtrckioel^vmn-St. Lazarus uitloopt. 

LASOMi , TAstjosc-LAsoao , kaap in Ont-Indiif op het ^wwdfirh 
•tl. ^<tni . AJin d« Noordkust. 

LAS^rKRT of LAsamtT. geb. in Fi9€lfo, prov, Groningen, arr., 
ianl. «A (jiem. en | u. Z. Z. O. Tan jippimgedam, 1^ ». N. M. O. 
^•a Sebaldeburen , gedeelteiyk onder Tjamwrter en gedeeltel\jk onder ()p- 
■ww^» te-a N. O. van bel Schildn:eer , naby de zoogenaamde Plaum». DO 
«aairvk i« lajiij^en derrrieacblig. De h., staan er leer Tcralrooid uitelkander. 
l«\SOlERr of LiMLWtif , kleia gek. in Fiwelyo, pror. Crnmimftiif 
air. c-.i 5 Q. O. Tan Gnmimftn, kant. en 1^ n. N. O. van Mooffeximd, 

I KSSVHVV;, end. d. in (htt-IméiS, op bet 5widb«c&e eil. Jmo, 
*^»*d. r*^;, r«. grtèft. 

I \>St HOIK>.EN.VLEBTSLOOT(POLDEU-TÜSSCUEN-DE.), pold. 
M de «ry* h<vH. 5r4i5e». proT. ifoonl-l/e//«Rrl^ trr. Alkmaar j kanU 



LAS. 



71 




'VItéUioot j, O. aan de .VesLotg , Z. aao «len Kotder-tuuoheo- 
W. un <Jcn PoMer-voor-hei-WMteinde-ran-dc-T^M 
Vmm fM. ^cftbal, vol|feris het kadêiUr , eeoe oppervbkle fan 
tlUad. 6S v. r. 00 v. clL, >ti6t «cboltiaar laad, «n sUal ood^r 
bi poU«rb«t»iu- va« SelwK«a« 

LAtsSU » I«Asa.Éji o/ Ijjmb, tt. ia Ooit-tadiif op brt SundatcAê 
•Li«itt, r«NJ« RtmètLM, aan d« fivïvr i«o d«o xeildcn oaatn , op 1 panl 
lirfaaéi «aa 4c are. £y it '«rl bevolkt co men drijft er v«^el Uanénl, 
^hm 2 J«B<i«nj iSiS «erd dcse itad , die door da inuiléliii<;«n ti«_ 
iel «at» 4mm é^m M^«or DarctaaN bènvonnen, en de verdrevene mui- 
IêÊêi^^ af bno^e «luf I , door den Kapitein-Iagetiieur ünaMwans, 
I ^ v«n w UiaitUu , oof Terd«r Tèrslrooid. 

lAiÜmM af L4SMtA, kaafk in QoU-Indit ^ op bet StÈndatckt «iU 
6Ua, ap 4r ^tdciyke landtoajf, in bel land». Boeleconibii, Hel 
a M }0miivmUA}^km paait vaa de tufdelijke landtong. 

U&SKll (0E) , «« LutAJi oi' ia Ljks»s , riv. tn Omt-lndië^ bp faal 
&bAmA# «tl, imwmf re«i«l. Rnnhanf j met «ene noordeiyke rtf^tin^ in 
Al Z<i — JtfiB aiUaopeode. Zy i« tlecbti tot La^aein vo«)r kleine 
«Mmb I» phtmiken* 

USbUJ, Md li. « OitÊt'hidii, «p bet ^«ii6«ti4«Ae eil. Ifoeft» « 
aMiéOkMiail, 

aai «a tnaetr i|^eii se«r miglïf , docb is loier aan bel dorp 



W L^aaAUiöSi d. iu OatUlndie ^ in den Moinkukt' 
I ap iift .^aaAonacAf eü, Ctram , op de ooilka»t tan Uotvm- 

USt (Ai). f«orai. <H. in Zeeland, dat luskchen de Waal, da 
^4lAii a> k^X &db«b&^at geleden i»a«, Hrt w«*rd in 13!^ door bet 
iAoHMM üM» da Wa«i, dk-'I Noord- BevoUnd verbonden, en in lö6S 
Miia« doeb Utar «i*dcr ondergctbcid zijnde ^ viodt uien ter plaaUc » 
mr bil g Ü M tJ i beeft, f bant dk KatH'he-ftchfkrrcu . 
LASTaAImK (DE> of at L&&TADIB , ook wel oa L*stafiii Qclieeteu, 
b«. m A^nttllmmd^ prov. pifMrd'li^^Uand^ dcslijds aan de xuid- 
•#• dar Tooralcdfii van Atn^tcrdanj inlniakrndc. 
JUlat in bd j^ar HH^ en 148S de stad niet wijde ijrochleo , 
aKü» , lOfOM «• p«nrtcn bcfloUn we», werd het sluk gronde vb 
LMdéaaM fdbaelMi, van X'i^A tol t^d ntccr «n meer met scbcepslim nier* 
^v«Hi« bsBltaiJiaii, pakbuttm^ loodsen , icburen en lïju banen bcu^t, 
vaaiéaar biar ^o •ebepaa gelott en beladen werden ^ wci,irVffn doxe 
pliBla biw oaacn otttkende. De Waal. waar ticb de rirootu »c liepen , 
dUi vtttlet» ^ h^ onvaarbaar \tcder unlbieldcri, wad rcgt over de&e 
|AaAa. DMb 4a Hr^wing der tlad bedncbl, dal de (rejdtirioben «n 
OlffCCblaclKll« oiel «w dia van Holland toen veeUijds in oorlog waren , op 
f» ia dkaa plaata^ «elke onder bare itudsmurvn lag, eci>i|^c {^cvaar- 
"^^ aAftaJagra aiaften maken , namen voor , daarin xoo veel tno^clyk 
-tiaai, •*anicii tij om ae LoATAJiDJif zoo wel tcgcu oenm aanval 
"t «la ia Ian4 Xe beicbenrien; vnorterfl eonen »u*rken steeii«tit 
battieeo, ter telfder plaatse, waar nu %um^ de Uon- 
•laal, w#lk» doorlucUlij^e *P«li , «p ^^ {(r(fntUUi};ten van 
«acbttoi«ii , ia brt jnar IG(H( , ijezet , en daarna, u\ Uet 
pi» 1010^ beê«trld w^nl. Vermits ecliter de La^taaw», daardoor 

I goacbt werd , i»«fd «r etnc btrcde 
Ürk^ > >^ ari decen toran af, ra^l toe tol aaa den 




10 



liAR. 



!*•* ffiilBiiiii* i' ^^. «j;w*olff«n« de roUca , v,mlkm 

ëff LMBtffW.te IMQb%t. . W.l»* 

Ibi é. kian * 4» ^iMmni^Aiu tb» Mr. Wn-^ ^_ 



lautoii:a«i 
laacxigo, 



Wn^ea T4L3I Oi 

f 1691 , tot de. 
liidi* tezijttuc^ 
5^ r^peld, ri, 

f»^ «ao de stiii 



4. » Ob^laA, 



uEbjÏi 






«l^ff^ 



n, Mt. B i i ft i M i i n èé M kw t i i-i yw , A i W.f,^ in i^; ^„: ^* 
, l. O. TM de ttad ir^rhiiii, dal S, O. o^ei dt 
2.0. aact d« l«»dty«-«p#«* m di Mêddprift-i 
dt KtrkvlUl -irt Ai -St ^rt#fjp»e/, «. *, met di' J 
mUed, ia igf fcia daf iUa«. 

L4SARIK a L««Mn«. todcrtfil, in Omiiméa, « |,^ 
«y« ^M, reitd. C kt riU m, aan dr ?(o«ffdlttst, 
USAftlE Pt L«saiBt« kaïf ki Ottt^mdif^ b de Z«e., 

da Raarilkast vu bat y iiAiw i i lÜ. il«aa, rttid. CAerA^' 
USAEg of Ui^ A i , éLm 0*»t^tmta, ap ket ^-^lA^WkTa.] 

Bit Afp taldc ia het btfia der «artg« aMv , tB«t 

SA haafesmaea. 
LASARIE (DE) of ai Lasuii. n>, ia Omt-iméS, op het St 

JüWAj resid. €Êktnkm»f ««darafd* Lmmrit , di«, met ei 
olijke rifftinj^, in d« Z—*mn-Jmm vnüoofi, 
LASIATTA (DË>, af Lassiitta oI WiiT-L4mTTA« tir. in 
d«)?, op het jimbontthe cil, Botró , ua da 2ttidAa«t , w«Uie 
caiddy'ke rtglïng , ïti den ^rtkii t e i' w »t- iSf. ^aaara* uitloopt, 
LASOfVG, Tajtojosc-Lasom, kaap ia Omt-ImdÜ, op bel 
•iL «/ara , aan dt Noordku$t. 

LASQÜEUT of Lask^crt. g«h. in Fiêelfüf proT. GroRMij 
lol, en ^«m. «o | ii« Z, Z. O. Tan Jpyimgedüm ^ \l o. f|, 
imh ^haldebaren , gedeeltelijk onder TjamxittMT en gnlceltelyk 
m§rdif lenS, O. vao licl Schildireer , o«by de looge naaiiidc i>/ 
amtrek ii laag en dcrrrfeachtT^^. Üc h., ftaan er lecr Tcrsirooid iitLe)| 
LASQDERT of LiskwiiT , klein geb. in Firti^, prov. 
r. ftri3 tl. Ü. van Gronin^enf kant. en 1| a. N. 0« van Mt 

Stwhieren, 
LASSARANG, oud. d. in Obtt-InéUl , op bet 5«iKib«-Ae cü. 
rotid. Tatml rrg, Mrehet. 
LASSCllOTEN^KN VLEBTSLOOT(rOLDERTÜSSCHEN DE^) , poM^ 
de Trye hflrri, Schaje» , pro». Noord- Hmüami, arr. ^^éïwi«rr, kaal. 



LAT. 



75 



LftfiaMU, gewordco u. Uit s^nen feraUo naam ÜAtBAuif 

riaaa nci Tcd waancbyaiykheid , dal bet gvttidit ^j door Ftoais 
Fmdê, die ter gemaliooe bad, JfAcanu, docbter van Hbrmh, 
lal«f «•• JraWnif , en het naar syaer Trenws naam Maoaloh (penoemd 
Uk , velke Gfaaf Fmbis de Fürdê , in bet jaar 1234 , oTerleden » , of 
n kei door die Yontin leWe gesticht , en beeft bet » na bet om- 
van dien Graaf, haar toteene «oonplaaU verstrekt, soodat bet 
■iBt lan «MCfIe den naam van ÜAeoAioH sonde hebben bekomen. 

De andstc kenren van Zeeland, door Flobu^ Mombqir van Hol» 
hmif ia het jaar iSttO te Vere verleend , x^n meer als vaarscbyn- 
Qk e» dit hais gegeven; dos was het eene verbiyfplaats van den 
LsadsMcr, en men vil, dat in het jaar 1290 Flobis V, Graaf m» 



mtif ecnigen t^d aldaar s^n vorbiyf sonde bebbeo gehouden, 
het schyot selfr, daft Vrouve MAaoAatTiA, Keiserin era., den 
SI Snicmher 1346, dit slot aan den loeonialigen Heer WoLFAav 
Ttf Ammiui wmm Vsai, geschonken of ter leen gegeven beeft , 
«mt ia den brief daarvan segt s^ verleend te hebben aan Meert 
VviAUT VAS Bon sssia , tietre van der Vere, emte lieven Tfeve, 
4ii tolc te Vtf9, arwe end» jémbaeki endê renten, die daerbin' 
«n fthff sya, f*eeMei» reekten arve, iene, hem ende einen naemne- 
hifca, onder ncike «esie te Fere, niet anders kan verstaan worden- 
4aa ëx Wais Hamiiaa. Den Beer van Vere aal dese gift te noodiger 
fcvant s|n , aaigniin het omstreeks desen tgd was , dat Vere eerst 
mek mmnn en grachten versterkt is , die aan de syde , waar dit 
gi^ld|pk slat JM, niet te voltrekken waren ^ tonder bet in of af tt 
skniCB. In heide gefvaUen sonde tegen deft Graafbj^ben knnncv mi»- 
4aaB valden , waarom de Heer van Vere reden had , om tot dese gift ver- 
ssal ie desa , die hem waarscbgniyk dnur genoeg te slaan sal geko- 
■ca ign. Het is denkelijk, dat door bet omwallen der sUd, dik 
fbt seel van s^ne huitenstogeU en mogelijk s^ne gracht aan de eene 
sïdc, en dns s^nc oorspronkelyke gedaante verloren heeft, want de 
fêlefmheid, genoegiaam lesen den stadswal, doet sulks seer waar- 
ackgnl^ voorkomen , dan , b\i gebrek aan oude afterkeningen en aan- 
tockcniogeo, kan dit met gecoe volle sekerheid bepaald worden. De 
hefcsCifing van dit leen , soo wel als van Zandenborg en de geheele 
heerl^kheid ^an Vere , volgde eerst bij eenen brief van Hertog Wi&- 
IBB V4S BauBaaa, gegeven te Hiddelburg, den 14 Jannary 13tfO, 
wnrhQ dit alles als goede en onsterfeiyke leenen worden verklaard, 
lei hnis ]Ia«»amb of Latbboalb aldus een eigendom der Heeren van 
Vcee geworden zijnde, kunnen dese bet tot een logement, of van 
luw tairyk geslacht , of van aansienlyke gasten hebbén doen dienen , 
tot dat Heer Ubbsbik II, Heer van Fere, het aan zynen baOaardsoon 
PArias schonk; anderen willen, dat Heer AVoltart V vab Borssbib, 
Beer voib Fere, het aan synen evengenoemden broeder beeft afge- 
JBeide kan waar syn , dan van het een is zoo min als van 
bewys voorhanden ; boe bet sy , dit is zeker , dat gemelde 
Baer Paixbs, bastaard var Bobssblb, eigenaar en bewoner van dit bais 
ii geweest, en zyne beeldtcnis, in het jaar 1545, nog in eene der ka- 
am aldaar te xien was. Zyn zoon. Heer Ubrdbik va<« Bobssblb, 
v«||gde s^nen vader in dezen eigendom op, geiyk het by diens overHjden , 
ée besitting en woonstede werd van eenen anderen Heer Hbrdbib var 
Wmru, iti 1533 gestorvei\, die, evenals de beide vorige Heeren, 
l^Bw vao Vem geweest synde, aan de straat nevens en tegen 
9m4a km'tM fcboMwd , den naam van Bmljuwttraat beeft medegedeeld. 



7« 



LAS. 



d^k 4 ter plitaUc waar nii nog de St. Aotliotitc-tJoi* \t^ ; men 
da nitgegTareix aarde co flyk, naar dfii brnnens^teii kant 
tniddcn lusschen dco toren en den dijk , 'werd een klrin • 
halfrond (jcniüard , om dexe &cliaos ie hestrijken , «rant de 
na* , om DE k&sT4A9JE tot ecne Toorstad t€ makrn , xonder noi 
de fttadmuiir aan deze lijdc af te breken. Men ^ng uit dfi ilf 
deze plaals door het «aterpoortje , over de stadsgracht ltiig« e».Nie bni; 
die des nachia opgetrokken werd. Doch op itat lijd de genoemde worM 
toren « en deie oude schans (nog tegenwoordig alioo gcnaaaid) btrr re 
bouwd en gegraven is, kan men niet xeker tijggen , alleen weet men da 
x\| in bet jaar 1500 aiioo gelegen hebbfn , aU wij bier hebben opmrten 

De Lastaadu f als eeoe voorstad , paalde met de noord'we»Uijd<f aat 
de stadsmoren en grachten, de noordoost kant lag tegen het U, 
was met eene rij palen omiet^ waarin twee openingen , boonien prnriirivdl 
die men *s nacht» toesloot , lot eene bckwaoic in- en uitvaart 
Op den oosterhoek stond de genoemde wachttoren, en ten < 
bad lij de Toorxegde schans en brcede gracht; in het luid-wi 
^Èa daar centg laag ^ week en moerassig land , oen slok weegs 
St. Anibontcdyk afgescheiden. 

In bet jaar 1^66 werd , l; dier plaatse, de eerste preek der Hen 
lo den omtrek van Amsterdam door Jiiv Abepds gehouden. 

Gedurende de belegering van Amsterdam , in het jaar 1t57f , d^ 
WiiLE* TSH Lsx4»c , Graaf ran Lumey f werd dese voorstad door 
Spaanscha bexelting geheel afgebrand , uit vrees , eoo men ^ 
dat d« vijand xich daarin mogt nestelen , hoewel men meent , 
tevens geschiedde uit eencn wrok legen de eigenaars der gebouwi 
s^nde dcicn veelal de Slaalsche partij toegedaan. 

To«n men, in bet jaar 1585, besloot de stad Amsterdam 
grooten , is dese plaals bet eerst daar binnen getrokken, m.7kendv 
thani nagenoeg dat gedeelte dier stad uit, waar de Gelderscj 
kade -Dos tl ij de, vroeger de Lastaadjc genoemil , de Ou de- 
Waal en de Oude-Schans* benevens cle 
straten en «tejen , gevonden worden. 

LASTERHÜIS, naam, onder welken de Iniura. Les-rcaiüis, ia 
Klei'Oldambt ^ pror. Groningen , wel eens verkeerdelijk voorkomt. 
LcsTiaeuis* 

LiTABtE, binnenland in Afrika ^ in Opper-GuiuMa , aan de Goné' 
kust , ten Noorden van Ningo. 

LATRORP » b. in Titenthe » prov, Orerijuêl, Zie Latveiiof. 

LATËA, d. in Oost-Jndië , op bet ^in6oNicAe eil. Ceran» , «ao ót 
ffoordkusl van Gr^ot^Cemm , achter het strand Ijoeboe , cco weinig 
benedenwaarts gelegen. 

LATERBRIIG, brug in SlaaU-Fiaanéeren , in het t'rije-ran^Simt 
prov. Zeehfitl f tus.H'hen de gcni. Ecdc en St. Kruis, pMd, Oosti 
Eede , over de Eecloosche watergang, in den Keurstcenwrg , die 
Gce rtjc- Wicmcrswcg of Laterkas» traat genoemd wordt, 

Deie brug komt voor in de overeenkomst over de «fwatenng 
Vlaanderen , ttiss^cben Nederland en Belgici , van 20 JMei 1843. Zy 
thans meest bekend onder den naam van KLoaBtEcmaHtifi* 

LATERDALE, voorm. adell. h. opbel cil. Ma/rAeren, prov. 
land, in de stad Fere, op den hoek van de fFa^entmntraat en 
Baljnwttraat* 

Het was oorsoronkelijk BLicoalos genaamd , en is eerst T 
jchectcn , nadat het ccnc bcsittiog van den bastaardtak v*fi ' 



daar lusschen liggenil» 



LAT. 



7S 



T4S 



^kofijl» 



IiAVttvJAi , iNNMUigHoff Yan alle 

Waldberea (gelegen , tn JaaUtgemd^len 

verleende. Dit ffoed , dan vry Tan alle aan- 



■■14 «otade, kad weder «enen eïffenaar, wiena gemagtigde lieh 
im «aiaif i^Keo la bekreunen , xoodat het nu Terlaten en waarschifn- 
I|Il icada mi ets diap i enral aal geweett Bljn , loen bet in den naebt 
«IA 4eB SO ka^oêUÊê 1603 door brand werd verteerd^ xonder dat 
daarrnn bekend b. Dit gebouw bleef in ayne bonwvallen 
■iii «agcMUande de Itej^ring ?an Vere , by Misjivc van 21 
1005 , aan boYeagemeldo Heer av GAaaoBT , toeo «eb te St. 
scbrecf en Tenoeht , dat by orde stellen oMgt , 




9m èk kaia te berbonwcny of wel de plaats en den tuin. aan een an- 
4v It n r k eepen ena.; dan dit bad geen gewolg, waarom dHtebryTen , 
éaiUJanaMry 1604, wetfd betbaald, met byToeging , dat sooby geen 
•de itilde, op den bcrboow of verkoop, de regering de materialen 
M eik da plaala daarvan , selre aoade doen verkoopen ; dit al mede 
synde, lag dit afgebrand knis ia 161$ nog in 
keiwelk de Regering deed besluiten , bannen Markgraaf 
te veraeekon ^ synen Rentmeeiler te bevelen , de ledige 
in kei geheel ef ten deele oit te geven en te verknopen , 
•■ ta weidan ketioMiierd , waarop geaegde Prins goedvond , de erven 
VM kei Héb l^terdale , in ket openbaar te verknopen. Dit scbynt 
Ie £cr tyd e^lcr geen voortgang te hebben gehad , want Prini Fai- 
kae& eerst by aete van 38 Deeember 1645 , den teen- 
er der DaoMinen te Vere Mr. Laoiuan Pool ga- 
de erve by gewillige persoonen te laten betimna- 
Buts jaeriycz in syne rekeninge te brengen en verantwoor- 
• dbn deOyasoi. 

die erve afgedeeld in vyftien perceden , waarvan de 
r JosiAS Ntaaass werden betimmerd , met eene broa- 
wnfl, de Wms Laus genaamd, welke reeds lang te niet is gegaan , 
asate mtm tkaaa ter plaatse , waar dit knb gestaan beeft ^ eenige 

LATEU , d. in (hH^Iudiif op het Moiuhehg eil. jÉnAon, op de 
kml wan Ltüvrnêr , aan de Noordeiyke knst. 

lATBRI<DE), Wat-Lavibi, dat b het SAiaiJii-WATia , riv. in Oofl- 
MadSf an bei Molmktckê eilaad jémb^itÊa, op de kust van LeitimoTf 
■nel enn Ttensdflfkn ricting , in de 6aa»HNin-^«iiotna nitloopeude. 

- UkTEULASSTR AAT , onder desen naam , wordt in de polderre- 
fiaiers van Ooster-Eede , Vitrdt distr. Zeeland , meestal de weg aan- 
geénid , cUsn Ranasfruawtfi gefaeeten. (Zie dat art.) 

AATMMfiA gewoenlyk de LAtiaas genaamd, landgoed op de Mid- 
éa^Vtèmmt^ prov. GtUkrlmnd, distr. VeUwt, arr. en 7 u. N. ten 
O. vaa jÉwmÊÊtmf kant. en 3 u. N. O. van jépeldoorn, gem. en 1 n. 
Jt M. W. van Vmnty \ n. W. ten Z. van W%if, waartoe bet behoort. 

Dit landgeid , waarvan bet hab in eene watergracht ligt , eene 
vasic krog beeft , en met fraaye singels en wandelwegen omgeven b , 
wevd V ep kd midden der vorige eenw , bexeten door den Ueer Wil- 



i^ HannHi Baren vab BaecKaeuBa eos., beschreven in de ridderscbap 
lm de Velowe , die bet huis en het geheele landgoed aanmerkeiyk ver- 
ktfvd keeA, door er aangename dreven, bosschaadje en vyfors aan 

iffBUM ef IiATBEB, d. in bet graafiu ZvAjlktm^ in de bannery 
y prev. üMnimii , arr. en 5 a. £. ten W. van 



Tf 



LAT. 



d door itJncD ioob Jonkheer 
^, die^ io April 1«>I7, op dit Huis overleden zijnde, 
ééo ovnen luarioelijken nar^at , naliet aan xijiien ht 
«aji Boa&f KI.S , die wAarscbiJolijk de laatite bewoucr diB<^ 
m ui ftwMii tijn , en in 1576 te Gent orerledcn is. 
Ilci k denlfllyk ^ dat dit buis , oa bet opkomen der NederUndsie^ 
I, in verral zal zijn g^eraakt, ofscbooD bei nojr l^ing bnjiklNt^ 
k«eil « ^lAuL hei »cliijui dat ia 1U70, de Graaf vau R»9#^ 
gelogverd i» {geweest, althans men viodt in do nilg^i 

T«o Jakoi Campe?!, zoo van de roriificitie a!s vftii dti 

ir iltdo van der Yero orcr ko WIO ^ do volgende po^ica m 
►ftl. 

• AoMUiir Siau^s thimmerman tetaelt xes Sclieü. t^IT grr ' .^ 
vorr di; Icueriogc van LXXV voeten zolder bcrl ende twcc 
by bent gclcuurt aen *i buys van Laterdal voor tog^js vnn myncn htcrt 
den Grnve v*n Bossc , volgende attestatie en qniuntie etc. 

• HouEJiT AoitiiKüsi Scrinwerker en diuersche Dienacrs bclaelt 
Scbell. dilc glooien vis», over haer luyden arbeyt van . . . 
Lit der Oinip ende andere huysraei die cenigc goede lieden 
hadden in 't bnys van Lalerdael lot behout vau aiyncn h< 

>Ur4iuc V49I Jio$ao en den zetuen buysraet wedefomnie *l biijft^ 

«cbikt nU *lblyct bij de alleslalie van den Scafter eie, 

dl' onikeeridg deze» tands in het jaar 1572 , werd hel 

buiU'ti de ZaridiJkKcbe poort , verwoest , en de zoogenaai 

don Heiligen Geest raakte in geene mindere verwarring, 

<U buinvesling der axmco en cllendigcn moest 0ezorgd w< 

^^ hmM van Lzvzüdali was ledig en door zijnen eigenaar verlitei 

«yn vadci-Uiid diende ;; dti was reden genoeg, om bet t< 

• uiiltc aan te «laan , en de arme kinderen onz., daarin te 

I , hetwelk geduurd heeft lot in tc>87 , wanneer^et door of vau 

l^rint MèUiits ^ voor zeven jaren van den Rentmeester dnr ge> 

la (goederen, in buur is genomen legen 25 ponden Tl.i.imicii 

rn toen is hersteld en bekwaam gemaakt tot eenen T! 

Kicellenlie. In boe verre gemelde Frioü hiervan al of ijc» 

|0*iMiukt<, blykt niet, maar «et, dat \vanueer gemelde iniuuyd' 

wa« , dt.'n Rentmeester voorschreven, gelast werd, dit bui* 

t^n voordeelc van den Lande te verhuren, van welke l«»t 

l^|«f«ng van V^erc « bij Missive van 5 April 1159^ , de liceren ««o 

l^ne Exccllenlie; residerende in ^sGravenbage kennis gfs* 9 
, dM ni«Uegenslaande , bleef bel tot V Prinsen gebruik tot in 1000^ 
wiU vau ULands wegc onderhouden, too als blijkt uit 
14B don Ilenlmecsler Walraven vau dkh Braessloot , A( 
*^0g lim HdlfliPndc post : 

Il HloiunT TnoiTirü Schaildckker binnen Yerc van L 25 — 
\^ ^ «nr liict derde seuende jacr van onderhouden te bebbeu iiet 
1l van den geheelen huyse van Lalcrdalc, geslaen binnen der 
%êm 4«r Ytre , genacmjit Magdaloo , ^veseode bet Logemcoj 
aoI&«*ll*» Verschenen licblmi«se ViÓl , blyckendc etc. 
^i«HMÉvt|ik gebruik van bet Uitis Latcrdalc hield op , k< 
«..^■n, li^ bnone Acte van 6 JuliJ IGOOaan JACQots oir Boa^nt j 
. OÊtmÊmi ttt FU$€ot , als procuratie hebbende van Jonkvroo* 
« lMa, Weduwe w^len Üenijsov FAftissAnv , Ucere van SintM 
.^ JÊêèÊikgm^ welke dochtor «n Erfgename w< '^ 

VAji BoRssELK, «enig« Erfgei 




LAT. 



77 

Gtlder- 

water van 



lAIHPMfiCBB-gLüiS , alnii ia bet gnuUk. Zutphen, proT. 
haif i B. O. ynn Babr. Deie alais brengt bei overtollige w 
it Lgner», door den Bandyk , in den IJssel. 

ÜTl&AIi , dütr. in Oott^Jndië , op bet Suudasehe eil. Sumatra , 
A Fmirmhmm$. 

lATlN • d. in OoU-ImJü, resid. ^m&oii , op bet Moluktcke eil. jdm- 
Ihbo, aan de Kugl^am-Hüoe , gesp. OeU-Helawan, 

LilOAN, eil. in Ooit-Indië, in de Solo-Zee, aao de Noordkost 
VS bei tü. Smco; 7* 15' N. B., ISK*" 7" O. L. 

LiTOS of MjUum, d. in Oo$t-Jndië, resid. Jmbon, op bet Jfo- 
Ubeif eil. ^wthohta , op bet noordoostelijksle gedeelte van de Kugt- 
mm Bitttf gesp. OeU-SayUtsie. 
L4T0E, d. in üost'Indië, resid. jémbon, in den Molukuke-Areki-. 

pily opkei A mh o mtek» eil. Ctrom, aan de Zuidkust van Groot^Ceram , 

■1 de rivier van denselfden naam. 
UTOE (DE) of Wat-Latoi , riv. in Oott-Indie, op bet Jmbontehe eil. 

1mMi aan de Zoidkost, met eene suidelyke rigtiog in Zee uitloo* 

LiTOE (DE) , riv. in Oott-Indie, in den Molukicke-jirchipel , op 
bet l« >sn i « Ae eil. CSrram, aan de Zuidkust van Grooi-Ceram, met 
ccae wMij^e ngting in zee uilloopende. 

UlOEiDE) of Wat-Latoi (d. i. Wavbb OBsKosnios), riv. in Oost- 
Inüèf 'm den Melukêeke-jérehipel, op bet Ambontehe eil. Ceram, op 
de Wettkait van üoewamohei, met eene westeiyke strekking, inden 
J tr k iptl ■■ ■ Si.-lasarus uilloopende. 

Bet water van dete rivier is leer koel en aangenaam , niettegen- 
itaaade bel land en den grond ticb rood verloonen. ' 

LiTOE(DB} of Wax-Latob, riv. in Oost-Indië, in den Moluhche- 
Jnètpti, op bei jÉmhonscke eil. Noeua-Laut, aan de Westknst. 

liTQE-BOETON, ood d. in Oatt-Indtë, in den MolaUche- Archipel, 
if krt dl. Timor , een der Zuidwetter-eilanden-van-Banda , aan de 
Wflrtkart. 

LATOE-HALAT, oud d. in OostJndië, resid. Ambon, op bet Xoluk- 

tJiê éü. AwÊhoimm , op bet sebiereil. LeititMr, aan de Noordwestkost. 

LATOEPOELA, ood d. in Oott-lndië, resid. Ambon, op bel Am- 

U mttké eiL Ctma i, op Gtpot-Ceram, aan de Zuidkust, in bel gesp. 



LATSMA, voorm. state, prov. Friesland, kw. Wettergoo, griet. 
M m wfm de .ü , arr, en tt n. W. ten N. van Leeuwarden, kant. en 1^ u. 
B. O. van E^tUmgen , in bet d. Sexbierum, 

Ter plaatse , vaar zy gestaan beeft , liet men tbans eene firaaye 
), aaei builenverblyf. De daartoe behoorcnde gronden be- 
•ppervlakte van 62 bund. 17 v. r. 60 v, eil., en worden 
tbans in e%eadom bezeten door den Heer Mr. Jacob llASBana , Lid 
d» Siatca van Friesland en Notaris , te Harlingen. 

LATTA- EILANDEN, ook wel de Gbbstsidb-eilabdbh genaamd, groep 
ii. in OoU-imdii, in den Moluktche' Archipel , aan de Westkust vazi 
CiUs, N. W. en N. van Tavalie gelegen. 

Bel s||n alle barre klippen of boutryke eilandjes, uitgezonderd een, 
Latta-Laiia genoemd. Zie bet volgeode art. 

LATTA-LATTA. , eil. in Oott-lndië, in den Moluktcht' Archipel, 
ai de Weaiknst van bet eil. Gilolo, tot de Latta-eilatiden beboo- 
«ifc; flO^ Z. B., 124<> 84' O. L. Het ia byna 8 mijlen in den om- 
lik fB wel berolki. 



t| II. Z. W, van jin^erlo j hl) den Lijm«rfcbe*Ai "^ 

tmchlbare landouw. Wtte pbaU , koml in liet J4 

^ wm^r deu iiaani van Lathei , (jelrffrii io t •' ■*''-»-- 

, diM, ^««ym^i'Xa (nu de Ljiiior* «fen.iarml). Zij 

litft «Huien Iran ven dorp, als zijnde de x»citfi^c nuuL .. <r t. 

ru v»n gering- voorkomen , zoodat de kerk bijna (gelieft i 




!r S0O tnw., en , met de dnnrtoc hchoori;nde btiiirs. Bjib^ '*/ 
tt meest hun bestaan vtnden in den landbouw. Ook !»«fil •*■ 
vorbouwd , <>n men vindt er nitniuntende weilanden. ^^^ 
di« Iner £10 in getal zijn, ouder xvetke 190 LedematflO 
de fvtu. VKn Bahr-cn- Lat hum uit, welke tot de klasü. it«i Mh 
ria(r van DoetUorgh , behoort. De kerk dezer |]^cni , w«)lr> ^* 
itbviM fclAAl, uai \oor de fteformatte aati de H. Jlliut^tl ew 2tf 
Mmriif God* Marü loej|ewijd. Zij &lond düflijds ter begeviog 
llroist tan Lathum In deze kerk was eenc Tikarij Tan St 
waarvan de bcdieningf door den Haanderhecr van Wï« 

Het ïi een oud en klein gebouw met ceneu koKru 
toren , die eenc stornpe spil» heeft. De kerk heeft qecn or| 
éta iofjati^ leeil men , \n ecnen stccu , een Latijnscb opi 
rtvuwigindf van bet xe&wepk»cbe bele{j , en daarop jjevolgde 

«tin het sioL ie Bahr. 
H. A., \an welke luen er 210 aantreft, bebooren lot diï stair"^ 
l«CliiM»*ra-Cftrt^e^« — De dorpchool « h in het jaar 1'' 
mL '— Ook beeft men er nog hel slot van de oude li.« 
Ml Lfttata. Zie bet volgende artikel. 

dl#a «ater%loed %An Januarij 1809 bad dit dorp veel ia lijdeo, 
itm nachl vah den 15 dier maand wait het ijs in beweging; {{ewe«*t] 
IhhI Mcb spoedig weder getet , waardoor bet water lot aol 
^aOjgle klom , dat bet op onderscheidene plaatsen ^ over de kt 
dkf d^kfn , naar binnen »troomdv. Des namiddag» ten drie w 
laai^e men ablaar het, door de F^ijmeTsehe dijkbreuken tntt 
•Ier , hetgeen zich , des avonds ten zes ure « reed« lot tol 
Me bad verheven , dat het ztcli , hier en daar ^ over de dijl 
Icn oiiUa»tte, Bij deien ramp Iiecfl »ekcre daghntirder JU 
lieb bijtonder nienselilievend betoond, doür , nadrM 
Wwd gered had , zich door geen gevaar Ic lalen aï>< 
\mrvit ter hulp te snellen en daardoor zeven raen»chca ïa 
\ft iirti*gen * 

I i_)T-TE-) j oud adell. h. in het graafs. Zutphen ^ tn de 
■t^Lathum t arr. en IS u. Z. ten W. van ZutpUêftf 
«■ i u. Z- W. van Dotsbortfh ^ A\^lr. Doe^horgh-en'ZewrnaWy' 
^ 14 u« Z. W. van Angerho , in bet dorp Lathttm* 

ilMü oud en «terk vierkant gebouw , met ecne voorpoort, 
atiicii liuogcn grond . die groolendccls uit puinhoopeo bcttaal 
m bat buis is «eer vervuild en begroeid. 
aM b^(t LoarwiiK XIV, Koniujr pan Frankrijk ^ in het 
< M'iic Gedepulerrden ontvangen , om over de ovi 

, handelen. 
H-:,N l.lhSBl.EK, II. K. stat., aarlspr. Gtldérlmtd, Tol' 
. v.'<>r«'» hot d. L a l h u ui en de b. G i es b e e k. 
^ '> Cummunikariten ^ en heeft er eenc kerk, t#| 

^ de dieust door éénen Tasloor wordt «raargttuomen«j 



LIV. 



n 




^ 



9L Ii^ (%Êém) m êi* %ttm , h«o f«o den Zijdeüngsdijk , 'm bet 
M^^Bodéem poldtr, VoordMsl op. door h«t ttt^th- 
tol «ao d(!a Ëecloosclie-Waiergang. volgde 
éi èmm KmnUeaiNf tot over de togepwoordif^e gnntta ; van daar 
èm At Lneck tüi Mflicldtfo «esg« voorU door kct twc« en vcct'rltjrste 
ioi «ftB feit, pMïlerwüjL T«geo*06fdig i& echlcr liet geen op 
ligt, iptin. .NV* Marfmriett, Op IVedcrIandcch ^oad- 
iQÊi bitfid, 73 V. r. 10 V. elL Onder £ef/« notnen- 
Y, r, 77 V. ell.j oodfr AV. A'^rwii 43 bund. 7 v. r. 
JL üicrttf fltttt, oader 6'i. JCmig, siechu één woon hui*. 
Sv. f iiTf 1^*-T*^** "■■* (tljndc hel i;rdeclte , tbam otider Sl« 
■ «diitf Sc lUr||«net« in Beljfië M^geode) was purende Upt 
even «ti a«er meer andere fredeeitco van bet 
V^^f «eci IWMt tawcKofl de Nrdcrbwden en Spanje, ooadai de col^ 
hfni «SB Bt^m ca va» Sluif beide daarop reg^ten meenden te beb- 
\m {ÏU -OJirhnnM dit deel der oude parcKrbiQ Sr. LAvaeHs op Neder» 
I «adaiiiiail lift , ^oo ii echter io den Tegenwoordigtn Staat 
k rjiifn, Dtel Xll » pa^. 467, varkeerdelijk meldinf^ ffe« 
«a« bei d«rp S«. Lanns eo de GortfoniKcrde kerk en Predi- 
Int ^d«ar* Oai dakrp ligt tegen de grenten , maar kecfl evenmin 
«■^ «ift 4o IfcBKttigdc NeariUndeo bekoord , als than» tot bel koning- 
i%k. 6aèaRSMlt de ooIoAtcB oiet Spanje boert de kerk lang ledig gv» 
ids, tnaruit blijkt , dal die ooii tol de Hervoram 
t gevorden. 
UlClIdÜ ^r.), heeri* opbaieil* Wakhereu^ ^rct, Zeêfamdf arr. 
«a k^^ tkddtMmry , gcm. St. Laurtu**ea'Bri^damme; palende !4. aan 
die kamL OsA-ftaicIlr en Seroofkerke^ O. en Z. aan de becrL Bng- 
émÊmt^ W. moi ikittiBge ca Gr\|pskcrk€. 

Abb haain yr%ak bei é. S t. L a ii re n $ en eenige verstrooid liggende 
kMMu Xy b«»ijoi« volgcni bet kadaster, eene oppervlakte van 
m bmté^ 4 V. r. 11» r. «41, waaronder 434 bwid. 8 t. r. 51 t. ell. 
Walbiaf laad ( teli 37 b>, bewoond door 40 huisgcz.. uitmakendo 
tmn biiailiiir van ntim 210 low.., die meest hun beslaan finden in 
ém VhmUmbv 9m vaaieelt« Vroeger hi'crt hier eenc bloeïjende Itiorbroa- 
éae ts sedert ruim 40 jaren niet meer in ^vrrkin^r. 
m4 onder da oud»lc bewoonde streken van Walcberen 
Hrn TÏndl rr nof eenen «liedberg, digt bij bet regts- 
fèial vviTar-IWttittCc ; troe^r tood man er oott ceaea , over den molen 
VM i^|4■Mttc• étJn éetm ia geslecht , toen iê itaaatweg van Mid- 
Maff Mw Sef«09kerk< ia aangelrgd, 
lle mm,, die bier allen Hrrv- s^n , bebooren tot de gem. van St, 



m émt baerU eenc school , ^t gemiddeld door eeo golal 
fa 4i «r SO laerGngea beaockl wordu 

Ikm kttri» fsgtal^k Faraomvaa gebeet«D , beefl den naam van 
3l LüBOi oekitigrA , naar den Bceckcrmbeitigc , aan wien de kerk was 
liMinHd Uaar ao deae kerk « de eeiMge wa« Uiorien dat etiand gelegen , 
wkft «aar dira H. gpenoeiad werd « loo beeft tij waar&obijnUjk dade- 
éïgk m laew slscbtiaf moten toeloop van BedevaartgaDgers gebad , 
ü dÊm Sêw nmm a»n hH gditelc ambaebt medegedeeld ; terwijl dk 
•ilaan aois bei ilol gebleven ri. 



4 % ftUCC«C»T M 



iirtoiium mh dn Lmd» tam én frf « * Oii U 



LAU. 



Ha beerl, Bt. Laoeii» is vroe^r een eigendom geweest vaa 



Imü litiii van Bobssels. Na dea dood van 



Heer ADHtüi" 




BtifiA4ami Tcr\id tij pcbt«r aU een kwaadlcco aan den itraaf, dit*^ 
of Imm liel AüJi de weduwe van ovonpcmelden Heer, Vrouwe \ . -- A 
BotMollAii» *t Graven bastaard zuUcr, die ze, n.i baren dood , 1 
andere van bare goederen naliet aan Boddewijs de RuzKiAin i 

ba«Uafdbrocder, oi' de heerl. werd door llcrtoj Kabel aan •, 
B9«tt«wiiM^ insgelyka xijnen bastaard broeder , onmiddellijk ge«cliun km ^ i 
boe d'l ook zg, dil is ten minste seker, dat Boimewijn de Ui)iKL*ikA , Hote ,% 
raM falaitf badaard kodq van Fimp», Hertog ran Bourgtnidtë , Bn^^^ 
damtmtf «aarvaii St« Laurens een geh. wa» , bezeten beeil. Ui) ba4 i»i^ 

opvolger tynen ïoon Rakel vau BotRGONDiK, en desc wcdero;ri "•• *-^r-n ^ 

Jacoi^ lieer run Falaisj wiens goederen, omdat \ï\\ de Ucr ^ 

dien&t was toegedaan, verbeurd verklaard , en den 1 Uetobtr i^ul 
werden, te welen : PopKifisaonc aan AnTnoniE tah Boorgonoik , 
KamsIt vsn Booxcohdib , Heer van Sommdsdijk , en xtilks in 
«euc rente van ^ier bonderd guldens 's faars, waarmede AnTiioiiie op 
beerl. verbypotbcqueerd was. Ztj scbytit in dit {ve&laebt van BooBoot 
gebleven te zijn , tot dal zij aan de «lad Middelbnr^, bij deereel rrt trao»- 
portbricff den 18 Junij 161!üf voorden Hovevati Holland opgedragen i«« 
nstgeen wijlen Heer I'ieteh vaü BoDRco^DtiË , iu bet jaar 16011 överledeè^ 
in leven Heer van Brigdammtf Soutelande ent,^ bad in di* p^riu-ITii* v«tt 
Brigdamme, Popkensburg , B^^^g^^ Sr. Laubens ^ N t^or, 

Cileverskcrke , en «n Popperiroeden ambacht, met ambacht-: ^,_ .4 am»« 
bacbts-gtivol^e en al dat dezelfde ambacbten nanr gebruik, co»t4iilit< 
en de keuren van Zeeland schuldig waren en behoorden te volgen. Op 
den SlS December 1679, beeft Middelburg dit ambaebt verrreand,' 
aan den lieer JoRAK Bouhaeb Cqektem. Op den 19 November 17l# 
giag het weder door koop over aan den Heer Hienodiaos Josepu BovirAiv^ 
welke Heer, in September 1757 overlijdende, bij uiterstenwilsbcstibik» 
kiüg deze Ueerl. vermaakte aan zyne niebt Jonkvrouw ËLiSASEta CAraAliai 
Gooifi , dochter >an Vrouwe Anna Maria Boddaem en den Lieer RABfft 
Gooin, Vice-Admïraal van Zeeland; onder voorwaarde dal jtyne wrduwa 
Vrouw CoRNELiA BoDDAEBTj baar teven lang daarvan bet vrucht jTcbruill 
moest genieten; vervolgens werd voornoemde Jonkvrouw Ëli^aBetu Cataa-^ 
KiflA Gopiü , daarmede verleid op den löOclobcr 1758. Watiucer öii^ 
Yroiiwe CuRJiBiiA BoDDAERT op dff) 16 April 176^ overleed, en lonk* 
▼rouw EjLisASBTfl CATOARiitA (jooiN , IU liet vollc hciit en genot \Ait dÜ 
alJes gekomen was, beeft z^ï den ^l2 dier zelide maand, de lieeriyk- 
iieid verkocht aan den lieer Mj*. Oiriiclis van den UtLi BooDAtif | 
Eaad der stad Middelburg enz.*) dan bet gebeurde dat de Heer Mr, 
Jacob tan Citters, Burgemeester der stad Middelburg enz., als Jm 
Inwelyk hebbende Vrouwe Aara Sara Boobaew , Ao. 1781 uverledeit 
i^fmU« die aan baren evengemelden echtgenoot beeft acbtcrgelatea ^ 
M viono getloibt zy thans nog is, wordende nu in eijrendotii bezitten 
4aor JoolkJieer Mr. Laorens dr Wittb van Citteas ^ Lid van den li<io- 
jiB ftaad van Adel en Wethouder te ^sGravenbage. 

ttoi d, St. Lauren» ligt ^ u. N. van Middelburg, 1 u. Z. W 
^B tr«af9« aan de westzijde van den straatweg van Middelburg 
^■ÉHf; Men telt er iu de kom van betd,, 18 b. en 90 inw« 

M^èitk« «elke hier vóór de Reronnatie gestaan beeft , was aan 
% %ÊtmÊKt%9* toegewijd. Zij was gesticht in bet jaar 1355 , doOf 
^KC^kèo xtü BoassELC , boewei de begeving daarvan eerst door dea 
Üfta» «a W Capitlel van Sint Pieler te Middelburg, en naderbaol 



Lkü, 



81 



èÊÊir 4ê Grvmm rmn Zrelvnil «chynt ^diiiio t« tf\n. ïn Jete lerk, 
Mi QL l#. Yroov «llMr , «a« een broirilRrschAp van O. L. Yrodw m». 
i p L ^ i . In ifr fl«4#HAitdf«ftf befo<rrten » \va4 dete krrk een van da 
r- niordiftil ran r<»iii' Mocdetiifr {jciiK^pnle oiid(!rvood • 

in fjrt j>.ir 1 5(J6 , h gesloopt. Uoe of>^ Aar btfinm 
I ■! 1 tl , ' ^dcit verrJjjt wrnï , 'a ntct Ie bepalen, 

• i, «iji ^u.ti > < . Too aU wij onder op hel jirttkel Sr. 
LMfta»»-«*>B«iM»*S'Bt lü» zulten^ de Hervormde Godidienst , alliier 

• |iffiiiit. Rct kirp althiinft afto lol S Januarij t644, dat de ker- 
Icaai ladi m re^ani lan banne Ambachl« herren , de Regeerders der 
éU BUJiliiary , t wit jdie vn verzocbt , dal de opbouw van bare pa< 
«AiilticTli iD«t èftt renten nio^t worden besteed , waarop Heeren Tbe- 
iMiiH» émr ttaJ mttéën grauifaon»cerd « om met de Supplianten 
4» iaw« ill üftflefc ooniDooicatie , hetwelk g^esebiedt en daarran bc- 
Qfl fndaaai c^ode, « den 6 February van dat xelfde jaar ten Rado 
tia Micibmn brtloteo , de venoekers te wijxen , aan Heeren Gccom- 

va« ZevUind » om te tien ae(e (e bekomen « waarh^ 
•«rd t on *^o den opbnuw der kerk , tiet jaarlïjk&cb onder- 
sa kmitË %an den Lande te zallen bozorgeii. Dil is wanr- 
tn bierop ii door den kerkeraad , mei bewil- 
liMf écr Haem Bqpxrdert van Middelbur(r, ah Ambachtsheeren , 
a e kw MÜas tna inlerkrning gearresteerd. Vervolgens is den 5 April 
1644 • ■■ IcfMMMrdtgbeid %an de Heeren Mrs. Paulcs vav vv ?c«fii 
•a f^nn Jamc» V4t SEA4»oiitRRiLC , ThewniiHer» der stad Middelburg, 
y^ Óêm Pi wéA lol vn Kei'keraad aanbettced , bet noakeu en opbouwen 
^■s coM ttictiwe kerk, met de levering van de daartoe benoodigde 
WawtiAa , van welke de grondslagen lang nioeKlen weien 68 voet , 
ém^ 3 ' <1lo van bet gebouw tuoeftt lijn 57 Toel , boog bo* 

Hé k^riikJaL M-Mjiit twee jaren no do berbouw'itig venorgd te lUn , 
mmêmt éêmrmf • é$t ofutUitti wordt gevonden : 

ftrit t6^6, 

{:' ; JoAnmi BDAGcatvis becA my gemaakt 1646). 

■\ai%l er mede op : 

jXlt. . vCtjiüabt/ JBr* aafiau bc Sonoc/ 

U^^r drir krH mede %oor de ambacbtsbeerlljkbeid Drigdamnie 
dirtit , t* den .In^Kbl^beer dier beerlijkheid, in hel jaar 174li, ecnign 
FT^iFTi djartn t^ppkend , op xckere bepaling daarop by den kerkeraad 
fsojtakt. Ua heéi in deie kerk gfen orgel. 

Jh ta tm ftkeel uicow gebouwde srbool^, voldoet ten tnlle aan 
4r trrwM-^lïag, «o 14 gelurri en al ingcrigt overeenkomstig de thans 
t»de wrtlm en Mboolverordeningen ; terwyl , in 1831), mede eeoe 

-aing daaraan vn^lgr-bouwd is. 

het oude ridderslot ? opkensbnrg; 

'm iuiti uur afstauds « nabij de gem. Giypi»- 

Mn n nikenb o f , waar ^oortnaals de Dichtor 

1 MIJF hield en er cenige werken sebreel'. 

in een vcUl >an **bcl (xwart) vcr- 

iiiKir iwce bcnuclijnen baren , op hel bovenste en hel 

6 



van dr k- 



80 



LAU. 



Du hccrl. St. Lauhms is vroeger een eigeiK^ 
uit liCt huis van Bobssub. Na den dood 
Brigdammb verviel xij echter als een kw.' 
of haar liet aan de weduwe van evcngeni' 
BouBcoïiDiË , 's Graven bastaard zuster, di<' 
andere van hare goederen naliet aan I 
baslaardbrocder , of de heerl. werd il' 
fioDoewuN , insgelijks zijnen bastaard i> ^ 

hoe d 't ook zij , dit is ten minste seker 
van falaix, bastaard zoon van Fii.i> _-— i 

damme, waarvan St. La uren s een 
opvolger zynen zoon Kabbl van Bui 
Jacob, Heer van Falait, wiens {•. ' 
dienst was toegedaan , verbeurd m" - 
werden , te weten : PorKBHSBi 
Karcl van BooiGOBDiB , lieer < 
f ene rente van vier bonderd gu:- 
Lecri. verhypotbequeerd was. /* .^ 

gebleven te zijn , totdat zij in" • 
portbrief, den ISJunij 16lï£ 
hetgeen wijlen Heer Piuirr. ■• 
in leven Heer tan Bri'ju' .•. 
Brigdamnie, Popkeu 
Clevcrskerke , en in 1*. 



friifijen , 

jwiil) van 

lU van ondci 

•Sr f Lm van 

%iiit in het • 

if mJ Ê . y atergang 

i^i lAir Middelbi 

s. X »t ril. ^ 
' i. li.. 3 lu. k. 
■^r4e-Rijn>bur| 
[■i-S-i-.'.cn-cn-t: 
kr.Jvoor 



tf •». .•!-., w «ronder 1< 
^ ;& j.. xw<.*«ad door 81 
aitB . 4111 »ee«t hun bei 



bachts-gevolge v.n a 
en de keuren van / 
den 28 Deccmrw- 
aan den IIcf:r .!. 
ging het wodi» «>• 
welke Heer . m 
king deze ii- • 
Godin, d* i !.* 
Godin, \ '• 
Vrouw <.. 
luoest „« 

Vruiiv 
vnmu 
nll.- 

r..i.. 



MBtf ffo?. uit. wel 

LiM» VI.Z 'ifil jaar 

itt u yr. l,.,uBt» fx. ;:. bel 

,., "s **■'-«* •*«•»« Ji ïri'i.kar.t Ie 

__^ jc».-. i*. r'-rrsa -MooBSAN , 

..^ ..tfMwi ic*.*j«i;..z:itleerde Staten 

^J^„tor Jittö itfyen had, «elke d 

^ .p jiu «ze plaats ioixzt r.'-ia 

*" .«»Mn4Mii^. ooor de Vrew ti:'. 

"^ .^,,-. '• •« en Arnenmii:;: . i- 

• jiin. lölö, bier de eoi^:,' z 

^ . i«.% «tfUUe jaar reeds i\;ie. 

.laifie*! syn , uit een dubbel 

*^,g,e.. IVn 7 Maart 1711 Ikm 

* , t.^L-vwd, om in de gowono 

i'JH.ï-'rï^o. Het bedienen di'jte 

* e H i-Ttfmuiden vcrnioedolijk 

., ^:; jjdr 1614 , de Predil 

"^ >i xt^xjrd werden j dan ten 

^ •«i.uH.d, Boodat de Leeraars 

. 9%ju waien, gedurende vij, 

.«tf vuvicu bedienen, waart egc 

«..UI. -vJ« en die der onderhuur 

..V. '-•* *•*=• ^'•** zoniersaizuiMi Z" 

^ ..^* jI <rrn hier , maar ook op 

^. •. :-.v der >teden nU der dur[ 

».-.•. s v^'»" ^'" niecr inoeijelijk 

v viul reeds , ten jaie 
^^.. « . u IviKH-ind , om hij llcei 
.» . . 1.1 vcncn eigen Predikant 
.l,vs • iï.il^H' jeeii moeite werd 
^^ . OM »'.*•<»• «joiiieenle werd 
\v v«!»L tol dat de stcmmin( 
\. .s. llWi^ *'»'n<^ nadere eoii 
^ .»*' vK* Ueeivu Stalen ccnc 



LAU. 



9S 



ftÊÊkÊMi T9or de gcneeato tm 8t.-L4raai-iii.Bu8iAm te Tenrerven. 
Bh livp ccfalcr «M tot den 10 November 16S9, eer D9. Pwnm tiv 
hu9 ab beroepen Predikaot alhier by de klatf» werd aangenoniea 
ai^t, dea S8 October te Toren , '«Lands Staten solks baddea loenl 
ilaiii, vdke Herder bier lyne (feesteiyke functie, niet voor den 1 Ja- 
■nry 1640 beeli begonnen , terw(jl bet nieuwe kerkgebouw leker niet 
vier dat jaar beeft kunnen ingewyd werden. Naaaweiyki was dete 
fm. vaa cene kerk en van eenen Predikant voonien , of daar ontstond 
vnackil orev de Toorteekening bQ bet opnemen der armen-rekening , 
WtfM de Heeren van Middelburg , bier Ambaebttbeeren tijnde , be- 
a eudca dal bnnne Gedefrateerden toekwam. Bese twist was ecbte^ 
airt te vergelijkea met die , welke er in bet jaar 1091 onUtond , 
WBifff de kerkeraad de klaitif aanbn^, dat de beroepene per- 
•toa , As. BAiaiim Hemtis, doorgaans, in lijne predikatiën, de 
fcmeeale om* vertcbeidene aanstooteiyk beden en vreemde verklarin- 
gen bad beroerd. Hese Predikant werd nameliik bescboldigd van de 
■i ii Jias van Gaccuvs te sijn toeaedaan. De klassis van Walcberen 
had ccktcr dit beroep , bij meerderbeid van stemmen , den 31 Deoem- 
Wr 1600, gnedgekenrd, waartegen de kerkeraad van Middelb<H|^ , 
dn 4 laanarij 1601 , eene wijdloopige remonstrantie indiende , wat 
de fnu l ^ta vaa bet een en ander ii|a geweest vindt men niet opge- 
leeiea d , dick idwr ts bet , dat Ds. Heniios lot sijnen dood , den 
10 Octaber 1710, bier bet predik-ambt beed waargenomen. Het 
was ia 1715, dat na bet overladen van Ds. Sabvii. Wowms, ever eea 
I de Ambaebtsvrouw en den kerkeraad hevige 
Mimeaaen , die echter twee jaren daarna , volgens staats- 
8 September 17V7 , door Gedepoteerden nit Heeren Ge- 
e fiaoeo, de Heeren Mrs. JaiI Wiuib va« Rosbtiu, WiLanui- 
J.AJ?. ea Jakob ao Boa, ter eenre, en de Heeren Mrs. 
iuaaaiai en HtaaAii Evibtshi , van wcge de Ambaebts? rouw , 
Ier aadere s^de , werden bygelegd. Tbaas geschiedt bet beroep door den 
kerkeraad , ondier medetlemming van 'den Arobacblsbeer. Onder de 
ia deae gen. gestaan hebbende Predikanten verdienen melding de, 
dnr B^oc ackriften vermaarde, JoAmrat ai Mbt, die er van 1 Novem- 
ber 1M8 tot 1 Augnstns 1049 stond, en den 8 ApriM678 als Hoog* 
lecraar ia de godgeleerdheid en wysbegeerte en Predikant te Hiddel- 
bafg avcrieed; ét mede door synè schriften bekende GuAttaiaBi 
Vréo Ceaaraa, die er van 1063 lot 1668 stond , en den 14 Febra- 
«f 1004 alt PïrcdikaBt te Amsterdam overleed, en de reeds genoemde 
» H«BBifB , die bet Statisek Vlaanditrtn of de Zeeuwiickê Bmiêt 
ca beeft. — Men heeft in deie gem. ééne school, te 8t. 



gescarevi 
Laarea 



•aarea s.— * Het ^epen dezer gem. is het zelfde als dat vaa Sr. Lavbbbs. 
LAÜBmSSLUISJË of Lacwbbs&oisjb , sluisje in de bar. van Brtda , 
prov. If^md-BrAand y gem. Etteu-en-Ltur , 1 u. N. N. O. van Et- 
Ica , m dea Groenendijk van den Zwartenbergsehe-polder. Het is ayd 
I palm. 5 daim., voorzien van eene schuif en dient tot inzetling van 
•alcr ia dea polder. 

L4UBI, plaats, vermeld in de oude rciskaart, als gelfgen aan 
itê Stjm, ia bet binnenste gedeelte van het Eifaftd-éer-Batavieren , 
kttwB de yreasen der Caninefaten , 4 u. beneden ^etio en 1^ Duit- 
■de mOI boven Kiger-Pnllas (het Zwarte-Kieken) , zoo dat men baar 
ff ét hangt r vaa Woerden zal moeten zoeken. 

Aldaar viadt aacn thans eene plaats, die het Hof wordt genoemd. 
Cl ^r T^ aoda haven feweest zyn , waarin de laurierbomen , hier 



LAL". 

aiii;e»»ct:kt en Toor de koude l)ewaard Kyu geweest, 
I . • uh lie beaaminjr gekregen hecil , uou nienuid 
uvM -r^jen , hoewel zulks wel Gcui|ren scbijn va 

j Jüit-ïiiJii, op de kust van Jfieuv-Guinea , Ijj 



«..'■ii.^ 4 '.^tnoiiBS, geb. in de heerl. Ouren, grooth. Zrirj 
« - r ( ^. tea W. van Diekt'rch, kant. en 1^ o. N. O. 
..-«M. it^ifttfrarAtfi J. 

ju.Ma-i<Airr , eil. in Ooit-indië, in de Zee-ran-Jara , au 
..^.■«.lu^» OU bet eil. Bomeo , waarvan hel door de vrij eofi 
.. ..^-. jocheiden iij 2* 151" Z. B., 134*' 31" O. L. 
^.. L .'üuijiiijroevco. In het Noorden hecll het eene die|ii 
4,,. il :aii den Zuidboek onderscheidene eilandjes. 

'y.UV^I-^, eil. in Ooit-Indië, in den Moluksche- Archipel 

m^jimu'^ilandeu hehooreude. Zie Cerah-Lawoet (1). 

1 vuiiu. slate, prov. friesland , kw. ff^eslergoo , grieL 

..«....«i» . arr. en 2^ u. W. N. W. van Leeuwarden, kant. ci 

^. \\. vau Berlikum, Z. W. van de kerk van /^iVr, waarlM 

r t :'iUU>i , f|[eh. in het balj. van EchUmach , meijcrij van ^edk, 
4.. \ujtwburg f kw. en 5^ u. N. ten W. van Grevenmaeher^ 
. .. U. Z. O. van DieUrch, gem. en ^ u. Z. W. van EA' 

,..i Je Lauterhorncrbach. 
HLii^OUNERBACII (DE), beek in het grootb. Luxembury. 
.sy» a^i op de Ernzerbergen f in de nabuurscbap van hei dor| 
». Viupl veelal in eene noordoostelyke strekking en dry ft vïti 
,^^,i. LV*ie beek bespoelt eerst hctgeb. Laiiterborn en daaru 
CitceiiMch , welke xij in twee armen doorloopt en licb daai 
..«, jitttla>t. De lengte van de Laotebiobhebiach bedraagt on* 
•••• ■ 

KOhli (OK) of DE ZoiDaoEK, kaap in Oott-Indië, in de Zm* 

j^ii Je Zuidkust van het eil. Borueo. 

.Vibtiti. meer gebruikelijk Lasverigh, b. in de heerl. 'a Btr- 

,.— . Hvi Limburg, dislr., arr. en 3^ u. O. van Maattrida^ 

». Z, Iru >V. van Kerkrade, gem. en 20 min. N. W. 

^^«^«•u\ een gedeelte van het geh. UuUt-en-Lauveubtry ait- 

' « V. ^-^if "' Oott'indië, in den Moluksche-Jrchipel, op hal 
\^^ .tl. len»M, aan de kust van lloewamohel, 
" ^ Njlil^l* 1^ « voorni. heerl. in het JVederkwartier der proY. 
„.. UuI. en gein. Utrecht, thans eene buiienwyk dersta^ 
^ ..iN»^»*iJo en ten N. W, van die slad gelegen ; met 864 h 
'^/,^ MlW ittW. 

»^\*»« *** *■*' **"® ^^""^ voorde R. K. van de Oude Clercsij 
.4 .<<<M^ ^^^ renen Pastoor vcrrigi wordt. Deic kerk heef! 

.*^i i* ^a» c*n orgel voorzien. 
^ -^^-t W&U (KLAAS-), püld. in den Bienbouh, prov. TfoonI 

'^ .^ l^U-IiADWiawrAAKD. 

"*"'^..S> ;Vl\\n, prov. Frieiland, kw. Oosteraoo , griet. Kol 
^^^ y^m^^ruitland , arr. en 7i u.0. ten N. van Leeuwar 
*" ~ V «V jokinule sijtak van do rivier de Lauwcrs. 

^_ «A ^ * ""* ^^^ luuBffNKldi irllhiln Of dt wmNm vm oiiiw^tidln 






M tor 



hAMf. ^ 

liUWERS , in bet Lat|{ii LkvtAcwm of jüaüiacos , en wel meéêt 
itnu genoemd , en ten tijde van Kaiil den Grot/te, isaar bet iohfjiit 
Lma of Lavbiu gebeelen, riv,, welke tad Ottdsseerveraiiwrdires' 
èték tegenwoordig op Tele plaatsen niets meer dan eene sloot isr Vroe' 
fcr ontsprong zQ nit de booge Teenen , tassehen de Friescbe griet. 
SÊÊÊBdmferlmnd en bet ff'etteiiwariier, proT. Groningen , en vormde de 
fresweheiding tnsecben de prov. Friesland en Groningen ; tbans echter 
aa ite booge veenen^ aldaar zyn afgegraven , neemt ly baar begin in 
dektiartpeien , en vloeit noordwaarts af, voorby Stroobos , Visvliet , Pie- 
tenijl en Monnekezyi , door welke slais ly sïcb in de Lauwerzee ont- 
!■! , hebbende vroeger meer noord westwaarts gelegen ; dobb de oude 
■io£^ is digt gespoeld , en door steenen palen ab grensscheiding der 
p tt in ei c n , ten Z. en W. van bet Laowusstbard , nog alleen kenbaar. 
LiüWERS (DE BUITEN.), seegat op de Groninger- JFadden, tas- 
sdM de Kapersloot ten Oosten en bet Limenssand ten Westen. 
Bg bet binnenvaren van dit zeegat , houden de zeevarenden den stom- 
toren van Kloosterharen , tusschen de boerenscharen van Oad* en 
iv-Boknra, in het oog. 
UU WEES (DE OUDE-), digt gesiykt en verstopt seegat, ten O. 
Sffciuwwail-ssy en ten W. Limentsaud. 

les vil dat de LAirwzas , tot aan de vyft*ende eenw , bewesten bet 
cilané Se k s umu nnikoog geloopen heelt, alwaar men thans het Frie- 
sche-gat vindL 

UDWERSSTRAND , vlak strand in het JTestethtaHier , prov. Gro- 
■i 'y , atr. en S n. N. W. van Groninaen , kant. en 1^ n. N. W. van 
ZuAtn, gem. en 1^ n. W. wn Oldekove, op den linkeroever der . 
Haaie, ten W. van de Munnekezyister-ryt , ten Z. van de Zolikamp , en 
aldaar de Zoidwal genaamd. Ten Z. en ten W. grenst dit strand , dat 
ttrrk opslijkt en reeds meereodeels begroeid is , aan Friesland en loopt 
dcekts bö booge vloeden onder water. Hei beslaat eene oppervlakte 
na 428 band. 60 ▼. r. 30 v. ell., gedeeltelijk begroeide en gedeelte- 
lijk oobwToeide kwelder- en slijkgronden. 

UUMrEaZEB (DE) , golf van de Noordzee, tasseben de prov. Fries- 
feni en Gromingen, waarin de £e, n:et bet Docknmer-diep , de 
Ztider-Ee, de Lanwers en de Hnnze zich uitstorten. 

la 803 oatstond deze voor een groot deel , en werd , zoo men wil , 
seker fizonsstad, eene belangryke plaats, zeer geteisterd. In Jannarij 
1222, m eenen hevigen vloed, kreeg de Lacwebzez eenen grooter ora- 
vsag CS zoo Esonsstad geheel verzwolgen zyn en daarby meer dan 
SOO mnMeben zyn omgekomen. 

UÜWGAITJE (HET), een der killen van den Biethosch, prov. 
Znid^ffoUmU. 

LADWTIE , naam , welken de Negers geven aan den hoolgr. Nibüw- 
iSic, in Jfederlands-Guiana , kol. Suriname, Zie NiEOWzoaa. 

LAYANTI , naam , welken de Nejjcrs geven aan de koflijplant. Nizow- 
icTAav, in Ffedertands-Guiana ^ kol. Suriname, Zie Lsvazt (Nieuw-). 
LAVATAN, kaap in Oott-Indië ^ in den Moluksche-yérckipel , aan 
^ kuit van bet eil. Magindanao, 

LAWA , eil. in Oott-Indié , in den tt oluksche- Archipel , by de kust 
fa bet dl. Gilolo, 

LiWA (DE), r>. in Oost-Indie, op het ^unc/oscAe eil. Bomeo, die 
iiWt binnenland zy oen oorsprong neemt, en met eene zaidwcstclyke 
"füif , op3* 8* Z. B., 127** 16' O. L. , in de Straat-van- Karimata 



LA^^.fm^éWm-lum^^ nw.m Oatt-iuJii, op het FoUidhceil. 
lÊÊitÊmm. mmémWÊiÊBuiA^amhti9ékienSi.Hüoe, ZyvaU met eenoB 
■riMBMrtMMB hH UI de fcMfnhOTJ , UnMiwB het icfaiereil. Hitoe 



LaWuUIAL (M). gtdedte aü hQ paal iO op hA Sijertmmi , 
taB Z. W. viB hei FliirliBiiihnii ca lea Noordeo Yan da 




d. m OmÊ-hÊÜi, op hH gÉwdbufa 
, op de Ooatknst , aan da 



vkk «aa hei caacd, ea de hooldplaaU Tan 

khaÏBBaitaaBdifiltelkawler, easynvan 

^ lertlids.tnik men van Uor 



deiiacfa* 



hei &rt te LkwaaMO , vaaria aeae slatha 




laf. daar 3caa» i m a wu d » ca hieef taca den 
Wr«4«r*^ 1I«a«irik; hei ia hriar bbmt daa ceaaaad «criatea, en 

»%« orefUyfteka 

Eav aec^t wi^^ qq 

, <fie ta Lawèmm»^ Terhiyf heeft. 

dea Toot vaa Lamdkcra , Taa hei 

*a«r trtHI, iavcrt «kaa «a haadsdlai hai^faBaaea Ie l a ea aay, welka 

haa hiiitaaa «iad|p ea teveat die h a rf J plaaU van 



UAM[A& MBMOW-U plaü» ia Omt-rwdü, ap hei Saadhir*g eU. 

Jt 'iiiaiaiaiie diaaantmyaeB zya. 
U.i%A.'«vlMAnft.Kb«eahia6ht<./ad^, ephei^Vaadiwiiea. Jaea, 
ni««ii« i>^ klei U ««er ecain jarea greoteadccb ait^iaai ^ loo dat 
i htA moetan staken , alhoewel de ~ 



iMCt* ica biMthiip «oiMwiffst hwn nwetan staken^ alhoewel de 

toava viaana tNif ait^ eeae nwakte hoataoortea Tiadea, waanran 

m s>m itatti^ «dbnuk ««iea te maken. 

t.\^VMi, X >a Oêêt-InM, op bei Smmdaukt cfl. Jmm, letid. 
f^»<n M ^«Mwy , r«i||. ea liS paiea van ^^^^^»S f *>■> eeae ait hei Ard* 
hwaM^iKmia ^ja4» p cia| < a J e nviar. Xen heeft er ia de n ah p h ei d froota 



lu t.>rtt b^ta.'k . tiabg Uii dorp « Ier plaatae waar voor 1000 jarea 



Je ^«M S(u^^;m<W bifWMie, «iei oaen de bee l d en van twee wachten, 

L A>% V^ SVDAif . batch in Ooê^ImdiS ^ o^het SaadoMAe eil. Jaaa, 
i«MÜ. f^i^\ ^oor tient^ JAfea» wae in dit bosch loo wdaig bout 
\^^K4«*iKk«• . 4a4 nam bei« wihk ava hei aiet geheel nitpntlen , eenige 
t«jil lU r^Mit mvoil latea. 

L\>»^V\I>. ^. ttt Omt-imimy in de Z«e-Mm-CeMet , naby het 

l W^ltCv^UHk. .»ua a. in OMt-imJU.op bet 5iiaiaidbe eil. JoM , 
(v<uU. f^-^H^'*' /tvyfwfyfc op M rn , tef. S^etmjtoera , landt. Pomdajamg» 

l \\\t ^V>:vVMi^. sNfed d. in OM./aiïc, op bet Sundoichê eil. 
s'Uw . k\vMd. i^^*M^<r-Ittfin tst èm f ft m , reg. Soekapoerm, laods. iSi- 

iKti^imMff op het Smudateke eil. Jmta , resid. 






LEA. 



8T 




LiWOB, L4WMS of L«WAS, Kei^ m Ogêt-ludü, op htï Suudatehe 
•L Jmm , m. Sberaisrta eo Madio» ,8 a. N. O. .Tan Soerakarta, 

Irt is cca TmlUan , wdke nof in de iaren 1804 en 1829 , hevig 
§nmé beeft, van welke aitbarslin|^ de ^ren nog kenneiyk en 
mn. Alboewel niel by oitftek boog , k deie \ierg aan den 
w breed ea nilgettrekt. Van desen berff, in welks nabyheid 
m siykbroonen sQn , gaat in de resid. Soerakarta een bejoeg* 
Zuidwesten , die aan de Znidkntl , in bet gebergte Payer- 
Aan de oostelgke belling van desen berg, in de resid. 
syn eenige orerbiy&elen van vroegeren tyd Toorbanden. 
In ds nabybcid TÏel in bet jaar 1828 , een gerecht voer , waarin 
ét Bini uliuu M , onder Kanto OiaoM en den Paisbaaio Sbsaio, door 
ém PsasouM W i i a a a Naaoao , aoodanig werden geslagen , dat bet 
liwo ftmsn Baanwcmks pinkte, om te ontkomen. 
UWOK, Md d. ia OoU-lmdÜ, op bet Sundatehê eU. Jmpa, 



LAW0E9, Lawb of KiiUE, seer klein eil. in Owt-indiff in den 

UblMl^^fdb^wl, R. O. Tan Obie. 

UWOER, bctv in OoH-lndÜ, op bet SundoieJke eil. Jam, raid. 
t--* A^. ^^ — 

0^ dan SI fcbraary 18S7 is een j^edte van desen berg ingestort, 

een kampong van aebt buisgesioDen , met omligsende ryst- 

an vee, gebeel verswolgen en de rivier Tji-Dienklot 

• p geJi uo gd werd. Reeds voor langen tyd bad men in dien 

ben eeae sware scbenr ontdekt , waardoor selfs baffels heendrongen . 

CiTATAA, kaan in Oo^Indü, op het MoUJttehe eil. Maanulanao , 

•M de WartkasL 

LATE, disir. in Onirlniië, op bet SmuUuehê eil. Smnatra, ads. 



LATB, a. in O^gê-Imdië, op bet Sundat^ eil. Sumatra, ads^ res. 
Mn Ê gk m U m, distr. £ay«. 

LATB (DB) , rir, m Oui-Indti, on bet Sundatche eil. Simatra , 
■■ it Westknst, in de ads. res. BenoKoelen, met eeoe snidwosteiyke 
tyjag in de Zer-wm-Jova nilloopeode. 

LATBIII, eil. in (htt^Imdië, in de Zee-^au-Jawa , aan dei Zoid- 
«otkasft Tan bet eil. Ctlêbe$, tt* 91" Z. B., i^T 3(r O. L. 

LAIHOE, end d. in Oogt-Iniii^ op bet i^MndcueAe eil. Ceramy 
urn de Zndknst, Un W. van bet d. Tèboewa, | myl O. van Folio: 

Het was een seer vermogend dorp, seer aangenaam aan eene bogt 
fel^ICB. Hem tride er ia bet begin der acbttieode eeuw wel ISMM) inw., 
tader wdkc vele vrouwen en kinderen , doch slechts 394 weerbare 
■inen en naaaweiyks 70 Dati*8. 

IJLTFf, d. in Oatt-Jndië, resid. jimbon, op bet Kólmkseke eil. 
wfciêoaM, ep de kust van JVttoc^ gesp. O^li-Ala, 

LATTATlMIG, ond d. in Oott-IndÜ, op het ^andbscAe eil. Java, 
miL P re mmmr Atyemi i e h a pp e H , rtf, Siekapoera, 

LAZABÜSHUIS, voorn, gasthuis in bet ffederhmartier der prov. 
Cbask. Zsa Miutbi (Ds). 

I£ êi LiA , onde naam van het water as Es of Ia , prov. Prietiand , 
WB iiii.n sommigen den naam der stad Lieeuwarden willen hebben 
%lsy. Zie bei art. Eb (Dm). 

114 {DB) of na Lsa, voorm. riviertie in het graafii. leerdbm , prov. 
Ud-BtUamd^ dat, naar sommigen willen, aan de regtenyde van de 
^il, acb bcMdai de stad Leetdlun, in die rivier sonde ontlast hebben. 




LIA. 

^»*-4a. rrr. m OÊÊÊ-imdü, op het jémlkcmteht eil. Boero, 
Zi| «ntt^m^t Bei ondencbeidene Ukken uit bet 
■ntddgke jigting , ten Oosten ran de 
•Lasarua nit. 
.YcrfrrlB«if-6«MM , kol. Smrinamte, 
:vapB WÊt étm r^tg^ palende N. aan den Atlan- 
■e 3nBi^ . j. an ib ^iaataaéjt Providence, Z. aan oonitrare- 
ijma. IF. an m ianiwiofliH G«Ml.lBteot; 9350 akk. rnwl. 
A^g^ai 1. ■ hktr faÉif , rnd. ^aini, op bet Mohtheke dl. 
am de Zaidelyke Vnst. 

ia den M§imhtrkt Afckifelj op 

, kd. ^«rtnoflie, 

les K. aan den Atlantiacbe 

Qyde, ten Z.aan onnhgegeren 

' ; 1000 akk. froot; met 

.. vaaroii bet eil. Bmljmn^ m 

. T^. ia O^'Imiif, op bet Srnm- 
~ ~ in twee onder- 

eü. Joca, Rtid. 

, ab: Sadjira, Le- 



eü. Jawm , retid. Fan- 
f , enderafd. Ze6oi, 

f. ^ ^ . w is «ar ivMir mhs» amaxadt . eeae Tallei , die , 

«.. rw«t... ;«rt:M . «vn iK.sMii*i|iiL ^rfT«iii«t : ildaar is een fort 

«.^. ... -s^.. ••-, •• «MC «ft.<ininf- iivr orx Adsfstrnt-Resident. In 
:t •.>«.£«..• jU ..•5..>M..^«unjuftii matr'mt aen koolteer maakt. 
. .. vj^. . ■ '<«■•'•. ^ma». V a:«< SuMÏBKbr eil. Jora , resid. Ka* 

w« *>. «s. f«< urn. 

. o.\.\^ !\.Vi i'^rv; JMT- 'j /«K-^'M». ^ bet Sundaseie eil. 

')k «a^. X «É«<«..A 4 J^^ .>ivif.tf»(K.-*.&un . als: Lebak , Kont- 
^ *K •.•^ 
>\.xcs'. > • .•^''«M ^-ssjT a thêi-lmdaè, op het Sundatckê 

.>,\.. :\k > • .uM»..s«M. i. 'ja O^jift'Iudiê , op bet Jfo/iribcAf 

•.»«.«« «!v. t^vArM .-? i.' k*j9« Tas ffifoe. gesp. Oeli-jila, 

<>s;''v•.^^\ *c H M '..x«ti.<«&«ss.. nv. in hetgraafs. Zul/ji&eiK, 

««...« .^«te .-t '. M< .'Ï4«r\.tjrii«>^nvi uit de Slinkt Toorl- 

X .. ■ ..» *.iv jKvi-i*-.-^'!/*:? ^•r--°J voortloopt en lich, even be- 

V».*. ^u.*:iv VI .■ '..&a*t.<^&sac^ . kortheidshalve de LEtinnoo en 
«^.-•«^M.t. .•u\v«(.ii. Aft-.-uoi; bruj in het graafs. Zutphen j prov. 

I MMoy ■•. *9 itiii. >.V >4a B«iroi!o. 

\..v s.j;; K<ti io Aj-oiiUerbeid . Jat zij in het graafs. Ziitpben 

nk*i»iiwti<|j y^««vtt jv<i( iwfc «en spreekwoord, waardoor uien aan 




LED, 



«■nl, die in de uitvoerioff eeoer Yooq^eoomen saak, tonder dat hij 
W wêi «cei y cenige i erhioderiog itaai ta wacbteo , gewoon is te zeggen : 
Qijsgi mog wUi omer de Lebbimgbma. Dit spreekwoord heeft lyneo 
f yo og i« danken aan een geval, dat in den oortog van 1672 en 1673 
lAenrd is, toen de MansUrrsche troepen begonnen badden dit graa&. 
■ te rakken , en de vooraan liggende vesting Grol reeds vermeesterd 
kiAiea. AU wanneer eene Tyandelyke partij, nit de gemelde stad 
liMfB^r • over het Enorloscbe-Broek , eeoige koebeesten , te Ruario 
kait gcaaaki hebbende, met dexen door die weeke en moerassige 
lindititek , derwaarU niet konden terugkeeren, maar den weg wil- 
de acacn over deLiaaucsaM, alwaar, sonder dat sy bet wislen, eene 
ftialKhf party lag, welke ben aanviel en hnn al den bait ontwelt 
êfk. Men Toeat dÜMrby , dat ook de boeren van het gemelde dorp, 
Mt droefheid de vyaoden met hunne koebeesten liende vertrekken , 
hm kadden aageroepen : • Gtj s$jt nog niet wer de Lehbingbrug ,** 
naderhjuid , in soortgelijke gevallen , dit spreekwoord gebezigd 



LEBEN-BOUTON , d. in Ootl-Indte , op het Sundasehe eil. Jaea, 
icsid. IHeejekaria, 1 paal N. W. van Dekso, 1^ paal van de Pro^o. 

LEKIHA, Kefe.tsFiniT of Zoidbobk, kaap in OoMt-lndië ^ in den Mo' 
lahde'Jnhifel , aan de Zuidkust van het eil. Temale. 

LEBtWAKGOKG , voorm. d. in OoU-Indië^ op het Sundawhe eil. 
Jmm , rcsid. Prtamger-ReyetUiekappen , reg. Tjanior, 

Dit d. is door de uitbarsting van den vulkaan Galoengoen, den 8 Oc- 
teher 1822 , geheel verwoest , terwijl alle de inwoners daarbij zijn om- 



L£CU(DE),nT.,prov. GeUerUnden Znid-Holland, ZieLBK(Di) (1). 
f JCfK (DE), riv., prov. Jfoord-Braband , die met onderscheidene 
adcrfjes in het (herambt -det-Lands-van-Cvyk uit de PeeJ voortkomt, 
■rt eene noordelyke rigiing langs St. Anthoois in de souvereine 
hecrL van Bosmeer en vervolgens , in die zelfde strekking , door het 
Be de s am bt d ee ï »a n ds-van~Cujk loopt , om zich by Oefiel t in de Jfooa 
•• «ntlasten. 

LEC&IA, Lat. naam van de riv. sa Ln, in de prov. Gelderland 
•n Zmid'Bollmmd. Zie Lek (Db). 

LEDE , LaacB of eigeolyk bbt RBor-vAiHTBa-LzDB , voorm. graafs., 
pwv. ZmU-iielland. Zie Lbebdah. 

LEDE oi LcBSB , eigenlyk Nubblbab genoemd , heerl. in de Neder- 
Betmme, prov. Gelderland, distr. Ntjmegen , kvr., arr. en kant. Tiet, 
gcBB. ITesIrfeii; palende N. aan de heerl. Lienden, O. en Z. aan Kes- 
W. aan Ingen. 
Dcae heerl. bevat de boars. Lede en eenige verstrooid liggende 
Bsen. De inw. vinden meest hun bestaan in den landbouw. 
De Herv., die bier wonen , behooren tot de gem. van Ketteren, -~ 
He R. K., «elke men er aantreft, worden tot de stat. van Maurik 
getekend. — ^ Men beed in deze gcm. geen school, maar de kinderen 
gcaictcn onderwijs te Kesteren. 

Hei gerigt , hoog en laag , tienden , land en erven , gelegen tusschen 
dos NuaaLtaB en den Rijn « zijn door Jobab en Willek vab Amstbl , 
dk een vrij etgengoed, den 18 September 1328 , aan Rbibald II , Graaf 
•BB Gelder f verkocht, die deze goederen, uitgezonderd de beerl., in 
nSS aan HnaBCBT vah LuavBn , voor zijn leven opdroeg. Onderscheiden 



■M 4c «1., «i dim wd MM Latt faipM «fi4M , n Ua. 



m 



LIB. 



^an deic poederen waren «Ie jyocdcren van Nufititw, die Hertog Rt» 
Yïm llicaBKiiEii vobStiijs» ^ckochl Uud. Vullens ecne quitanlie vai» 
vierden tcritifjn , 32CM} gouden schilden (76ü0 piild.) brdrajjcodc 
1546 {^^even^ tijri die pcnntn|}^cn door den Kapeilaaii \au de Yt 
van der Êfv , op bevel van den Bisschop van Ütrcchl, betaald, u 
de UetioQ tot dien koop lekcr (vebruikt beeft , een gcdc*?Ue dcf 
nin^cOf die hem bij hi;t nÜosscn êcr pandschap van Overijssel 
lijn gcjrcvcn. Eerst in 1370 werd Jon*;? , Heer van Liendrn , door 

Hertog van Gelre met bet buis Tcr-Leede, inel singels en bo 

niet het hooge geregt beieend ^ moj^elijk aU eene vei^foedi i 
hij van bel halve ^ercf^L van Lieuden afxag , betwclk hij iu 1377 
erfpacht genomen had. Sedert dien tijd zijn de lleeren van 
achter elkanderen beleend, en is Lt.db rncde in 1461 verkochL 
liet JoiAii VAU LotN, oudate toon van HfittssfRc ^ zich in 14129 Oi 
dood van zijnen halven broeder DmiL , Heer rin Liendenj beleeüi 
en WALiiAfE vAü Meors, Heer mn Bahr ^ verpandde Lbh in 1456 
llkiiunii^ Bis$ichüp van MuHateVf ïondcr dat wij weten, welk regt 
daartoe jrebad heeft. 

De huurs. Ltm of Lckdi ligt 4 u. N, W, van Nijrargen , 5 u. H, 
^an Tiel, { a. N. W. van Koslrren. 

LËDË, pold. in de JVedt/r'Bftittee f prov. Grlderlandp dïstr. ff\ 
ffie^eM , kw., arr. en kant. TtW, (jcdecllclïjk gem. fCcMteren , ged/ 
iciyk gcm. LientJen. 

LEDE, plaals in Deiflttnd ^ prov. Zuid-HüUand j vermeld in 
handvest van hel jaar 1199, (ycjcvcn door IhoE VU, Grmaf 
UoUand, aU gele|[eu ouilrfiil den ourapronu van bet riviertje de 
ter plaatse, vaar men thans nog den naam van OndcLïa 
Zie Ijii <üooe-). 

LEDE , d. in Oost-Indtëf resid, Temate , op hel cil. 
Taljnbii , een der Xoela-eiiauden , op de Oostkust van Oflebti. 

J^EDË (DE), voorm. riviertje in Deffland ^ prov, Zuid-üoU 
dat, naar men wil, haven Schiphiiden zijnen oorsprong nam, eS 
daar m eene zuidoostel^kc strekking naar Vlaardingcn vloeide , 
het vicb in de 3Iaas ontbistle. 

LEDE (DE), DE hut of at Lie, riv. tn Kennemerfattd ^ die ntt 
Spien'ngrnfer voortkomt, en met eene bogligc noordelijke rigling naar 
de Müoie-liel bopt en lich door dcic in het Spattrne ontlast j toQ 
dal de Veerpolder , die ten Oosten van de stad Haarlem ligt «o 
Zuid-Schalkwijk , tu>i<<cben het Sparen en db LmB gelegen z^n. ïh 
LtDE scheidt in haren loop de Wuert van Sparenwoude. 

LEDE (DE), riviertje in Rijnland , prov. Zuid-NoUandf dat f a« 
beuoorden Leydcn, omstreeks het Warmonder-hek, uit de Mare voorl-* 
komende , met eene noordelijke strekkin{r door het dorp Warmond 
vliet , co lich in het HaarUmmer-meer ontlast. 

LKDE (HËEnL1JKllEID.VAN.DËR.), voorm. beerl., prov. Zuid* 
Heiland, 2ic Lceboab. 

LEDE (DE HOF-), water in Rijnland, prov. Zuid-HoUand, 

LEDE (HET UU1S.TER-) of set Hois-tBa-LBE , ook wel het Hpta. 
LieaDBn of bet ilDis-Tv-LTJuan genoemd, voorm. adcIL h. in de Ifet 
fiefuire , prov. Gelderland^ distr. en U u. N, W, van IVijmt 
i«.^ arr., kant. co 3 u. N. O. vao Titl, gem. en i lu N. W. 

Ql k. il ^oor desen leer sterk ^weest. De Geldertchen hadden liel 
Ét, Ml Ac stroopcryen der Ulrcchtscheii te beloUcn. Het tras oen 



LEE. 



91 



fBiaarIe , grof eo dik vm mnren , hebbende op iedereo 
kkcn kasgtoren , eo nog eenen TierkaDtea , onder wel- 

kaacB, door eene poort, over eene TUie brug, in het kasteel trad. 

Irt itend in «eoo diepe gneht , die met eenen hoogen aarden wal 



mimfé van. Het geboaw via soo hoog, dat liet, van verre over 
ém K\|b, liptdyk gcsien kon worden, net wat een der oudste sloten 
iBgchial Gtldaiand, op welke de Hoeren tav Ltrdiii, eert(fds plag- 
tfli te wonca. Er is thans weinig dan itjne oude grachten en wallen 
ia over; cca cnkela tware steen ligt nog op de pUiats, waar de borg 
«ai sland. So mmi gen meenen , dat dexe steen , welke byxonder glin- 
ikert^diBmaaten soa bevatten. 

1JN<HETHD]S-TER-), voorm. adell. hnis in het graaft. Zetrdbm, 
tm, Zmid-BmUmmd, arr. en 8 u. N. O. van Oorinekem, kant. en 
I B. Z. vaa F um §m , gem. Lee^broek'Rm/ertkoop-tn'MMUeikoop , | u. 
u. vaa lioerDroek. 

LIDt-A€K£R of Liao-AKKU, d. in htlOptmmbi^ van het land- 
tm-G^è, prav. Nö^rd-Bfmkand , BenU distr., arr. en 4 a. O. ten 
Z. van 'aiTcrtomioicA, kant. en 1 n. W. van Boxmeer^ gem. Op- 
bêSL- Jmi k miê tm leétdtkêr, 1 n. N. van Oploo. 

HcB tdU in de kom van het dorp , 14 h. en 00 inw., en met het 
pek. Xfilinlosih, 98 h. en 840 inw., die meest hun bestaan vinden, 



., die alle E. E. xQn , onder welke 190 Commnnikanten , 
M p a r a chi e uit, welke tot het apost. vio, gen. van Roer- 
, dek. van Cayk bebooii , en door eenen' Pastoor bediend wordt. 
Ha kerk , aan de U. CAnAaniA toegewQd , is een oud gebouw , met 
taroi^ ca ocgcL — De dorpsehool wordt gemiddeld door een getal 
van JD laerimgen besoehl. — De kermis valt in den eersten Zondag 
ia SopCesnhcr. 
LEuBDUE, gedeelte van den Ayndi^ , in de Ifedeir-Betuwe ^ prov. 



LIOOKK, hmÊtkmOott^indii, ophet^nndtBsdbeeil. Java, res. Ta^al, 
Ükt hoach levert teer goede houtsoorten op en is voordeelig gele- 

gn in de nahyheid van de rivier , welke seer geschikt is , om het 

■■«elde kast af te voeren. 

LEDOE, reg. in Oatt-indüy op het Smmdaieke eiK «/om, resid. 



dii rtg. kahben , ten gevolge van den gevallen regen van 90 
COC Et JaaMf^ 1S49 en daardoor plaato gehad hebbende overstroo- 
■UBf « ecnige k rn gge n en wegen groote schade i^eleden. 

LKDORG, d. in Oost-imdu , op het SunJaschê cil. Java, aan de 
Oaaflaal, lands. Bmtakk, aan de rivier van den selfden naam. 

LEOONG (DB) , riv. in Oott-Indië, op het Sundatehe eil. ^wno- 
^^* aas de Oostkast, weUe met eene noordoostelijke rigting in de 
t bwm i mm -ÊÊmlakkm uitloopt. 

LEE (DE), riv. in Delfland^ prov. Zvid-Holland, die uit de 
E — s f ss f voortkomt , met eene oostelQke rigting langs het geK. de 
W en keC d. de Lier voortloopt, en sieh by de I^aoge-Brug, i n. 
Z- W. van Schipluiden , in de f^laardinfftehe-vaart ontlast. Hen wil , dat 
4c waccrtje een averblfifsel is van de rivier de Liona , welke hier 
^itMr moet festmomd hebben. 

UB (DE), geh. in Delflmnd, prov. Zuid-Holland^ arr. en 9| n. 
^«a 's tfmainiAaye, kant. en \ n. Z. van NaaUmjk, gem. en (o. 
^*mm dg Lier; nwt 4 h., 90 inw. en eenen koomnolea. 



» 



Ll£. 



LË£ (DEBRËE-), water in Vel/lamt, prov. Zuiti-ÏIolhinê, 
h dat gedleellc van hel riviertje de Lee, helvrclk vaa Lv 
Lee naar bet d. de Lier loopl. 

LEE (DE OUDE-), valer in Defflavd, prov* Zuid-üol 
Z. O. van Ik'lft» uit de Sfhie komt, door Jiet Westcrin 
en lich in ïiet Oostermcer onllast. 

LEEBëRG uf Leoebg, buo^le in hel veen, in Het ding^p 
vclfJ f prov. Breittfitj 1^ u. Z. O. \an £iiimcn. 

LEEBËRriMEERTJËS uf LEBticiKEATits , drie kleine 
Itet dinjspcl Zuidetitvld , prov. Drenthe j in de nabijheid sm 
noemde boogie. 

LEEBYRAX , cil. in OoMt-lndië ^ in de 5b/i>*«e, aaa 
Oüstkusl van Bonieo ; 6° 1' N. B., 15li° 68' O. L. 

LEEFDAAL of Leefixile > adelL h. io bet Oterkuiartkr 
üireeht. Zie Lctctidaal. 

LEEG (HET NOORDER-), onbcbuisdc pold., ppov. F 
Oostergoo, griel. Feneerderadefl. Zie NooRDBatiwi (nrr). 

LEËGDÜUllSWOLÜE of LrtcnuunswoLbE , geb., prov. /"n 
Z even wou de» , griel. Stellingwerf -OoUeindc ^ arr. en IS u, van 
pcen , kant. en 'i ii. N, O. van OldeberkQop , | ii. N. N. VV. ^ 
tfendijkCf <naarloe bet beboorl ; luct 10 b. en bO inw, 

LEEGEIÜËËDEN , Lechiides (if LACESEPKn , d. in bet Wtt99t 
lier, prov, Gronimjm , arr. en 1^ n, W, van Grrminrirn , kan 
1 u. Z. O. van Zuidhont^ ffcm. en 1 u. Z. Z, O. vou jiduard^ 

Hel (jrcnst Ico N. aan de Mtitinikedijk en lon^t de Weer* ten O 
de Zuidwcndtng , ten Z. aan bet trekdiep , dal naar Stroobo* | 
len W. aan de Ooileilofjl. De bnizeniitaaQ er zeer verspreid , cA 
teller^ met de daartoe betioorendegch., de Fofrcrt, de F annek 
en de Mee] puit, vroeger alle drie berbergen of krocjjen Aft 
trekdiep |;ele{;en , 5i b, en ruim lÜO tnvr., die meest hun Iwitflil 
den iu den landbouw. 

Hel land is er gedL-ellelyk vrticbtbaar , uitgezonderd bet xuideiyl 
dcelte, dal xeer laag en veenachlig is ^ ^i*aar een walerniolen «taal 
er bet onertolligc waler uiluiaalt. Koordxaarts beeft men eertl i 
lagen klcigrond van oii^feveer 2 pal ui. ün daartinder roodoorn fif 
Men vindt er oiiderscbeideue kleine boogtrn. 

Bc Uerv., die hier liiO in getal zijn, bcbooren lot de gem 
icolde-lloooe-en-Leetie-Meeden. De kerk staal ecnioam en afg 
dcrd, nuddcn in het land. Hel \s een kïcin gebotiw, zonder lac( 

De Doop&gci., die er 40 in getal z^n, bebooren tot de g«l 

De dorpscbool wordt gemiddeld door een getal ytm 00 leerl 
bczocbt. 

LEEGE>MEER, \*alef, ftov, Frietland, kw. OosUrgoOj grtet« 
tumadeetf uitniakeade de verbinding Insfcben bet Aaltjetm^i 
Ztpartehoek j loopende noord- en xnidwaarts. 

LEEG-EN-HOOGKERK, kerk. combinniie, prov. Groningen, I 
Van Groningen , liug van Zuitikorn, 

Deze Cümbinatie beslaal uit de gem. Leeg kerk en HoogiLI 
welke ieder eenc kerk hebben , en te samen door ccncn Prediaai 
dieiid worden, die benrteling!^ door eene der beide gem. beroepen 
(oodat thani de Predikant van lloefikcrk ^ beide gemeenten b<N 

Men telt er 810 iieleu , onder welke 1 10 Ledematen , en hea 
l>*ce kerken* als: ccuc te Lcegkcrk waar vroeger de Ffcd 



LEE. 



93 



>, en ecse Ie Hoogkerk, waar eene nieawe pastorij it ge^ 
koBvJ en de Predikaot tegenwoordig lijne woning heeft. De eerste, 
^ kier kei leeraarambt heeft waargenomen , is geweest zekere Mak- 
Tvn, die teTrnt Njfherk bediende, en in de eerste synode na de 
lArtir, in 11^95 gehouden, geremoveerd werd, waarna hij eerst in 
kt uar 1S99 is opgevolgd door HBavAHHiis TaBoriiLis , die in het jaar 
ttti overleed. Het patronaatregt hehoort voor Leegkerk aan eenige 
ii|aetfnea aldaar, en voor Hoogkerk, aan Hejufvr. de Wed. P. 
wwsmcB , te Groningen. 

L£EG£ SCHOTEL , boerenhofttede in FiveUfO, prov. Groningen, arr., 
laat. en 3 n. W. N. W. Tan Appxngedam, gem. en 15 min. N. van 
iMprmiOT, ten O. Tan de boerenbofstedc de Vrct-Op. 

LEEfiETTAN of LiBaATTAH , dl. in Ooit Indië, in de Zee van-Cele- 
ia, aio de Oostkust Tan Someo; 4"* 10" N. H., ISG"* 26" O, L. 

LEEGKERK of Likuiak, d. in het fFetterkvartier, próT. Gro- 
■oiyn, arr. en 1 o. W. N. W. van Groningen, kant. en 1| n. O. 
Icn Z. Tan ZniJhom , gem. en | a. N. ten W. yan Hoogkerk. Hca 
teH er, in de kom Tan het d., S h. en 10 inw., en met een gedeelle 
saa bei geb. Gaickingadyk, 35 h. en 210 inw., die doorgaans 
haa btstaaa Tinden in den landbouw , waanran de opbrengst meest ta 
Gmaiagtn ter markt wordt gebragt. 

Hei dorfie, ten Zuiden aan den rUw^j^ Tan Groningen naar do 
L e e gd w u g, de Leegeweg genaamd , heelt weinig Toorkomen, doch 
beni kastelijke lioerdeiyen, welke echter verspreid liggen. De bodem 
bestaat er ut klei, doch in de lage streken uit ligle klei ea daaronder 
raod— r a (oer), en verToigeos witte vruchtbare klei. Onder de ligte 
kld, ia de lager bggende landen , vindt men derrie. Noordwaarts loopt 
de graad ailttgskeat op. De r\j weg , bekend onder den naam vaa 
Leegrveg, «aaraan ook voormaals de Woltegrafte, eene waterlossing 
■aar bet Adoarder-diep , sich aansloot, gaat bier dóór naar de Nieuwe- 
hrw ca naar Eaumatil. 

Se Herr., welke er 180 in getal i\jn, maken de gem. Leegkerk 
■il, welke, met de gem. Hoogkerk, de combinatie van Xte^^en- 
Bttghtk «itmaakt, boewei sy, soowel in armzaken als kerkelyke 
aakcB, ieder een aftonderlijk beheer hebben. De kerk, ten Zuiden 
aan den weg, die op haar westeinde eene kleine spits beeft, staat een- 
aaamop eene geringe wierde of hoogte, en heeft geen orgel. De pas- 
laeQ staat aao de noordsyde van den weg. 

De &. E., \Ma welke men er 4 aantreft , worden tot de stat. van 
Zaa flw gerekcad. — De dorpachool wordt gemiddeld door een getal 
van 40 Icrrliageo besocbt. 

Vaa aadi waren bier ook het Groote-Waschbuis en het Kleine 
▼ascbkais, ter plaatse, waar het Adoarder-diep de Lent doorsnydt, 
kdbead; ayadc voormaalseen eigendom van de Aduarder-abdy. Behalve 
de wierde, waarop de kerk staat, syn er nog vier andere hoogten. , LEBfi- 
osa plagt met Dorkwerd eenen afsonderlyken regtstoel uit te maken. 

la bei jaar 1901 werd dit dorp, loo wel door het leger van den 
fciiischea Stadhouder Hiiso tas LBissnica, als door dat van den Graaf 
« Oact-Fricsland , gebrandschat. 

UEGKEJtKER-M AAR , water in bet fT esterkwartier , prov. Gro- 
*i«a, dat met eene westelijke rigting langs Leegkerk in het Jdu- 
•md^ p ait loopt. 

.USuSTRAAT, geb. in het markgr. van Sergen-op'Zoom , prov. 
f, jiiT. ea 8 Q. Z. van Breda ^ kant. en S^ Q* Z. van 



91 



LBB. 



üergen-op'Zoótn, (jcni. ea W min. Z, Tao Ouetidrecht; m 
40 tnw. 

LEEGSTRAAT, b. of str«ai in de har, van Breda, 
Btahaudj aiT. fn kant. Bftda, ^m, *i Prittrenkayf^ 

LEEtiSTflAAT of Laacstsaat , pch. in de bar. TJin B\ 
Noord- Brtiband , F ierde disir., arr. en 2i u. Z. O. van fi 
en SJ^ ü. O. tan Ginneken^ (fcm. Gitm -en- Rijen y l u, Z 
waartoe bet behoort ; met 11 h. en 100 inw. 

LEEGSTRAAT-HAGELAND-EN-PLATLUIS, peh, in 
\an Ber^en-op-Zo(nn y prov. JVóord-Bratmud j, arr. en 8 u 
Breda j kamt. fn S^ u Z. van Berifen-op'Zoom f ^em. en 
van Osiendrecht i nicl 40 h. en 2ï50 inw. 

Dit geh. bestaat uit de buurten Lee^stratt, Hag 
Platluis. 

LEEGTE (DE), b., prov. FHethnd, kw. Ooster^oo, 
htmerland-en-Nieuwi'Kmiiland f arr. en 7 u. N. O. van 
kant. en 4 o. O. ten Z. van Dockamf 1 a. N. O. van Burutd^ 
bel behoort. 

LEEHEËItt, ciU !n Ooii-Indiêj in de Solo-see, N. O. v 
6** O' N. B., 156' 2' O. L. 

LEEK, naam, welken luen in vele kronijken en op oad 
alsmede nog wet eens by verkorting; {reeft aan hel d. Oi 
Drrtjttrfattd f prov. Nöorfl-Ilollnnd. Zie OosTriiLcRK. 

LEER, |;eh, in WaierUtndf prov. Noord- Holland, Zie 

LEEK (DE), ^cm. in het ff esterkwartierf prov» Grontn^tn 
Grunxntfcnf kaïU. Zuidhotn (1 k. d., 4 m. k., 1 ». d.), paleil 
nan de f^^ni Znidhom en Adiinrd, Z. O. ann de Drent«cbe 
Roderwolde en Hoden, Z. aan de DrcnUcbc gem. Nor^, W. aanl 
en Grootegast. 

Decc gem. beval de d. de Leek, Tolbcrt« Midwoldey I 
w o 1 d c , L c 1 1 e I h e r l en Z e v c n h u i x e n , beneven* de tO< 
dorpen behoorcnde biinnt. de Diepswal, de Holm, het H 
scheer. Oostzin d»c, Lutje-Üosiwold, de Weslerd 
een pedeellc tan Ë n ii ma I iK Zij lelt 804 h., bewoond door 88 
gez., nitmakende ecne bevolkinQ; van 47S2inw., die meest hun I 
ttnden in den landbouw. 

De lïovengrond van dr Lcbic is zeer zandig, veenacbtig en 
afgegraven veengrond. Zevenhuizen beslaat voornamelijk oit 
derijen . uit onafge graven en afgegraven veenen , nieesl bcwoooi- 
Véenbaien , veenwcrkers en andere arbeidslieden. De grond, die ui 
veen en toebereiden ondergrond bestaat, levert meest tand, ook 
mergel en kei$teeneii op. De grond (c Tol bert is xeer bost 
Euldwaarls becf\. men ook bier de veenen en noordwaarts de lag 
den en uitgebreide gemeente-weide, in de volkstaal genaamd de M 
scheer» Men hieft zelfs aan den oudendijk van Langewok 
dykstreck genoemd , kleigrond. Dit laatste d. ^las door lyn geil 
bet fraaiste van geheel Vredewold , maar wordl , door dien jaarllfk 
het hont gekapt wordt , allengs kaler en minder aangenaaid 
graote weg naar de Lemmer loopt door het dorp. Al id wol de Y 
gedeeltelijk uil hoogcn zandgrond , welke ongeveer 3 ellen bov< 
woon zomcrwater verheven is , en uit lage hooilandcn , behalve d 
acbtfgc dijkslreek blJ den oudendijk, ten Noorden aan de greossch 
Oe tandgrondcn zijn zeer boschrijk , de wel onderhondcne zandk 
a^u ook vruchtbaar , doch de weilaoden schraal , en de booUaodefl 



I.£S. 



95 



0«ttw«lde it omringd door vlakke, moerassige, lage landen, welke 
<saf rcorn vatcnuolen droog gemalen worden , en 28 palm. boven tomer- 
lyD. ' Lcttelbert ligt op eenen meer boogen, boschrykep, 



■mjüfta of landacbtigen grond , maar beait ook vele lage landen met 
Iniaca bovengrond of roodoom vermengd; in den ondergrond vindt men 
■ad , derrie en veen (ktien) , nit sommige landen baggert men selfs tnrf. 

In den oanniddag van den 11 en vervolgens op den ISJooy 1833 , 
il Mcde onder deie gem. by bel dorp Zevenbnixen, door storm en on- 
veder, m gelegenbeid van den veenbrand, bet veen in en de turf 
ia de veengronden in brand geraakt. Op een terrein van vier uren , 
Mies ét bevige wind bet aanwexige voor soo aan, dat door de 
èwgte van bet veld , in een oogenblik , het gcbeele veen , roet al 
ét Toarbanden aynde ond en nteow gegraven turf, in volle vlam 
ilsad ca een prod van bet al verslindend vour werd. Alies, wat 
ilagtca konde. vlngtte, om eene plaats op te socken , waar de brand 
Ml voedde. Hen droeg vrouwen en kinderen uit de woningen , alles 
aebicr Ulcade, om bet leven te redden. Door den wiod voorlgc« 
ilaod, naderde de brand de dorpen de Leek en Tolbert loo naby , dat 
■ca vaar dcu ook begon te vreezen en dtf ingezetenen bunoe goederen 
ter berging reeds pakten. Gelnkkig keerde men bet vuur door twee in bet 
laad ■tiindf watennolens. De scbade kon men op meer dan 100,000 gul- 
dens ftkeaea , 70 bnisen , 4 of tf schepen en een onberekenbaar aantal 
di^gwerkcii tarf en stobben bagger , zyn eene prooi der vlammen ge- 
vofdca; tarvyl drie menseben op de bedroevendste w^ze bet leven ver* 
laren. Op vcncbeidene andere plaatsen in deze provincie beeft de 
stona, dcali^, geiyke ongelukken veroorzaakt (1). 

Ik Berv., die bitr 43ttO in geUl zijn , maken gedeeluiyk de gem. 
van Midwolde en de Leek, Tolbert, Lettelbert en Zeven- 
li ais en oit, en beboorrn gedeelieiyk tot de gem. Oottwotde-Hoo^ 
m i^ft Jf eedira- 

Db ft. K., van welke men er ruim 50 aantreft, worden tot de stat. 



mm gerekend. 
De br., wdkc bier 70 in getal zyn , maken met die van de omligt 
fcnde gcaa. de ringsjnagoge van de Ltek uil. 

Kca telt ia deze gem. 8 scholen, als: ééne aan de Diepswal, 
ééne te finumatil , ééne op de Leek, ééne te Lettelbert, ééne 
Is Midwolde , ééne te Oost-lndië, ééne te Tolbert en ééne te 
Xcvenbaisea. 

Dea 17 Febraarij 1838 is in deze gemeente een Departentent der 
Ui Ifnt van 't Jicemteu opgerigt , dat den naam van het 
Vredewold heeft aangenomen en 40 leden telt. 
d. aa Luk ligt S^ n. Z. W. tan Groningen, 2 u. Z. van 
, I B. Z. W. van bet Leekslermeer. Het is een digt be- 
volkryke en levendige plaats, vooral bloeyendc, door de 
veenderyen, welke men hierin de nabyheid vindt, waar- 
laa bet aöo beslaan en toeneming te danken heeft, en door de gemeen- 
, «elke bet vischryke Leekslermeer met de kanalen op Groningen 
Sr vaart van bier geregeld, vyfroaal in de week, eene wel 
'm^jmgU pakacbnit naar Groningen , hetwelk het verhlyf in deze plaats 
yatJyka veraangenaamt* 



■■>iM ^ am 11 M IS Amit iSSS M^fliilft^ 

■— f i m ail I I Q » — laiit n i i ii j m» mt, b. o. 



{fiptsilm in 
Cron. ISli. 



(UdMT dM 



94 

Bergcn-ripir "^ss^-^ts^ p^ri ran h^l 

40 inu. •^•f-r wa- > cf jfzct 

L KK( >• . •-.•• -tiuni ; -'m *tne jaar- 

Briihinh' 

Li:i ■' • 5 ! - i«.''-:*a van het je- 

JVooi'! .' •-•ssina . ifr een bezoek af- 

cii "2 — laax.:? ii:*M»terstniikrn van 

■wa.'iii — i '-i • •^««•ri . in groolc troepen 

IJ • . •• « »ïi Df*: éieni roode bes- 

Tju» ..:•— 1 «:: »":i r r-iadfjond. Het 

//r. ■ -1— •- »»iii- 3»t: verLoopen van 

va:: 

: ■•.■*••.• -: — :. 3iet lijn licnj 

V\ "•"--. » -" ' ït^c \an hel dorp 

--•UUT" -■ ■'••: V •■• dorp N ij t a p . 
/. - - -»c u. ••:-«-; Ter- Hei I . i-.>- 

i. - : - :." ». ï . - 'T K'haduwrijkt :•••«— 

.1-. • s: ' '~'a .Trt^in, een !<•. : .m 

•r -- ^ 5: *-: tjar Dreiilhe c:» .•- 

•- . - —au, . :■■« schcepsliniii,'/:- 

.-:■—' .* "-Tl Tin ^idwolde-en- 

.« .i -" • rxhir.alie is, woont 

-■1 «iTi z»j.irhij, inden 

-* •^— — s- ?jar n iul voorjaar en 

-.—;■' • f i r • . j f . en *s nainid- 

.» - ?»^ • :t -A-it . wi'lke in het 

' -ymrt^T -..» r -jfctf kapel Tan 

..... ^-.^ ..j^^r iC!i ei;[enaar, den 

- .:! r"ntf«nte overgedra- 

- ^m-n .it'hfUeiid dak , 

•.wiMi uur- en slaj- 

.4 •• ♦••n i" denr len 

' - • -- II* i.ir hol j»e- 

-.•'j%iacie bc- 



■ : Mjandaj 
^ -./«luw- 

• .T fl .>05t- 

'• 3 40 inw. 

. 13 voorm. 

-*.- even i<. 

• if vroeger 

• %-r«:«aarts 
.- :.. Vlied- 
-^ : de 

: : '•» er- 
.• . : - valt 
• r::. 



L8K. 



97 



I££I (DE) , water in de Vter-Noorderko^gen , prov. Noord-Hol- 
laJf dat , uil de Riu^tUot'^an-kH-Baartdorper-mter Toortkomende , 
ia rrnt oosteiyke rigtiof bexoiden de buiteodykiche landen en de 

MijlXt Undeo heenloopt, en tot het polderbestuur Tan de ff^etier- 

Aof^ behoort. 
LEEK (DE), vale.* in ff^ateriand, proT. Nf ord^Ilolland , hetwelk, 

CU de iloot of TrekTaart-Tan-Purmerende , nu het Noordhollandsche- 
Lioaal. en andere tloten te Ilpendam Tereenigd, van daar in eene snid- 
oMtelijke rtgting naar bet Noorder-meer irloeit, naby welk meer het 
ach io t«ee armen verdeelt, Tan welke de regter in het Ifoordermeer 
▼alt en de linkerarm ttiMcheu zijne kil en het Noordermeer een eilandje 
Tormcsde, met eene oostelyke rigting naar het Monnikemter en Toorts 
djöT de ttad Monnickeiidam loopt , en lich onder dete stad , in hei 
Momiutitudmmmer-fat ontlast. 

LEEK (DE BEDUKTE-), pold. in Bregterland, onder de Veenhop, 
proT. Jfoard'liollamd, arr. en kant. Hoorn, gem. Berkhout-en-Baart' 
d»rp: palende N. en N. O. aan de fiüitendyksche-landen , N. en W. 
aan de Berkhooter-han. 

Deae peld. beslaat , Tolgens het kadaster , eene oppervlakte van 
9 buad. S7 t. r. SO t. ell., waaronder 9 bund. 33 v. r. 30 v. ell. 
schothaar Uod, en wordt door eenen molen, op den Berkhouter-polder, 
van het orctloUige water ontlast. Het polderbestuur bestaat uit den 
cifVBaar. 

LEEK (DE KROniE-) , water in de Vier-Ifoorderiogyen, proT. Noord- 
lioilmmd, Joapeade van den Overtoom, aan den Hoornsche-weg , onder 
'Vi'ogaam, io eene oosteiyke rigting door de Oostender-landen, de 
baooea tan Aibfaixwoode , Houwaard en Hoog-en-Laag-Zwaagdyk tot 
Ül'ervcrslwar. 

LEEK (DE MEDEMER-), dat gedeelte der Leek, in de Fier-Jfoor- 
derkogfeu , prov. Noord-Holland, hetwelk voormaals in de Zuiderxeo 
■itvaterde , waar thans de stad Medemhlik ligt , door de vele indgkin- 
gen deels verloren gegaan , deels Tan naam veranderd Ter onderschei- 
ding van Ooster- en Wester-Leek — waaromtrent het twyfelach - 
tig is of üj er mede gemeenschap had — wordt «y ook welMiooBii-LiBK 



LEEKE (DE), ook geaaamd as Lbk, beekje, dat uit de heide, 
•ader bet gcb. Ter-Heil, gem. Roden, proT. Drenthe, voortkomt, 
ia «ene ■eordelyke rigting naar de greosen der proT. Groningen loopt; 
aldaar tosicbcn de Leek en NIctap, in eeoe nQordoosteiyke rigting 
doorlotpeade, de grensscheiding tasschen Groningen en Drenthe Tormt, 
ea sich, l n. N. O. Tan het dorp 4e Leek, met het Leektter-en- 
Zereukmister'diep Tercenigt , daarmede door het Ltekstermeer 
hrcavlocit; daa langs de Munniksloot en de GaTC Toortstroomende , 
k^ de Paaaekoefc , in de Treh/aart Talt , welke Tan Groningen naar 
SCraoèas loopt. 

LKKKRBBOKK , niUUkende hoek in de Zuiderzee, aan de Zuid- 
bit \nn Drtmterhmd, prov. Noord-Bolland, by het d. Oosterleek. 

LEEKERHATEN , haventje in de Zuiderzee, aan de zuideiyke kust 
Mm Drttrtoriamd , 3 min. N. van het d. Oosterleek. 

UEKERSLOOT, water in Dregterland, proT. Noord- Holland, syn 
Wdb ■cniende aan , en in eene zuideiyke rigting naar het d. Ooster- 
Uk iaapende, waar bet xich in de Gemeente-poldersloot ontlast. 

UfiKSATERKOGGE of LBiuAna-AaaACBT , een der Fter-Noorder- 
i^n, fwar. Nond-B^dland. Zie UooawrovDEaKoaatii. 



LBE. 



letar 



LEEKSTKR.Efi-7.EVEPïflüISTER4)lEP (HET) , Tau-i in bel 
terttnarWerf prov, Groningen, gegfawn t*r arvo«rïo^ der Ni 
veenen , waartan het vrocjg«r het UooroDief «as , en dien 
dnigeode. 

Dexe Taart gaat in «ene noordoosleUjke strekking door de 
heeneo ; vcreenigt iich aan het einde van best dorp met bet ai 
rii).4j«k3n4al van TolWrt en mot Uet riv. Leekt ^ en xet door i 
en aankouiende tchepi-n gruotc Uveodigbcid ann de T * ' '' 

LEERSTER-MKER (HET) of SotTE-iBt* , tneciriu I, I ,i¥i 

dtnveidy pror. DreutJé^f op de grenxen der pror. Grottiatjtnt ^ ^ tt, 
Yan bet f»rornngcr darp Je Leek en J n. N. W. van bei Drenl 
dorp Rodcrwalde. Het li^l, met uittonderlng vao «en klcia 
gelieel binnen dn {jrcnicn der prov. DrenlUc. 

Dit meer ia zt-cr vischrijk, slechts f^cn half uur lang en cien \i 
lier unri br«ed ^ niet diep on met vlakke oevers , met dek -riet 
broekige vreilaoden omgeven. 

LEKMIAR (DE), eigenlijk oi Lijmaab , tban» de Lt£M-a4Aft 
naauid, waler in fhelgo^ prov. Groningen , dat, ^ao G 
OKode <, in eeoe zuidoostelijke f trekking dwarK door het Vi 
tnatr , toorbij Oldekloo^ter naar Uolwierda loopt , en tich feu 
van dat dorp in de Uetkt ontlaüt. 

LEËIICL LË (DE) , Jidell. hav«. in Zallandf orov. Ovtrijttet, 
kaut. ^n S| u, O. van ZttolUf gem. en i u. W. van üalfitm^ 
de Vecht. 

Zy beslaat , mei Ak daartoe beboorcnde grondeo , «mm o^ 
van 117 bnnd. 2tS v. r. ^5 v. ell.^ en was oo het middeo der 
«CBW een eigendom van den Heer Eoldcwijji jAxoa Baron M 
wien» geslacht zij tot nu toe verbleven is, wordende ly thans hen 
en bewoond door den Heer Fvcmbik CaaMTiAM Baroii Mi:t.Bar f AH ii 

LUMCOLB. 

LEEtfDER (DE) of aiLiEaDB», hoek in het graafs, Ztiljth^n , fnr 
Oëldtrlandj die langs het hui« d!e Leemkuil loopt €n , met ficne oMir4 
vre»4elijke rigting, naar Toldijk fchtct, waar tij tïch tn da IJsenvpêf 
der -beek ontlast. 

LEEMKLADDE, rigcnlijke naam van het geh. ds Klad , id de 
Steenkerge» , prov, Ffoord-Brabumd. Zie KtA» (Da). 

LEEMKUIL (DE), ndell. h. in de Oeer-Setutee, prov. Geidrriamd 
dislr., Aft, en 1^ n. N. M. O. van ISijmegeHj kant. en l£ o. Z. 7t, W 
vafl tht f (?*'"'• Bemmd. 

LEËUKiriL(DE), adeU. h. op de lifmers, ftoi , Gelderh^d , ét^ 
Doeibotgk-en-Zetfenaar , att. en 3^ ii. Z. O. Vüi jérmhtm, kanU, ycoi 
en { ». Z, O. van ZevefMar, 

Dit adell. br wordt tban» in eigendom beteten door Hevrouwa 
douairrèro vaü Weilcr. 

LEEMKUIL (DE), voorin, adell. h. in hel graafA. Zutphm , kw« 
distr., arr. en 5 u. N. van DcettHchem^ gein. en ^ u. W.van IJengetéö 

Ter plaatse , vraar het gestaan heeft , liet men thans hoogc popo 
lieren «taan. De daartoe tiehoord hebbende gronden « beslaande een 
oppervlakte van 99 bund. 54 v, r. 00 v. olL, worden thans in eigen 
dom l»eictefl door den Heer Baron vaw o» HnMtr, woonachtig te Iti 

LEEMKUILEN , verkeerde spelling van KicftLULi^n , cene plaali 
de Oeer-Felutte^ prov. Getdertattd, Zje KEEn^riM, 

LEEMPUTTE (DE) , poel in de heide , iii de .Vrijen} ran V ffertc 



LBB. 





USlISKÜIUli, «dl. io iW Mwtrü mw '# ifférfMtnèofdk , kw. 
r«yiiilB»^y prav. Jfpord'Bnbmmd, ikrdê dbtr., arr.p Lot. «b S u. 
L Z. W. %ao Mi mtlkt mm , gcm. eo dO nio. sran ZImmn«^ ; met Sb. 
CB 14 inv. 

LEEMDE, Mi. ia da Mêüerii^mn 'ê Htrtogmbomk , kw.Pg^iland, 
pTOT. Nmrè-Bfwhamdf Derde dittr., atr. JBi'iidA#Mii, kaot. jiti^n 
(7k.d., 30 a. k., 4 s. d.) ; palende K. mo de (pcni. Heeie, O* as Z» 
■■■ de gUB. Seaf M >donk-Sterkieltcn4»aitaI , Z. aan de Belgiiche prov. 
Limiwri, W. aao de gem. fierkel-es-Sahaft tm Valkeotwaard. 

Dfeu geai., vdke met de fen. ifeeae da katrL.vao Heese-en- 
Laeade «itooaakt , bevat ket d. Leende, degeb. Leepderttr(|p, 
Oe»terik, Botebhoven ea Bruggcrknis. Z^ beslaat « Yolgaae 
keft kadaacr, ccaa oppeirUkte van 4688 baad., waaronder 4495 
37 ▼ all. belastbaar land; telt S80 b., bewoMid 
«tUBakende eene beTolkiog van ruim 1600 iow., 
bestaan Tindea in den landbaair, stjode deia 
«cgeM bare lekkere knollea, irelke ia de Hal^ery 
, aeraens bod smakciyk vaUea alt daar{ ineorl^ 
le|t BBca ar aieb toe . ep de veeteelt , bet b^enboDdea , bet wfe^wa en 
a vaar da labrieken van Geldrop en Eindbateo $ bevendieo worden er 
fenaaakt en naar llelUnd irenondaa; bier weaen eek 
ea kuipere, welke bet eibeabont«-daft bier meer groeit 
plaatsen , verwerken en er de aabarige plasftieo aaeda 
Kag werdt bier eenigen bandel gedreven in kaateo» talen 
l er «yn ook twee bierbraower^eo, twee windkoom- en 
baaeveafl eca res-elieniden. Foorkeen bad men er linnen* 
I Bant^iileekcryea , docb dcu butaan tbaot aidt meer. 
iaw^diaaroplaaalleJL.K. s^d, onder welke ruim 1000 Gom- 
kaalea , maken eeae stat. nit , die iot bei apoit. vie. gea. van 
*M fftHmfwmhntk , dek. van Eméktfe» bekoort , en door eenen Paatoor 
ea eeaea KaMllaaa bediend wordt. 

De «akale Herv. die er woeat, wordt tot de gem. vaa ütturtn-' 
Isiadi fetekead. Laasaa bad vroeger eea eigen Predikaat, ayode 
de eerste foweest JeiAwm lU»x t beroepen in 1648, '\ 1686; wegens 
de kraaksinnigbeid van den Predikant Eutk vss SraAiia , deswege oot- 
slagea in 1738, is bet eenigen tyd door AdjancL-Predikaaiea be- 
diend gewavdea. Jaasa Gbbistusii BAOcsat, vaa bier in 170tf naar 
Sometea-en-Lierop verroepea sljnde, is de plaaU vakant (j^blevea, 
tat dat a9 ia 1807 , b^l Haiai is gevoegd. 

■ea beeft ia daie gem. eene school , die gaasiddeld door een getal 
vaa IM le^liagea JkOMKbt wordt. 

Het d. LsDBi , eak wel LnaaBBsrasAT geaoemd , ligt 9\ n. Z. O. 
iw iiBibiniLa , 5 a. W. Z. W. van Asten , langs de Ryne-Dom- 
md. Mea lelt er 169 b. en roim 440 inw. 

Bit d. was vroeger eene welvarende plaats , waar babalve laadbouw , 
vrfa aattaaiara , voerlieden ea koopliedicofevondea werden , van dcpe 
harHiB aak bekend als TeuUn of Tktmtm^ p^ten sommigen in 
da m^aaa ia Zweden 4e gaan werken. 

■iddea ia bet d. beeft men de fraaie R. R. kmiskeik , in bet jaar 
U74 fib aaad ea onder aanroeping van den fi. Pstaos iagew^. Zy 
mt ap teaige bardsteencn pilaren en is voorsian van eeooo scbooi^ea , 
laim M Ned. ell. boogen toren , met eenen groeten kaop. Jkse tenn 
aaë« mf Imi laatst der vorige eeuw, door den blfkeDm in brand 
^Êièm f ca «ad taan goim ia kelen gf legd , docb ibartaes acbter 




LBL 



«cdcr fpocaig, bccrigker das It vorea , aü i9ae «Kb. D« kerk 
heeft gene orgd. Sedert de AefonMlae ia kd beat gcveni syode 
laa de EtmtWÊAem^ b sy ia ket jaar 179ft «edcagckeerd m ketbexil 
ca kei gcfarvik derft. lÊL 

Te Tarea kaddea deae liMlrtfa ccae kerksckaar, die^ omlicot bet 
j^ 16», gepbaM ins ia de kcide, taMckea Leeadei^Scrvp ea 

daaraa, veid de ackaaricrk biaaea kd darp 





Um. r. «i«. eü. 

ia de .■ny mj aaa 'MMtrUmemicÊtk, kv. 

pM<^ .1. !■ I Kmw.^ S| *.Z.O.^aaJe«A»ea, 

<• 4 a. I. I. W. ^am^éÉÊm, gaia. ea 1 ■. Z. Taa Xecadr. 

afkkw, oader 

t, bedaat mei 

I, dflooebo»- 

1^ ccoe op- 

Mniakte «aa 46 kud. 14 t. r. Ci v. dL, ea «cidi, ctea ab de ge- 
lada tiiMJfnn • iB ■ i g i ai iiM ki a ili a Amt dea Beer Jas DuaiaiK , 
Ibflaat ««• Tnu tm d^aaKBaa. Beer n^ JTe ej e e a - /ef a rff y voon- 
aaktig t» B<««e . dwr vieas cnea dik fckceAe faed aalaags verkocbt 
ia sia éf «nav dn- Tnppotea. 

m,\nnL<nLLkT, aaaa, «cikca ava ael ccaa geeft, aan de 
Las Aer ^na. i w d r > ia de Mtüj^ «aa 't AaritycaAaicè, k«. JPee/- 

15JE.XX&5TR1?. gek. ea de M^ipa^ taa ViTeTfiyeaUicd, kw. 
/Wil^vt. aea«. Jitii fcaiiiiJ, Andr dirtr.. air. ca i( a. O. Z. O. 
%«ii f -m^Mka , kaal. <a S a. W. Z. W. vaa .^Mèem, gcm. ea | a. 
r toa U^méi: Mt 74 k. ca aa aiiui 4» iav. 



i\4. knteak k«r Mf dakaaa^ ^aa ccae kapel, ^aa oads iagewyd , 
«a«^ MOTiMpcaf^ der Wade BaKgc Teaiiirwaa » éeu Domper ea Jen 
MMf. Aaa «leae kapd ia ccrmds eea «d Tc araic a heaifide of 



peicMcc^^akt mlickl « eaaiaa Ar iakaaxsica , sedert de Bdonnalie , 
dtMT BuimbA ptiJi ia t a a|ïa p!Bo:ca. 

Vne^vr kcc^ kaïr aaede ccae tckaal bestaaa, doch dea» is olet 

LULXIIUrS* kaan. ia TaJimUae, pror. OwerijsMel, arr. en 
4| «. tea N. ^aa ZwêIU ^ kaal. ca 2$ a. Ica O. vao VoUtmkott ^ 

Li^HuO^FiHET), vaacWa keft Hm-n-RauuAAi. genaamd, adell. b. 
éa ar Uk-« vaa fffcda, pmr. IfmrdStwèmmé , arr. ea 4 o. W. ten Z. 



LIS. 



101 



rm BrOay k«at. eo 1^ o. Z. Z. W. wm Omdudntk, gen. JIUêêu- 
im f m -Nüpemf | n. Z. vao lUwfwUal , aao den wcf fan N|ipea. 

Het is een omvaterd huis, al vaar de Heereo vao Koteadaal eeriydi 
kio Tcr^lyf pUften te boodea ; beslaat eeoe appervlakte van 17 bnad. 
19 ▼. r. 88 ▼. dl., en vordt tUas in eigendom btKten daor Mevranv 
de wedave H. J. Weuanai. 

LEENUEKREHPOLDER (DEN), pold., in den H^ehtU-^wmmél 
prtiT. Zmid'ffpllamd, air. Doférecki, kant. Oud-Beijerimmd , gam. 
G mi étwm ard ; palend* N. W. en N. aan bet Spai, O. aan de. Haven- 
vaa-Goodsvaard , «aardoor liy van den Noordpolder-van-Goudswaaid 
en den Molenpalder-Tatt^xondsvaard , jraidieiden wordt , Z. • O. aan 
den Ouden- Koomdijkscbe-polder , Z. en W. aan de Lands bekade GoraoSk 
Dese pold., die in bH jaar 16d8 bedfjkt is, beslaat voli^enf bat 
kadaster, oene opperrbkte van 313 bond. 52 v. r. 54 v. tU., bt^ 
vat slecbu ééne boerderij , en wordt door eene sluis op het Spui , van 
bet overtollige water ontlast. Het is een particaÜer eigendom. 

liEEKHOF, laadh. in de Meijerij wam 's Heriogemhotck ^ kw. OitUr- 
mtjk, prov. Noord-Br^kamd ^ Derde distr., arr. en tf u. N. N. W. van 
Emdkowemf kant. en S n. W. van Oirteiót, gem. en | n. van HÜ^ 
% < ait m k * t kf m bet geh. Brtthee$. 

LEENHÜIS, landboeve, prov. FnetlamJ, kw. Zesenüoaden, griat, 
Ütim gr rw itt l , arr., kant. en 3( u. N. van Htertnttem, | u. K. W« van 
jékkrmm^ woartae bet behoort. 

LEENS, kerLriag, prov. (fromingem, klass. van MüUeUtmm. Man 
telt er nnn 6000 sielen , onder welke ttOO Ledematen. Zij bevat da 
9 volgende gem.: Hornhnisen-en-Kloosterbnren , Pieterbn» 
ren-en-Wierbnisen, Westernieland-en-Saazumb uixeo » 
Warfbnisen, Webe-en-Zaurdyk, Leens, ülrum, Niekerk- 
ea-Vliedorp en Vierbaixen>cn-Zolikamp, en beeft dertien 
kerken , welke door negen Predikanten bediend worden. 

LEENS, gem. in HunsingOf prov. Gnmim^em^ arr. jipptngtdam , 
kaat OmdeTént^m (1 k. d,, 5 m. k.^ S s. d.) ; palende N. aan de 
gem. Kloosterharen , O. aan Eeorom, Baflo en Winsnm, Z. aan 01de- 
bore, waarvsn bet door de Hunse gescheiden is , W. aan Ulrum. 

Zy bevat de d. Hensinge weer, Warfbnixen, Hoorn, Wehe, 
Zonrdyk en Leens, benevens de onder dese d. behoorende 
baurs. Groote-Maarslag, Kleine-Maarslag, Schouwen, 
Schonverxijl , Roodehaan, Barnegate, Stoepen, Katlen- 
horg. Douwen, Martelbuixen , de Volge en Gryssloot. 

Deie gem. beslaat , volgens bet kadaster , eene oppervlakte van 
9697 bond. 83 v. r. 93 v. eU., waaronder 3626 bund. 40 v. r. 81 v. ell. 
beiaslboar land ; telt 538 h., bewoond door 587 huisgex., uilniakenda 
eene bevolking van 5160 xielen , die meest hun bestaan vinden in den 
landbouw en veeteelt. De grond dezer gem. bestaat uit xavelacbtige 
klei , en lager uit xand en kchelpeo , en op sommige plaateen uit 
roodoom en ijsererts. Naar den kant''van Zuurdyk bestaat hy uit xwara 
klei , doch aan de noordzijde is hy zavelachtig. Men vindt er de volgendo 
übrijken, ab: 3 kalkbraoderijen, 1 scheepstimmcrwerf, Spel-, 1 pel- 
en koren-, 1 hontxaag-, 1 olie- en 4 koren- of roggcnioiens , welke 
alle door wind gedreven worden , 1 mosterdniolen en boekweilmolenary ^ 
^j afwisseling door een paard in beweginj gebragt wordende. 

De Herv., die hier ruim 2450 in geUl zijn, onder welke 820 Le« 
donaten, maken de gem. van Mensinge wccr-en-Maar's 1 ag , 
Varfbaixen, Wehe-en-Zuurdyk en Leens uit. ^* 



LIB. 




830 ia gHal i^a , 

w dke door eemtn eigeo 

tol de gca. rwm Oro- 

Mca er aaetroli, büio or M i tot de 

Mem tdt er 4lt H. E., «dkt onder de 

én lot de i io |M o ynt ▼«■ Croaóifeo 



I, ob: cCDO te Leens, eeae te 
Éc. «ne V I««Tdf k, eeae te Worfkvisen, oeM te Schoo- 
'sf 1 CS «eae te leasisf evcer, 

r«^ ^» « " ~ _ 

ê. Lbs, wm^^ Thoiw oi Lno, Qgt 7 «. W. tca N. 
S ft. W. S. W. «Bo OteêeiécaAHB, op 





de 
de attd T» dea Pireost der 
vod hooRrm oudeidoni eo 
tiOMJjfcworiiTtr Eao, onder 
• Jb-ms rew tea tijde dft 
do Heerai rao 
f e i i oU eo goverot üjade, 
et 1^ iiaiaer T^tii! opfeboovd ii. Het veo , ico 
der TTiftBMiS co ia dr «aOotie ene itaoodo lieerlykbeid , 
1 cvK mamni Êgkavgt ea tcèepfev^ heeft onder het Hoaver- 
de algeflieeiie aaofpraak der Rod|ere|*- 
tn «B €» «a. ' jyea it de Barae. Xca telt er, in de kom Tan brt d., 
9^ W. «e ^i^ ip«^ «a met de kerkcfijk daartoe behooroode hoorK. 
1L«A»«>i>rrf , ^ra'oen, Leenster-TilleD , Gryiiloot, en de 

f^- ^ ir«*te-l»xv, de KletDo-Hoov, eeo gedeelte vao de 
M m dr Tal^«. IM h. ea 970 iow. 

_^ *«^ -. &t hkr 700 ia getal x^ , onder welko 100 Lede- 
•i^ « «iiJk» tcse («au ott « wdke tot de klass. van MiddtUtum , 
▼"C '•^ Xowa, Ss^Mct. Dt eerste, die in deae gen», hel leeraar- 
vaappttMBss . » geveest HaasASün BtSKcaos , die hier io 

w tt hi« >ir 1011 of 1019 overleed. In de jaren 1600 

^** 9fttt «» T»m«-ir< aa4 act doe geai. Tereenigd; doch dit is 
'^'^ *«« .war 1i^ . :m« Bihhwi Ceasks hier Predikant was ^ ve- 
y ^^>^ a iluj o fcf i iLx . Bk rq|;t vaa coibtie aas hier vroeger io hao* 
^ ^«t H^ aèrl. ^rftbe^vo ^UKOOoaca tav Waai; thans behoort 
w fc**^ *** ****" ^Ma:« Br. Hesiooim tav Bolbcis. De kerk , TÓór 
^B rah^au-^» «ar dn B. ^nn tocgeaijd, it eeo fraai kmisgel»onw, 
y^ *^ ir W; ;iaar K!ti s ««2lao«d ca toen roet ten oilmontend orgel 
v!^^^ ''^ * ■ ^ »e»^.e Taa groole dalsteeneo, die aan bet kerkge- 
?jrj^ ^/i'sèr» |««Tra«d(«. tMOt aan, dat de kerk hier reeds xcer vroeg - 
^*^ r!>cjh»r bM<^ ÏW vtiKta. svrare stompe toren t»erd voor eenige 
>*J* - ^"nr*» iwreTjagbeid. let op de hoogte der kerk a^broken, op 
^•''w tKftn^ ^.,5,51,^ ^ecaaaaad maaracrk, met eeoe korle spiu, prykt. 
^_^ V '^"^ ^'"^ A%wcWii«aea ks eea mim geboaa , in de gedaante 
^''•^ '^«'cwc^M.^ aftadcrtarca of oigel, staande in de Valge, ten 



«• Ohi kirt ia dra ^ m mn ml i M htt^rderimff tan 
B^MÜwiil IMM Jcr M m i9r h* r t^ .- Tot A*h1 tw» 



•>u. 



Lil. 



1M 



H. TU Ua wtff. Doe sMf8Da«néo Rodde-Sehaur w«rd in het 
JMêr 1841 gdkovë. — De dorptebool wortk gtniddeld door «en gé. 
IaI Tan 115 leerliDgen bezochl. 

Tossekca Wei» eo Leeat , 10 nriii. Ion O. tcq Leem , lyo de twee 
Wtede ca frMtje wierdea , Leeiifter- of Toiof ter-wierden, gê- 
icfea. — Mco heeft Ie LoM éeae JMraurkt, welke op HemelTiiafti- 
émg Uivalt. 

Kr ie kier eea Deperteflaent der MaalselMipim : Tot Jfmt mm U M-- 
f ■>«!» (erestiffd, ketwelk deo 1^ AnraHos -1818 ie opjreriffi ea 
30 leden telt7 ** 

LKBISTSR'TILLEN, gcb. in tlunmufêy prov. Groniwpm, arr. en 
7 n. W. van jiffiMftdmm, kant. en 3 o. W. ten N. Tan CmderdemdtÊmp 
mem, en i n. Z. t«ii Xemt ; aet 3 h. of afaonderiyke fchnreo, bewooad 
deer 10 inv. 

Trocfcr warea hier twee brnggen of tillen ; echter is iSn «ter het 
Trehdicp door eeae klap- of valbnig verrangen , doch die over de Uoa- 
«crnjUier-Riji is eene vaste brog gebleven. Het is, vooral bii den 
winter over ijs , eene vrolijke en arak bezochte plaats , Ma een krois- 
valer, loopesde de noordmnn naar Leens, de ooster aaar Donwea, 
d« saidcr aaar Yliedorp ea de vester naar Ulram; ook ligt de ülra- 
mer schait hier aaa. Behalve vaa de herberg leven de ivwoners hier 
'vaa de aalvisscherij. De ▼roeger bier gêttaao hebbende, in 1819 ge» 
boavdc, heataaagawlrn de Windhondp » in I8il6 afgebroken ai 
aaar Leerdaa», ia Zaid-HoUaad, verplaaut. 

LEENST£R. WIEEDEN of ToiasTn-Wirikau , ook wel Timti»- 
WAavB geaoeasd, twee hreede heuvels niet ver van Leens, in HmnnmgOf 
proT. G rt mim fe m , waarvan de hoogte 6,06 ell. en 3,98 ell. hoven bat 
na^Mif tlé beloopt. Het ea^noek heelt doen sien , dat i^ vele dier-*' 
Juke en plantaardige aieststoffeo bevatten en beide opgeworpen hoog- 
tea zija. 

Hea wÜ y dal op deze wierden de Romeinen, onder Yimuirs; «ich 
ia het jaar 13 tegee den springvloed souden geborgen hebben. 

LEERAMBACUT , ook LitDEBiHBAcat of Lbisbbahbacbt genoemd , 
ona. aixooderlüke heerl. in het Land-van-Sirifen , prov. Zuid-Hol^ 
md , mr f, Dtdnchi, kant. 'iGramndttl, gein. ^ Groeeadéef-ea- 

Dese heerl. bevat aoeh d. noeh geh., maar bestaat uil eeoige vtr- 
Btrooid liggende hoisen. 

De Herv., die hier wonen, hehoOren tot do gena. taa 's (Traven- 
dtel-n^WiMrtckt. — De R. K., welke men er aaiMreft, worden tol 
de sUt. vaa Dardrttkt gerekend. 

Mtn heeft ia dese heerl. geene school , maar de kinderen genieten 
oaderwfis te *f Cnkw t m d u l. 

L££RANC, d. ia Ooit-imdië, op het Sundasehe eil. Jaea, resid. 
Soeraèiaym, waar eenige grafsleden sijn, welke door de Javanen ia 
hoogeeeregehooden worden, sooals onder anderen het graf van Poblbib 
DsvriB Lab&bib , ook Bavob Aoeae genoemd , eene vroow , die mei 
b* MoBLABA ved tot uitbreiding van dea Mam heeft hQgedragen. 

LEERBROER , voorm. beerl., gedeelleiyk in bel Lamd-wm^Arkei ,'pi' 
deelleiyk ia bet iMd-taa-Leenlam , prav. TLvnid-Holland , arr. ea kanl. 
Genadbrai, gedeeluiyk gem. Letrhfek'ÊUijknkoop'en-iÊiêdtUiOüp, ge- 
dcdteiyk gem. Sekotmrewoerd ; palende N. aan de heerl. Middelkoop, 
0. aaa Looadorp, Z. aan Oosterwyk ea Royerthoop» Z. W. aaa 
laakai&aak , H. Wv aaa liikerraid. 



1I»4 



L££. 



Dcie voorm. lieerl., beslttndi uit de po!il, Lcnrbroek ro Hoi 
Leer broek, en beTat bel d. Leerbroek, be n e rens ecnige versira 
liggende buizen. 

De Hcrv., die cr wonen, behoorea gedceUeiyk, tnt de g^m. I 
broek-en' Middelkoop f gedeeltelijk lot do gcm, Schoonrewatrd. — 
R. K.y die uien cr santrcft, worden lot de slat. von Gorivckem 
rckcnd. -~ Ook beeft men er een erkende grera. Tan Afg^escKeidefl 

Het d. IjCEnuroEK , volgens sommijren eigenlijk lirnittiBoit , 
3 u. N* O. van Gonnt^heiD, 2| u. vao Viaoen aan de Lede, vaaü 
bet zynen iianm onlleent. 

De kerk *lond vdór de Eefornialic ter begeving vao den Hoer 
Abkel. Ucl inleiden moest te ülrecbt , bij den Proost van Aml 
verkregen "srorden. De p£rsturij bad ocbt morgen lands , met een k 
buisje* üit die achl morgen lands , knii de Pastoor , als bij tijti 
biyt in zijne parocbie bteld , 40 gnld. trekken, liet koi^teriain 
betwelk ook door de Ileeren vas Abi.el Tcrgevcn werd , was tod kt 
vaarde. De kerk beeft eenen stompen lorrn, doeb geen orgfl. 

In bet jaar 1479 , hadden die van Si boon re woerd en Leerliri>ek 
bolwerk opgeworpen , waaruil zij veel srhade deden , aan de 1UI 
Jers. Die van Gonnchcm , de zijde van MjixtiaiAAn v*nOiMTENnui 
dende , kregen het in , en vervolgden de Sehoonrewocrders tot m 
dorp, en uteven ben lot in de kerk en op di'n toren. Bje 
Schoonrcwocrd «»cboten daaruit, en kwetsten eetiige Gorincbennn 
die lot weerwraak , Donderdag» voor Palmiondüg 1479, bel dorp 
brandden 

liet M apen van Lcihbhoek , bestond uil een schild van iilrer, 
twee getonde baren vau keel (rood), hebberide elk boven vieren 
' der drie tnudeo overdwars over elkander liggende. 

LEBn BROEK of het Laaceisoe VAN-LirnonoEE » pold* in het L 
wan- Arkelf prov. Zui'l-ltoüaudj arr. en kant. Gonnchem^ gem. i 
broek- Heijertkoop -en- iVvItielkaon ; palende N, W. ann den Lakerv«*ldM 
polder. Pi. aan Neder-Middclkoap» O. aan lloog-Leerbroek , Z 
Keijerskoop, W. ann Kwakeroaak. 

LEËUBROËK (HOOi;.) of dut HooctinsE.vAfi.LEtn>noEK, liQ né 
ting alleen hst Hooctiso genoemd, pold. in bet graafs. Leeniam, 
Zuid flollandj arr. Goriuchem ^ kant. Vianenj gcm. «ScAooufwi 
palende N,aa« Over-Middclkonp , O, aan Loosdorp, Z. aan Bruillil 
deel , W, aan Lrerbrork of bel Laageind* 

LEERBKÜEK-EN-MIÜUELKOOP, kerk. gem., ^rar. Zmd-ïïolk 
klass. van Gouda, ring van LeftflunK 

Tol deze kerk. getn. bcbnnrt ook een gedeelle van I<eerdani< 
bewoners V4H dit gedeelte worden gerekend als kerkeïijk te Leiiii 
bcboorende , uitgezonderd wat de bcdeeling btiuner armen aongi 
en Eutk* volgens eeni* ovvreetikonixit lijaichfn Leerdam en LsiaiM 
dJ, 28F.!bruarij 1789. Men telt cr 070 liclcn, waarwndcr i90 
deniaten , en beeft er cene kerk te Leer broek. De eerste, dl 
deze gcm. bet leeraaranjbl be*^ll waargenomen, ii ffi-wcrst Geh* 
WiLnELAi Swarts of SwARTE^tes , die ^an het jaar 1!585 Predikant 
wecst is van LEEnibotE en /Vieuwinnd, welke plaatsen de»iyds 
rombineerd waren , docU na de seheiding dezer plaaUen » in 10( 
bleef bij LzEniaoEK alleen bedienen, lot in bet jaar !ÜI9, toen by E 
ritiis werd. 

LEERRROEK-REIJEUSkOOP.EN-ilIDDELKOüP, gcm. tti beiiL 
pan-Afkelf prov. Zuid-IIoUand, arr, en kant. Gortnchem {}Q k 



LEB. 



lOB 



3 a. k., 4 •. d.),* palende N. aan de gem. Ueikop en-Boeikop, O. aan 
Scboonrewoerd eo Leerdam , Z. aan ]kedicfaeni-en-Oo»terwijk , W. aan 
Meerkerk. 

Dese gem, bestaat ail deo pold. Leerbrock, Reijerfkoop en 
Neder-Middelkoop of bet Laageinde-van-Hiddelkoop, be- 
val bet d. Leerbroek, beaerens eeoige verstrooid ligfjende biiisen ; 
beslaat , volgens bet kadaster, eene oppervlakte van 11S7 bond. 23 v. r. 
13 V. eit., vaaronder 1136 bund. 26 v. r. 58 v. ell. belastbaar land; 
telt 80 b., bewoond door 97 baisgez., uitmakende eene bevolking van 
000 inw., die meest hun beslaan vinden in den landbouw. 

He inw., die op 3 na allen Herv. xyn , maken de gem. Leerbroek^ 
tm-MiJUUlkoop uit. — De 5 R. K., welke men er aantreft, worden 
tot de stat. van Ooritiehem gerekend. — Men beefl in dexe gem. eene 
sckool, welke gemiddeld door een getal van 90 leerlingen bexocht wordt. 
Het wapen deier gtm. is bettelfde als dat van de voorm. heerl. 
Leerbroek. 

LEERDAM, Lcvb, Lidis of eigenlek bet Rict-vah-tii-Lidiii , by 
verkorting ook wel TaepviJ, voorm. graafs., prov. Zuid-ffoUand, thans 
ook voor een klein gedeelte tot Gelderland faeboorende , voor bet Zuid- 
hoUaDdscbe gedeelte arr. Corinchem , kant. Fianen, voor bet Gelderscbe 
arr. Tiet, kant. CuUnborg ; palende N. W. aan bet Land-van-Yianen , 
N. aan bet graaCi. Galenborg, O. aan bet Ambt-van^Beest-en-Renoy , 
Z. aan de Lrtoge, die het van het Land-van-Asperen scheidt, Z. W. 
eu W. aan bet Land-van-Arkel. 

Tot dit jpv^* behoorde , behaWe de stad Leerdam en oi^streken, 
de beerl. Scfaoonrewoerd en de bar. van Acqnoy. Het bevatte 
aUoo de tegenwoordige Ziiidhollandscbe gem. Leerdam en Sc hoon- 
rewoerd, en een gedeelte van de Gelderscbe gem. Acqu o j. De inw* 
vinden meest bon bestaan in de panrdenfokkery en den paardenbandel. 
De grond bestaat meest uit lage weilanden , die van bet OTcrtollige 
water, dat des winters, soo door den regen, als door de opzwelling 
der rivieren , veroorzaakt wordt , door behulp van watermolens moet 
bevryd worden. 

De Herv., die er wonen, maken gedeellelyk de gem. van Leer- 
dam en van Schoonre woerd nit, en bebooren gedeeltelyk tot de 
gem. Gtlleeom-Renoy-en-Acquoy. 

De R. K., welke men er aantreft, bebooren tot de stat. van Renoy, 
Men beeft in dit graafs. vier scholen, als: twee te Leerdam, 
éroe te Sc boon rewoerd en ééne te Acqnoy. 

Deze landstreek werd weleer een gedeelte van het alondc Teister- 

band, en geraakte, na het scheuren van dit graafschap , aan de Heerea 

VAs Atuu, , die het als eeiie heerl. bezeten , en als leen uitgegeven 

hebben : gelijk men vindt . dat het al vóór het jaar 980 , door 

HusAi , volgens sommigen den vierden van dien naam , aan zynen 

loon, mede Hiihah , of, gelyk anderen willen, Dooo genaamd, 

vn nitgegeven zyn. Anderen spreken van eene uitgifte door Jah I, 

die acdert het jaar 1008 tot 1036 Heer van /érkel geweest is , aan 

miea zoon FoLFiav; doch hoe het zij, de heerl. keerde, by ootsten- 

tcais van mannelyk oir , weder aan het huis var Abkil. Z|j kwam , 

dstr kuwelyk van Mabia vav Abkil met Heer Jar v&h Eshohd , omtrent 

^ jaar 1410 , aan het huis var Echorb. Onder de nakomelingen 

^tt dezen Heer werd Heer Fbbdebik var Eoboro, door Mazihiuaar, 

^« sa m b Koning, tot eersten Graaf van i?ttretft en Lebbbah verbe- 

**•• fene zyner nakomelingen , Abba var EaBORo^ bragt, door baar 



106 L I B. 

huwelUk met Willih I , Priof «o» Oranje , dit maft. in het hm» 
TAB OftAiin-lfAMAü , welke bet bexet«n beeft tot in bet jaar 1797 , als 
wanneer het by *8 Lands Domeinen gevoegd is , waartoe bet nog bcboort. 

Het wapen Tan dit graafs. was van goad met twee gevireerde finces 
van keel (rood). 

' LEERDAM, kerk. ring, pror. Zuêd-HoUand, klass. van Gouda ^ 
bestaande ait de navolgende nrapen gem. Asperen, Heukelnm, 
Kediebem, Leerbroek'-ea-Middelkoop, Leerdamf Nieuw- 
land, Ooster^yk, Seboonrewoerd en Zgderveld, welke ne- 
gen kerken bebben, die door tien Predikanten bediend worden. Hen 
tilt er 6300 lielen , waaronder SI 40 Ledematen. 

LEERDAM, gem. in bet graafs. Leeniam, pror. ZuU-HoUand^ arr. 
Üorinekem, kant. Fiauen (10 k. d., 8 m. k., 4 s. d.) ; palende N. aan 
de gem. Seboonrewoerd, O. aan de Gelderscbe gem. Éeest, Z. aan 
de Linge, die baar van Asperen en Heukelom scbeidt, W. aan Kedi- 
cbem-en-Oosterwyk. 

Deie gem. bevat de pold. Bminsdeel, Hoog-OosterwQk, de 
Meent en Oud- en tlienw-Sebaik , Hoogeind en Loosdorp, 
de st. Leerdam en vele verstrooid liggende b., en beslaat, volgens 
bet kadaster, ecne oppervlakte van 1767 bund 40 ▼. r. 19 v. eil., 
waaronder 1760 band. SU v. r. 66 v. ell. belastbaar land. Men telt er 
447 b., bewoond door tf29 bnisges., uitmakende eene bevolking van 
98SiO inw., die meest bun bestaan vinden in den landbonw en den 
handel in paarden. Men beeft er 1 brander^ van aardappelen , 1 leer- 
leo^ery, 1 scbeepstimmerwerf , S glasblazeryen , 1 koren- en 2 hont- 
nagmolens. 

De Herv., die bier op 1 Jannary 184K mim S630 in getal waren, 
<Nider welke 700 Ledematen, maken de gem. van Leerdam nit, welke 
tot de klasf . van Gouda , ring van Leerdam , behoort , en door twee 
Predikanten bediend wordt. De eerste , die in deze gem. het leeraar- 
ambt beeft waargenomen , is geweest Joost de Joiin , die in 1573 her- 
waarts kwam ; en in 1574 aan de Spanjaarden werd verraden en door 
deze opgehangen. Nadat Lceadav echter weder aan der Staten syde ge- 
komen was, was de eerste Predikant Asroldds HEaiBars vak EaaaiK , 
die bier , na eenige weinige jaren dienst , overleed. De eerste tweede 
Predikant was Pavlüs Golohios , die hier in 1648 beroepen werd , en in 
1657 naar Harderwyk vertrok. Het beroep is eene koninklyke collatie. 

De Christeiyke Afgescheidenen, van welke men er onge- 
veer 50 aantreft, hebben hier eene erkende gemeente. 

De Evang. Luth., welke hier rnim 100 in getal «yn, onder welke 
mim 50 Ledematen , maken eene filiaal gem. ait , van de gem. 
van Culemhorg en wordt door eenen Hulppredikant bedient. Reeds 
op het einde der zeventiende eeuw woonoen er in deze gem. ooder- 
aebeidene Evang. Luth., die te Culemhorg ten Avondmaal gingen. Maar 
bet getal was en bleef te gering om eene eigen gem. te vormen , tot 
deoprigting der glasblazery , in 1765, die thans onder den naam van 
de Oude bekend is, en waarvan de arbeiders even als de eigenaars 
allen Lutherscben waren. Toen nu in 1776 en 1777, de voormalige 
Veldpredikant Joh. C. SoMiia zich hier vestigde, kwam by ben de wenscb 
op naar eigen godsdienstoefeningen. SoHBa leende daaraan gehoor, en 
den 25 December 1777, werd de eerste gemeenschappeiyke godsdienst- 
oefening gehouden , in het woonhuis der glasfabryk. Den 23 Augos- 
tnt 1778 werd hnn verzoek, om in de stad een kerkje te mogen bouwen 
en Pr^dikantcB ta i|M»gett beroepcA, voUuidmd toegestaan. De Predikanten 



LBR. 



107 



€• lUariiA van Ütrecbt l»leveii er echter ds ««craroestcji 
tot dflitSo««n aU vaH Predikaut optrad ^ diQ bier g^citaau 
loU t^t m»t» 4aod. tn h^ lüaUt vao November 170;$. Hocucl het 
^ÊÊkêÊtMtm, doar dt opn^' - - ' - ' 'r.,bJa«fij , de Aicuwc 
^mmmté^ aaoaicfkcUjk >^<i> i iV\ rcUi-rr itiüicn slaat 

fféiv •tam «■0««l lVedik«nl u: u^^^ji^Mit i/iv %an CiiU'nborgbedieodcQ 
Ivfi HiaAl 'ftj«ar«<iie «acram^ritcn , totdat dcxcn h\) Z, 94. bestuit vao 
lil7 , it«. 13^, in «laat «crd gcitcid er iio^^ tMnaU' predikbeurten h\i 
la «crrnUra. In ISiHbedoot d« »jiioJe der Kvan^ Lulh. kerk er eeoeo 
imUm PnpMtat aau Ic «teilen ; Irnnijl de Culetiborf^er Prodikjiiit er 
t«M maal 'sjfaan bet jkToodEnaai blnt.<f bt-dic»t!n. De cer^le dïcnit- 
FfiwMticat t« LtuiaAi, wat Kjiiicl Nt&oL44S MKrpsff ^ die er van 
lot 21 Ikcettber 1828 ifc&taan beeft en toen naar Scbiedaui vertrok. 
E. &»« Twn «dia nsoa er 40 oao treft , Mfordeo tot de «Uit. tan 



Mki«i<^ 



ifi «kw gcm. Iw«e scholen, fianielyk oene gewone Stadi- 
nk Fra»»cb«fccliooU «'» **cne iioor Jon|fej uf v ro u- 
«•Ay ««Ik* te Mmra gemiddeld duor een gotal van 100 leerliugcn 
beaadü «ortlm. 

H* ^Udflo^a. Latsa4t ligt aan de riv. da Lin^e op den linker 
Uf^ werver» i^u. O. N. U. van Goiinchem , ^ m. 2. van Yiancn , 
SI* 19' iSr ft. 11^ Sr 4;»' 27" o, J.., niet ver van de ijrenxcii van 
(MiliviMMl p OMDlrviil ren haU uur van A«peren cii eveu soo ver van 
~ , wdh» dne »teedjc« Ie nmca eenen dricliock nilmaken. 

t ufptfUlg de» naams \na LsBiibAX , wurdt van sommi^o 

cf mtm mimn niet Ic zoeken beeft in de Leden of Ladder$^ 

éü jicnwi V4B AaiKi in bun «apen xonden gevoerd hebbtrn, 

bel l.gin»iw ftou moeten b«cten , docb dtt wapen van denB 

I mmél strt Icn vuile bewctea* Anderen Mvilicn bet liti%er Lii- 

:, v«ii ce»efi 4aro in de Liuj^c , gmioemd bcbbcn , en de naby- 

S étatm »tiv m fveflt feel naiilcidtiig lol d<*xe naamsoor^prong^* 

ln«fop êMü , dat de verkorlini; vstci LiNfiBnoAH in 

ino«t door hel a*'htiir wcje blcn van vele Ict- 



lêi van tr 

tfv« ■M>et •ftfcUv. 

»f l.rtf >■ teer natuu 



ïm Ac iitlsprank vtegsmeltcn*. Veel naar- 
voor , dat de»e »lad haren naam «oude 
■\ifa van bet »lroompjo do Lcii of Ls4 , 
ie van de Lin^c ^ beiivdcu de stad, in die 
. vt.i.iruit dau de b«»fiamin[; van Lei£iid4Ii 



l«tfirt4B boH^ e^ii' 1 Lanle (|«daAftte, en is zeer regel- 

iny ( nb< im 4, ^ -n mec«t« van het Westen naar bet 

Onrten, gvbenl rr^ n weinige andere i^tratea doorsneden^ 

bi ïlMije •• Mü «Uc kantrii door wallen (thans met hoornen beplant) 
■ mnAietk OOMlVftl \ iMik h4'4ifl bet i^eni{;e ronde ondrrwctscho bol* 
^Vufli , en hêd vn>«|fef « U'haUt? drie waterpoi)rlje»« vier poorten. 



^biér Tvcrjptfnrt, ten Z. \V.; de Sc boon rcwocrdschc- poort, 

#or«lp<Mtrt. ten O., on de St«i j^cer poo rt , ten Z. ; 

rfanrraa if» di« Schooarewoerdicho-poort »<jderl «vnig^r jaren afjfe- 



4ift rfa 



Mn» Het Jlflrf méêiu een kasteel, bitwelk aan de Fttrpoort gestaan 

bÉ* £«• Lmbmb (IU«rau->*X'). 
Icn «ril, <Ul Luaokn dnor hor vas Ahi^bl, die iii het jaar 1008 
•n fftbextwt! , doeh ïnrn aUren tol een dorp aanjclcf(d ijjn. 
^tfiM§ li r veel goud en zdvef ontvaa- 

o»«4»t' . )U4n, üog vier andere dorpen 



106 LBI. 

•9 ccae r)| «m de Doordi|(de Tan de Linge, vfer eerste naamletlen den 
naam Tan Arkel nitdrakken, ab: Arkel, RietTeld, Kediehem, 
Sterswük (nn Oosterwijk) en Lnas&n. Hy schoot eebtèr alleen 
de Tier Uatsten by Arkd gereegd te kebben , indien het «aar is , dat 
Arkel door aijnen Tader HnnAir, of door een der f fo e gere Heeren ge- 
konvd werd , waarooitrcnt de sckiyrers , in dese dnistemis der aload- 
Wid , xick séltea aeer Tcrvanca ; tenqjl wg xick terens met Terschd- 
4kae o u a d a en bedg koodcn , die men, in ket nasporen hanner 
■cknAen , om dat 19 algtamn bekend zijn , naaowetgks dnrft OTer- 
slaan te wcldf . Onder deaen b bet Tennaard geral Tan FoLraar tah 
Lnanan es lyncn aoon Poannn , die oaa knn goddeloos leren , in het 
jaar 1167, op klaren dqg , 4iar den dnirel met Igf en siel werden 
«Cfgerocrd. 

Hei To o f maB ge Stadkais, aan de Jmifinaf of Mmrhif is in het 
jaar 1631 geboówd ^ of iinnwri gedeeltelijk Teranderd. BoTen den 
injanj stond ket wapen van FamaaiK Homue, Prins «na Oranje, 
ter Kg t eisyd e dat Tan igne gcnHÜn en ter linkenyde bet gewone 
wapewcküd Tan Laaaaui. Sedert Tcle jaren bestaat bet echter niet 
-'- zyode a^ebraad. -^ 



Het Jagtknis der gemene Graven ^IB LnaaAH, in de Kerkttraet, 

■aky de Tcerpoort, kerft later ged i en d tot woning Tan den Drossaard 

sni «ak wel ket Drostenknis ge noe md . De ToorgeTel 



pronkte eenmaal aset sn dtfackeï d ene wapenen Tan Vorsten, alle in 
ardntn ni tge k onwen en met de ^eigene kJenren afj^etcbilderd. Thans 



^ent dit iib a n a tat een partiknÜer woonbnb. 

t)p de Jinrét, aan bet KtrUmf, stond weleer een Markthnil, 
hetwelk Tan Toets open en aaet onder sch e i den e pilaren , in het jaar 
t^lO « yeb o n o d was en door de ingcmtenen dikwijls het K 1 a p h u i s 
of Klapeikats * rn o cmd werd. Dit gebonw b reeds sedert bet mid- 
den der Tonge ecnw algcbroken. 

IV Kerk, aan de Jfarif, was tiór de Reformatie aan de H. Moe' 
ier Gifét XkaiA tocgew^d, welke aldaar sedert eenige een wen zeer 
lKH>^lattj!ijk jrvierd werd, waarom zelfs nog in latere tyden men- 
sek^tt uit de naastgelegene oordea processieswijze daar heen trokken. 
Het b «en itndetyk kmisgebeow, met eenen ^nj zwaren rierkanten 
toren, weïke hoTen den omgang met eene lage dergeiyke spiU gedekt 
b. Hierin b een ttQ goed orgel, in het koor is bet graf van Jaü, 
den laat$ten Heer twa jirkei^ met eene nette zerk oreraekt, waarop 
de vvlgende regels s^n nilgehonwcn : 

Viaanrs nc aoxoa, rr sk osTzmas coroa 
Ft sicrr aK rozoa , rosiroa oa^is bohoi , 
Si f«n aa» , ^ tka.^5ibis , sta , azsncz , Koat , 
Sm ^«o» lais , ^oa is lesz rui ; rao az raecoa oba. 
Hetvelk w\j in bet Nederdoitscb rertaald Tioden : 

l>us toon ik als een aas der wormen onder steenen , 
lint « als mün ligchaaro , bier alle eer wordt neergezet : 
Wil, die Toorby gaat. stilstaan, omzien co dan weenen; 
Gy wordt hetgeen ik ben ; Toor my sy uw gebed , 
Want wat gy no ook zyt, dat was ik ook Toorheoen. 
IV Kvangelisch-Lulherscben hebben hier eerst gemeenschap- 
pciykf godsdtencl gehouden in bet gebonw van de oode glasfabryk , Tyf 
jartMi lang ging men daarmede geregeld Toort , inmiddels Tcrzoekcnde 
om hiüiion de stad een kerkje te mogen bon wen en Predikanten te be- 
roepen. Dit Tertotk werd, deo S3 Aognstas 1778 , door Prins Wiuin V, 



LEE. 



109 



mm l^sMMMêM « Yolkome n tocgesljiaii , majir do gemeente vorplïg>t lot 
Mf Taa iMffvanneu. De Toor/yenomeuc kerkbouw bleef tiucb acU- 
Mtm 9 v§U^ éÊ •l«chU n io 17^:2, de fjodstlienstuefeuing' biiincn de 
ia ecu gewoon bitii ♦ d«l laler iro^j cco» legen ccn andvr nerd 
iMÉil , tol, in I7K6 « een bui» en tuin Mcrdea aaii^ckocbt rn e«ji 
k<#i)« Of» df» (jrood daaraan werd op|]fcri(yl. Wet kerkgebouw, 
!ri.eiyl.e Terbrterinf^ *m\ vrrf^ntoUng btrbAevcnde, h ïn I83d aff^e- 
m |*«bael ^ernieawd. De rente slceocn daartoe werdt^n ^ den 
11 Apnl lëll, (ftl*!^ door den Utjr|B[emeeKtc*r J. Hjüfkkjis eo den 
F»Mia««i der ineQÉertitr Molt; de |>le|;ti{*e iftwydin{; bcefl plaats gebad 
k Qca OMBÏd&f v«o den 14 Oclober. In deu itoodi^ea tus&cheotyd 
M9ê om dt v< !' ^Jjirfu en bovendieu op etke Feest- of Avond* 
■MiiéÉf tri> url afjresUaQ in de Ilervunndc kerk. 

Itet frrmaitu ifamaiiït, een ruiiu en goed onderbonden jf^cboaw , 
dieflt tK«nfl Uit «onin^rs voor arme lieden , daorg'aans mei de kiu^ 
émm^ «»«f«v«rr 90 ia gcUiL 

Wfilfff» i«o4l jvea ie Liift^i no|; bet faiitilie^licbt van Mevrouw 
VA* A^m^t, i^ftdê eeo boQe luet een lHaall\al buisjes, «aarvau de 
brwMHfcfirrt , bontw «rije in«oiiin|nf, doj acbt en icTculig gulden en 
lowMB turf % J4ar« i^tiietcn. 

b bkr een Departement der M.in t«cb appij : Tüt lYui 
't jtiffmnn |{efcitigd, belwelk ia 1819 it opgerigt en tbatu om- 

D« f>«ar4euaMrit vdt tn den tierden Dto|rftdAg na Yaftenavond. 

LwwMy h dr |irboort«piaat> Tan den Geleerde Fiioais iUDcwun, 

■•«^*-*"*-'*r firo Mi geniiul*«b«p der Broedeieo des Genieenea levena 

tv . f S4 llaart 1400. en van dt»ti A Ardrij kskundige 

Un.... ...ixar B4eniii<, gcb. i4 November 17 1!^, t O Augusius 

1783 , ê\t Hoo^eernar «a Pirvdik«nt te Haa»irict)t. 

Ilie (ieldrfT*f ^ " «'- rp^r«* .|rn deie »lad betelen badden « in bet 
JBHT 1t96 »^ Uerr van IJ&cicUtein met de llollan- 

... ;L.i.U dffd, iiehbcn de stad en hel ka<»L«cil 
LctaBkèB aoofclait en veroverd. Aliki^cnt^ Hertog torf Sukten^ 
bi rm y mpl Mtiv ^ ■•>"('* *tiagt te Gofincbcm , lag sterke betel- 
to Atperm m > en iloe^v een blukhuts op oujlrcnt 

«, waaf<do0>f é^ i^ 'iti toi otntrgave en uittrekken gedwon- 

•enlm , oiïla brbondeiide lijf en gued* 

bH i**' '"^^i ^•'*''fi CitupiJ» ViTtLLi f Markgraaf van Ceti^Ha, 

l4 VTf rj^erd en de titureti xoo bcvig be»cbolen, dut 

4v teïLi„j ... iifir rii.ifrr riiortt iiverlevcrco. Bij bel «erdrag 

btd^aisew. d*t <i Icn incl kigaadje en ge* 



noch i^ocd ioudc lienadeeld 

?( t«< itocita Joo»zopban(;rn. De vrouw 

viei tn«l bare kinderen voor den Spnausebcn 

.^1 fPvnadr biddende , maar Viiklli stiet baar met 

I vo!;^e bareti ni.in naar de iilraf|ilaal<i , luide 

tar te^ei^k met hem mogt üuibrcngen j baar 

«ftd^rweg. 

in bet jaar 1672, ceneo vyandelyken inval 

I deie stad e al» aict te verdedigen lijnde, 

I iii*n in. 

Ni jaar ilÜs h^den K LciKft4a bevigc ongerei^eldbedeo pLaati; 

vaa bl(jd»ebap , wegcat de le^epraai op de Patriotten , wildo 



bitlfrkWa , rn 
m. Vrfttij f 



iandni d 
•de vaii ^ 



1(W 



op ccnv : 
naam > 
Elersw 
de vier 
Arkel a 
boiiiüd - 
licid, / 
denc V. 
schrift •• 
slaan t 
Le«iid% 
jaar 1 1 . 

Het 
jaar 1 . 
ingan •. 
Ier r. 
wapci. 
mciT . 

1I< 
naliij 
«n : 
prot 
ar(!i 
dii'i 

I 

ir: 

oi 
fl' 



*: " -■ ..a; j* iiuiica 

-■ ■ - ».: »f.'n;VJ»^de 

. •.-.-»■ . irrj^eiea 

- 'ü "-i«. iit'tcii 

- ~-. '-.-iT itiiuea, 

.- .... t. i'i itü' 
— 1- »• .'••.•. «erd 

_ ts— tf'ii dfO 

. • .:: inoc5l 

«. . >.-L Lru»4i 

K *v .- .1 5*» Ja- 

_ .. . ^- i:u;). 

, ^ wfci .1 iict 

*- - .:• u^-iüta 

*-- -.. -.ja »r;je 

s • v.*. - j-»-'«»ri>i rm- 

. -1 N • vrr-Lin- 

, ■- ■ ai ^^l l". 

,;-• .- r.. . ; i.LU.Iv4l lil 

-.ft •*■-'!•■»'•'•• *«e#iraien 

^ it * »:•■'' 4?- ^'* '^ '«■''' 

■ rf^-i; %éi «» fSKa aaiie 

t: fc.;r -•• • «i» ki»(iKgfu, 

^- .tiè>.;-i:a. . m-ds naar 

.....i.*. >* 'liKtii. Je Lci- 

K u-ik ac >üde Hiu- 

^ ■^ . fa alle tfi-jen- 

•-;.. BMtr.BWWrd, 

.. -• ;♦»•.: . wr de/fr 









LBI. 



111 



co SI n. 



\L. 



^èH'if voorm. katl. io bet ipraafr. Letr- 
Afr. eo jti u. O. N. D. tui. G^iméum, 
Z, van I^NiNcnf |[eia. en «an de ttiulwesUijde dor 
i&id fwrAw llrl «cfd door de Lio^ bcsptHrlU, en «w, dooreeoe 
•isl Mcr bffvcde graciit V4(i de stad afgeAcbeid^n. 

Vd laa. b erbief rr«U f oor nwcr dao 4«ee ceuwco a%eLrokeQ f o io 
m pniiiJ»«Of} ftffAoderd. 

JmI iMyiQ der vorige ecaw «üi'cn er Dog drie boeken of vscbl* 
t» «eieo, docb ^ati brnnrn iricL /(raf begroeid eo met befisen- 
br|iilAftt. In birt jaar 17^9 ««'J-d bet door den Beer Tc»tait 
lê» •« huxê * loco Qrti^iaard «rn Dijk;]|«'dar van bet fraafftdiap eü de 
Had L^rdjoa t*i rconi vcrmaiclijLcii rii welbcplaiiieo hof aao^elegd , 
mm ftli licl ib»its Mif il. 

op dü Mid4Ut-f'elm»t, j^tov,Gttderhnd, S^ic Liei. 

%oorn)« boul^r. Ui JVedfitUHtli-GHiaua , kol. <&«iri- 

Nrcek, ter tiikkcngdr tn bet afTaren. Z\} h met 

o eu SoetttttttianiigH vcreeaigd , en beboort 

! "( H v-«ï.i«j. 

*•• , d, io firti^op proY. Groniugfn f 
... Vv , kun j4pjnft*jeiiam f |j<?iii. en | o« Z. O. 
«ierdc, van uaar men een aUerlrcQeiijksi üit- 
'■«*-fide Lauden beeft. Tol dit d. bcboorca da 
I orn, 
.. .1 .i-n W. uit tavelg^rond , ten O, e» Z. tik 
eetti^n roodoorti ^cm«n(fd en teo N. uil tavel> 
f bt^eft bier ouk nu^ eene areck , die narde 
r..e)iy|k booi|an<l) wurdl genoemd, 
juvea aodficn daardoor utlgcostmt , dat er 
ju ^ Dingkda^i vuór Patmiondj»!; ^ de Uedgi*rs ra de Lnnk* 

»1 .^..-.. ^.<«, «rjeiu de tnccsle rfgtitot jen in brt «ondy ke gedeelte 
fSB Fbd|f9 «rr4rfi b«eed>gd { Mamrlyk de Hcdgers tan Xerrmena, 
rwm Wt Btêttrrt^t f «ao Gndtittse uf de rierbnr^m en van 
0»êttrmtjtw€r^L, en daarboven Je L ank regier» . wegcni bet lank- 
v-ri «Ml ttfrmrai^ xau Eenump Xüuhei li eiterrtgt, f au God' 
ro Tan Bttrum, Hel tlijlbock dier aaiuprakcii en bccedigin- 
^,- . m»gt ^aa 1tH)7 af Aan <, te LEM\aaA& «auueiig. Vóór 179(1 waa 
ét aantpraai dier rr^uiüolen reeds beperkt t^i bei Eesterregt alleca, 
■iet dal jair beeft alk aanspraak opgebouden. 
D» llcrvM ^>^ bier 440 b getal <ijo * onder wi;lkc 70 I.,cdcmü«n, 
|cnD. uit, uelke lot de kl«&». van Jppinfftdam^ ring van 
bcbovrt. Dv (%rcte, die bier bet leeraarainbl beeft 
• m geveent Fiirauucu) ot WoLSTca , Tiiorbecn R, K. 
FmiÜ^t ^ic n trfs bier ^lond en in 1610 (ut opvolger bad Joh^rnes 
Eaann* B««;|anM»R*ier en l^aBd der atad Groningen sjjo prijnarü 
inlliliaii Ilv kerk HMWt, ttMr luco uit een upseJiriJlt aan de ctiidcr- 
êmtr kas fiiKii , réór ée 1Veforu»alie aan de HU. SuAaxjAirua eo 
F4ti4ist ««jii io#gr«iijd geweest. Hal i« «ten kruisgebouw , dal er «el 
«aie/baudUn oit* tel , t» m jiijne uuireu oog \ele dufdeenca , lell» van 
II aa Sd dMOi leof te ^ b«eft. Uelkrais en bet koor scbijncn ffui lila* 
êm liyd te »|« , dao bet of erige. Vvorbeen bad dcte kerk twee loraiii, 
4k mrl eeoa «fita. £eo dier torejif U nciyeiit bouwalligbeid afgebfoLen« 
Jknc ta<«iM aandi^Ji daar drie «uiten «««ideo gebouwd , docb dooedien de 
•■M wmiÊT m^mivoi^ «aar en aleer bet werk vuUuoid wai, aoo plaaliU 
■ta ia htt mMim c«oe doodkiit af aafcopbaag, aaarby da baksao 



Ta« 't ^•Ê^ 
■%! ap de .■ . 
h' laatje rijp r 

Db mnd b*:^ — . 
Isonabtift klei, otet 
aanlc met rBod<^-" 
ét Mccdro <di 



1T2 



LEB. 



(naar een oud volluverbaat) oog laogr in den nachl vttpjulcrd*?!! 
xuiialtyd<;n biolden. De nof|^ aaiiwezi^r toreo is een hglle eenigiiiu 
Ten toren met ccne diibbele lanlaarn. 

De Doopsgei.f dtc bier 80 tn gcUl £\jri ^ bcbooren tot de |^nt, 
menttn-jCoffpenum , «clku onder dit d., im de b. Ter*lJorii, 
k«rk iieeft^ lyiide een gebouw sonder toren of vrgrl. 

Üegewe«en bui-K Bolftiersema ol' Clinxweer, iiaderbofid Sc 
burg uf c'igeolfjk Schaeftsburg^ gebeden, i« niet ni<- i 

Tbant ttlaat er eeiie boerderij en ecü bouUtek len W, 1 
uiaar. In^frclijLs i& de burg op L»itje-Rijp, die cerlijus ü 
konTcnt van ^yc>nkloo&ter zoude bezeten zijn gi'iwe(*st , vero 
Alberdabeerd wórdt gedeeltelijk onder Lecfinens rn - ''t 
der bet Zand gerekend. Men bad bier ook ergens i 

LEERMENS^E?i-LO?PERSCM, Doopsf^eï. gem., |huv. *rr.», 
velkc 80 lieleQ telt, en eene kerk te Ter-florn heeft, Vkoarto 
eencri %{isIl'ii Predrkant de dienst uurdt waar^eitouien, 

LEEftSüM « geil), i^ het Oreriifwr/iVr dei prov, Utrrrht f arr. 
foort f kniit. Rtienen (I uk k., 1 k. d., 4 »» d ) ; paleudc N,iiott dk 
Wuiidctiber[( , O, aan AiueroDgcn , Z. aao Ovcr-cn-Neder-L<iii 
W, aan Darlbuiiceh en Maarn. 

Deze (J(*iu., bc%at de heerl. Zuïlestein, Leersum en GiA 
Zy beklaat , volgens het kadaster^ eene opperilakle van £«S49 
96 V. r, 38 1. ell., «aaruoder t^S-iH hund, 80 v, r. 8 v. «rlL 
baar land, telt 1^5 b., bewoond door 148 bui>i|*^ez,, iiitii' •^-'*'^ 
bevolkingf van 800 invir., die turoAt bun bestaan vinden in •] 

De inw., die op 18 nu alle Jlcrvonnd «ijn , maken ^ 
Darlbuizen, eenc |rcni. iiit , vki-lkc tul de kla%s, van //^iVIr- 
ttedcf ring vau Hhtnen^ behoort, en 1000 zielen, onder welke 
deraatcn , telt. 

LtBasua is, tot in bet jaar 1609, met Ameron^cn gecombine 
weest, waiiiiciT bet een eigen Predikant ontving. Het vorige 
liad WiLLCtt TA» Na^sad f (iraai' tan Rücliefart ^ een xoo» van 
AiK VAit Nassau, den oatuiirltjke xoun van Fnenihic He^narK ei 
diens dood erf^euaaiii van Zuilcnsltflo , Tan de Stalen van Utrecht, 
patronaatre^t van de kerk van Utrecht ffekref[eu. Van dien tijd 
werd Dartbniicu , vroeger loo bet schijnt onder Doorn behoord 
Lende, uit*l LeKn&UM lut eene kcrkrlijke ^vrneenle verceoigd 
(ot eer»teii Lceraar gehad heefl AanoLiio» GoEi>e>iiAi>BN , dre in 
1609 herwaarts kuani, en ia bet jaar 1730 ovetictd. liet Pal 
regt wordt nilgL-ocfeiid door EusAttETS flÜAnuL, Ttriiviu co Baro 
Hecbe GtacKEt ^ gehuwd met den Uecr FttBbcnicii Williss VusI 
zoon Tan den Graaf vA;t JensBT , wounaebtig Ie Engeland. 

De 15 R. K.f welke uien er aaulreft, woi den tut de slat. vjm 
hij- Duurs* ttU jjerckfud. — Men heeft in dcie gtuj. ééne school. 

LEERSUM, heerl. in bet Ottrheariier der proy. Vtrttkt, 
^tnertfovrt f kant. flhen^n ; palende N* aan de heerl. Ginkrl , O 
ZiiïU*8tcin|, Z. aan Langbroek, W. aan Darlboizen en Mu;irn. 

Dexc heerl. bevat hei d. Leersum en cvnige verstrooid lig^ 
huifteu. Z|j woidl ook wel ZotLbstci» genoemd, om dat ilj daüri 
Tereenigd is , en dour ecneo Heer betcten wordt. Het buis Z sc 
sttin M>ai t-eeds van oud$ bekend, en in bet jaar 146^, op Jol 
heer J*ii van Zcilen va» NATrwisca verleid. Vervolgens kwam het 
erfregt , aan GncaTnvio tas MiJEirKut>e, gehuwd met Gooakd vaii Rn 
Uccr van Ameron^ctt, en op hare dochter Aauskid ta» Rum, 



1 

), 



IBE. 



rn 



étÊmhag 



, in hei jaar lOOOt ▼oor tieo dinxcnd f^uléea^ rcrkociit aan Joü 
tÈM Ban»** V4H Ata iji, Proott Tan Sr. Jaii ie Utrecht. ÜiJ verkreeg 

§ir 1613 dat ijcdoehe van Attiêrongpn, hetuclkdeo Doroprooit 
t rn vervol|jen» de bccrK Z utl cMttin utlitiaakte , in erf- 
doch d<r ijrnicldc verkoop vcfwcklc jfrootc gc*cbiltcn luasi-hm 
betilters van de hridc heer i|jk lied en , lieweerendt? de Heer van 
rjt>nQen f dat hel gucd , aU aan fidci-cominis onderbevig, niet biii> 
tya gfflacbi Kcrvfccmd rnogt worden. Nog tvraardcr oneeni|fbe- 
QoUlonden tr liitscbci» de bctde lierren . over de palen van het 
dia «cl voor ecnca l^d , door tusscbeakomit van *< Laadt 
, bettofeld , maar jeeMiiIn» mtgedoofj «erden j anderwerf ia 
g4oed nïtbanleride^ iiadal de Heer vaq Auieroiifren wederom 
faooge regU|^lifed rn paiidschap wa» jjcgcven. Eindelijk inenffda 
iia Hnami , Prin> van OnAt«ie-NAS44ü, lich in de Kaak, en kocht, 
de tviilfnde partijen bevredigd Ie hebben^ de beerl. van Zui'/e- 
Mttim mei at baar rrf^t^^ebicd. De koop werd in 1635, door flecren 
Cecltmfdeo en de Hiddertcbap van d« provincie Utrecht « gocdgc^ 
kemtl. In bet %olgeiide jaar nerd er tus&cben den Print en den Heer 
van AmerongvQ eeo verdrag geslote» » wegens de land#heiding der 
besda bi"^-''^ ^"?en » en baar boog , middelbaar en Uag regtsgebied ^ 
Iwnvc» pOfl van cynt en gru'it , welk verdrag ook door de 

.«wu, die ZuiUstein met het booge regtsgebied bc- 
bdraehligd werd. Doch, dewijl de patcn toen loo eng 
. dal er naanwelijks een gcnoe^jiaam getal personen ^ tot de bfl> 
van bi'C regl, geironilen werd, too kfceg de Prins de bcerL 
waairin *i Land» Stalen bet booge , middelbare en lago regU-> 
jfvbtod odeodrn , op bel oog. Uy ouder&lond derhalve of de Alge- 
SUIf0 gcAagen londcn lijn , die t« vcrkoopcn j doch daarover 
'^ , M aene volle bescbrtjvtng , den S4 Februarij 1632, ver' 
OMOl SfI goed , de verdienste van den Prin» in aanmerking 
Imi Ia vollen ei|;;cndoni te verccren met al bet regtsge^ 
van Laaacw, iMtevcns de ihgnven . pachthoenders ofkapocnen , als 
de arfpaitbt van den wind en bet siroogeld, waaruit lij Ie xaincn 
•mlrrnt negentig gulden gelrokken badden. Na den dood 
vaa Faisuiia ilnünic kwam de bcerL op zijnen natuurlijken toon 
HnjLan vm Nas&ao, die door Willeii III, Koning ru/i Groot- Brittanje, 
lat Graaf f aa KagmaaT verbeven werd* Zij werd, in het jaar l7öS, 
^awr ée Sftalai vaa Utrecht , aan welke sij Iccnrocrig is , op den na- 
wMMi vaa data Haaf, IVtuEa HtKiiata vaa ?iu«Ao, Graaf via Rocaa^ 
raar , varWid. 

Bai 4* Itaauaa of Lata^ca , eertijds Lcer^ru of LiiascDea ge. 
aaamd . Ir«l li^aa 4 o. O. ten Z. van Amer«riiorti 2 u. N. W« van 
Rf a. iH, W, van Wylfc-by-Dütirslede , aan den straatweg 

va . Il naar Arnhem , tegen de Amcrsf'oorUche bergen. Uel is 

aaa fmai UffdeJijk . maar nirt teer groot dorp. 

De lirrk waa «é6e de Ueforinatic aan den Aarl$i*ngel Micairt loe- 
gra^ « rn da iabnldij^iug in de pastorie werd door den Aartidia- 
ken faa Ulraeiil gedaan. Tut dese pastorij behoorden, onder anderen , 
anHga goailjUWti . te tamen opbrcn jende tiO f;itld<<n S5 crnU. Nog had 
ttj aan iakoostii «an de gemcenc buren 5 Arnersroortscho mudden 
ttn» jn<arlijks ; wijders een mud bm'kweit en no^r «en mnd ro^ge. 

Data kark, dia alle blijken van oudheid draagl , \« as oorspronkelijk 
wtm kimi ga i ia u a ; dorh i« , in bet midden der vorige eenw en nog- 
liet jaar H10» aan de noordtijde tiiti-olegd. Zij heeft, aan 
VIL Otn. 8 



114 li B B. 

)kt!k vooreiDde, eenen oadeD, Tierkanten, vrij Iioofen toren, m«t etne 
.fpiUt ^oeh geea orgel. 

r Htü had er vrocfer een vrij aanxfenlijk regihuis, |>oven \relkt 
ingang men het urapenschild xag van den Graaf vut RocisfoaT , Yrij- 
JuBtr van Zuilesteifu — J)e dorpschool «ordl door een gemiddeld getal 
Tim lOD leerlingen besocht. — Ten Z. van bet dorp staat hei kast. 
ZuiltBieiD. Zie dat woord. 

|)p de heide, achter Lesbium, vindt men onderscheidene kleine 
J^obgleo, welke, ten gevolge van opgravingen, ia enkele, ten vorige 
}«re gedaan , gebleken xijn begraafplaatsen van de oude bewoners de- 
fff ffewesten té z^n geweest , £\jnde oaarby gebrande beenderen en hoots- 
kopfen in eene zells onderscheidene overbujfselen van ruwe grafurnen 
gevonden. 

LEEST (DE), geh. b de Meijerij «mi 'tHtrtêgenhoich, kw. PeêU 
land, prov. Noord-Brabami ^ Eerste distr., arr. eo 4 o. Z. O. van 
^tffertogenboseh, kant. en gem. Feghel, 

' LEEST (DE), waterlossings-kanaal in het OldawAt^ prov. Gnmin- 
gen, loopeode | n. ten Z., Z. O. en O. van Zuidbroek , uit het Trip-Gom- 
pi^iesterdi^ , door het Muntendammerdiep , vervdgens ten O. Zuid- 
oroek , door een grondpomp in het Winschoterdiep door , eo vervolgens, 
fan II. dittrekdiep, langs, net tolhek naar het Temmastersyidiep. HaC 
maakt de grensscheiding tusschen de gem. Zuidbroek en MwfUtndam uit» 

LEESTEN of Lbbtsbr, buurs. in het graafs. Zuifhen, prov. Gp^> 
éerland, arr., kant. en 1^ u« W. ten Z. van ZtOpif», gem, en 1 o. 
Z. van Wanufelds met 47 h. en 390 inw. 

LEETIE, eil. in Oott-Indü , tot de ZTofidfifcke-eaandcM hehoonnde. 
Zie LsniB. 

. LEETS (POLDER-OVEE-DE-) , pold. in de vrQa heerl. Schage», 
prov. IVoord-BoUand , arr. Alimaar, kant. Schagen ^ gem. Sekof en- 
en- Burghom 

Deze pold., welke tot de sectie Grootewal van de gen. Schagen ba- 
hoort , staat onder het bestuur van den pold. Schagen. 

LEEUW^ARDEN , arr., orov. Friesland. Dit arr. bevat het kw. O os- 
ie rgoo, behalve de griet, oinaüingerland , met toevoeging uit WesUrgoo^ 
van de steden Harlingen en Franeker, beaeveas de grietenijen 
Henaldumadeel, Franekeradeel, Barradeel, Baarderadeel 
en hot Bildt. Het beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte van 
122,056 blind. 84 v. r. 82 v. eli., waaronder 118,811 bund. 12 v. r. 
78 V. ell. belaslbaaar land, in 7 kantons, z^nde : Leeuwarden, 
Berlikum, Holwcrd, Doekum , Bergum , Rauwerd en Har- 
lingen j telt 21,270 h., bewoond door ^ü,759 huisgez., uitmakende 
eene bevolking van 129,800 inwoners, die ii eest hnn bestaan vinden in 
landbouw, veeteelt, handel, fabrijken enz. 

LEEUWARDEN , kant., prov. Friesland , arr. Leeuwarden, liet be- 
vat du stad Leeuwarden en de griet. Leeuwardcradeel; beslaat, 
volgens het kadaster , eene oppervlakte van 10;642 bund. 15 v. r. 
90 V. ell., waaronder 10,356 bund. 64 v. r. 97 v.ell. belastbaar land, 
en telt 4495 h., bewoond door 5959 huisgez., uitmakende eene bevolking 
van 29,800 zielen , die meest in landbouw , veeteelt en biqjjienLandschen 
handel liun br.slaan vinden. 

LKEÜWARDEN, klass., prov. Friesland, Zij bestaat uit de vier vol- 

Sendc ringen: Leeuwarden, Stiens, Bergum en Wirdnm. 
[en heeft er 45 gemeenten, met 68 kerken, bediend wordende door 
50 Predikanten. Er zyn 50,790 zielen , onder welke 9470 Ledematen. 



LBI. 



lU 



tHIJWAIIDSII » ktfk. rioff , pro?. Friuiand, itaii. van £««»imi- 
dba, liwliMi^a oit do Tolg«fui4 9 ^cmcffitcn t Le«aw«rdeo (Nedod. 
fcmjf L^eovBrdcD (Waalsebegem.), Deiitum, Engaltim^ Gou- 
la in-« n^Kmt e htitn, Hempens-en'Tecrns^ Vliiixain, Lekknm- 
ff0-Hic4um en Martsum. Men teil daarin 18,500 xielen , onder 
«lik* iliO I^ematen en heeft er 12 kerken , welke door IS Pr«dU 
iftwi b«dïmd worden. 

LSBUWARDETi « tjnago^aal ressort der Nederlandseba Iiraêlileo , 
ikèi oiUtrekkeiide over de geheele prov. FriestantL 

Bikhtcmt Hoofd-fyoagOf^ ie Leeuwarden, die door een Opper* 
liMfa kHÜettii irotdk « bestaat ook dit restort uti de volgende vyf Hog^- 
■PMftgvv : Gorredtjk, llarüngen, Bol9ward| Sneek eaLcm^ 
iMr, M twee bf^kerkeo , als t tent te Hiodeloopen en eene ie 
B# »r4if 14e. Men telt er ongeveer 200O Israëliteo. 
LEBtrWAftMN , gem., proT. frietlünd, art, en kant. ^eesmirdm 
%•« 1 •. d.): palende FV. aan de g^rict. LeeuwarderadeeJ , O. aaa 
«I Z» weder aan Loecnrarderadeel , W. aan Menaldumadecl, 
betat de stad Leeuwarden, benevens de Klokslage 
iii*Lc«nwardcn. I>it stedelijk regts^bied is van eene ifer (^roole 
beelt eene langwerp((je, onregelmatig vierkante ge- 
van bet Oatten naar het Wcslcn 1| n. l>ng , doch van het 
naat Wt Noorden | u. gaans breed. Zy bevat de b. het 
liet ai*il^iftff«buren« hei 8lot, Kleijenburg, Sebtlkam* 
lo en VHlaarl, Achter'de'lloven, Acb ter-Cambiiur^ 
Cracblivaly de V^verbunrtf Onde-Galt leen , Gatntira* 
rea, 9tlfAard, Taniatiuren, het Nieuw land ena. 
De vnarsauBfle irateren , binnen den klokslag van LsBow^anEir , tQa 
4a Trekfaart van Leenwarden op Francker en Har* 
if«a« lent |e^vea lO ItSO?, cti met een behoorlijk jaagpad voor- 
ia t6€T, Op l n. afitand van de slad loopt iiii deae vaart auidwaaria 
Tffrkvaart aaar Sneek, in de cesliende eeuw gegraven eo in 
OMletB tiHpad voonicn. Daarna de Trt-kva art op Oockum 
Hackttner-Ee, die van eenen onhcugelijken onderdom \i en tot 
Snalke HMit e a onder de stads geregligbeid ligt. Voorts de Vaart 
«aa hel VHtt» è\% ten Oosten van Scbilkampen bet Knrkmcer 
aacaad, en verder licb niet de wateren van Tietjerksleradeel 
, 4o^, «nidwaarts loopende de Tynje beet, en die vich ala 
iirr naar Groningen ^ de Lemmer cn«. uitstrekt. Ein- 
ééÊfk Wl' Vaiaiargediep of de Potmatge, welke, tusscben de 
WiiJiaiLiaiiitea den Gracbtewal uit de Btadsgracbt spruitende « itcb 
ii b«t nndaai^l^k deel der stads ge regtigheid vereenigt met de Tynje. 
He vaoraiiiite rQwegen , door dezen klokslag loopende , ty» : de 
EaiJaiykr Straatweg naar Zwolle, de Oostelijke Straat- 
lef naar Groningeo, de Westelijke Straatweg naar Har- 
liagcQ, d« Lrprosewcg of bet Spani aa rdsd ijkje en de Rijweg 
\%tti% d» Wirdnnicrpoort Achter de Uoven naar en voorby 
iriêaborf vnx« 
efcm. Lasawsaftta bestaat, volgens bet kadnster, eene oppervlakte 
tbr htmé. i V. n 10 f. e)L, waaronder 1)^9^ blind. 63 v. r. 
V. ffJI. balaalliaar land. Men tttt er lS52t h., bewoond door 
9 buiiaij «itiwikende eene bevolking van ^3,400 inw.^ die meest 
k bcïlaan vindtn door binnenlaudschen handel in de veolTuldiga 
JMi waa dea ?nc»cbcn grond en in andere waren, gelijk 
êmr falyryitco i bandwerkcn em. 



116 LJ^E. 

Hii Uad MBlmt LmwAiMi , aan óen Mid-, wctt^ «o noordkant , 
Wrtaal oil htA ▼mrhthaar vcüaad , fdyk ook voor een gedeelte ten 
OéiIm , tal aaa Sdulkampen ; do^ Tcürder naar Twijerksteradeeis gren- 
an » IkI Ted lager en dot xmn mindera waarde. Benoorden de stad 
ia mk ▼«! Tracblbaar boovland. Fraai it Tran verre het gezigt op de 
alad« vcfOM da oaanigta ¥an molens en vele andere labryken, welke 
■I hare nabuonchap gevonden worden. 

In het wiiklen der vorige cenw bettonden te LnimAaDis omstreeks 
MO wolkammerüen , waaronder er waren, die ieder des zomers 5 en 
én wintert 10 knechts by xich aan hnis werk verschaften ; terwijl 
wimigiu boitcn *t hnis in den winter 300 k 400 lieden uit de 
garinfa voUuklassa aan brood hielpen , dat des somers met andere 
■aadwcrkcn werd verdiend. Alle da kousen der Briescha regimenten 
werden door deze menschen gebreid. Thans is dit belangryk middel 
VWB bestaan voor een groot aantal behoeftigen, door den menigvuldigcn 
iavoer van buitenlands geweefde goederen , tot groot nadeel van zede 
mkhesd en welvaart, byna. Terloren gegaan. De destyds en later in 
liBaavrAaaaa en in andere Friesche steden bloeyende sayetfabrijken 



■Makten, door deugdelijkheid van stof en den aanzienlijken pr^js der 
wen y aen belangrQk voorwerp van handel en vertier uil. De voor- 
■aamite der thans hier nog bestaande fabryken en trafyken syn : 
S bierhrauweqjen , 8 branderyen , 9 mooteryen , 1 steenbakkery , 

4 poltebakkeryen, 9 kalkbranderyen , 7 leerlooyeryen , 2 lymsiederijen 
«■ Telleblooteryen , 3 leermolens en seemtonweryen, 1 zeemfabryk , 

7 aeheepstimmerwerven, 9 lynbanen, 1 zontkeet, S zeepziederyen , 

5 cichoreiiabryken , 3 verwfaibryken , onder welke 2 friesch-groeofa- 
bryken, 1 linaenverwery of klandery, 6 Ubaksiabrijken en kerveryeo, 

8 hoataaag-9 7 olie-, 3 cement-, 3 pel- en 7 korenmolens. 

De Hervormden, die hier 16,000 in getal zyn, onder welke 
4,000 Ledematen, maken eene gem. uit, welke tot de klass. en ring 
van Lcemeardlni behoort, en door 7 Predikanten bediend wordt. De 
eerste, die als vaste Predikant in deze gem. bet leeraaramht heeft 
waargenomen , is geweest Pasciasids BAzas, die in 1590 herwaarts 
kwam , en in 1605 naar Bergeo-op-Zoom vertrok ; zyode er wel vroe- 
ger Predikanten in oude schriflen vermeld, maar dat waren meest vrijwil- 
lige Predikers , voor eenen Ujd van elders gekomen en zoo gezegd ter 
leen. De eerste tweede Predikant is geweest HBaHAHiiDS Kolde, die in 
het jaar 1590 herwaarts kwam, en in het jaar 1634 overleed ; de 
eerste derde Predikant is geweest Rkghebos Hacbtiii6ius , die in het jaar 
1593 herwaarts kwam, en hier overleed; de eerste vierde Predikant is 
geweest JoaAimss Bo«ebhaii , die io het jaar 1604 herwaarts kwam , 
en in het jaar 1633 naar Franeker vertrok ; de eerste vyfde Predikant 
is geweest Pethds EiLsasaius , die in het jaar 1623 herwaarts kwam , 
en in het jaar 1632 naar Embden vertrok ; de eerste zesde Predikant 
is geweest Visuvs CoaRELii, die in het jaar 1641 herwaarts kwam, 
en in het jaar 1657 overleed; de eerste zevende Predikant is geweest 
BziijAaiN NiEovroLD, die in het jaar 1829 herwaarts kwam, en in het 
jaar 1845 emeritus werd. Uet beroep geschiedt door den kerkeraad. 
Onder de hier gestaan hebbende Prcdikanleo verdienen melding de reeds 
genoemde Jobakres Bo«ebhaii , van 1604—1635, die in 1618 en 1619 
Voorzitter op het Nationale Synode te Dordrecht geweest is , en de 
door 2ü"« schriften beroemde Whbeuiijs a Brakel, van 1673—1678. 

Ook beeft men er eene Waalsche Gemeente, die 150 zielen 
uit, onder welke 100 Ledematen. Zy wordt door eencn Predikant 



LIB. 



U 



■ad. ïh ctnU, die in deze wem. brt Iccrodratiibt beeft wiarj^enu- 
U k Kew«eit Jotc^a PiTioia, dio ia bet jnar 1659 berwaarU kwam, 
■■treol bi^t jaar 1770 overleed. 
Bt Ooopt(fcciii<!ttn, die hier 5lK) in {jctal c^n , onder welke 
ïé^9mni*^t) ^ maken ecne geru. uit, welke tol in 18{| <luor ectioo 
• • ^i'od ynoréé In ddt jaar it e**liU'r door de Daopsgcjiindc 

L . itco , cenen tweeden l^redikant aan te stellen, co cal 

ia bel veffolg bet leemarainbt door twee Predikanlcn worden 

E^aoffetUeb'Latbericlien , tan welke men er !$O0atntr;rt , 

wrikv ê«SO Lcdemalcn ^ maken ceoc (;cnj, nil , dio lot den ring 

GromvH/tn btboort. De eerste , die in dc»o gem. brt leeraar- 

i licelk wwirgeoomcn 2 ts geweent Jclips Cits^n , die de yr^'m, ie 

'r»i*iityfit in stille bedienden want destijds hadden die beide rrem.« 

fcHof lot vrije uitoercuing ran (yodüdienst bekomen. Jolios 

te Gronto^n wonende, kwam, ten minste \iermanl in het 

4«a EvaA^. Lalb. te Lt£CW4aot.i het II. Avondmaal toedienen. 

■■»diLiT»»r» die fOor de Evang. Liilh. te LiKtrwèaeKJi , alt ook 

Hm %m Barltn^en f in «tillo predikte, was Jicosos Duiva of 

[Tt«lK , £e ia bet jaar 1667, naar LteowAanm beroepen werd* 

黀^ étt eoeriiantlrrs dier (^cmccDle ^ dit beroep aan het Annterdam» 

mIm Coaantwie bekend gnnAall hcUieode , oiilvinijca van daar het 

hcri|t temf ^ dat Dtntu niet rej^litoni;;^ in de leer was; het Consitto- 

ria in|t la «ecg , dat hg %aa daar wegraakte, en xond aan de ae- 

tenla Ie Lcaawiiittm en te tlarlingon een ander , met name Blr« 

naaa Laranica, van (Jtrecht , dien do Toor»tandcrs lot biionen 

arBSr JiiBlianieQ , en van wien «Ij veel werk maakten, omdat hij 

bail had « de gemeente vrije godsdicnstoefcniQ); te hcïorgra , too 

lif dia oak «artoebt, maar niet verkregen bt-cft. Na hem stonden 

o«9 wd Fkm» WitncLH von lijLe»aüOsc», die in 1671 naar ZwoUo 

yk, en «AH lOTi — 1G7S JoaA^i^es VkCi Keiiliii (J<ia4!i toi* Col^), 

!• hti taatstgenieldc jaar nn:ir Bfonnickendam werd beroepen. 

Ie rehtrr Itft ua bet jaar 1670, toen Ëlus Posun Puaugviüs 

la Lsa«W4ao«v werd , eer de gemeente aldaar vrije gods- 

mam wwré vergund , hebbende hij door goede voorsprank van 

lielia Vonten, van de Hecrcn Staten van Friesland daartoe 

variun^gea. Onder de later hier gestaan hebbende rredtkan* 

erAianea nieldT— '* — rcot Lonovicirs Statiqs Mdilek , een man 

iitliagiaotie t len ^ uitgebreide godgeleerde en wijigee- 

tadÜB * die ei ^i. inJ^i — 17i'St>stond en in 1776als Hoogleeraar 

iliigia overleden it , en Accdst05 Stcbk , een zeer geleerd en 

rol naii ro ern nllmnnlcnd Prediker, van 1773^1780, ovor- 

ti» 18IS, al» Pretlikniit te Ara»tcrdam ; terwijl beide tevens door 

jiieBig:vnldftge schriAen beroenid <ijii. 

Baaniieh-Katholijken, die bier 4 ll>0 m getal «:tin, maken, 
en ff^t '*"' "^'^ de griet. Lceti warderadeel , 4 stat. uit, 
gttamr ^ Yiel''n tellen , onder welke 5000 Communi> 

liolcii Date ^,^,,-., '^ijn ; die van den IL WittiftitoiiDP« , waartoe 
199(1 aielcii, ofidrr welke 800 Communiknnten, b\<hooren , en welke 
iber aaiMdi tWtoor bediend wordt; die van den H« Fqasciscos , waar- 
feil 100 tsalaii • onder welke 900 Coniriiuniküiilen, bchoorcn , en welke 
^■rOTiMO PiMtoor bediend wordt; die van den 11. Roairicios, waartoe 
imi aialaii f tmdar welke 980 Commnnik.mtcn, beboorcn , en welke 
dfer ^sttrrt pA«iAor bediend wnrdt r die v/in het Klooster, met 



118 



LBB. 



960 xïeJen, oinler welke 590 CommaatkanteD , welke door eenei 
toor bedieod wordl. Tot deze ttat. behooreo bo?eodicn 30O R. X« 
bet huis tqq Opsliiitiii^ en Tucbligiog. 

De Iiraëlitcn , van welke men er raim 1200 aantrert , makea 
lioofd«ynagogfi uil» welko tot bet synagogaal ressort fan Li 
behoort , terwijl tij door ceocn Opper^Uabijn bediend wordt. 

Het schoolvcxen is in deio slad op eeneu uitmunlendeo voet ingen^' 
sijn hier slechts drie icbolcn van particuliere oDderwIjtcrs. Al de oi 
sljn stedelijke gebouwen, waarvan de oodcrwijzcrs van sLadswegc 
digd worden, Ucse bestaan : ia drie Latynsche scboJcn f twe« ~ 
sGlie kosticholcn voor Jongens en Ueisjei^ tweeStadi 
gerscholeo TOorJoogcnt en Meisjes^ twee Stads-Tat^ 
seholeD in de stad en twee builen de stad, drie Stada-Jl^ 
tcbolen, ecne Stads-be waarschool ^ en eenc Stads-Itri 
• ohe- Armenschool. Meest «Me cljn bet oienwe geboui 
weinige steden des Vaderlands aulk eenc voortrclTelyke verzanK 
ftcbolea becitten « daar de stedelijke regering moeite noch kosten 
iieeft om voor alle standen goede gclt^genheid ter bekoming vaal 
w^s daar ta stellen. Bovendien zijn er nog van stadsweide eei 
s()k- en Z^aogschool, on eene Bon wiiindige- en Han 
keoschool. Van wege bet Departement der Maatschap^ 

Tot Ifut vai% *t Algemetn, t^n crHerbalingscholcn voor J 

ge ns en eene School "tf oor vroowelij ko dienst boden gcopeii4. 

De stad LeaüvrABDcn , in het Friescb LiEcwEar, ligt 40 ii* N.0, 
Amsterdam, 10 it. W« vao Groningen, 18 u. N. N. W. van Zwolle^ 
4u. Z. W.vanDock«im,3in,O.TaoFranekcr,op SS^ISnrN, 
{)4' %V*0. L.^ in eene zeer vruchtbare landouw , van welige weilani 
geven. Het it de grooUte en meest bevolkte stad der provincie Fr 

Do eerste oorsprong van deze stad schynt gesteld te moeten 
omtrent hot jaar 1190; ten minste toodanig is het getuigenis 
•te Sobryvers, die den eersten aanleg der stad acbyneo t« 
omtrent de oudOf nti voor jaren afgebrokeno, kapel^ voordeaen 
bove en laatst bet Klokhuis genoemd. 

Menigvuldig iljn de gissingen wegens den naam dezer stad. 
migen verbalen , dat hier oudtijds eene bcrherg stond , welke 
leeuwenbcold in den voorgevel voerde, ter gedachtenis van cenen 
die bier voordezen vrrslagen werd , soodat men vooreerst den 
naar den toeuw , en ook aÜengskeiu bet opkomende gehucht naiir 
dier noemde. Anderen spreken vaa des waards liefetykheid , 
da oaain Ut9é waard too veel ton willen beteekcnen , als liave of«ao> 
gename wnard. Zelfs mcenen do voorstanders van deze en dergelijk* 
verbalen de plaits fiog te kimnen aantoooen ^ op welke die veriuAarda 
bcrherg zou hebben gestaan , en waarvan de sporen oog overig xoodm 
zijn iu een huis aan de oude stadsgracht , binnen welke deie berbci^ 
namelijk besloten was , eer men bet dorp Oldehove met Nycbovt 
vereen igde , voerende dit huis nog den naam van Atd Leirertf* Het 
woord WDürd is ondcrtusschen «un ecnen geheel anderen oOrsprong loe 
te schrijven , dcwyl bet, als een naani van steden en dorpen gcbruikl, 
altoos eene hoogte Aanduidt » op welke men zoodanig ecne plnats bedft 
aangelegd om veilig te zyn voorden aandrang der hoogi* wateren , tono 
de landen oog door geene behoorlijke dijken en zeeweringen beveiligd 
waren : dus kan mco de laatste lettergreep van den naaiu dezer stad, vfjj 
zeker hieraan toe schryven* Ook is bel niet zeer moeyel||k eene b#- 
hoorlyke afleiding te vinden voor de ecrsta lettergreep. Welerr «Toi^de 



LSE. 



ner« iu«r Je fli<lilcl««« Ut ttrooui of lief «r litt watertje de L» oT 
U§ liadeft do iloeluMiMr^Ee : en dus betecLent LsEDWAtBSjr «j- 
•me booftf bew«ond» pUdU «au bet ftroompjo de Lc of f^a* 
l^bovts »^ «cbUr 4 illl <ie eigvn naam Liehwe , wjarpcbljulijk 
«m Ufiiïf«lf^ktn inswoner ¥«» dit oord, vöór tceri/^ UiertLfti 
ir« (4e terpen , waarop de stad is gabguwd) gevoegd , do cca- 
\m cii Attlmiriykste aaamaflcidin^ der si ad i». 
yftc y wM d« ainleg dcier »Ud oao dun mond vaa een uit- 
Dtfvaier in de Middeliee, dic lirnr voorby liep {1} wanrom xjj 
IcigtJktttf m b)oei toefenoiven vn de vooruaamttc der IVicscbo 
^Bmorèc» M, geiyk s(j tot hcdcri ii gebleven ^ ofsclioon niet eciie 
iNMfidcrwff in de ligging , iiAardien dese stad ^ weleer ecnc 2ec- 
Ut ecneii diepen icèboocem ^elegeo , tbans in ceac IjandsUd 

bef jur IISIS^ werd dcoudegedACuitedcr stad grootel^jjift Tcr- 
I iftilgdiceid , naardien mr 11 toea Dict haar verecoigde bet dorp 
Oléeliovw (UMebteestra , «riw^jer ook Aula Dei geiu»eni4) wet Kjjnu 
aan Sr. ViTtift loe^eviijd. Zulk» kan iio<; baderi Idy- 
ld Fm«(h diploma « volgens bctwclk de Slalüit dar Tro- 
Ic Bolfinrd Tcrffad^-rd , r-> ''-^ jnar het genoemde dorp met de 
feua igé en een baar r onderwurpen bei»l#eti. VoU 



diplömo 



MTfrd 



il iitlblcfi tijd, jmtt de «tod 



Wt 4erf iVeeib met xijae parQ^sbiekerk, aan den oostkant 

[i b y » terw|}l de oonpronkclijkc stad aan de EuidRijde daariui 

fergrooi , met do £oo(p.;iiaa(itdu Nieuurcsiad, ibaus 

llykHr gcdi?clt<'n daarvan uitmakende. Later werd dit 

wiet fiK'uwu wallet) en [iraclttcn bevestigd. 

OBtf*-v* ^— fT tijd had meti rondtmi «Ie stad vn i« de f,'ctu>eraüc dor- 

Vr Ifeiiuvn en stÜoscn , als dic fnn de geslacbton Cairt' 

i(^», iiu.^, Cani»lra, Biirniani^f ^lianeuia ens.« Hclke ^ 

ét ^ergrm&Un]^ dvr »tad, vati zelfs knnaen de mareo kvraiiieii, en 

ledffi nileettelyk i» «««en iijn. 

«Isd benat m haren omtrek rnim 80 biiiid., en is rondem met 
et> dirpe gracht omringd , >>elkc ecncn fraa'^eti met bou* 
lniil«mï»g«l heeft ^ die rmidam de geberlc ittad toopt. 
Bfe ' rtaJfwl hêé «sene langwerpi'j f iefk4i»te , doch en regel matige ge- 
AuBlr ^ tl|n4«^ brl «itialsi vma bet ZuidweMeo naar bet Ngordwcstea, en 
ht\ h w m AA T»ft bet 7^iid<H>*ien naar bet Noordooaleu. De stadswal wat 
T i W ^U YCtiletkl net ces ba>iitons of bulm erken en drie ravrlyucn, aan 
• de Horib4>rpoort , de Wirdnmer^ poort cu de Vrouweupoort lugeo. 
«Ie» tnid w e i*- den wf»t- en den iicmndkant waren de urerken zno ge- 
il, dat mten te, met cenige rcrlMTteiingcn en bet log(;«n tan renen 
I ^Mf ML, gttlurende eeuig<?n li[d »<»u kunnen tcrdcdigru ; doch 
099 ZoMeAstl^nt «:»^ r1<* ftUd (Teiiocgeaam tondef ecaigo verdediging 
thïï: '4it% gedeeltelijk afgcgraTco en tot Iraaije 

iliufMi rt. ^ » aangaltigd. Men bad vioc|Tcr insucben 

Uotwerkcn 4 land- rti 7 waterpoorten. De bndpoorten waren : 
iloekttE< rtL-^ort Irn NoOfdca j de T ui u stefpoti rt Icn Oosten ; 
Wirdr rl ten Zuiden en de LleYc-\ rouwepoort ten 

M4»n , ^ t«j:r a1l«^n in de laalH Terl<K»pcn twintig j/i^rtii x^n 

ÜB waterpoorten «^ d« Hoeksler-walcrpcoof t 



r. Il 



rwsa K. •■ W. tuvDrv. ^^p^irli^m Mf*u«mfS i» i*Mhu^kntê dtr va. 

« tui. 



-t «^ TU«t«ter- ca ét !li<aw«*waierpoort teo 
- «^0' uUaacfw ca ée. Wir^Mcr-valerpoort Uu Zui- 
^ J» L£«T«.Tr«avc.«aterpo«rt lea Weiti 



OKUfTaidigc graditen eo strateo 
ht loopt iiiidaie& < 




k mraaomslB gndit loopt iiiiddie& door de stad. 
K ^ 1^ " ^^''T'i'''^ niet 6aays hnïaea besei eo draagt den naam 
1^ ^ -^.joritrcck . doek aaa de «ettdyke en aaiiiieoiyk»te helft 
^^ ^j^^Ê^r ^9a éa^ Sienvestad, devyl dit gedeelte laUr onder 
. ^^ flul>iiiiiiiiiii a tairhBiiii . ia geworden. De nette Tweebaks- 
^»,fcfc- ^ Tartniarkt. beaeTcns de Eewal, de Wease, de 
^^««m ^ ^ 5i*iA.«&-barttB sya daarvan z\|UkLen. 

^ ^«oitftMBBtta ttnften , «alle aeotal on die grachten uitkomen , 
^^z ds ^^'^'^^«'«^il^T ^ ^^ Jacobtttraat, de Groote- 
^^r'^traat. <ii|i l.L<iac-ILcrkttraat, de Weard, de Bagij- 
^,^^fcra*t» ^ ^raatc-Saafskraai, «Ie Kleine-Hoogstraat, 
^ O^dc-OastcrsLraat, da 5iaawe-0osterttraat , de Sa- 
latstraat. da Bracdatraal, de Korfmakerstraat eni. 
tA Md een aantal fraaie openbare en bij- 
. ■■ !> ■, voaral in de laatste tvintig jaren, 
mt vcrficaaid aga , en van den bloei en de 
__ ^ _ «eika da stad böaa hrttenJig oMgi genieten. Door 

aM««*^ ^^ "^ wailen «e kefc wtghcckea Taa de fier Undpoorten zün 

^ ^«rsckiuenda «aunfiBden aa Beer eaMidddlyk met de stad in be- 
laafckTTj j«kaaaea. En iaa vgantedem lyn xoo aaniieniyk, dat do 
Qp^eatsvil «n net YLieiaaade «Mslsijde, en Oud-Galileën 
«■ Cas«-*<^-^'*3 aaa de aMrdigd* « aeg jaariyka in uitgestrekt- 
^1^ t jeaenesoe . een jraet gedcaüc van de siedeiyke bevolking bc- 
^^l«o . vwir aetaeik hii nwn de di||l beb— wde stad geeae ruimte ter 
ka^enifly nMcr «««R^ «». En |etta «onder, daar de bevolking , 
ZëkT^ l^il lS.4m. in I74S 14^0 ea in 1811 16,ttOi zielen 
^«dnMf > tiMO» op twee ca twtatig duixend a drie eo twintig duizend 
gesckii WL^nit . soudat zij dus iiads eertsgcooerod tijdstip , met onge- 
veer lO.Oi» penooea is vcnascrderd. net aantal huizen bedraagt 
ikaa» 9^pn«qr 4000 kaöea. 

Lin'Wkaacs aeett ceart aivuieaiijke en beroemde weekmarkt, welke 
da» Vrt|4ia!js gehouden wordt . terw^l ook des Diogsdags , vele zooge- 
■aaaidi: Un«i»cfhep«n ia ie stad kooKn en aU bet ware eene halve 
Harkt jeboudea wordt : alsmede eene drukke veemarkt gedurende de 
kerlVtmaaoden ; twee pAirdenmarkten in *t laatst van April en Scp- 
tvniber. en ceae v«e2b«iochte kermis, welke den tweeden Woensdag van 
Juty imalt. Dfeeosvol^os z\jn er, ten behoeve van den handel en van 
and<rre oaagvlegeabeden , ruime pleinen eu marktplaatsen : De voornaam- 
ste daarvan lija de Lange-P\jp (Lange-Piepe) of Grootemarkt, 
en het Hofplein, beide zeer Unge overwelfde bogen ; de Veemarkt, 
welke in het jaar IS37 veel vergroot en vernieuwd is; het Ruiters- 
knar lior eu het Zaailand, twee fraaie lanen; het brcede Waag- 
tieiti; de Vischmarkt; de N ieu we-kaai ; de Arenlslui o j 
rl K'zeroiticveld, Achter de hoven enz. 
Aan de noordiyde van de stad , binnen do stadswallen , ligt de 
^tads-tuiu of zoogenaamde Prinsen-tuin, eene schoonc iurig- 
ling . ^u•lko, hij het genot dor natuur, eene oangenanie gelegenheid 
tot \taiidi*liii.r en vorpooxiug , te midden \an hel gczelli'T verkeer, aan- 
11*'"'*,**"* >^*rs»lmfl , en die lo merkwaardiger is, omdat byna geeiie i>lad 
u\ Ni-dcrUnJ eouc dirgclyke gelogenheid , op deze wüze, bezit. Het 



L££. 



m 



taonBMli MD luilhofder Friesche £tadlioudcr« , thaii» ecu ttedBl^k 
üfcwlnii. DoorCrsiaf Willex Fucdeuk viui Nassau werd h\} ^ m 1618, 
luim badioo dcf *u4»fc&Uti aj^ngelejjtl j door lijneft zoon, ÜEtiDBiK 
CtfUiA il f i* by Uier mcl Uei «c^Lelijke lournDoivcld ca ecneii oos- 
moêsliuu fcrgrotrt, en uiet een luslbiiia , eene oranjerie en 
iBiug f oorcien i en door Willes Caml Hcivdkik ¥aisq, ge. 
1» aangelegd eu vtrlVaaid. Zoo onivio^, deze plek van ruim 
«M«r«Uikie, van lieverlede, hare len;cu>«ourdige grootte cq 
Vich nadal de litia ^ ia 1795 , aU domein , ten a%eniecQc 
ie w«« verpacht j^cworden , lieluagde bet Kooing Willek J , ia 
de »tad LuuviA&iitK in bet bctit daarvan te slellea, ten ciado , 
ttortduring , Ivt wandelpluals voor de inQiuetciaen te verstrekken, 
dico tyd ü de tuin op ËnfjeUclie wgie aangelegd en beplant , 
HMi 0¥«fdeite i^aleryefi, ecnc rotonde, muzijkleot cu in 1B45 luct 
■ Wtt boofdgvbouw «uorcitfo , toudal by tlian^ , aU plaats Tan nil- 
■unig:, allettn« doelnutig is in^erijii. Buvendieri biodt hy by^onder 
lOitw» gtleyiiheid aan tot hrt houden van Tolk^fcestco. 
O^t Blcidci^ke BcgraafplAU tf , ten N. van do 6lad ^ aan den 
■1^ , it , met bare iVaaije gcboawcn en brplanlintriiin , cettc 
iiirt^lini^ , die lArilliyt io on* Vaderland door geen van dien 
<M«rt«i0ca wordt. Zij is iu het jaoir 1830 op eeoe grootscbc en 
t lw i uOTi y<— v^M juin^ctegd , die der redering tot ccre veritrckt. 
Daar amiu u ook eene ououderi^ko Begraafplaats Toor de 
Itraëtilea* 

Mialta 0^ émt Be^raarploats en in den Priust^rt-luin , vindt iticn 
op 4c tan «wde algfigraveiic en met fraai plantsoen beplante stadswal- 
lea aft op d? batUa^itijp Ia , aKntcde op de itraatwegeu en ecu aantal 
WÊükfêdêm rmmr trA.u.uUcld lot wandelen. 

Sh Slad» V' ter* Vijf ar, aau d<io Stnjei , over de ka- 

oca tc~. j^^,^..,Li uiiddelf om de stad, en bijtondcr de be- 
%an fcrKi) «ater te voonicn. 
F Oméot da R(|ka- of Provinciale Gebouwen komt vooral io aanmerking 
Ikai Toormakiijc Dof der Frie^cbe Stadhouders, thans een 
CaaiAkiyk t'a]el%, naaroni Lcklwabjim onder de re^idcnttc-stcden 
da% Hjkt «ordi i Uet i» een groot en ecnvuudig gebouw , 

éêl aiiCb fan b^n _ .jnd aU beslaande uil drie |;eboiiwen , waar<- 

taft hel auildjcitla aohlerwaarti inwijkt, met een voorplein , bcbbi^ndo 
tft iarfcrait ImmK «en tieenen trap of bordes. Dtt gebouw , hetwelk on* 
dar Pfta» WiLua IV, aan de achlenijde, ccncn jjroolcn omvang bad , 
i» vaa biaoaa tan ondcrtcheidcnc ruiuie vertrekken voorxien. Uet wordt 
tJkaiia imaftdaHlcid versierd door ef;fie fraaie verzameling afbeeldingen 
FritaeW S(adko4ider» en andere vorstelijke personen. Een levcu- 
£k^h«uilcvt Iwbben hier verblijf gehad , namelijk : WitLsa Lode^ 
Ketst Cuiaitt, HtsoniK C4»i«ia I, WaiEe FaEocniit , ilEHDatiL 
CêMSia U , JoeAf WiiLKs Foi^o en Willeb C4rel Heüduik Fbiso, welka 
I ■■til II . in 1717» de itadbooderlijke waardigheid over alle gewesten 
^Mt^TW*" lichbcnda, EJiJnc hofhouding naar den Haag verplaatsen raoest. 
0et fi c Q r JTcemenlshiiis, op de Tu^eetkikimarkt ^ of het Cot- 
Icgie teerde Stalen van Friesland, is een schoon 

ca writ, « , \vi:irvan de eerste stichting niet leker Ie be- 

|eic9 )ii tot tyd , en nog laatslelyk iu het 

JM* li , twd, waardoor het thans een iraai voor- 

kaam iioefi. Het bceii ticneden tien •chuifkotyncn op ei^nc rei en 
naspoort, wclkeaaodc regierede ics en aan de linkenyde vief van 



Itt LBE. 

d» ToorfemeMe kaxiJoeD hedt. De poort is ter «yde Tuonien oiet 
pOsren, naar de löoiscbe orde, Tortiera met kapitaeleo en lijsten. Dexe 
poort en de twee naaste koi|jnen stam toseclien twee hardsteenen pi- 
laifen, tot de kapitale iQst epioopende en aboo het middenfront uit' 
makende. In de tweede TenKeping siel men df kosynen , in orde 
boven de onderste geplaatst ; in de derde verdieping insgeiyki elf ko* 
sUnen, mede in de selfde orde geplaatst ah de onderste, en boTen 
doe laatste de kapitale lyst, op de pilaslers tob ket niddenfront 
opryaende tot eene frontispicey in welk» Iranton bet wapen van Fries- 
land staat, gedekt met eene konioklyke kroon. Dese lyst en fron- 
tispiee sQu gemaakt naar de Doriscbe orde , en op de l^tt twee dak- 
koiynen , gedekt door frontispieen. Yan binttfn is het xcer doelmaiig 
ingerigt en ran onderscheidene ratne vertrekken voorsien , onder welke 
de vergaderkamer der Gedeputeerde Staten uitmnnt. 

Het onde Landshnis of Laodschapshnis , op de Tweebah' 
wmrktf diende vroeger tot vergaderplaats van de Staten van Friesland , 
terwyl later daarin de Regthank van Bersten Aanleg sitting bield ; 
thans staat dit geboaw ledig. De voorgevel van dit jg^ebouw pronkt 
nog met een monament van den Monsterseben vrede. 

Het gehonw , waar thans bet Provinciaal Gereatshof ran 
Friesland en de Arrondissoments-Regtbank baaoea setel 
, staat in den Joroèyner- of WMe-Wüjetiwim^f en was, 
het in 1838 voltooid werd, lot een Stads Militair-Zioken- 
bnis bestemd. 

Het Hnis van Tuchtiging en Opsluiting, b verbonden met 
bel boofdgebonw van het voormalige Uokbnis of kasteel der stad. Het 
werd in 16tSl gebonwd, doch brandde, den 13 November 1754, bijna 
geheel af. waarna bet veel sterker en veiliger is opgebouwd. Nog voor 
weinige jaren , en wel in bet jaar 18i4 , is daar naast een veel grooter 
geboaw, tot werktalen der gevan|jreaen aaugeboawd. Deze aUoo ver- 
e|pigde gebouwen lyn , in bet jaar 18S8 , ter wederxyde door eene 
gracht \an de stad afgescheiden. Het is eene van 'sRyks groote Gevan- 
oenissen , waar een aantal gerangencn , niet alleen nit de provincie 
FrieslaiiJ , maar ook uit andere oorden overgcbragt worden , doch is 
wat bekrompen voor bet groot getal veroordeelden , die bet gewoon- 
lyk bevat. Drxc gevangenis beeft eene teer mime binnenplaats, eo 
wordt door het tydeUjk gamixoen bewaakt. SUj heefl thans eene uit- 
muntende inrigting en bestunr. Ook bet fabrijkaat in dexe gevange- 
nis , waar (KK) ^ 700 mannen en jongens syn opgesloten , is uitmun- 
tend. De voortreifeiyke inrigting en orde eo de doelmatigheid der 
ingevoertle klossifïcatie (in vier klassen) onder de gevangenen lijn do 
voorwerpen van den lof der vreemdelingen. De arbeid der volwasse- 
nen bestaat iii de bewerking van wol, waarvan sy lakens, dekens, 
kou<on , Mollen garens, slaapmutsen, kalsdoekcn , ens. vervaardigen. 
I>e jiarlijküche afleveringen oer fabrgk bedragen door elkander 15,000 
n 14,000 ril. laken van drievicrcndeel breedte, 2000 ell. ticretyn, 
8000 naren kousen, 5000 k 4000 doeken, ongeveer 4000 pond ga- 
ren, (HK^) «tuks klerding voor de troepen, enz. Het geheele bedrag 
der, in 1837, door deze fabrtjk afgeleverde stoffen, was 98,556 gold., 
wuarunn dus ieder gevangene door een 175 guld. per hoofd had toe- 
jjebrogt. De algentecnc kosten van onderhoud beorocgen , in 1857, 
3(l,tK)l tyuld. Dolt de sedelyke verbetering draagt bier goede vruchten. 

llftt Huis van Rurgeriyke en Militaire verzekering, 
vuorlimi de Conselary , waar de Raden van bet Hof van Friesland 



LES. 1i3 

, op de Turfimarkt, h een teer atnxieoiyk (fcbouw, in 
ftijl. dit iD bet jaar 1571 Tcltooid werd. l>o voor/rerel is 
mmdn neen. afgewisseld docnei? sieraden van gehouwen liard- 
riM. Eeo rrij booge stoep , aan de beide lijden met leven trap- 
pi, iddt tot aan den id^d^. Aia de baiteniijde van di-xe storp is 
flw bmtweriag , «elke aan den vecrLast met vier pilasters prijkt, op 
iéet na welke eeo littende Ucaw ^nta «ordl . houdende elk een 
upa tu de Tier kwirtieren der prrvxBcie FHe»bnd. Vóór dese »toep 
■ kdwidden heeft nen den Tcrmr.^ Xt^ de kelders. Boven de sloep 
i|iteoi spitse ^vel omb'jo j . v«l^t :n^g*«:;ie ep^aat , waarop ne- 
{■kadsteenen beelden in leT tn>|f.tL<> ' £<s«?a «oroen , Toorslellendc 
mdiDnde ebrislel^ke dea^des. Xrz>e£^ bad sica boven den inganj 
knlgcndt opKhiift: 

lUicvrr. luuau*; 

a? I? Tm 

ftftPBUPfoHisviauiraF.auC^-vn.i::! yt 7il<«^ I>ffs:90 icc^aüti. 

Cmu m BaoKv CosiTi n JUsa vthmkw !.»■• inmm Fiisiaa Oriti- 

■m, S.S. lAicicffTrnAi aOKt ma.« zr aaL:.t^rxmm Ciioii ^itiliii. 

fMMi TiiABnn , naoAfnM . fih frfsf «c omtsjbu aik» TtEbais 

iiAfama, Fi&isis. jMz:ma S«nszL . VALxa**^ «x li:xi»&k . A»iuici 

VisuiBTs, A^nwa Lorns lu W-s^a B » tja" wy é. Lm. Litti^Tvi , 

Ihuni A Sfcmci . PiTirs 1 Fftimi. ^'«u BosK«m iiA««it(^tivLci. 

AkbutmBkio. Jtlics a IhsAtsL lioivsiscs «ii E«v^ . rr Hi/roa 

ia Arm. CtHCJun . sole9«i ini<.u.Tik «acbo. n.sn ^rv ••»ir.i«si 

ons duaatm. na Prrao ai Lbiusuw <saA»*AM awLBiJ . a-x a^^t- 

ivra füffTiAi aiaoiuK e«go ros. 

(il.i. /b det i^T onzes Ueeren 1-ST!. tm T ^oves^sr tH»t . ;«^^er 
b nevnaf vaa Fiim den Kathotijk-? . l&iiniwv mm S»wri? rt H-»' 
■ii^ialBaW. tenr^l Kabel de Baiaan Csrvd mm W't^ . i r.-.'-. 
i^ Stadbooder Tan Friesland was , dii .'•w^.Aaf. i«r w m^ •: -•-. 
iodvan Caicl tai »» Niixeü , weleer \ --i^nillef , b^unfs « ir» i»*-«!i^' 
■AB TAS Acaius, Vooniltcr , Jaco* Hocmil . II na «,, ••*-•■.. 
■UAS TaSTAtats, Aarosis IjOpes dei. VAiLia, Bacwwa •■• L,«r r-».- 
a leDtmeester, faniD tas Sicei5C* , Pajati tu ïir^. firi.i » t- 
■la, laAüns Glbolus , Procureur des K>o ypj^*«m «<« Ihhj . ^ «• 
MOBi'^Ai Hasia en UccroR vaü Attta, BaadsbRica. V^br -.f i r: - 
■ft.Gdbnmscbrijver, voor de eerste reixe lot "rtifnak t« ue -r i •• ■ 
nadeid zonde, tot eencecuwijrc gedachtenis diurtnfcf^,, , „^.. ,. 
Dbeh vaa dh opschrift is thans bijna ny^\™^««b. „.,.... 
s onbestaanhaar met 's laiids dmir gekochu Tifiel- wnpaoi.. 



se weinige siaocden na, vrclke het i»»» *^ 

^*"'® «•. 

fd. .-. fo bet jaar onzes Heeren W71 , ^J^^ 
& Toorzaal wL de openbare -^-^^rèriSl^ 
a jedaebtenis Tan icmancl , «• ^crsdiiUwde iCr; 
•nr bevatte Telc verlrckkci* ^ot boMÜad'Sr^ 

ItfcH jaar 1811 d-"'*- V« ^oe^ Tn"B.5nitïJ ' 
ik tot bet tejcnwoord,^ « «^^ 1^2? ' 

«il miMlaad beschuldifjA *^« » ^ - 



IM I.BB. 

U/L 4at de Ecglert Imiine straf hebben ottgefproken ; zoo me<le oor- 



mangcnca. Ook hoodt de kr^j^sraad hier zyne zittingen. 

Trocgcr bad mat hier nog een vorstelijk paleis , het O u d e Hof 
•f Priascssehais feaoemd, inde Groote^Èerkttraat , hetwelk wel- 
«r deer Msau Louiti, geboren Prinses mm Heuen-Cattel , weduwe 
ym^ Jas Wium Faiso , Prins mm Oramje, bewoond werd , nadat Wil- 
UB CèMWL HnnaiK Faiso, mei Akia, Kroonprinses van Groot-Britauje , 
mkuMé was , eo waar «y den 9 April i76tt hare dagen geëindigd 
Meft. Dit geboov is later verkocht en dient thans tot verschillende 
partiknliere huizen. 

Oader de Stcdeiyke Gebouwen moeten wy het eerst vermelden , het 
Stadshuis of Eaadhnis, nevens het Koninklijk Paleis. Het is een 
frtai en aanzienlyk gebouw, in het jaar 171SS gesticht, op de plaats, 
waar het oude Raadhuis weleer gestaan heeft. Het rust op verwulfde 
kelders , en heeft eene vierkante gedaante. Het front is van onderen 
opgetrokken met blaauwen steen, tot den onderkant van de beneden- 
kosynen , en voorts opgemetseld met graauwen steen ; bestaande de 
•ertte ry in acht groote schuifkosynen , in welker midden een sier- 
lyk gemaakt deurkozyn staat, zijnde de kapitale ingang, hebbende 
ter lyden twee opgaande pilasters , die gekroond syn met eene fraai 
gvwcrkte lyst , op welker fries hot volgende opschrift gelezen wordt : 
Pacb et JosviTis. 
(d, i. door vrede en geregtigheid.) 

Dit deurkozyn of ingang staat, met de twee naaste schnifkozynen . 
één voet vóór bet gebouw uit, en maakt, dus opryzende tot van boven 
Ue , het raiddcnfront van den gevel uit. In de tweede nj of verdie- 
ping heeft men negen schuif kozy oen , in eene nette orde boven de 
onderste geplaatst , waarvan bet middelste regt boven de deur staat , 
en de plaats is , alwaar de gewone publikatiën geschieden. Dit kozyn 
is omtrokken met stcencn architraven en eenige sieraden , van boven 
overdekt met een front, waarin men vroeger het volgende opschrift las: 
Dik iiBSTBii AraiL 1715 asErTZuNB Hoo6bbid der Hbbbb Wiubh Cabbi, 
Hbbdbik Fbiso, Pbimb vau Obaiijbbü Nassao ,.£Br'STADBOVDBBBR Capitai:! 
Gbiibb4Bl van Frieslard, etc, etc, etc, der eerster steen aar dit 
siAMaris «ELBfiT , ODD 3 jaabes er 7 HAANDER. Aau clkc zijde van dit 
koiyn staat op een pedestal , met de onderste' pilasters opgaande , 
Otn van steen gchonwen beeld , van welke dat aan de rcgterzyde 
eene afbeelding is van den Vrede , en dat aan de linkerzyde* van de 
Gerrglighoid. In de derde rij of verdieping heeft men negen koz\j- 
nen , insgelgks met de ondersten opgaande , en daarboven de kapitale 
ly>t , welke rondom het geheele gebouw gaat, en bet middelste front 
dekt nirt een fronlispice , in welks fronton men eenige beelden ziet , 
van welke het middelste eene afbeelding is van de Wisheid , rustende 
met de rr^rierhand op het stadswapen ; terwijl aan de linkerzydc de 
Wel en (ïei-egligbeid , en aan de regtcrzijde de Voorzigligheid vertoond 
wordi. l>o V\}*i is bewerkt naar de Dorische orde. — Dit gebouw heeft 
("en pa\ illioondak , gedekt met letjen , en twee dakkozyoen in het 
frttnt ; ler\»yi uit het dak, achter de frontispicc van het middel- 
frtuti , OCH kiinUig gewerkte achtkanlc toren rijst , op de hoeken 
Muit'flon mot |>ila«ler» en hunne pedcstallen ; gaande, op de hoogte 
VAU iU prdi'HtalIon, rondom den toren eene balustrade, omheinende 
WMm loodeu «oldcr. — l>e pilasters , van boven gekroond zyndc met 
kaïtilKilin) , gaan ntot hunno lysten rondom den toren , bove.n welken 
sitMi evii acht kanten koepel verheft. Dit gebouw, hetwelk in het jaar 



\W Mi eme fruQ« vierkante laal Tcrgroot ■ . w rtkc ihaM mei ik* 
]efBi|nK4te afLceldingen vaa Prinses 3Iai:a Lic:.f. t Kr.ifj Wn.- 
ibI, door 11% >c& Rooi geschilderd, pr.ni»: . ]*'-'i-. -. « >r.'j <•» zmt 
■■rir fntrekLen , «aarTao ccn niet een dj*ir 3irss«..i< . -'•è^: .••flni- 
«d behangsel Tenïerd is. Daar boten is Jrt in-i';*: :-..ir. • ^^'- ttr- 
ti|k Archief ra de Bibliotheek. Hen Imv aar* ue-r •:k i»". ^ »&«.*•: •.»'! 
Cmoti Pna, die lich Admiraal der Zuiüt rzc« i>Toiit- *.» . «. -- / 
hnxnaid, «aarnicde de Edellieden Giiu*»tt Kft4i94 -n .'.v«« J:';! 
ovsu. op den 16 XoTcmber 1S!2, Toor al 'irk^^.t. t<..:;-n .Vr.- 
«aida, tyn onlbooTd. 

Ob Stads waav, nabij de Langt-Pijp n •»'rfy>r---/,f"r ».,r. 
«lier, dat door de gehecle »tad loopt, .s tt^n .'^ai «^ .« ■••• . 
ak giiB»üj( Tas ligging, cd dient bcneiltfn o: .rc .-«-'- . . 
iHfwaren. Voorheen diende de Loven v^miff'!r.r •r:.--..': . 
foUqf der nachtvscLten . gedeeltelijk t<it ii^-drr'.rsc - .• .■ ^ 
«kaUerij; thab« i5 Ctt in een utlinaiiirr.ii .k..«i ^ 
■nijk- ca laorfchoc-l veranderd. lo Urt .jrr.r«:-s- •' 
■n «adoxheidese «iDe^Jdin^en lan r,r..>--n;-^r.'ï r= -.r- -- • 

Ab ene Bcrkvaardsgi:^ verdient aan-r!*^^#-r,a »..••- 
ccBBaai een » gr«f.r<.*a :« . die a;iD vlo- & r. «n^*^ 
foadeaiooj^ altmcG* frn h.zid lao 147 zuiLc -er*.:-:: 
Uai, ««A csi.. (i>e L.<r Ut n^zïx Lemen .«..'••rr. 
Kodiag. ia d.t [^iiaev ^« ''?cc «t>rd»D, 'bti(>r,t^'^..z« 
■aiktdagea Bjecr Caa ViM? "^ia ir^'tr tt. '.i'Jftt 

0e Eoreabeori . a^^ se *'f-r<i.si»-i i *- , • . 
dit hiaaen kort door e»t x.-*.» kieti^iij». — >«» a — • 

Be i\ica«e Kazen * ; rini Freder i. t «^ . »- .-.---••.- 
ffr, ü het jaar Ib^T p-5i»tw»l, i» ren grofAw» — ^- « - » — -• 
tieflUf^ iorigtinr. c-?* ♦ïrdiepT.jcn boo^ , »^ -^a^-t ---• - -— -- 
diep. Z(j i« herten»! ii: i.:isves*iri.r lanoipcrdar -. . - ^ '• - 

Be Boo/dvaeiii »i- te vctitj met hare t\ * . .'->.- 
aaazKnlyk geiiocv. E*t i^ in 18Si groolendeia -"z^ -'. *. ■- ■ 
gea door een il ibvcenieii Mijl kierlijk i^ebouv .« . , ^ - 
itemiDiBg, ab hm^cen . voor Hoofdwacht cl l ... 

iDor het Êantcxige rcgt. Voorheen la^n daarvj» ««.- . ..-- 
fchot, dricMDdm. hij Uataten «il aan de provi 
Ja. Hoata jESAiAi Baron vaü Ailta , destijdf 
en GoQverceur ran Maastricht. Zij voerden 
leaêa, dal rij door Lodewijk den XV, Koning «k — h 
den torigca eigenaar tot loon voor beloonde d^ytKtm. «---«- 

Tot de oierïge gebouwen Lcliooreu nog de Siat.' -%, . 
Turfscharcn op den lIoekMter-dtrinyrr , het E*tt<»,. 
de Verschaaler vijver, de Alanérre of Rij te ai.; • « 
Ktrkstroat , en het kantoor \ a n dun W a» -«» . 
den en Zilveren werken in de Daehtraat» •«■► ^ - 
«laan een Postkantoor in de Pijhteeg. '.m. «* »*i w 
Helding, een fraai Socitei ts-gcboii w aan eem ^^ ,^ 
afgebroken poort beeft gestaan , en het prachtige •-«_«»« 
vaa SisKEL, aan de JSienvegracht. 

De Hervormden hebben hier drie k€rk«« » •-. 
laeohyncrkerk, de Galileerkerk eo^ 

Oe Groote ofJacobynerkcrkia r 
Ibl «as, weleer, de kerk of kapel van het 
I^ittaikanen of Predikhccrcn , en , al» xoodaaif 




^21. 



franje 



bab aantreft, 

bet jaar 1584 tot 

«aa ÜAMAi i^D b^i^cEet ^- 

dochter Ta o Prios Wil- 

VAi Nassao; het laat* 

faaii Wmaa Faiso. Boven- 

Aen jan 1799, twee fraaije 

Waujui LoacwijK en sijne 

L«. Tcr«aardi«d 4oor den kunstenaar 

«Bt kaar liet men een aitmuntend fraai , 

an kat jav 1730 Terraardigd. Tcraijde 

«k aumer fedeakteeken , in den 

en aan sgne uitstekende verdien- 

ïn de Takken Tan opvoeding ea 

man was laatsteiyk 

ite te Warrega, en OTcrIeed in 

A kefk|cbonw is een koepeltoren. Nadat 

jaar toot de godsdienstoefening on- 

is'sji ^M ^ Maart 1845 weder ingewijd , ten 

Le vefkalcrinfcn an Tarfraaüingtn , welke 

dit kerkgcboaw inwendig eene uit- 

aa wH^k raiikuMf kceft ontvangen. 

éc9t Jcnkkacr Mr. P. B. J. Ymbuh tai 

L. A. Vaniia tai CLAaaaaacBa, ter nage- 

Tronwe A. A. M. Vasiui tai Claei- 

ila Tan LmnprAaan een aansienlijk 

!■ een kcnrig bewerkt en massief zilveren 

ap een frwu Toetstuk Tan gego- 

9a «a 1* tlaèrkark. ap de rvcvénisatarif , was Troeger de kapel 
^ MC ÜMihiilii iiéwiihaitsf Galilecn. Eert^ds stond dit buiten de 
<iaM um Onsten «an ér Ee, Taaaaar de buurt nog Old-Galileën 
j«« . iwa ia l4!V wesd bet bianra de stad gebragt. NoordwaarU 
mm M '%erk wa» iiirfdi bet kerkhof, alwaar ds Monniken begraven 
b sg iq cf men hier de met den dood gestrafte of in 
Obk dit gebouw, dat in 1834 een 
41^ Wküms beeft, is in 1844 inwendig geheel ver- 
«■««Mi m «wrvmisd. «n haeft de eerste godsdienstoefening daarin we- 
ser nikh» ]vQ.Bi im dn 9 Maart 1845. Een breede voorgevel, in 
'ZJU^ jc«iiMw«i. ^aaft dit gcbanw Tan Toren een teer goed aanzien. 

*• I» •>t->rkerk, in de Ba^juetirmat, behoorde oiidtyds tot 
an ft:l.^.^«tr ivr lafaaane Bagijoen, en was in. bet jaar 1510 geslicht, 
u K^ UAL- HAM w«(4 sij Toor eene som gelds door den Magistraat 
«aii ..«^.«AHü aan da Stalen overgedragen, en dieode, tot het jaar 
■W .u% WO Laadsckaps Tuchthuis, waarna zij tot de vo- 
^•= •««-Ki.rfi tervif kMtde en wederom tot een kerkgebouw iogeri^t 
«T.*. ' :x^ «drk «ocdt in dit jaar (1845) van binnen geheel ver- 
f^-— . ; >i. wveo» een aieow orgel, eene uitmuntende inrigting 
«* •■■• ^^ sï^i"*! jUb^anMtt. 

'* '* : i ^ i.-ksrk « Fransehekerk, in de Groêtê-Kerkttraat , 
•^^ • -v>-^ 4. Li,3«i van bet ViUc Mannenklooster. Zij is zeer net 
K-H»^««-.%L .<« «wRvnn ^M ccn inm orgel; ook beeft nj eenen toren 
^* -M«v i.vA «r as. 




LBE. 



187 



ïk P«optgetiiid«kerk, pp dim Witdièmeréijk ^ lieoft, aebl«r 
mm Araod ^Mqdflitt, een deftig saonen, en is ioweadig keurig b«?tim- 
maé ca iraa eea TOortfvlTelijk oriprl roortiriu Vrop/rcr -Mraren hier 
ém DDopigttbde kerkeo. Do bekje andtrea ^u iJtans bijzonder 

CHVBOaV* 

Ilt Svaaj^«}iicb-Laiher»ciii*kerk, in de Ifieuwe-ÜosienHranr^ 
h oi»*lT«ek* bel jjiar 1C80 gebouwd. Sedert 16C9 bad nicn waar- 
[oilik «ei^adrrd ïn een buis eo staUing, door ccoige tiieer g«^wdc 
«1» dg«n ko$len gebuurd , en slaande achteraf in de Ooster^ 
f dcnkdtjk op decelfde pbaU, waar tbani ao^ de kerk staat. 
.Hii flièOTw werd in 1077, luet het uevciislig^end erf, cigoodom der 
■te f oCicbooD xij bet nïet wasjjden bet op eigeo naam ie koo> 
U» 1G79 \nod eco ryk lid dcx gemeen Ie , Aitowtvs MöLira of 
I, edclaMwdin aan , voor eifeci Lostea, op dezelfde plaats, waar 
BBBCi Btnme kedk te sttebteo en baar der gemeente 
k« la favei». Naaiiweiijks «aren ccbter baw en stalling' 
en weifgcruimd en de (jrondslagvn gelegd, om den voor» 
«■i da straat op te Uekkcu, «aardoor bet g^uw eenig^rmale 
■il wl |k f«orkcN&cn tener kerfc «oa terkry^n, of er kwarn , van 
wiagPMM, teo stdilig ea streng bcTcl, orn de wcrkzaambcden ter- 
tÊmmé Ce «lalbHi, eo den opbouw lot nader erdcr uit te «tellen. Eerst 
Èmmt iaiCB lal«f |dakte bet, door de medewerking vao andere man- 
mmm ^mm i t ie a d , volkomooe Tr\)beid Tan godsdienst te ▼erwcrven. 
ii« hel fwkqjgce Tao dexe vergunnifig «loeg men met nieu«en lust 
de luadea leai bet werk , en weldra stond er cene Lntbcrscbc kerk 
ie Lorai^MBU Da Heer MoftLucs gaf haar ten gcM:hcnke, eo alle 
eie Wrfee l a^p a tj i l ai sich , door Trijwtilige bijdragen, ook bet inwea- 
!■! bet gaboav doeiaiatifjr j» te rigten cd van bet noodige te 
Dt bark vaslorn zeer klein ^ docb op bet laatst der vorige 
wel in bet yat 1774, is zij, -wegens den toenmaii^en aan- 
lBilaa|i ^ao iociioordert, zeer ruim en net berbonwd en mei 
ivgel . twee baagzolders en besloten banken Tcr&ierd. Onder 
VMehe baateer werd dew kerk eeoigea t^d tot pakbais Toor 
Btflea, Ier ber^ieg \»n aangehouden goederen, in beslag geiio> 
ducb «vrd kort daarna , door de bemoeyingeB van den Prcdi- 
aBAS Faaaaaia Faaiica. ain de gemeente tertig gefpvcn. lomid* 
ea de dieaei bg broaderl^ke vcrguening in de WaaUcbc kerk 
^evfigl* 

De fteeeBtcb-Katbolyken bezitten te LaEowAiMa vier krrken : 
■la die taai dm il. Wtiuaaoaaos, over de Korenmmf4it ^ ccn oud ge- 
kamm , eneder lawo , dodi «ao een orgel voorzien ; die van den ü, 
Aaeoeea. ïm ét Oude- tCtriUr nat , een goed gebouw, vonder toren; 
^eergil voorzie»; die van den 11. Boiivacivs, op de f^UeicA- 
kewegtna icboonbctd van bouworde uttmunt, en van eenen 
is^ deck niet van een orgel voorzien , en die van bel K loos» 
mm dm II. Üaeiatcaii toegrwyd, iu de Bonle-Papeëfee^ , eesn oud 
m^ wamém lew», docb van een orgel voorzien. 
VdÉr de Jlerveiauiig van bet jaar 1560 was deze ttad in bet 
1 Tan rter kloOtCers « als: bet lacobij ner-klooster der Oo. 
ei ka e es ef Predik beer en , adtlcr do Groott-kerk, welke toen 
dit kieealer faaboerde^ bet M inderbrocders^kloostr r Gali* 
Itie, e^ de Tmuh ak imm rkl , waartoe de Gal)lecr>kerk behoorde, 
W Si. AfiSMi*kloocttr*der-Graaowe-Bagyeen , in de Ba- 
f ter a^idc tne de Weaterkerk^ welke dearran nog over 



1^ 



I. BE. 



en het Si. Catharina*ktQottcr-der-Nïoov«-of- Wiili 
JNonnen, tusscbeo de Speelnvimstraat en Groote-Kerkstraat , 
ée AValschckerk do kapol was. 

Ook slotid hier later ccnc kerk \oot de Roomsch-Kathoiy k 
l<3 e r O u d ü € l e r c s y , in de Speelmanistraat ^ welke , sedert Uiii 
liet inecr tot ceiiig (rodsdtcnstig gvbniik gebezigd wordende, in ISi 
liot eene Stads Armenschool is verhoiiwd* 

LBEOWAnnEPi bestond, tóór het jaar 11580, iiit drie parorhiëo. 
ras de kerk vnn Oldchove, loegewijd aan dcti II. Vues en 
[^medgc^eltrti MooEsrrs en CnEscEnTU^ de lioofdLerk. Wanuc«r dj 
«slicht w»s» is geheel onzeker. Zij uas om&lreeks ltJi9 xoo »« 
lat men hcsloot ei'ne nieuwe kerk te bouwen , welke men van cem 
ligen lürcn dacht te voordien, zijnde er voorheen bij St. Vila&kei 
ifcrniüedclijU geen andere geweest dan ccn klein en ipit* lorentje 
rkdak zelf. Men hcgon de nienwc sttcbiing met het leggen 
mdshigen van den toren, op cenen geringen afstand tan 6i 
ige kerk , onder hel bestuur van zekeren Jacoo t*n Aaii 
oppersten Bouwmeester aaugcnoiucn werd , op de navd 
roorwaarden Tlij zou de stad ia jaren dienen , en , indien bij 
jj'ende dien lijd bel hem opgedragen werk naar genoegen vet 
[ion hij stadü-iiietselaar worden. Inlosjschen zou hij acht stuivers 'i< 
Yoor arbeidsloon genieten, eene vrije woning en een nieuMi klct^i. 
voor dat er van de ic» jaren drie verstreken waren , overleed va» Aai 
Daarom werd , voor de nog overige drie jaren aangenomen 
LGoRncLts FiiCDi niks of FniRicKs , die dnijclijkt tien slitivers , cii 
kten lakenscben tabbaard met cenen goud gebordüurden leeuw 
Lt*gteniiouw en voorla vrije woning hebben ton ; kwam gi 
,dtcn lijd de torenbouw toevallig stil te &taan , dan kon de tl 
lot ander werk g«*briiiken. Die toren, de nog beslaande O ld el 
it eehter nimmer volbouwd geworden , ofschoon men er lang aan 
'Ifcwerkt ic hebben Het niet volbouwen is waarschijnlijk U 
aan de zeer ztgtbare verzakking in den noord westelijken b< 
luen beeft het werk gestaakt bij den Iwecden omgang, het 
woordige hovenplein. Men heeft van dien top een fraai Ian< 
ijat zich zelfs tot in zee uitstrijkt. Door cenen geweldigen 
die den 2.1 Jannarij 1076 over Friesland wwddc, stortte de ki 
Men wil, dat men vervolgens van plan was, om aan den lort 
nieuwe kerk Ic bouwen , doch dat tulks, om de gemelde Vfi 
*?an den toren zoude achterwege zijn gcblevcu. Eenu rij boomeaj 
jiog heden de oloudc omtrek van bet kerkgebouw met den 
'grond ann. Op den 6 of 7 Seplcmhcr 11566 werd de Hervormde 
'cerii in deio kerk gepredikt, des morgens door A.itoüivs Ntcotü* 
€i.Atftts« , geboren van Dockuni , gewezen priester te Hoogebeintai 
€n de» namiddags, door Maktuii-s Èlcds of Elcacbs of MAaTi!<üs Aesii 
Eliaccs, mede een Fries van geboorte, en voorheen Priester te Tjc 
Jn 1Ö67 werd echter de R. K. godsdienst in al baren luister hcr»U 
en in 11570 verscbeen bier de nieuwe en eerste Bisschop van Lccüwi 
CuiEHüa Petbi. In xyn plecblgcwaad gedost, zegende hij, daa|p 
lÜnc aankomst, die op den 1 Febniary plaats had, in St.-Vjli 
liefk, de gelrouw (jchlcvenc genieenle , en na bet Eingeu van 
«vondzang , nam hij lynen intrek in bet klooster der Graauwe "" 
prn , waar hij toddc , lol écn 8 Maart daaraanvolgende. Inmii 
i#erden de kerken van Oldchove en Nychove, loo wel als die 
Si» Cat hArina, op nieuw door hem gcw\jd j ivant ook die 



LSE. 



lift 



1l§clb«V« waidoor de prediking Tan do nieuwe ioer onüiciügd gc«ord<vi. 
Toticfi 1$8t> iJc Lpt oud jTcloof, en Mtetd dft heiïl^om op nieuw 

Wt de licrv fdienil iogeript ; docJi eindely'k lo 159t$ ^eiI<Kipt« 

Dii tweedi: l'^irccbit* was dtc van Nijchorc^ eit hare kerk was tier 
B, Jfawf rf MiRU fff»yd. Zij &laad over d« tegenwoordige Groute of 
Jaeoby fii^rkfrk ^ ran welke iii^n nieti meer weet, dan dat ook 
ld* »oo at» fccd* S«cgd it , onlwyd en weder ffev*yd is geworden, 
Ztlla nitdt men niet vermeld, of %(] na 1580 als kerk (rehrnikt ii 
yiBi.Lit ; ty wAi later ecoe klokgictery , un ïa in b«t jaar 1761S af- 

De dor^ Parodue wa» dia \an St. Cathorina, en bare kerk wat 
aan tiia Maa^d rn Murttlartue geheiUgd. Dcukel^k was zij rcedi ge- 
itidii vóór dié lereeniging der sLad mei die vau Oldchove, en met 
aUt ét bofiteden ran Cammin^aburen, en die in den Hoek 
oi rmm O otter- terp (nu bet Koog-terp), welke, blijkens de stuk- 
las daaromtrent in de archivco der stad berustende , eerst tn 143ty 
pJMti ftbad berft , ofschoon *s Landt Stalen dit reeds in 142$ be- 
Msld kaddcn. Cetcgdc kerk stond by de, in het jaar 1834, afgebrokenc 
naaktiarpoort , vroc(;cr de St» Catb arina poo rt, cd ook wel da 
Gatilecrpoort grnaatud. Z(j strekte naderhand den Staten van FrieA* 
lattd tal Wftprii- ttf Tuigbuis^ en is tegenwoordig bet Stads- Werkhuis. 

Er bntaal te LitvwAaoEJi sedert een paar jaren ook oene gemeente 
van Ckritlaiykc Afgeiichcidene n ^ die een klein vierkant 
k«rk.jc bsit, aan de Ifoordladc^ tonder toreo of orgel. Naast da 
kcHk m da waiiia^ vaa den Predikant. 

De Sfna^ogeg 'm da Sacmment-ttraat , is een oitt groot, maar 

Yao dl* Weldadige Gettichten noemen wij eerst bet Old- 
Bwr^er-Weesbuit , oter bet stadsbins. Uet is in het iaar 1534 door 
ilRZ PatOJ Mtidit, Dit gebouw tiet door te£ schuiframeu uit op 
Btplcifi; bet ts van binnen met vele rutma vertrekken voor- 
de ¥oog<len en Voogdessen, aU voor den Binnen vader, 
en da kinderen, welke laatste meest uagelateu weeten 
i||B tatt Inarfcrt der itad, en nog steeds « noar oud gebruik, half rood 
ta kalf twarl «kleed s^n. In dit gL'sticbt , waarin de wiskuitdige 
WuAtfl f*Mi, die als buitengewoon Ilooglceraar aan de akadeuiie te 
Fffaacker overlce»! , np;r«vocd wai , tyn thans 50 kinderen opge nomen. 
Bel Xièuve Stads-Weeshuis, aau bet Groot* of Jakohijner' 
Kmfikaf, in kat jaar 1675 van itadfwege gesticht , i& een groot lang- 
^ .....Ir...» ,^,.y,.^nr^ woünu meer dnn vyf en twintig vertrekken 
!c Voogdeu-en-Voogdesscnkaniers incouderkeid 
i» u^. j,.» .o.^ ..^d dit huis, dat toen vervallen verklaard wac^ 
tAmté Ie (daakeii aan de weldadige dankbaarheid van eenen ede* 
pe» Tan dit gcsUcbt, J^coaus iU^aiiïrvs BA^ueé , die, 
?«n üetfUnds-Indie , Ie Hatavia overleed, en tijne nalalen- 
I0II vaderiyk gesticht , uit erkentenis voor genoten weldaden^ 
I, aAi ket oogeoblik, dat de Minister db GoKitica alk (^esub- 
d« |cslKkleii van weldadigheid , ten behoeve van de Kolouicn 
Wtldadi^^ , vernietigde. Daarom pr\jkt, ter vcrceuwiging van 
rod deugd, ccn metalen cercsuil in bet midden van bet ge&ticbt, 
■gneo woedit<fliog ab redder eerbiedig (1). Ten behoeve 



(t) mm cite ^mim mm 
I B.a«jHi, l^imii >i 



J 

9 



190 I'S!* 

TAB dit kuit w daaraiD een fcboeAinakere- en een kleedermiikenTer- 
Irck, een MMUwiolel eni. verboDden. De kleediag der kinderen is cea 
gewaad «ta kalf Uaaaw lakeo ; ikans i(jn er 140 weexen in dit ge- 
iticbt opgenomen. 

Het DiakoBie-Armenkaif dor Hervormden, in de Grooie- 
KtrkHmat, welk geboaw weleer tot munt diende, is in 1788 gebouwd , 
«o wordt door eena vaart afgesckeiden van het daarbij gelegen St. 
Anlhooy-Gastkois , en bestaat uit vele kleine kamers , waarin de Le- 
damaten der Hervormde kerk , die ood en gebrekkig zijn , en dus 
kannen kost niet kunnen winnen , wonen. Behalve de kleine ver- 
trekken xyn er in dit huis onder anderen nog eene mime ectxaal, eene 
siekeakamcr enx. Ruim 60 oude en verarmde Leden van de Hervormde 
kerk worden in dit groot en uitmnnlend gestieht behooriyk verzorgd. 

Het Ëoomsck-Kathoiyk Weeshuis, in èe Ootterdwarsstiwit , 
gastieht in het jaar 1786 , is een niet xeer groot gebouw , waarin 
tkant mim SM) weexei» opgenomen xQn. 

HeiRoomsch-Kathoiyk Armenhuis, in de Speelmatuttraat , 
m het jaar 1859 geheel vernieuwd , is eene xeer goede iorigting , om 
roim xestig afme personen te verplegen. 

• Uet St. An th'ony-Gasthois, in Ae Oroote-Kerkttraat , geslicht 
omstreeks het jaar 1420 , is een xeer groot langwerpig vierkant gebouw , 
foadom een mimen bleek geslicht , synde de langste vleugels ruim 
konderd en de kortste v^f en xestig treden lang. In het gebouw waren 
f Uk onds 44. kamers , doch toen was er eene kerk bij , die in het ver- 
volg van tyd tot nog twaalf nieuwe kamers is verbouwd. Dit gebouw, 
kplwelk oorspronkeiyk, xoo als de naam aanduidt, tot een Gasthuis ge- 
slicht was, is later, als Proveniershuis , ingerifft voorlieden, welke 
danrin voor hun leven vr^c woning en kost willen koopen, hetgeen 
voor eene matige somme gelds kan geschieden. In de kamer, waar 
ém Voogden vergaderen , staat het portret van den Patroon Sr. Ahtbonius 
ia den schoorsteen. In 1843 is het roet onderscheidene nieuwe kamers 
vermeerderd. 

Voorts heeft men er nog het Hits ke Boelema-Gasthuis, in de 
MMnntkemuurstraat , geslicht in het jaar 1623, waann 88 arme vrou- 
wen, zoo van de Hervomide als Roomsch-Ealfaolyke godsdienst, be- 
halve vrye inwoning, nog eenige andere voordeelen genieten; het 
Gabbe ma -Gasthuis, achler de Groote-Kerk, in het jaar 1633 ge- 
slicht , hetwelk 12 oude vrouwen tot huisvesting dient; het Bos hu i- 
aer. Gasthuis , aan het Gro9t- Kerkhof j geslicht in het jaar 165S, 
waarin 19 onde vrouwen gehuisvest worden; het Marcelis-Go- 
verts-Gasthuis, op den Graehtswtlf in het jaar 16iS8 voor 20 oude 
arme vrouwen gesticht , en in bet jaar 1766 xeer fraai en mim her- 
bouwd. 

Oudtijds had men in dese stad ook het St. Jacobs-Gasthuis , 
dat in het jaar 1490 geslicht was, en eene kerk had, waarvan men 
de standplaats aan den tegenwoordigen Kieuweloren nog duidelyk kan 
onderkennen. 

Nog heeft men de Stads-SoepkokerfJ, in de Gr&o^ Hoogstraat; 
alsmede eene Vcreeniging tot Ondersteuning van behoef- 
tige Kraamvrouwen. 

De Latijnsche-school , in de Bagijnestroat , op den hoek van 
de BoUemanssteeg , maakte voormaals een (redceUe uil van bet Graau- 
wc-Bagyne-Klooster. Zy bad haren ingang in de BoUemavt- 
*teeg, door ^ne poort van bardsteen ; daarboven op vertoonde stch eene 



LEE, 



ni 



iprli|li4e lnil«« , nifde van hardsteeo , en aso de i^jJea tiet janr- 
ftyi l6iK] benetcQi hi^t volgende opüchnfl : 

Ific «rrcM HtLicoi SCHAT SoLTSAErua rnacs , 
DocTaiü^^/fiB s<:ATei«T , et PirrAns opu* 
Srifeftt sACi.vs rons uiBa AQffis , tr Ftuauiv t4&oo 
Maitti, otjk\ rot DM, TiBKA iAaaw^oi ataji. 
d. i. 
He héif^ Rdicon druipt hier van levend water: 

H^ «ellcQ scballcn op van deugd en vryshctdstin. 
Siert, r^ke bron, uw vocht, en itraom met mild geklaler 
D» harten eti terstand ♦ de markt en tempels in. 
Nl fibatrv it , in 1830, geheet vernieuwd, en mei vertrekken voor 
•lml||lLe Treken arliolen vergroot. Aan dcLatynsche-itchool 
dl Üaa» doer eenen Rector ^ eenen Conrector en eenen Preceplor 
lOB SU leerÜngen oodrrwiji ^^egeven. Aan de S tads-Teekenscho- 
lt« l*ll lOm, tn hel bouwkundig teek enen » 1 OnderwiJMf, 1 Adjnnct 
j» 90 leerliogvn , en rn het handteekenen 1 Onderwijxer en 70 teer- 

_ I wetensebappl|jke inrigtingen i^n : bet Frieich Genoot- 

fektf w©©r jraicbicd-, oudheid- en taalkuodr, opgerigt 
in Iwt jaar 198» en tellende 13 honoraire, 35 buitengewone , 24 wer- 
ft.a>d< « tt0 frpMie , te camen ^1 leden ; het in 1853 opgengte 
Krieicb Gcaaottchap van proefondcrvindelijken 
lavdliottv, in drie departementen verdeeld, als : één voor den 
•klicrboitv. éte foec d« hout- en één voor de \eetvell; bet Natuur- 
kundig GenoaliebAp , ontsproten tilt een Phvtisch Gezel- 
•«bap, betweU in of vóór het jaar 1794 voor het eenl byeeo 
Iwj0 CS, 0p den 1 October 1844, S7 gewone en 8 eereleden telde. 
Bel it fin bti bcxil van een gedeette der physiiche instramenlt-n van 
bil a y f fcbt i M i Allienvuin Ie Franeker co vergadert in het gebouw van 
bel D(^tf1«n>nit Lctvwia»» der Uaatschappij : Tot Nut van U Al^c- 
mttn f tm hK Taal- 4 Geschied- en Dichtkundig Genoot- 
• •b«pi C^mBimmi€f, in bet jaar 1819 opgerigt en thans 6 leden teU 

lk« bfdk kier ééne Prantebe koattebool voor Jongeni, 
^^Ht OU iMrlingm; é^ne Franse b e kosticbool voor Heisjef, 
^^Kl 40 leeriingtvi ; twee Stadatcholen, waarop de bnrger* en 
^^Msiamke tl««d>rn voor het onderwgs twintig (juldcn in het jaar 
^^Hhlm, ii«4ar mrcr , en wel ééne voor jongens, mei 170 leerlingen 
ffB ééait fMT Bciijca, met 170 leerlingen; twee Stads-Tusschen- 
tcbolea, nmt^ aan kinderen van min gegoede ouders voor 10 en 
S ccitia fa vfck onderwas wordt gegeven , de eerste met 520 , de 
tw«e^ loel BW kcrlingen ; t«ec Stads-Tn«scbcnschoIcnt buiten 
di aud , de eca« on hei Fliet j met ruim SOO en de andere op Oud" 
Caltf#f», OMl 960 leerlingen ; (wee Stadi- Armenscholen, waarin 
ét ëtheeftaHi kiaikren grati* onderwys genieten , de eerite voor meisjes, 
■ÜnMB OlÜtti de tweede voor jongens, met ongeveer 660 leerlingen ; 
Urvfl ae«^ #<«« (^ ' ' 'ol , waarin 170 leerlingen onderwijs 

fHartni^ m bel '^ 'lis mede door bet stedelijk bestuur 

«ÉniMidai w^nit j <<m' .^tnic iyke-Dewaarschool , verbonden 
M ttm» der Tiuacbenfcholen ^ waarin kinderen van 3 tot 6 jaren 
'•iefcmta per wwk worden opgenomen, met 200 leerlingen jeene Stadr- 
Ittittititcke Armscbool, met 110 leerlingen , en twee Belan- 
dere «cboUn ran de tweede kUtte, met 140 leerlingen. 



). Ifi. 



Ook be»ta.it er te Lbedwabden ccd Departement der HaaI 

»c ha pp ij; Tol ISui van H AUjemten , dat Jen 50 Julij 17d^ «Pfl» 
rigt is, ihaDA 500 leden lelt en een eigen jjebouw heefl op'bcl //irj 
waltjif waarin de Vergaderingen, HerlialingssrtiooUSpaarlKink en Aê 
Bibliollieken «rordeti gciioudcn j ceuc Aideeling Tan liet G«« 
dienstig Tract aatgeaoolsciiap « oict» 100 leden inde stad 
30 er buiten , die Ie LEEawARDi» conlribui-Tcn ; eene Afdccling y\ 
het ^icde^landscll Bybelgenootsehap, in bet jaar 11 
opgerigt , met 100 leden j écnc Afdccling van bet Nedi 
landscb Zend elinggeoooticba p , met niira 90 contribufei 
leden; ééne Af deeling van betGcnootsebap totZcdrli 
verbetering der gevangenen, met 100 leden en 40 by 
CiOmspondenlen . en éénc Afdceling van bet Fond» v«ii 
Gewapende dienst in du Ï4 e d crlan den. 

Ook heeft men bier één Schouwburg, in hel RtnUrtl 
•n écnc uitmunlcnde Conccrtiaal, in de Brtettstmotp I- * 
culierc eigendommen , welke lot bet doel , waartoe i\} be> 
teer goed lijn ingerigt. De f^cbouwburg is in 184-i \ün binnen 
geheel vernieuwd en ziet er thans zeer net uit. 

Van de menigvuldige Bcroerode Mannen^ te Leiot»aibi:- *■ 
Ternielden wy : den braven Willem Gaiiel Ücüdrik Fhiso, I ^ 
den naam van Willek IV, aU Stadhoudur bekend gciAord< 
peb. 1 September 1711, f S4 OcLober 17Ö1. 

DeGodgelecrden : Difi& Pbili?s, deo btjzonderen vriend van Ml 
SiRONSZ , een leer geleerd man j^ naar Mien sommige Doopsgezindeis 
Dtrkhten noemen , geb, in löOl ] Jellb of Gellics Fakiir se Boüi 
gcb. omstreeks 1^500, f 3 Jung 1!$64 ; Aa!«oDi) C&tdids, geb. in l4>76, 
^ 15 December 1630, na eurtt Hoogleeraar te Antwerpea te xijn ge* 
«eest j WiLDELnus A nRA&EL , geb. 10 JanuariJ 16315 , f 30 OelOMT 
1711 f alt Predikant te Uotlcrdam ; CiiiPEOis ViTniN6A> Qcb. 16 Mm 
1659, t 31 Maart t7:2ïl , als llooglccraar in de llebteeuMscbe taal. 
Godgeleerdheid en Kerkelijke Geschiedenis (e Franckcr; Aiii«4Ei»4 ~ 
die levens een bekwaam Oudheid- en Leltei kundige was, geb. 
lember 1760, f 5 April 1857, als llooglceraar m de Godgi 
aan de Hooge^cbooi Ic Groningen ; Ëëli^o Tiuga , geb. '^^ N< 
1762, t 30 Ju^Ü I^^B, als llüogteeraar in de Godgelcerdl 
de Uoogeschool te Groningen ; Lvcas SonincAii, geb. S2 Dtccmber 11 
-f 25 Augustus 1855, als llooglccraar in de Godgeleerd beid aan 
Boogeschool te Ledden , na vroeger die waardigheid Ie Linj^en te 
ben bekleed , en Tutoooon Paul Bemcsia , geb, 10 Maart 1800 , f 5 
icmbcr 1835, als Bmerilus-Predikant van Ounitik, na ooderschcti 
schtirten 1< hebben uitgegeven. 

De Regtsgelcerdfln: Tikaevs Faieb, geb, ia 1IS78, f 18 
tember162o, als Hoogtceraar in de Regten aan de Uuogvsebo'jl ie 
neker; DöiiKicot vau Anoi , geb. in 1570, t 24 Februar^ 1657, 
Hooglceraar te Jena; Hectou Botiaictcs, geb. iu 1U03, f3 J{ 
1636, aIs Hoogleeraar in de Reglcn aan de lloo(|escbuul ic Fi 
CcaiACOft ScaiLTiKQA , geb. in 1708, f ^ Februarij 170^ 
leeraor te Lejden ; Petros Wiebdsba, geb. in September 17S9 , 
ccmber 1811, en Gabiucs ov Wal, geb. 50 Dccemtier 178SS , t 
lemhcrlg^S, als llooglccraar in de Reglcn aati de floogesehooL t« 
nlng«n ^ na vroeger die belrekking te Franeker te hebben bekleed. 

De Staatsmannen: Uvco Uabtejia , een der Tcckeuaara vao 
Verbood der Edelen , (jcb. omstreeks 1U30, j den 11 November 1( 



LEE. 



133 



fcx lUux , gch. in 16i6 , fin tlOH » im ondcrs^hoidctjc ffctant- 
U ht-bbrti bNïklcrd ; dien« neven Willvb van |{4itc.i, froh. tJcii 
irij II 10, f 97 Juni] I7ö8, na eerst GeJeputf<?rde (« \<?ldc co 
li»«r A%' f van Frins K*«el va» LotitAniNfiM , «Is Gou- 

tmvatr 3t e Neder laoüei», ie »yu gcwecit , en 0«i»o Zwm 

tti ÜAfto , ijfb. dLii Ü April 1715, f dcij 3 ScplemLcr 1769, na, 
Mi4Ue %rU* irilrtrMhrhp StaaUanjbtcp , I4»cr bclaijgrtjke l>iiilcuJdndsche 
taMlingm >m<<;n , welke beide laaUtc licb levens nU 

frabte Kr. bebbt;» doen krnncnj \oorU SoFmiDUs 

Vi»tf u. 10 nci lü^a , t ÖS October 1731 , ais Gecaai tui lieerde 

wtfM\: ,i\ in de GcncralilriU-Rekcakamer , ita vroeger onder- 

iciKiilru.c jiiJLTC po<»t«fi te bebbeti bekleed, en Joi)kbe«r Idskrt AEitettiA 
»M H«««^ui4, geb. dcD HSfplembcr 1752, f <ien :21 February 1834, 
aU O ' ■ neur vao Friesland* 

De li aadi|j^«n : Bitiiiviii»irt FovL^f^ioa, gcb in 1603, f den 

i7 Janaijy Jt>57, als Hooglecriiar aan de IltM)|fe«ebool Ic Franeker ; 
JM4.V]rK« lUa^tUACift, geb. 1 Januarg 1657, f 6 Januorij 1700, iof- 
|«m4s al« liooglerrAar te Fraockcr; FBiecftjitis Kvnca, geb. 4 July 
1741, t ^ Kei 1816, eu Joucs ViTRiv«iC»iii4iff, gcb. 29 Mei 1767, 
^ ti ik0|«tliti 1813 t wcika beide laatste hoogg^cacbu Geneesheereti 
la LcMWiaata vrartn. 

Uta KtaiAkuiidiffe Datid Mc^se, ^th» deo 95 December 1723, 



t«l<«i3 11 



1770 , ali Uorlulanus aan de Akadcmic te Franeker. 



étm » XwfQMXm 1771/ , ali Horlulant 

Bc Wt«iaadi|fen : Jak VaKOEaAti vu Vkit», geb, m 1527; 
Wuktm Lmé, 9«b. in 1($79, t ^2 Mei 1744 , als builcn^woon Hvog- 
Ifcraar ia de Wkkoude aan de llooj^scbool te Franeker, en JAcaioa 
PbaaM Taou». geb. 20 September 1764^ f 20 SeptcinUsr 1824. 

th Gcscbtcdichrij ven: Siiiakdds Leo, die iu 15^)7, ab II, K. 
i'txt.i^^ Ie Uenalduni itond ; Scrriviuus Petbos , eigenlijk Sjoead Pm- 
ftafs., g«É». d«« U JuiiU 1527, f den 23 Jaauary 1507, die ook ia 
4* oaJa Letterkaa^c en Regtsgetecrdbcid teer ervaren was ; BBaninaDi 
Gfia4a>a> Pcmata of Ftaataifis, gcb. 20 Oclober1542, f 6 Au^rustiJ» 
1610} Pita VA» \Vi9«ua, meer bekend onder den naam vau Fieniui 
WiiiiHi , die ook Latljnscbe gediditen iiit{rcgcveu been, (;eb. in 
ISW, f 9 Kovetnber 1644, al» Ibogleeraar in do Welsprekendheid en 
GndiiadEiwi aait ile Hoo^eicbool te Franeker; Siaoti Avtts GivataA , 
mÊ^^ «OMlfadki 1630, f '" 1088, oa licb ook aU Kruidkundige en 
LeltaiiiiiidDae Ie hebben doen kennen ; Horativs ViTBneA , geb. in 1632, 
t iiiaii*dil(|k il* 1609, en Jac^ves Gloiqe i»e CoAurKepii, ^eb. 9 No- 
«cmlwr nOi , f ^ Jaiy 1786 , aU Predikant biJ do Waalscbc gemeente 
Ic Amvifrdam^ 

Hr Bitderdoilscbo Dicblori: Permos Baeiot , uit bel middeo 
dar sarestieade rmvr , eo de bovengenoemde broeder* WittEx eo Ojiaa 
Zwvta V4a fljaav. 

Oe l#«ltffrkaDd«gco : Gioaae Eatalllr , gcb. in 1^28» f 6 Otf- 
lobrr 11(81 ; J'>-'«>'- Ft'iccac», dio in bel batst der lestieDde oeuir 
bidile «naader -«erken beeft nit^eijcven ; Tobias GiTTESBLera » 

■dL in 107^ .SiAratnv Uavkakahp , geb. in 1684 , f den 

fa ApeS 1 ir in de Grieküdic lietterkundo aan de 

IfiaHi itbti '^'Ji^ Casyah VAtekBnABR, geb. in 1715, 

't li Mmmi iii de Griekscbc en Vader la ndsobc 

i^—»KtilrT' — * x»l Ic L<i^yden, na eerst Ie Frant!ker , 

MBi gffvolaa roeiti , ïn de Uiido Letteren cndcrvrrton te hebben; Joar 
D««i« TUI itcsaar, (^b. iit 172S , f ^n 1771, aU lloogleeraar te 



I» LEE. 

Fninpker; Joaius Ruaadi, dia levcas de Iiaiyoscbe lier ha u leerde , 
«eb. !ÉS MMrt 1746 , f M Schirmer den 25 Juiy 1815 , als Uoo^- 
iMimAT i» da Latyaicke- «o Grieksche taal , do W«lsprekeodheid en 
de Grirksche Ondbeden aan de Hoegescbool te Grooïogen , en Bavius 
imiNun Navt4, geb. 34 April 1805 , f ^ Jniy 1855, na zich eenen 
wflTerdieoden roem tt hebben verworven, door de oitgaTo van leltcr- 
kniidife getcbriften. 

Behalve dexe Letterkundigen , die ook meest alle Laiynscbc Dichters 
«wen, DOg de Latynache Diohtert, die tevens als Lilterato- 
ftn grootrn naam gemaakt hebben : Riiim en HnDaiK Nbohusids ; 
BniiTDi Badus; TnoDoam var Kooter: -{• in 1813; Jobah Aoam No- 
MU , overleden ab Rector der Latynscbe scholen te Rotterdam ; Ri- 
oni VAi Ounn, geb. den 12 December 1746, t 6 Janoary 1796, 
ali Reetor der Latynsche school te Amsterdam , en HEanAM Bosscha , 
d» mede een verdiensteiyk Geeebiedschryver was, geb. in 1755 , -f M 
Auwtnt 1819, alt Rector der Latynsche school te Amsterdam. 

St Sehildtri: WinaAn »b Giasr ; Pinia db Valk , geb. in 1584; 
Gki» m WiRitt, geb. omstreeks bet jaar 1650, fin 1720; Wheeds 
VmiMa, ffd>.80ctober1657, f 18 Jannarij 1721 ; Jobar Buba, die 
ütk de Nederdoilsehe lier hanteerde, geb. in 1G94 , f <l«o ^ J"19 
1758; Bbbbabtos Accaba, geb. in 1697, t i» 1756; diens broeder 
■aiHJS AccAiA, geb. in 1702, f >° 1785; Hebban Wootbe Beekkbbk, 
Bib» ia 1756 , f in 1796; Jobar hbs Jbicbbbüis Ribukss., die levens een 
bekwMm Tooneelspeler was, geb. in 1770, f 6 Octoher 1836; Jan 
Hhmik NicoLAi , geb. in 1776 , f in 1826 ; Dibk Plobcsba ; Kblkb 
Ihiii Ebulbba, geb. 8 Juny 1788, f 27 November 1839, en Tjeebi) 
AaaamA, geb. 15 Juny 1806, f 7 Juny 1827. 

DoB Teekenaar Ribrk Jbi.«bbbois, geb. in 1720, 1 17 April 1806. 

Ook lyn te Lbiuwabbbb geboren de Dichteressen: Jetsbe Rei- 
m TAB BIB Malbr , OU Glaba Fetosa tar Rabsfelt , geb. YAS Sttzaka , 
fik. 5 April 1729. De Schilderes MABfiABBTOA db Ueeb , en de 
Ttekenarcs en Schilderes Wilbblhiha Gebbtbdida vab Iasirga, 
gtk. 10 November 1788 , f d Mei 1819. 

De wederwaardigheden dezer aanzienUjke stad , opgekomen in dnis- 
lens en \erwarde Ujden , xyn zeer aanmerkelijk geweest. Reeds in 
kei jaar 1392 werd zy , betrokken in de toen zoo geweldige verdeeld- 
heden der Schieriiigers en Velkoopers , door de eerstgenoemde ingeno- 
■itn eu in het Noordoosten gedeelteiyk verbrand. 

Die van het geslacht var Cabbihcba hadden van ouds in en rondom 
LnvwABDER aanzieniyke goederen , en waren de stichters van do aan- 
Bieniyki> »tins Cammingha-burg. trn Noordoosten der stad gestaan 
kebbendr. Dit gaf, in het janr 1399, toen de Friezei», by honne 
nraigvuldigp oneeniffheden , door Albbbcbt var Beijebbr veroverd wcr- 
üen , aanleiding tot hel bcgidigen van Gbbbolo var Cabbiroba met de 
itiid liKEi'WABDEM cnz., volgcns eeji handvest van Graaf Albe echt var 
BiuiBBR , van den 18«July 1399. 

In het jaar 1412 werd te Lbeitwardbh eene kerkeiyke vergadering 
gvkomlcn van de Geeslelykheid der stad eo die van Wirdum , Wartena 
en (inuiw , in welke men , onder anderen , besloot , de onschuldi^ren 
•u o^erheerden te Ltescbernieu , tegen alle geweld en ongeiyk, en de 
baldadi(;on en kwaaddoeners ten scherpste te vervolgen en te slralFcn. 

In het jaar 1420 wenl Lbbuwabdbr ten tweeden male door de Schic- 
ringt* rs overvallen , die er cvnen tyd lang hunnen zetel hielden , om 
din van Oostergoo te kwellen, tol dal, in het volgende jaar, op 



L£F. 



IStf 



eaan fittl««r af U 



iAinkdag te Grojiiiigcu , i)« getcliiUeii voor Dtniam 
• Wal lA»er wcrdco de brieven , waarbij bet balt- 
rMl» dü rwd« in bet jaar 159i aao de itAÜ verleend woi , ^eder 
bJLracèiigil en «Ik b«rocp üp boogcr afgekeurd , dan allecu by vcrdra|f , 
la bet jaar 1437 , op Vrijdag na Si. Thomas- en Judasdag , rer* 
jmdctUeu do twUlende Scbieringer en TcLkooper llecrscbappeo te 
léêwawêmmtM , om eeuige belangrjjke punlen va»t Ic stellen , tot iter< 
m/d ran óm na»t dci latidj, die toen \iederotn verstoord was. Go- 
4iifcpda crtiigcii t^d 'verkrftg raen hierdoor deti vrede, die echter 
«pofdif «edrr vcrbroketi werd door do parL(ixucbt van Gabiihga eo 
eeB%t aoderen, betgeea aanleiding gaf lot ceofti gaarleggcr to Lcsowah- 
wm met die van Groningen. Door dczeo bekwam men wederoiQ, gp. 
garende reotge jaren » rtjstf en toen de tweespalt «»p nieuw onlbraudda, 
mttd t^ f omtrcat liet jaar 14iS6 , weder gesUld door do vree» voor 
CDiin inial van dcu Fltrrtog van Uuurgondic\ Frups die Goede. Dezv 
^ * iti dien t^d de Fricicn vcnnjand » tich ^ lot lie»li&siog bunaor 
aekn «MEeoJgbeden , onder xy» oppcrbc^tuar l*: begeven; docb 
csflig Asder g^olgt dan dat du tvrt»U'nde partyen zteb ver- 
^SBigdtD. om éu Boods geweld met geweld Ir Icoren ; waarduor de 
lalottde «fiyiiaid, lerw^il dea Hertog elder» de banden vol «erk knscgt 
tifob w«d«roiu ia volle» lia^ter vertoonde. 

Onireol het jaar 14(iO bcerscble er een» groote partijincbt tusscben 
4m f aa LnviraBaBi en Dockuni , loodanig «elis , dat de poorter» der 
bliili iladll «lltader dikvrerf Itcroofden. De &chrandui&tc begrepen 
titiiifUt , 4*1 iHl aolk cene t«ëC«paU nieti dan onheil voor beida 
frtjCB Ie PMÉUii ttond 9 waarom atj , in 14(>5, eone schorscbiog 
irfto aDi pmM btwwkltii , dto ly voorta in ecoen vaitca vrede ttr- 

lo Septaoiber 1477 rindirrde ern hevig verschil lunchen LiivwinDen 
1«B 4e vtar dorleu in den Lepprdyk , Leen u ardcradet)! , Tto* 
tjerktteradeel . Idaardcradeul eu Stnallingerland ; met 
f J«t M«volf , dal aan Latt'w&auicx voor ;iIIi>oh wGcd opgedragen den vol- 
«igredom over de vier xglcn in dien dyk , met alle daarbij 
loUeo, kuiken, aard* en ijxcr^^erk , mtli die door de klafl 
oodcrliottdeii. 
Opayimi kti ^UjT 14SI waa bel (MUlrent LKtowAabfe:* , door de inval> 
4er Scibitliüftr necrtcbiippcn , xccr onveilig « hetgeen gflegenbckl 
[■•f lal ImI «^ngten van een buudge nootschap tu$scben LrEüWAnDi^ 
ca TiftkrlutcfMeel » beoeveos Cortijum en Brittuiu. Tot meerder 
TdliflitMl tUiil mtn een driejarig verbond tnet Sicu en Tj&Aau Sj4Ea- 
•AJU, die la Ffineker en in de nabuurschap het bewind voerden. 

f lilMiiMi. itgca den <in der Wondlieden , cenu Maag tot baar 

f aardbei la Slaaleii opverigt hebbende . bad vooral «eel te lydcu van 

Wm laaicaa jftiaAa* van Akkrutn, een «tout mao , die oetica 

■raotea ^r*^*!; kad. In het rcr»t vergenoegde hij xi^h met roovon 

ia plaa4tr<a ; daeb tco laat»le l>eproefdc hij de bUd lelvc , toen eeu 

^4ail dar iiargirt af aanea togt daarbuiten was , hy verrassing in te 

BD ham ocbler aoo felecbt bekwam , dat bij met groot 

•Arekkeo. Wiat JAMcas xat middderwijl niet »tii ^ 

«amantaria by uacht de •tin« He^lïnga, te Poppingawier, ter- 

^*y ila aalfla||t« eigeaaart dia vau LtaowAanKti om hulp &iuceklea. 

Wk , aalna4e dat urn belang «ntka mtulr-hragt , toefden niet bun by 

la ipiiatiii « aa daarop «ard bet buit doctr ëob en HtstiL JwaA*^ , 

PiMita Hauilffa, h^rnouien en tot den grond toe afnebroken . 



136 



L£ë. 




Uit de«e onlnsleii wachlte nicn wcd«r jreiii(rti^r onlieiLen, 
komin0 vaa welke die va» Lekcwaboeji «ith ncrecnigden mei 
Sneek , Bohwurd en Sloolen , om den openbaren vrede in het h 
bewaren ; ie dien einde zoude tnea elkander krachtdadig bijsLai 
tot venekerinu daarvan negen aanzienlijke mannen TcrkieieQ , t 
palen loodcn « met boeveel manschappen men elkander , 'inmi 
eeoen onverfaoopten aanval, moest te hulp komen: xullcnde Ln 
DCii en Boliirard it^dcr drie en de beide andere steden de o%*erigd 
kiezen. Nog voegden sich bij dit verbond Gosse Rooaoi en Wok9 i 
KMA ; terwijl door tusschen komst van goede mannen een vastea 
iut$cbcn d« verbondenen , met Borrt tob Utftwrr en Fekbk Bqti 
verd gesloten. Een der eersle gevolgen van dit verbond ^ In hq 
Francker ook eeuigitns begrepen «as , is geweekt de ondenraoi 
Wtbc Sjoeüds tos Gbovcstivs en van fijne sterke »Lins te £iigi 
die lich van tjjd tot tijd tegen Sicke Sjacrdaba , te Franeker . en 
de ]ieeuward«rs verict bad. Men belegerde hem hierom io Mei ' 
met dit gevolg , dat cm kogel , uit de groote bussc van Lnm 
gcicholen , den belegerde door een blind venttcr trof, 
gewoon was bet veld te bespieden* 

Intusschen was er een beviga twist ontstaan io Gust 
icben Icc Galaba en den Abt van Hemelnm ; eene taak voo 
geen groot belang, doch die allergewigtigst werd door cenen 
der Leeuwarders. Dexe, denkende dat hier veel te winnen lOtt! 
verbraken hun verbond roet de overige sleden , en boden b^staDl 
IcE Galkxa tegen den Abt van llemelum, die bij de Schieringel 
gesien was. JDe Bolsvarders bidden bet in dit stuk met Lnvwi 
betgeen ten gevolge had, dat de Abt, onvooraiens binnen Slooteal 
eenen vrede moest maken naar den wil zijner overwinnaars. | 

Een weinig later, in 1487, ontstond er in de stad veel onrust oW 
verbod der Uegering , om geene vreemde bieren binnen de stad ld 
ken. Dit was iotonderbeid den boeren leer tegen de borst, die dü| 
dit gebod overtraden en door de brouwers en anderen aangctasiii 
den , doch de vlugt namen op Pieter Camminghahtiis. Uier wiliÉ 
op de been komende gemeen de huislieden volstrekt ter straffe oi 
leverd hebben , hetvrclk CAmxtncnA echter weigerd«. Toen werd éd 
nog erger, xoodal men geweld wilda plegen aan bat huis vMi 
Edelman , welke overal in Oostergoo en Westergoo et n groot i 
vrienden bad, hetgeen eene buitengewone ontsteltenis door het 
land verwekte, aijnde daarenboven de Leeawardert zeer geh< 
hunne beerscbïucbt en hel verbreken van bet stedenverl 
kvramen hierop de Schieringer Hoofden , gesterkt met die 
ncker , op de been , in alles ongeveer achtduizend man ster 
de Leeuvrarders onverhoeds overvallende , namen de stad , w< 
be»ig wa» met ecoe nieuw gi'graven gracht Ie bevestigen , by 
in, plunderden haar gcberl u>t« en riglten eene groote alai^ 
ook sleepten i^ de stads bussen en al wat van waarde wat 

De Leeuwarders, nu bedwongen lijodc , vereentgden lich io' 
fende jaar , 1488 , met de overige sl«den , om alle tweedragt in 
een einde te doen nemen ; doch dit verbood was al wederom vaa 
ten duur, naardien de Vetkoopers, bespeurende hoe de Schieril 
hunne partij in Westergoo geooegsaam hadden vernietigd ^ voor 
telve in Oostergoo begonnen te vreeten , en daarom, in 1491 
verbond van veertien jaren met de Groningers aangingm , 
sidi dé flad LntrwABPBii in het volgende jaar voc^e, M«n 



LEE. 



137 



é* a^aaA t» , «it dit verliond gcr«en, cindcljjli den Hertog Tan Sakjfin 
io Ihü taod riqwrn , en dal iljn K/tpitcin Foi , in bet jaar 149tf, eon 
op LtvcrwAiipe^ maakte, din Iqcj} echter niislultc. 
mijl ^a« de Iteiio^r van Siiksen , door Keizer Uaxibiiiaan tot 
Grf-PWlMUat TAn Frie^lnnd verkloard, en wilde dexc nu opeolijk bezil 
mamm ¥»b bel land, dat bij \nn dm Kriier verkregen bad, Üit yrer- 
««llt« «eaen prooien «cbrik onder de Groninger» en huonen aanbau^, 
meéMt |tflOfgsaflTn de j^cheelc l»cicttii){]; van LtEUWABnen verliep. 

Tot du« verre bad Lecdwarde^ ccbter g;eet) gevnar, dewijl de Woud- 
iirdm lich dapper weerden tegen de uilbecmsche knechten under 
ficBOCitutt'tfij; doch toen dexe door dien Oferstc veriilagen traren, 
'mWM m aiciuand , die in Friesland langer wederstand kon bieden ^ 
waMtnm ook Lckdharoxi, in 14d8» door bcmocwnaima , op den vierden 
via BooiiitiAjnd , belegerd werd. De belegeroars, de stad ras aan alle 
kloten bavltvode , plaalclcn bun booldkwrartier in bet klooster Fi»- 
ipcnl « lea IVoorden van de stad ^ xieb tevens ook verzekerendo van 
rg « Lekkum , Miedum en Jelsnm , welke dorpen in d« 
iii^ bun boorn%ee verloren , gtriijk bet Znsleren klooster zijne 
CB 4Ieinodif*n. Drie dagen lang dunrde bet beleg der itad, 
mwmnm dk vao binnen « tiende dat toch alle ontzet onmogelijk wa», 
■i^ op 1^0 voorwaarden overgafen « en mei de Scbieriagen^ door 
4k SMidSf die tot hiertoe meer de rol van bemiddelaars dan van 
, verjtoend werden. De Leeuwarder» badden, boe- 
nog hunne vriibcid behouden ^ eenige Saksiseho 
erd , die op Untahois lag , doch ilecbt van krijgt- 
wat. ScvoowE^Bumfi , daarin willende voorzien, lond 
im JogiifUv êÊêJÈMn 1408, ccncn groolen wagen vol bus»en, kruïd, 
loMf aftc. bïoB«tt LettrwANDEii « om daarmede Uniabnis te voorzien ' 
4ocb die TMI dr »tad namen dit zeer euvel op j als strijdende met do 
■Érdcs, welke «y met den Stadhouder gemaakt iiadden. Hiep 
■Of m liet ong^enoegen , veroorzaakt door bet berigt van eentgn 
mém* wtrftn oaar hneek , wcrwaarts deze verzocht waren te ko- 
do»r Sc«o«« taant», om de akte Ie zien, hij welke Keiter Mzti- 
éem HcrUig tot bet Err-Polestaatscbap verbeven bad : want dezo 
td liaai mot voldaan , aU tgndn maar cene enkele aankondiging 
liör en m^nikjcirtw cru volledig diploma. Het een en ander was van 
• volk eenparig naar Uniahuis oprukte, bet 
«ii;, ^, ' ^ en den Hopman met eenigc bczeltelin- 

Ci wumoordde. ^a dezen geweldigen stap zag men alommc nit naar 
p: oob onlvinji men cene groute bezetting van Groningen , benevent 
^tor liondcfd Woadlieden , lerwijl de stad van buiten , door Scaowren- 
10 , mot een groot beer belegerd werd. Manhaftig was io bet begin do 
Iffin^t daar die van binnen dagelijks voordeeli^c uitvallen deden j to 
I, do «lodelingtn en de woadlieden ^ doch die vao Groningen toonden 
meod te hebben : wanl toen de toestand eenigzint bedenkelijk 
Ie wurden , vertrokken zij hrtmclijk bij nacht ^ hoewel niet ton- 
Mattorkoltjk vtrlie». Die lan binnen kregen het eindelijk te kwaad, 
yer Jrn gmoodaaakV zich over te geven op den 23 Oclober , op do 
larden. • Blootshoofds en barrevoets zullen de belegerden 
Iti» ■ I -inoo , of dir «nisi,id afkoopen mei 14<,000 llijn«gu(dens. 

Ui «ImI sltc^tc twee In* missen Ier gedachtenis der ver- 

iia|raai op Uiikabiiis, ' «imaal ann des Hopmans weduwe twee 

biMtf^ go«driilden»« t]rti.iUms moest worden hersteld, of de waarde 
tervu «ia W«ir ütu b«taüld. SciioirwtNttFBo tQ bet vergund , tot 



U LEB. 




oMoicn dumtl een BloUiois ia do ttad te leg^a , tol 
vaa il bwserij , ter pUatw ca boe tterk bet bem goeddacht.** 
Op deoe averfave der «iai volgde ras bet boavea Tan een blokhuis , 
werd ofnlrent bet hof vaa Jèm TèMnmk , nadat men het 
bad aitgerocid. Op den vier en tvrinügtten Febraary 1499 
ide bindea aaa bei «erk , «ordeode de aaogrensende grieten yen 
de |racbtca te graven , te weten Lc«uwarderaacel , Fcr- 
, Tietferkslcffadecl , Holverdenct , Meoaldamadeel , Bar- 

roede lot v\jf en twinti(; 
Jkeenlastec», kieraan yebeaigd, was van Worp-Uniahuis, 
de belegering was afgebroken. Ook 
m de nabnnrarhap omver om de stee- 
raakten de Leeawarders we- 
beslnitdoo shei d , gedurende den 
Tal Sabso door de Friezen te Fra- 
ay nn kH luAf voltrokken blok- 
irt een bandvol volks gebood , over- 
m baant landslieden voor Franeker 
bakken. Hadden xy bet 
gcfekcad , de Saksische ayde te kiesen , 
de ba^|•vaar* geowkkdyk kebben kannen dwingen , van 
a£ te aan» 2^ , daniesilcgcs , gedroegen alcb soo twyfelaeb- 
^1 dia kaïi dor beide partyen op lirh laadden , hetgeen teu 
_ laa Saksen , na syne overwinning op de 
even vjianiiig als da overigen behandelde , en 




ia aac ^«n- M^ werd dasr de Leeuwarders eene vaart naar Fra- 
Irir .i^^jwMn— . w Toerts door de grietenijen voleindigd. 
I» 'J«K ^«H* n»73 atrtsad er te LiaiiWAa»n t «ebt dagen voor Pink- 
M«t ^ M k^M. h^ de scbool , die sicb ras verspreidde aan de 
aa» M«^«tM vm «Ir \wawcstad, en, naar man verbaalt, meer dan 
w »v««tt««i 4«« )«t«< boixm vernielde. 

lA3«<i«.Vi«,.vi« i«i «f< r^kdiïk syn deel aan den Gelderschen oor- 
j^(^ 4i« tt j«,^ «Ml- *.XU «QfciUk, houdende desa stad, met Franeker 
Am « i«f >«L>«Mi4ir «t daarna de Boargendische sijde ; ook waren , 
^ )M<^ v>«^x< >iii» Vurti^rifli Tan Saksen geene syner troepen in de 
m«iMow i««'^««iK«(«««r « daa alleen twee vaandels in LExuvrAaDBi , co 
Ma *» > '«iM4;i«r. *V l4««waiden ondertusscben , tot nog toe weinig 
^iW « «^- ^' a^iMT »<MÓn:whfn Ie vrcesen hebbende, xochlen hun 
vaiost w i» M ^^ >vwir«m ««* hanne naburen . die der Geldersche party 
^•«^«^ i^'^vt^aa*. M iwK^idra. ia den nacht Toor den 1 January 
t>l>. «,* ux «44 JkATv^^ te oTcrrompclen, waarin de naburige 
h«A.««.>ic« « «Mt M^ ^viK^ ««"^ «>snd « sliepen ; hierop deden zy eenen 
*Mi«4il ^ «Mct rvMO rm« hf«d«rd aaaa , doch werden door vyf en 
twast^ aaaa m dt kv«l« dw tevens, door bet kleppen der klokken, 
de ivÏKv^c aalumpcèfcjy «a dt' wapenen bragtcn, soo wel ontvangen, 
dal s^ .'««wr^t«r sake iswtea tcnigkeeren. Even ongelukkig was 
«m lw«<4r atu«l« |M«a dW vaa Ikirdnm, Jellom en Beers : want 
IMU «9 rwd» teaca j^hawf bwt vtnamrid hadden , werd hun die 
dMc bH tJMmvrrcadnd laadvwlk weder a&eset. Ook werden daarby 
twialij utthcyMm»cim dMdMlagcn , en vele burgers gevangen geno- 
«Mn. \^at Utrr hadden sQ xerschttden gevechten met de Gelders[re- 
ainds aaburea , dw na ccM voofdcclif du eens oogonttig uitvielen. 



LEE. 

Ut IMittf jan SaltWH midddernrïjl gcco raad wcUnd« , om ik GtU 
éttÊtbm h«t hoo(d te bïcdon , had lu hot Uc^a dct jaais tJ$l5, tiju 
y I IM «Ter Friwlaiid wo Prin* Karcl t*» OasrEnnUE , naderhand Kei- 
flv i^itt V, ft%ftU«ti , dtc Graaf Flohi» tas ëuioi«d herwaarts zoud , 
«m bet ge«6«t ail <yoen naam i:i tiiuit te neiiico. Hij kwam in liet 
Isfltoi ^ao Zoffltrawsnd l<( Lesi-WAUDBif , alwA/ir loen L'cn (laarleg^^r 
4^ Stalta WBS I OIO den ingcictcncii dco eed van g^ctrouwbcid af te 

la éit jatr oiitTing Lckdwaiioes verscheiden voorreden door de ^tinit 
<éeA Yortüto* Volgens ilezc würd de nloüde rc^criog^sTorm der sUd 
j de >Uds vrijheid en hcL rcglsg^fbied werd aitjjeflrekt , loo 
ca t«r« «Li de dri« kenpelkerken van St. Vitos tot Oidehovc, 
Litm f^mnr tot N^jehore ea Si. CAm4Ai!<A op deo Hoek , btn- 
•s baileii La;irv4iit»n« , met al horc lauden, die er loe behoorden, 
O^k wcrdeo Alle bewoners, dier landerijen rerpii^t , lich ^e* 
•i onder gvt^ff van du regering der fttad t« aiclten. Het rcgt 
I fc lgtm KoomscU- Keizerlijke wetten wordeo ^efend ^ bebbendo 
Wm4 ir«n LxxDWAAOKji de befoegdbeid om een Ieder , bd zij edel 
poedel , dk iê LiinfVARtten of binnen de vrijheid der stad breuk- 
devwrgt! t« straOen als bunne etgenc inwoners. De 
i tieb lereiM de lasteti , scha itin (jen , tolleti ent* op du 
iKim MmIv LnowARDKff Hurende , nooit Ic xuHen Terbaogen «nt. 
Ia KdMKAaWftr YvroTerden de Lt'fuwardcrs Unia-ftins te Blija, gelijk 
JiiaiHii uawi te Fcruerd, Daarna plijDdcrdco xij Rinsamageeit, 
I SMi éêt bmt n»»r huii keoreudi»^ werden tij door de Gelder&gc* 
De Ge1dert{;eiinde Frtexen hadden intusschen alom 
tf en booplcn nu de JLeeuwarder» met geweld tot bet om- 
basMT «yde te d^in'^jcn. Üp deti 1i( iunij Vé]& vertoondea 
neb bet «em voor de «tad , en verstcrklcn buu leger te Deiouin , 
4* Gtlgêleiiiie eot. Van daar %^crd bevig geseboten op de stad , 
baa «to Mbuldig bleef. TrcfFelIjk \%a* de Tcrdediging , doch do 
ffm&tn wmtdtu ^ deüoiettegenitaandc, hebben moeten bexu^tjkcn ^ too 
alcC 4«or de aankomende hulptroepen des Prinsen waren ontzet ^ 
dtor ten Ifger^Yoa drie of %ier duizend man, betweik d« 
TOOT Loiiwaasn, alleen door da mare tijner aankomit te 
deed ttitetoloepea. In bet begin de* volgenden jaan gaven 
biiDDrfi Ueer te keooen , hoe nuttig bet voor de stad 
i^B . bara Y<tlin|pverkeo te verbeteren , waarom tij in deecn dea 
Hb bf4«lii vertochlen. Dcae, het verzoek inwilltgendo , begïf- 
la It iiaa «todc de Regftring der «tad met de goedereu van ecnige 
»&, alt met do baiien van Jouw Joüwsba te Wir- 
te fUuwerd , Ofkb Hcsskls ie Boxum , Feode Do- 
la Mavaimi , Kauift Sieaet te Beetgum ^ benevens de buizen van 
Uiaaa ea BoraiiT Ai»ei « met volle niagt om de steenen der 
I lot hunne poorten en wallen te gebruiken , en xicb 
landerijen ^ daaronder bchoorcndc , toe te eigenen , 
taC *aY*rilca wcderopeggeQ eot. 

Ka dea vrede van ltfz4 eeaooi LeitnwAivia , onder d« gelukkige 
van Raizer lUan, V, eer»t vour»pordige tijden. Ook onder 
ifvtef VAO Koning Fiurs II, tot aan brt jaar lü61, wanneer 
, tat Imiliaiiying oer mcrt en meer toenemetide llenoiiudc Icer^ 
•éi aifii ile NaderUndeti met eentge nieuwe Bisdommen te voor- 
, aa «ttdir aodertn ook LnvwzRüen. Van di(;n tyd af begonnen 
èÊT togeselenen meef en meer van den Koning rn t^e 



lm 



L£Ë. 



Ibden te vervrc<mdcn. Kracb% verzeltc men ikh legen 
Vm^ van ilcti nieuwen Bisschop , en vruchteloos warcu de i 
kalen tot hcrflel van üc rust. 

In Juny 156G kwamen lo Lkid^ahdb» de Af^etanXcn 
deu Edelen, liEHseaT va.<<i [\AArBOB»T, Fkits vau £cMonD en 
HocifTBABROEK , die Ico huizc van Gaibe S&uxa, in den 
Ucltn , op de Nicuwcstnd, hnn intrek namen. Hunne berij{i«{ 
hielden in : • Den Frificn te verslcndijjen van het heraamdc vei 
a en kennis te doen hebben van de zaken , die met de l^andtl 
» te Brussel en met Imlips in Spanje Maren verhandeld. Voorlt 
> ^cn üf^chrift van het verbond , met byv(»cg)og hnnncr bcvelbr 
» hij de lioofden des bondjreuoolscbapi bekracbtifrd. Ook 
» te beiorgen , na het verkondigen van des Koning» loon 
» keef der dingen ten ergslen , de Frieien in bet verbond 
» lot afMcriiij^ van ^s vaderlands kwalijke» vaart ca eindclyk 

• S*^^Sy ODgL-acht de bedriegelijke letteren der Landvoogdes, die 

• uit Müt , om de oabedachlr harten mei schoone ivoorden !i 

• te Vliegen enz.*' De harde Lioomsebg^eïinden tagen deie 
met een onjrunstig oog aan , en deden bun best cm hen d 
geruchten bij de gemeente gebaat te maken , met het uitst 
«lU^rhanden taklcr , ten welken einde zich voornamelijk tckere 
JoQSTZOvn tiet gebruiken. Dit vii5 van dat (jcvolg , Aal 
insgelijks cene menigte schol&chrilten en geiangen , ten 
den Koning en E^nen Baad , werden vcripreid « hulgccn m 
weren door bet gecsseleo en bannen van ecnige banddadigeo | 
te vergeefs : want hierdoor groeide het misnoegen aan , en bri 
lang ten vollen uit « onder het beleid van cencD sloiiten burger, 
fiiLsüA , die de Wethouders eii het volk tegen de Boomsci 
zoodanig upliitüte , dat men besloot dag en nacht wacht in d« 
te houden ^ en de versterking der bezetting^ met weUe de Si 
AncKBEKG in aonlogl waü, buiten Ie keeren , hetgeen de 
vel opnam , Ethoon bij voor dien tijd geduld moest nem 
nam men het besluit om de beelden van stads wege uil de k 
nemen ^ leu etude de plundering Ie voorkomen. Dit volbragt m«tl( 
6 September lö6C, wanneer de welhouder»chap la&t gaf aan d«i 
telijken en Gilden , om alwat hun in eigendom toekwam uil de Kl 
kerken (e ruimen , wilden zij het niet vernield sicii. Hierop li 
des avonds acbl burgcrrottcn met ecnige werklieden derwaarts , dl 
heelden, schilderijen en altaren | zonder een ig onderscheid , ^^fflM 
om de kerken lot bel prediken op de hervormde wtjte, legen d^ 
genden dag , bekwaam te maken* Toen werd ook de eerste prei 
in den voormiddag gedaan door AnTONits Nicolaï , vroeger ~ 
te lloogebcintum , in tegenwoordigheid van den Burgem 
Wallës en van een groot aantal burger» , die meestal 
sekcrheid wel gewapend waren. Na den middag leerde M 
Acoa , vroeger Priester Ie Tjum , waarna men op den vijfliendcij 
maand het U. Naehlmaal des Hcercn , voor de ecn»te keer . in befi 
baar bediende^ Middclcrwijl kwaaien er zeer strenge beveleQ 
Landvoogdes tegen het octcnen van de Hervormde leer^ e 
maande daarop de Burgers aan , om , zoo ras mogelijk , 
in baren vongen slaat Ie herstellen , en de nieuwe Leeraren 
te doeo uittrekken. Der Regering was dit zeer legen de borst , 
om lij zich , op cene hiilyke wyze , met hem lag te verdragtn 
bij antwoordde, dat hij niets mo^t inwilligen mn al Uet 



LBK. 



UI 



«Mr ntmf fcrdnmi ol iMickeniieii d«r nieuwe loer loo gcltiltcii, 
éim m snvl kad, site de duirloe sUclkcntle voonl<?Uin/;en aan de 
|4n Ie d^cii tn iiimidddf dct Koning^ bevelen , soo tccI Itcta 
ver«» oit lo oefenen. 

:k^ ofiUiog lucn een nieaw Mtlren^ plakjial vati den 
|« de naüiiwLeurke Liuidlmving' van het oud« ge- 
e^er krtvtlk Lauclien Ju IlhIcu der verschillende geiindiieaeii 
iele Iwcctpalt onUiond , in «elke echter de voorttandcrs der 
loer de overhand lieli ielden. Doeh de zjüken naaien ras eeuen 
httr t door bel onverwacht versclitjneu van Abuibcbc , die (^edn- 
nugen lyd m Overijssel «as ffenei-it, met eeno tneniijle troepen. 
Lic tent |^rui;t« unUtcllcntï> ten platten lande en had een 
iMié ftrtVHf dier Staten tegen den brdreigden geweten&dwang ten ge- 
WÊ^fU IKe taa LetewAMacs , aU hebbende het iwaarst ^eiondï^d , wa- 
lm kei wiiail verlegvQ , to sondcn hierom aan den Stadhouder geian- 
les, mm ««ne «eraeening; met hetn te bewerken. Deze werd oak getrof- 
IcBi beewcl 9p Mvf harde voorwiiardcn , volfrcns welke tij de nieuwe 
hmmÊcn "atfirmifii m de oude (jodsdien^t in haren vollen luister her- 
Mlrfle* iinê<it I ti ; ToorU tnocnt de «tiid baar fr^scbut en geweer óTer* 
mwm f «B nfilaalil c» ffebruikt te worden naar verkiezing; des 
uaiap* üm «wioruMig Uad plaats op 11 Januari] 1567, en op 
iiilafnéiii dair ruioiden de Uervonnde Leeraar» do stad en haar 
ide «y op ccnc eerlijke wijic nitjeleid door den 
Tmm W*u.es, die hen eerlang ab balling; voijjcn moest , 
ét hBileUiof van d« otido kerkdienst Tolgde. Tot geruatuel- 
r borfei^« «erd er toen een plakkaat, Tan wegc de Ucrlofjio, 
d « waarliy liet gebeurde goedgekeurd en aan de stad be* 
, dat men haar nicl geene ruiters of toctkncchteo verder 
ben* arte , toolang de inwoners licb stil en geru)tt hielden. CK>k 
m dat lirvevcn beloofd , niemand wegens het gebeurde io ceuigo 
ikM te tullen brengeo. 
mai^lef», mt volkomen van htinnc vryheid beroofd, aocbten 
«rvigcA mi hunne rpg<pnngte wreken^ welke, too lij meenden « 
beïgvli^^'^ '*• *'"n onheil hadden mpdrijewerkt. Inionderbeid viel 
da alfCttr' <*r Uervnrmdeu op Mr. M4Tiiij9 BotaARTt , Stads- 

8|«ldictts, »i.t |.v- ..lig weni aa«|;«'tast , onder een hefiig geroep van, 
iIa d^od ! en irr naauwcmood door AiitBBEnfi werd on tiet. >'og viel 
*dia Wk«utiMid»ge «arde der stedelingen aan op Piee loa JticEancis , 
de Stadiieitd«r meer troepen m de stad deed komen , die b^ 
fÓiB bwr^"»*"* m».Ar-«t •p-T'>kwartierd. 

hjk ieL-wtnuM ecnige rust tot aan het laatst van 

IIMS7 .-fl . ^..i ISH, wanneer de- llcrlog van Ata% door iijne 

aek kier algemeen en schrik verwekte onder allen, die deel 

ge^ad aaa de voorgev^alh^nc beroerten. Vele voorname lic* 

flogtten locn ten lande uit» en Mcrdcn niet verbeurdverklaring 

oer mderen iogedaagd. Onder anderen bad men het geladen op 

Oaj-gn mme slfr Tjmk Wailu , die, opdeo 8 Maartl'J68, voor 

weid iogcdaagd , als de voornaamste roervtnk der voor- 

tikejt en de begonstigcr co inhaler der Geuse Predikanten. 

Oodcrlttaidbefi naderde I^^oaswiJK, Graaf ran IVa**nu, de grenzen niet 

', waanlodr d« aauk der vryiieid nieuwe hoop ontving, welke 

liir iL^iimn door de nederlaag en den dood van AntatftR* bij 

.r het onulaflii der omslandigbrdcn verdween de«e 

fgtt^'-. .— iiers , dril 1 F.hrtMrli ITJO kwaai hier de nieuwe 



LBE. 

Pvu, op MosclirlfTeo «■ 
AiM , hoewel teer tej^n den si» der 

er echter nii in beriisten iiioeii. Set p«it»f 



^ MKT aet gdoid der trompetten en het |[ebalder vaa ^'^^ 
-les IV iafchnld ; wordende hy geleid naar de ker^ «aa OU 
^ aaav ep Wt plegtigfst ingew^d , waarna hy de kerk . ét al 
i,B. waiier w^fdde , alt beioedeld door de ketteqf der fluf 
'JK flr eeaigca tyd gepredikt hadden. Toen maakte kif sadk ai 
<^ de kcB toegelegde abdijen, kloosters en kerken , de g u-tU^ | 
ammt i^gmode met eenen yseren schepter. 
b 15T1 werden de Leeuwarders , op betel Tan den Print tav Qta 
door eenig Tolk , vergaderd onder het betel tan Doo» Maa 
sr ia syae onderneming niet slaagde. Dit had lea fn 
flc het Lccnwarder Blokhnis , door den toenmaligen StadlMi 
LB, Heer van BiUy , aanmerkeiyk werd Terslerkt, ^ 
des Konings zaken , thans , wegens den intal tan Sghh 
andere Prinsgeiinden , zeer wankel staande , bestoardow 
•BS het gelok tan alle xijne vijanden te verslaan of ta i 
werd daarna net baitengewone vrengdeteekenen Ie Loi 
laaid ; ook kwam aldaar de Bitschop van Groningca , 
«aa door syne tegenwoordigheid der statie des te meer p 



^ het jaar 11S76 onlttond er in Frietland een xeer hevigea il 
^ «ader anderen de Oldehoofiiterkerk deed instorten. 

ti ha jaar 1577 kwam Wtbi vas Gootum, waarschijniyk dnai 
strf vaa Bnui , met honderd dertig man op het Vliet , eene ' 
<4nd ^«a Lmwiaaiif , en wist eerlang den Drottaard , Jav vah Mai 
ia WiMnsA , te heieken , om hen op het slot te laten , waarva 
«th laoa volkomen meester maakte. De hnrgery van Lnvw^ 
Vt^ hem er wederom af, voor eene leening van dertien ww 
4»o drie ea dertig honderd galden beliep. Men sprak toen ooi 
te* *M omver te halen ; doch dit gehenrde niet , uithoofde ^ 
»tjii<w||hsid van den Stadhouder, den Graaf vai Remnaino, 
M«U« gtiyk velen, lyn hof gemaakt hebbende hy Dev Jah, ni 
;*MaffO« te Namen , de zyde der Algemeene Staten verkozen had , 
iv« t«« «asten Stadhouder over Friesland , Groningen , Drenthe , T 
<«i^ ga tingen aangesteld , en voor het einde van September in ] 
VMi ^x w fcr g ckecrd was. Hier , twee vendels Hoogdoitscbers van 
'i4 -^ rtf^uient , liggende in de schansen te Oostmahorn , in de J 
.«„» , i« Slooten , te Makknm en te Hindeloopen , met toczeggin( 
sa«((o betaling , vergenoegd , en tot vertrekken bewogen hchbe 
«.NU ^Hi deie schansen slechten , stellende daarna , de Friescbe 
^«A tt *l {geweer, onder eenen Hopman, in elke grieteny , hel 
«oA .>;lUor « in Groningerland, daar hy bet ook dacht te doea , 
y«tMKVM wUdo. 

'taa 4 Haart 1IS78 werd de nieuwe Stadhouder, Graaf var Ra 
-..«M, k«^» h«t heette in *s Konings naam , door Prins Willih var Oi 
-.^<*^Iü , wet groote biydscbap te LnovrARDSR ingehaald, ofsc 
..^.« '4» bDApearde, dat men eenen wolf in het schaapsvel had gi 
s»4. ta het «elfde jaar wisten die van LcBtvrARDiR zich , hy Terran 
.<«.^s« %4Ui het hlokbuis te maken, aa den hevelbebber Mat 
.«.MiA«ia to hebben; zij gaven aan de bezetting, die hun hei 
...^4*,. >d<M galdens, en leidden er Rurk CAiauiUA, beneveat 
.^^gii^gmM. .%ia« LinnTs , op met 00 man ; dit was echter 



LEE. 



145 



hortm éaar , drw^l Buiiimiiis er lich veder tneeitcr tui wkt ie ma- 
kca« ffurdica men be^rdo tbo deten dwangodgvl onlHlogvii f wor^ 
4ai t dew^l m«n meer en mc«r orerluigd verd van de kwAÓa oag'merken 
ém StadliMden , werd^ op den batsten Januarij 1ÏS80, een vo^t besluit 
f—wy CBi «co hei Mokbtm te o%ermeestcren. Te dien einde kwameo 
«■jfe vumdelt soldaten b\[een , en orenveldigdcn niet de Burgers, 
«edbr bei beleid van den 6nrj]^niee9ter en bet hoofd der &ehuU 
, Ai»J« LjiviimTs « in deu nacht tiuichen dien dag en den eersten 
^ébnuuQ, bet katteel. Om bier toe te geraken , nomen l^ met iich , 
lire dr Ge«*ile1\jkheid , ecnc menigte vrouwen en kinderen van de- 
, dte op bet kasteel Ligen , doch in de stad woonden j zoodat 
ètMfl^lingen %'erlegrn stonden, dc»ijl lij cich niet konden verdcdi- 
Ier hunne rijjene vrouwen en kinderen te treffen ; «aarorei 
Brretbcbber be«t daeht , bet bub over te geven ^ mits hij met zijn 
«rij ton aftrckkfn rn een jaargeld genieten van twee honderd gul- 
Met bl^khuts werd altoo vermcc&terd en alles, wat van de stads» 
nadeid kon doen, verniel r^jd en afgebroken, waarna de gebcele 
Uikbeid , onder een smadelijk miuijk en de uiljouwing der soldaten , 
•tu «rrd uitgeleid. Daanuede nam ook het Disdom van LEEuvfsa- 
t>' inde. 

uiar 1610 oabtonden er bewegingen te LitL-wsaaaff, waarvan 
1 «k niet duidelijk aangeteekcnd vindt. Ëenigen uit de 

j •Tfiitt »arfn » op het ctndc van bet jaar 1609, klagtig 

j Ie Gedeptiteerde Staten en aan den Hovc van Friesland, 

< iftdanefaap, ben onder anderen he^chuldigende , van xich 

armrrv vnonirckD to« lo eigenen , welke in de stadikas behoorden te 
m* Bel |eidkil «erd , kort hierop, bijgelegd. De Wethouderschap 
ffewtlfif ifiland vao dcgenoicne voordeden. Uet misnoegen duurde 
9chicr onder hrt tolk voort. Men riep, dat de Weihouders door on- 
rlijkr m«dilc(<'a in de Regering bleven. Op Nieuwjaarsdag trok- 
•ntgen, orig«*a|M!i»d , ni».ir bet raadhuis, smeten de glazrn in, 
de raaiV' - prn en dreven de Wethouderschap, bextg met 
doen di«r j vcrkicxing , naar buiten. De Gilden, hierop 

gekometi *'J«»<»l , lir^^ten de gemeente in de wapenen, en traden 
trlf toe tot de aani^tclling eener nieuwe Welhonderschap , die , 
drs« ms en om meerdere Kwarighcden te voorkomen, in de He- 
♦ brvTftigd weid. DocU op het emde deics jaars vermaande 
Wiitta LoBCwriit , Stadhouder van Friesland , de Gedepotccrden : 
[ l« dragea voor diergclijke moe^eiykhcid , de ontslagene Wel- 
b««dirt irfTtdm te stellen , en , voor alle dingen , te verhiudereo , 
dflt rr geepe Spaansrhgezinden , Papisten , omgukocblcn en andere 
vlfwidta ▼» den Slaat in het bewmd raakten." Het leed echter 
wtÊÓ^ ju*» f ^*** er te LsEcwAKDEn hiiniue verandering in de 
kmêM, Sedert hadden de nieuwe Rtgenlen wel aan cenigca 
'Tni • die. huns oordeelji, gematigde gevoelens hadden in 
•tol TJA fodadieost, doch bij anderen den naam droegen van 
, Fi|iblen , Meonisteo en diergeltjken , genoegen kunnen 
tr frenvfint aan allen. Men vond er ook, die de nieuwe 
ilm bct<^ttldtgdea van de Éclfde mistlagen, welken x\j en de hun- 
ecfltQds den ouden ten laste gelegd hadden. Het bleek ten min- 
"'«r, det t^ tich lelvc en anderen, die hel met beo hielden, 
in de Erurring toehten te handhaven; anderen , die het, naar 
wedftl, bHcr meenden met d« godsdienst, daarbuiten sluitende. 
bet i^rl dece taatsten eens «aren, heette mtn hier Geoeefsche', 



— * 1 



-*»- -1' •- '1 ilkz. -.tj, \er:.j.^ 

— -».-i 1 -r'. j-ï «^Jri weriien 

—--IJls» 1-- ^«s !L^:*r:n; Liel 

-.*. -.:- -— r -;--.i..^t %iare 

rr--jteicctf . ii; er , doü 

"^ . itnen on 

■ _■ -:r-^ .-«Cr«f- "-erop JJC 

■-..- . -r : c i-z b^slellin 

-T - - : in.» :-i sormiiiijc 

-T-i .-••-—». 1 i^ii;c. Men wi 

f^ -.-s: -u. <!-; Welhoudci 

--. --•. - --X.; liztij-inj tcgc 
-I- : '-. T -'. -—-I- jt^Uakt wei 



i»dag 



1 :a"u«»-: *: ^faiii» va 

' •. • 11 ;-: E.: . c:ii « 

\-2 --i.1 .1 :--*erhai 

• ' -.a? 1 .ri*z. Gra 

.- - * -^. iii r:;-i«>:rdi 

ï %..,'»« .-»ii tl C-^a»?rn 

1»^- .«fcs s. 1 T*ri=d« 

T«. ; V r 1 »i«i :f> . : r d 

'.: - -••1 i.r H:f:\:rai 



»..! 



-• i. i . 




geoMMifiU} , «telteode drie Bufigcmeettert «jui , die , vé^r hel 
1610, in Let Laivind i»aron gtwectt. ncrcns cenea ó^r ttmo- 
^'^ ~^\rüA «icb alles tot ra*t L«goa Ie «chikk&n. 

foc Staten baddeti , reed» MÓert bet jaar 16^5 , ^poogd 
4e fHBccDt iniddrlvn bijna op den zelfden voet, als zij in ilolland ^> 
btm «erdcit , ia Friesland in te voeren. Zy deden ie dien einde 
Imiidïafexi den»aart*, en bcwoffen Westergoo en een gedeeJto van 
'"lot bewilliging, doch de «teden 'wareo niet te bewegen. 
bcUoot hierop do uitipraak, voorheen op dit &luk ook bier vaa 
èm Alffcroeeoe Staten gedaan , b\} voorraad te volgen. Gratir 
CaHBU * Sudbouder var» bet gewest , werd gcmagtigd , om de 
middelen, bij panding en door middel van krijgsvolk, te 
betalen. Ifet graaxiw , ie dezer gelegenheid , in April de« jaart 
l^9S, Ie LttowAanid op de been geraakt, terw^l de laodsdag geboii- 
dcDvérd, viel Domva vaa Avlv» , Grietman van West-Dongeradcel, loo 
ld ai» bet Ijjf, dat by zich bergen nioe»t in een huis , hetwelk toen 
aUen wrrd en geplunderd zou geworden tijnf ware bet oiet 
ivce vaAudela acbtttterA bcucbermd geworden ; de landsdag, door 
Oploop fwtoord, fefaeidde verward. Graaf Eanst aan»cbrijving 
uit *» Graveubage , om de Hoofden der oproerigen 
en te doen ilrafi'cn , zocht, otn hiertoe in ttaat te 
^ vMrmf t^f vaandelen knechten , boven de gewone bezetting , 
lieheadif^lijk bïnueu LszüvrABOBa te brengen ; doeb *t daags voor de iiit* 
wocnag van dezen toeleg kreeg men er de Uicht van. Terstond kwam 
d« bai|ptry «n de wepeuen , en werden de ^>oorteii en stralen bezet ^ 
nken groeodz^akt waz , de naderende knechten bevel toe Ie 
f OD Uru§ te kccrcn. De burger^ , toen het zpel uie«st<r , 
dea SuHbaudrr de bezetting, die in de ztad lag, te oniwa* 
Kd gr ^(ic de naaito adellyke buizen te plunderen, 

«elk«clit«r ii IcileUc. De beweging onder bet volk zloeg van 

iTAMtli ov* ' rdc» en naar onderscheidene dorpen. 

«ordürde d img af, plunderde, hier en daar, 

hnDc baii<rn , «fn bedreeif velerlei moedwil. Doch na verloop van 
eaufeo t^d , werden drie dcjccr plunderaars geval en onlbaUt. Graaf 
EaMv , ondertu««cben aan dt\ G«'dcpitlccrden der steden verklaard heb 
bende , dat by met geen airder oogmerk krijg!»volk in Licdwab> 
iKKi bad willen brengen , dati om de hoofden der voorgaande berocrle 
ie doen «tralTen ; {;ernsnn« om , gclyk men verspreidde , de geraeene 
i4m SMt I Ie voeren, deed men de ontwapende bezet- 

ésvApfiieti <i.*n, met welken zy toen te velde trok, waarna 

rtiit , IQ f ntAUnU « voor «ene wyle tyds her&teld werd. 
^a dien lijd bWf LvcuwAaoKii geheel onder de Regering der Suten 
ri de pf^ ' ' iii, zonder dat er veel merkwaardigs i» voorge- 

lleri tot ^, gedurende welk jaar bet ook bier , gelijk alom 

db pNTOvicioc , tccj onruitig was. JMen vernam bier naauwelyk» den 
^revrrMletfi fitompord drr Frdosebe wapenen, of de doelislen begonnen 
to aUf^o |Iver te ^ >, om de Regering, die nu, wegen» de 

iJwciij^bnd der MlL weltig geug niet hc»cberroen kon, met 

■ ^ ' voonlcUcn laAli^j it: \aUen. Doch op den zoen en twinligsten 
brak brt Apri>er bel eerst in volle knirht tiit , dewyl op 
é/kg , -"<>r dü Gecominiiteerdcii tol de reformc^ i>p 

trfl f eene vergadering der Hccreu Stalen gevor- 

y mtAT itck , i<odr4 deze vergaderd waren, hel Latid^hui» door 
■tvopmdo Vurffrü bezet werd . zoudat er uiemand op noch «if kon 



146 L £(K. 

konen. De H«erea i» BiiAD en Ha«ios , ^jnd« moiiimiteeFd door d« hw~ 
gen] fin Lebowaidhi , drongen 'toen mot geweld in de kamer van Ooster- 
goo , en eischten eene Tolkttmeiie goedkeoring der door ben ▼oorgestelde 
punteD', mei bijvoegiag, 'dat, zoo de Hêorenktt itiel prijwUUg dedeti , 
umii hot ken 90u doen doen. 'De Heeren gingen toen in banne kamers ; 
doek 'hadden geen tijd -om hunne xalien behoorlijk te overleggen , we- 

nbet onopboudeftijk geroep en gedreig der hoUeade burgerij , aan 
aireh roepende : -Resohfeeri , en maakt een emde of wij maken 
AeC , enz,; hetwelk van dal gevolg was , dat de Suien alles , wat door 
de Gecommitteerden was voorgesteld , met opmerkingen van verschil- 
Imden aard , die met elkander volkomen m tegenspraak waven , mocs- 
Un goedkeuren. Voorts matigde zich de Regering Tan LiEinvAaDBw 
de magt aan , om alle 'Leden der Staatsverjpidering , drie of vier we- 
ken lang , binnen LaiirwAmDBR opgeiloten te honden , door middel der 
gewapende bargerij aan de poorten , die niet alleen geenen enkelen af- 
geiondene ten landsdage doorliet , maar ook alle scouiten en wagens 
ten naanwkenrigste onderxocht ^ opdat er vooral niemand raogt ontko- 
men. Ondertosscben hadden de meergemelde Heeren bet te LavüWAaaBw 
■eer onaangenaam, dewijl men sich wiet ontiag hen dagelijks op 
etmat door allerlei bedreigingen te beleedigen, waarom de meest geheten 
onder hen xich sluipswijie aan dese geweldenarijen onttrokken , en zich ge- 
urnen lijk naar Sncek begaven , alwaar lij meenden , met even goed regt , 
de Staten vanden lande te kunnen vertegenwoordigen als te Li<c- 
WAiDUi. Zoodra lij'hier aitting - badden genomen, weid er een brief 
aan de Regering van LnvwABDni afgevaardigd, behelzende een voor- 
stel om de zaken in der minne 'brj te leggen : dlocjh dit -voldeed gcens- 
itnt aan de verwachting , naardien die van LmwAamii deia niet ge- 
noegzaam voltallige vergadering voor onwettig bielden , en daaraan een 
idiamper antwoord gaven , hetwelk open en onbeantwoord aan de Schrij- 
vers teruggezonden werd. Die van liBzcwAaDini vereentgden zich inmiddels 
met de meeste Gedeputeerden der overige steden enzulke Heeren uit den 
lande , welke hunne partij waren toegedaan , tot eene afzonderlijke Staats- 
vergodering te LzeirvrABDEii , geheel gesteld tegen die van 'Sneek. Deze 
twee tegengestelde Stdatsvergadcringen namen allerlei strijdige raads- 
besluiten , welke zij zoo hardnekkig volhielden , dat zij er niet zou- 
den zijn afgeweken , al had er ook *s Lands weUyn aan gehangen. 
Zoodanig een gedrag was voorzeker thans gevaarlijker dan ooit , dewijl 
de Bisschop van Munster, nu van Groningen afgetrokken, op zijne 
luimen lag , om de Friescbe posten , die zeer trouwhartig door 
den Stadhouder werden bewaard, te overrompelen. De Heeren Sta- 
ten- Generaal vonden derhalve noodig , om uit naam van hen en 
Willem, Prins ran Oranje, eene commissie herwaarts te zenden uit 
hun midden , geschikt om , met den Stadhouder van Frieslacd , do 
zaken tot eene gtmstige bevrediging te brengen , 'cn , nadat dit volbr.igl 
was , een nieuw reglement van regering , tot Mcderzyds genoegen van 
den Souvercin en de Ingezetenen , te ontwerpen. Deze Heeren Midde- 
laars waren : Prins HzifDaiK Gasibir vah Nassau en de Heeren R. va5 

MOLERSCHOT , M. VAH CBOnBOIV , JaR VAN £cK CU AlLABT PiETEB VAR Jo5- 

GESTAL. Z\j deden in bet eerst vele vergccfscbc pogingen , om een mid- 
del tut bevrediging te vinden ; doch bragten het eindelijk zoo ver , 
dat de leden der tegenstrijdige vergadering aannamen , op den ne- 
gentienden Januarij des jaars 1675 , bij eikanderen te Lbeowabde?! . 
8laats{;cwiJ7-e, ie vergaderen. Die tijd gekomen zijnde, werd de ver- 
gadering , door den Heer Molerscbot, met eene welsprekende redevoering 



> 



LKt 



1^7 



la 1748 ho i 
AooB lic f>roti<] 

-tm dcR 8911 

^4tr Wt «Umi d 



^imémno Jen hokkgel^koM toe»(atia yan '* Land* t^*ji 
«iddeii van redres op *Jc trciTcnd^te ^ijic voormateia! 
M ffviflige piiolcn va» dcii laodtdag «crdv/i |ocn o^cfMogen , die 

•♦««I, ♦ 'T"? J<?r üCKwltakelyic iwarc pclilicifl , eene buUengc- 

«aae «aj aerdeo. Daarna werd door de Ucaen Middelaar», 

•P ♦•"" rij, licl OüUvrp >aii ccn Btglcmcnt en Ordonnantie 

f«/ij ..'ïfu, om in liet Tcrvolg te dicnon lol eeoc vast^ 

ea ii-^ ......^ mïl , naar i^clkc lich ccn ieder itfn bcbbcn Ic rcge- 

Wsi , b<»tjuudc uit 10^ arli kelen , welk re{jleuiciïl , hocwaUdc iinUwyc 
ai^fn I»..i;.ii,;f,dc, cn or>cbaon toen t€r <,yd aangcoopicn, nooii , vol- 
^vj .h der Fri^scUt Comiilulto, is geresuiwccrd geworden, 

•rfUk ...It iifK.d/.jL. hik uqs , om daaraan kracbl »an wel lo ge- 
werd echter eindelijk de ritit in LeecwAA- 

.>c!f OMk een ruim deel aan deonlnslf^n, w«lke 
uil hi'rot'uha , cn ilcb omtrent de ttad , op |)al 
I S bet ccrti openbaarden , i» den nacibt 
I run de Opiiglersbuisjes , bij da daar 
IC dit t ah «cn IVaai ftiukja» Qn- 
I , I n op de^ult, l«n oitvocr gc- 

bnci. Bri roem was men toen in de »tad beduvbl . dal ook door de 
i wtfti ie VticMcr* co andere bnilenücden eenc geUjksooiiiga rol zon 
mméÊK fnp mU ♦ waarom beiioLvn werd, dat er crn geheel cspel der 
hoTfevy, nd jfbden g«wcer, lou waken, benevens cen« sterke pa- 
traaitlt %am étr SUUn garde. Dan dc»niclle^enstaande bad lieh , reeds 
iBar Jkatalaiteii tier poorlcfi , eon annxienlgk getal buitcniicden in de 
ÊifdhtgÊ^cn t lerw^l on-; .i r^dertn ^ ia dcnafond, h\} do Hoek- 

alddiji ^:^ j.iajjicbuil , over«&urcn, en de waltaa 
a «on opzigtersbuiftje, onder hel gewone TcldDiuzijk, 
^pfcrokiMf co Tervotgens de \ijt' ovcri;^c(i , iuodat dien nacbl ta 
mat alle* wat verri^t , vn de VlicUtcrs icr i « soo als zij gc- 

irai* Op dtfii 31 begaven do voon* iden licb wedcr- 

•les CTomd* Uat, in de stad, bijna op de zclïde Mrijzc, cn verbra- 
ta«»s ^e iliit<?n run de niolrJiA , g*dijk ook de ketenen van de moUps 
éer grutters, die, volgens de land&A»el, alleen van des morgcnt ten xcJ 
mt i»4 'm dra avond ten zes nre niogten malen , wordende de molen* 
dieo lijd door ! ^ geopend cn gesloten j terwijl tij dca 

liMBilMideu, f i(fo veel te uialcn als xy wilden, co de 

Utvde* gecoe cudcla te balen by de Cpllectcur* , rael bcdrci- 
«*n iénlii» frr-vallcn de niolms {r zullen ircrniclcn. Egne gclijksoor- 

r de gebrelc provinci ^ cn dus bet 
^rnttt- -uden last op het geniaal verlost. 

lUiocdu, vciourzaakt door den strengen winter 
! de llcgeriniï van LtKowAnut:! jich Tctpligt 
1' buUcn eu landen onder baar re^tsgcbicd 
iiri{j van eeucn liaUen jttniverop deit gulden , (en 
iLu a(uic Ldi^ , te liezwarcn. Deze la«t was, uuar bit o^irdecl 
latwaar, terwijl ccuigen hel valsch t;erucbt uilstrooiden , 
ém pcaoiugcn tot bun eigen gcbrmk bcslcedden , wa/ir- 
ns eaw fcedrwt^in^ geboren werd, dat , *(»« de Ht^geiin^r dezei» losl 
ftfsiolifil' urirn dcrgcnc , welke die baddeu tpge:<tcld , tou- 

vwdcit tjii IfK Om d<«c reden besloot de Rej^crin^, lot 

laauag tan tcidcn: oobcilcii , die bcb^tin(; af te schalfen , gclyk 
r^i d«i 51 Mei 174^ bij afkoadij;ing vicrd bekend gtniaakt. 



148 hEE. 

OnlertiiMoheo wm te LBnrvriiDiif auiffekomen eeoe beModlng; fan 
atven eo ^yitig Gecommitteerden der staa Harlingen , welke , bebalTe 
hti a&chaffen der algemeene haTenpachten en nog eenigc bijzondere, 
éê ÉtaA Harlingen alleen betreffende, vorderden , dat het Erfstadhou- 
deridiap in het doorlnchtige haif -van Oranje en Nastaa , soowcl in 
de TToaweiyke als manneiyke linie mogt worden vastgesteld , gelijk 
reeds in Holland was geschied , en met de xelfde preëeminentiën en 
regten; als ook, dat den Stadhouder magt zon worden gegeven, om' 
de misbmiken in het stak der stemming enz. te verhelpen. Aan de 
eerste verzoeken werd, door de niet voltallig vergaderde leden van 
Staat , aanstonds , en aan de overigen op den K Mei daaraanvolgende 
voldaan. Gedurende dien tyd hadden msgelyks de grietenyen en de 
overige steden van Friesland hnnne Gecommitteerden tot herstel van 
*i Lands zaken benoemd , welke allen , op den B Jnny , in de Groote 
kerk vao Lbeüwaidui vergaderden, alwaar zy het gunstig besluit der 
Heeren Staten , op de voorgemelde en eenige andere punten vernamen 
en verder uit iedere grieteny en stad twee Gecommitteerden benoemden , 
ten einde deze met eikanderen, den 10 Jnny, des morgens ten negen ure, 
op den Stads Schutters-doelen mogten vergaderen en aldaar raadplegen 
over alles , wat verder tot . redres van *« Lands zaken dienstig sou wor- 
den geoordeeld. Wy znllen er hier niets anders 'van zeggen, dan 
dat zy eene groote mebigte van punten vaststelden , gedeeïtciyk zeer 
goed , doch gedeelteiyk ook zeer bedenkeiyk , waarom de Heeren Staten 
ze niet wilden goedkeuren , dan ep deze voorwaarden : dat er het gocd- 
danken van den Heer Erfstadhouder op zou moeten worden inge- 
nomen. Doch dit was geenszins de meening der Boelisten, waarom 
■y lich niet ontzagen , de Hooge Rejpring met dreigende voorstellen 
loitig te vallen , die echter op niets uitkwamen , dewyl de Erlstadhou- 
der inmiddels een aantal militie in de provincie zond , om de alge- 
meene rust te herstellen , die toen verder door zyn Reglement-Refor- 
matoir werd bevestigd. 

Gedurende de voornoemde zittingen op deb Doelen viel er nog een ge- 
weldig oproer te Lbedwabdbn voor , op den 26 Juiy , dat zyn oorsprong 
nam uit de belasting van bet passagegeld , in 1744 , tot drie stuivers 
gesteld voor een ieder, die zich buiten de provincie wilde begeven. 
Van den beginne af was er al , inzonderheid onder het scheepsvolk , 
eene groote onwilligheid in het betalen dezer heffing bespeurd , zoodat 
velen deswege gedagvaard en geboet moesten worden door het collegie 
der Heeren Gedeputeerden. Thans kwam eene menigte dezer lieden het 
betaalde terug eischen van den Lands Fiskaal , onder voorwendsel , dat 
de boete ten onregte was betaald geworden , hetwelk ook eenige anderen 
deden , die wegens shiikcry enz. waren beboet. In het eerst gaf de Fis- 
kaal de boeten zonder tegensrggen terug , tot voorkoming van opschud- 
ding ; do( b danr kwamen er soo veel , dat by geenc gereedc penningen 
meer voorhanden had. De Fiskaal klaagde derhalve aan het Provin- 
ciale Hof, hetwelk twee dier oproerlingcn , welke mcl zoodanige eischen 
opkwamen , deed gevangen nemen ; doch hieruit onlslood zulk cenen 
gewcldi|;en opstand , dal de Heeren Raden genoodzaakt werden , nog 
dien zoli'den avond te tien ure, te vergaderen , en de gevatte personen 
onder borglogt te ontslaan. Nadat alle onrust , door het ontzag voor 
hel krljijs^olk, gestild was , werd er eene algemeene amnestie of akte 
van vergetelheid, wegens het gepleegde, a%ekondigd. Dus werden 
deze lieden toen ook niet verder in regten betrokken, en de openbare 
rust hierdoor hersteld. 



L££. 



11» 



[kofigvtük tror<lvwitad door bel nf branden vaii Kei Laod- 
lil- en Werkhuii, tusschcii 19 un 13 November 17!$i ^ ccn 
Inod, éie , door do ïï^jt aau te »ïckfii hraiidstotlcn xan wol co^brft* 
sïltiéNMrl , **nia«»l n'wl to liluMchcn wajt. Vijf uianspcrsonen zaten 
tp 9tm pilaali f lot vritlkn men ter hunner rcddïn|[ niet konde geraken t 
«o «mactel^kflcii dood voor oogeu xtende , staken zij de handen door de 
InKSn^ fDMckende «oo laf((r om hulp , totdat zy , door den rook ver- 
ftlil, grfD ^luid meer konden geven, en in de tlam omkv^amen. 
I>il was ook hel deerlijk lot ecncr gevangene rrouw , aan de vallende 
mkteooderiusvij^, dieiich, gelyk de andere vrouwen, niet wwt ic red* 
écBy door ▼•o ecne verdieping naar heucdcn Ie springen. Andere ge- 
▼aagtiM niAntner«ünen , wnarondereenigen tich reeds, uit bcnaauwdbeid 
•a vaulloop, bij elkander ot> Ktroo nedergelegd hadden , in {reene andere 
Tcnvaditmf dan door de vlam verleerd te xutlen worden , kregen , door 
het oiaJcm T«n ^r^mHd , hulp van builen ^ en zagen meest allen naar een 

[jood lierr*^ -^ [;elyk ook uéne der vrouM en de (ycvoojjcniftontvluglto. 

\MêA allen n »poed bragt men de aangevoerde brandspuiten aan 

4ai|»og, »^c >iicl -weinig baat, de^yl de brand tast aannakkerdo^ 
^oofer na, langt de gebinten van lift dnk opklom, de lolderingea 
BiBtMtU ^ tu rcfftcr tti linker hand door de vleugels van het gebouw 
iloof , én Twmud van hout en turf aanstak, waardoor de vlam to< 
rPttjapogt» ïft de luebt opsteeg, en, bij eenen sterken -»ind, de gloei- 
JmmIb fonkvn^ aU r»*n %uurrrijcn , over de sLiiJ dreef. Welhaast ilond 
••l fibvile ^Ihmiw iu vollen brand ; ge«no moeite , geene wakkcrbeid 
kóm lot frddmg baten, weshalve men dcie met vrucht aanwendde, 
tot boiMod YM bet daar voor slaondc Blokhuis , of da gevangenis van 
hot Bof JVottodoaL hetwelk, recdi üange»tokeu, de ellende irheen te 
mMmm tcnmerdertn. Bij de aangewende pogingen ter behoudenis , kiram 
tati den wiiid , iiiaardoor het gevaar van het Blokhuit 
^ liet Stads Turfhuis en Aiumunitiehui» behouden bleven , 
irg der bfniidbluttchcrs xich alken behoefde f e bepalen tot 
lorhaM tn 'oene groote schuur rnrt hooi , reeds loet braudicilcn 
Li* Mef bet aanbreken vau den dag lag dit gebouw , omtrent 
lareo U toren gesticht , geheel in puinhoop , asch en kolen. 
ef mvu il) bet onrnsttgc jaar 1787 te Lic uw ai o e3i eeu sieuii aan 
ir^govoU l^d , vroren de parti.ii»chap[icu ook hier oorzaak van grtwte 
ittiog tn Wttegiug* Kleine onlusten vielrn er voor lu$»cben het krijgs- 
9m do InrgcsfB , die de krijg»- en burgerwachten deden verdub- 
»« Eabftlvo bet opontbod der Ilegimentcn , in soldij van Friesland 
idOy C>f do Regering te LEtirniBDEn , dm vier en twintigiicn 
[AtigOOtoo^ toil aan den Revcihebber der krtjg^bezetting om de paar- 
der Rintces ait de y^eidc op stal te halen , en alle afwezige Rui- 
op te DnlbiedcQ , om «pocdig gereed te kunnen zijn , wanneer men 
100 Ikolp mogt behoeven. Het blijkbaar aangroeijen der aanhangclin- 
von do Ffaaoker Slaatsleden in Friesland sel f, de loopcnde en geens- 
la oUoB dorio oogrgroode geruchten , dat de vrijcorporisten te dier 
t OA oldort is Frtctiand , niet alleen uit Holland en Overijssel toevoer 
IrUipibohMAon, moir ook van mauichappen zouden bekomen, ver- 
lidao do fvoai ie Lttcrwjuij>Bii cii deed , met den aanvang van Seplcm- 
, Aoolfcgcleo tor verdediging nemen. A'^anhicr de aauntelling ecner 
itiwi o lot «wdodigiug, tiit de llecrrn van het Mindert al , het liof 
htH CoUcfic i ?atibiei- het verbrengcn en bezorgen van *a Landt am- 
■idio, dse bóiten de staii op (lauiminghahurg lag; vanhier het ver- . 
■*^ taa do vaJIen door het opwerpen van de noodtgc halierijeus 



LBE. 



alle toodani^ leden der 



r, nmatmkt de tiitmo&stering 

£b atfl <n Rrgenng den nieuwen eed valt {velrounfieid aïri «pf^ 
.i**,^ ttéoea ; eo de schikkingen , gemaakt ter aaiunoedi;{iii|f en tca 
'ipoarlrde der scbutters ^ die zich in deier voege op nieuw verbooilni. 
'B§ ée kort daaropTolgcnde umveoteling van üet jaar 1787 Tiel tr Ie 
oer plaatM niets meldingswaardig; voor. 

üadaly to hei jaar 1795, de opening der frateroilett te LcccvMiMgi 

if toei^taan , trokken de Gcmeenebest-[jezinden , «el %ijf bondwi 

^a1, den 6 Fcbniarij , paarsgcsijre naar gemelde sociplell , tm 

door den biir|rcr Jom , met ecnc aanspraak , vervcrtkot 
inia was men dadelyk bedacht op het vormen van c«u corn 
opstand voor de {reheele provnicïe en hel wapenen der Grni 
L'grzindcn. Den 9 van gezegde maand werden vier honderd 
ïn , uit hel aminunttiehtiis , aan da bnrgers rondgedeeld , 
ld hunne OnPicieren verkozen , en deu volgenden daj i»crd 
de omwenteling te bewerken* Den ID trokken de 
ipagniën op , en bezetten het stadshuis , waar de Begcnn|f en 
Froedsehap , als ook hel Cortimitté van LE£cviRD£f« , nas ie 
lig^e leden daarvan , van het stadshuis komende , vroej^n ajn il« 
Foigde burgers , ofhct hun wil niet wa$ , d«t de tegenwoordige Ri^ 
van hare bediening w^erd ontzet. Bit met ccn algemeen hocnt 
itwoord lijnde , vervoegde lich een der leden by il* vergadcrdt 
mg , om haar aan leieggcn , dat ilj , het vertrouwen dej volks ler- 
hebbende, van hunne posten werden ontslagen , hetwelk door 
Vooriitter , met ecne boluigiog van aller bereidwilligheid daotlM, 
beantwoord. Dexe vertrokken lijnde , werd door den Secrelrtf(* 
bet Corainitté de » door dat ligcbaam ^ekoietie , leden der Stï^ 
!ring ter goedkeuring voorgedragen , dic^ atlen aaogcnoincn , dsdefiffc 
itbodcn en door het Commillé geïnstalleerd werden. Des narnkkligw 
ftden de fn 1787 uilgewekenpn , van wier aankomst men verwi»'»— • 
if f door de gewapende burgcrmagt ^ met het lossen van het ges' 
B)e|^talig ingehaald. Op den 19 dier maand verschenen te LceiTBr^.».; 
#S twaalf kompagniën burgers in de wapenen « verklaarden tith voor dm 
fritemileïl en ontvingen aldaar van den President der nieuwe Manicif»-»!;- 
leit de bun in 1787 ontnomcnc vaandels en verdere kriJg»-ornamci, 
De door het Commitlc-Revolutionair vcrkoïcne provijiouclc Reprciv:^^— 
Udteo d'er provincie bevonden zich reeds in gemelde «ocieleit, M^^f 
Comi|iitté , statelijk begeleid door de gewapende nio(ft , trok, onéij^^ 
kH Ibsbranden van hel geschut, naar bet landschnpshuis , ontJietle <Am 
tHaar vergaderde Staten van hunne regeringsposlen met eene oadrtik-j 
liltyke aanspraak . stelde vervolgens eon zestigtal personen lot Pi 
«M>ue}e Representanten aan de vcrgaderdi; menigte voor , die, allen 
jek^urd ijjndc , doorhol Committti dadelijk oit de FraVerntleil afg 
^ ^1* eenc , door het volk bekrachtigde instructie ^ heeedigd en 
lüllcerd werden. Deie instructie behelsde onder anderen, dat 
jlHltalcdcn lich in de uoodigi'. Commilló^s zouden verdcelcn , om 
%Jtv*a van bestuur, de finantiën, justitie , koophandel, zuevaart, [and* 
|yu« en fabrijkcn betreffende, op de best mogelijke wyee , irn itlja- 
t^pNüMtMi nutte waar Ic nemen , zoodanig nogtans , dat het opper! 
4§lbial« vu'iislelljog Tan de gcwigligste taken zou bltjTen bij h> 
Ifciillyi uu der Represenranlen - dat een dezer Coniniitté^s onmiddt^liük 
)j||g| V 1 worden met het onverwyld opmaken van een oiit>^crp Ier 
■|M|to' yng des volks, ten einde zoodra mogelijk , en wel ui- 

^^t len t|jd van vier maanden , eene volkomcne en vrfje 



Lüfi. 



n\ 



|« kitimcQ 4a«rsLeUeti5 d«l lici Hof Van J«utiii« loii 
|vefi, óodcr crLcoiitrti; va» het (jcza^ en de ni^gt van de ProvU 
Il«-pr«?cittaiiicn: des volks ^ en eindelijk , dat x|j , loo van lyd U>i 
||d, aii oa afloop hunner Mrerk^namhcdoo , en de TervEMi|ftii|^ daarvan 
iDdrrrn , door drn druk du iioodigc rekenschap en openbaar ver- 
van kunne rcj-rigiifif^u aan de nalïc mocslcrk geren. Op deie 
Bctie momtcn »ij xcifs den cc.d afleggen. 
In hel jaar 1812, op diiii 27 inly , dm laalslen daj; vnn do kermis, 
FooUtnivd lu den %roc(cn niorf^ea in c«n der kramen , op do Larijrc- 
fvpiaaUl , ccn geweldige brand, die in wctiii|;c oogcnblikken alle 
!B op dal pKnn \rrn»flüc, de ^rebouwcn aan ureerszijderi aaula^ttte 
df tifliii niel bet lot, dat llamhcirg' kort te voren gctroden had, 
IXtelnidtiga aanwending van «Ue bestaande bluschunddelen 
eeoe gtto«tige windsüllc, waren oortaak , dat de brand sicb enkel 
dien omtrek bepaalde. Do icliade der kramers alleen bedroeg 
100,000 «uiden. 

'liet wapeB van Liaowj^aBta beslaat iu een veld van asuur (blaanw) , 
'idcn leeuw van ^oud» 

1 NooHDOQSTiocK, kaap in Oott-lndiëf op bet Aw^ 
..„ aan de Noordoostkust Tao dat eiland. 

U BLOKltDIS-VAN-) , voorm. kast., prov. Friw- 

>jj g ia de stad Leeuwarden , aan do ve&tJog ol' 
dvcrk. 

uit «if der iltcbltng van dit gebouw dagteekent van den Si Fe* 
4e»j«*rt Yid9« duor WtLEBAORO vak ScuAcasima , Stadhouder 
McrlofpB vau Saksen. Dit buis ii by xtjno eerste bouwing en 
l|iiojt«| m0 Têrl ffrooter omtrek ro slcrkle geweest dan tegenwoordig: 
il icrxi iin.ïi by {jAimmikj dat toen rondom bel huis eene gracht i« 
.0 roeden in den oinlrt^k. Vervoljjcoa isditgcbonw^ ia 
jj.L --m1, d»of dcru Ondcr-Sladhüuder C«5rAa de Eoaccs , Heer 
Mitiijj aan aiDiDerkelgk versterkt; ook was bet destgdsde verkliJl- 
ladMolAdiiOudcrs , en ullijd niet genoegzaam krygsvoik \ooriien, — 
ia don ouden wcftcrgcvrl aau de regtcrhand, oen bardstccncn 
«aaea , verWdileiide ecuen dubbelen arend « mot een schild er voor , en 
dairaBiaa bot scheen , twee harten met oude Duit^eha letters rondom bet 
wapja t doch fehacl onleesbaar, lan de Itokcrhand vond men insgo- 
||pU OOI ««1011 , «b hangend* aan ccn lint of strik , seinde bet ge* 
tduld V mei ceaea dwarsbalk er door , op welks bu'iiie einden , 
k aloiaéiyl^ versiersel, eenig« duilscbe letters gehouwen varen , 
onlfcsbaar. VoorU was in deien gevel nog geplaaUt 
tan 151$ « hetwelk waar^ch^nlyk betcekcnd zal Lebben do 
van Friesland aan Prins Ksskl vsr RouacosotK ; te» tninstu 
id£ oma Uj Gsoasa^ , dal Flosis v.i» E««QEiD , Heer van IJsscLSTtm , 
isdhottdor ia» gcn^ddm Prini , in den jare lï&ll^, deu Saksiscbeo 
ttil (ÊtfA fo dier ; , en eencn oieuMcn ïlaad uit ingeborene 

V ^ctiw benoemden Raad hij bij nch op dit 

ihhata ootboott. gm di;u eed in x^jnc handen af (o leggen. Dit 
K is ia het jaar IttSO to»chen den laatsten Januarij eu den 
FchniariJ door ecnc behendige krijjislist van de sinds schultery 
dfic ioopafuten Staalschc soldaten ^ nndai h«;t tachtig jaren ge- 
had , g«deell«lijk gesloopt , de grachlcu (^cvidd en de wal geslecht. 
diofll hei hoo(a^<£üuw titt woning vnu don Kunimnndani van bet 
«aa Opolottisig en Tuchti^fig , dat aan d« ooots^fUo daarvan is 





# ■. ^ 1. J, ^wm ^ inmr éBWmm. 

«K w fait I I iih «L Ómm. ^ 

, W. OmUrooo , 

^r <ï k.^, i ■. k^ 1 t. d.) ; palende N. 

Oi> ■■ TwtjnktÊm nèBd^ Z. ao» Uaarderadeel , 

WiMFihniiiiiiiilcM kcKUl. 

I fart 9. anr hei Z. 4( ■. hw, en tsd liet 

w. HK- kit a 1^ ■. hnni. 

m hüÉHl mJa%im 'm drii trimdcb of derdedeeleii , ab : Zoi- 
4«r-Trw^<U Xiddcl-Trimdel en Hoorder-T rim de 1 : docb 
Bdd«l-TriBdcl,dat Bilgaard, Cannningbabaar, kei Leen- 
var^cr-Snnviand of HylaBd, benerens het onde coDTent Fit- 
v«rd h l I üi i , ii hf de stods jnrifdictie geroeffd, «lyk ook Ond- 
ftaiilcin; vnvaatreat oen prooet ^roor het Hof Tan Friesland is ge- 
naavd gnvoédB. Tüikii n waren .nr in deie grieten^ letentien dorpen , 
^■k an Hnar veertien, aks Wirdnm, vaarooder behoort Wyt- 
faani, Svtckcm, Gaalnm, Hniiom, Hempens en Teerns, 
■■i 4b HiA^lèi; Jcltnv, Corojum, Britinm, Stiens, Fin- 
kaaa. Svana, Lckkaa en Hiedom, aan de noordsi|de Tan 



a kcdaai, Tolgent bet kadaster, eene opperrlaku 
19 ▼. r. 80 T. dl.f waaronder 8764 band. 1 ▼. r. 
land. Men telt er 979 h., bewoond door 1904 bnisfes., 
*^'~ van 6880 inw., die meest hun bestaan Tin- 
l>eie grietenfl herat oitstekende wd- 




■Kn leest, dat, omstreeks het jaar 1630, eene 

mnie lands, nabij Leenwarden, voor 400 goud- 

: voor ongnreer twee jaren bij de 

tweg een stuk land aan den Mar- 

Tan 1S00 gnld. de pondemaat, b cat- 

Ütiorder-Trimdel Tinden de meeste io- 
*jt <bsB landboftw , wordende er Toomamelijk aard- 
▼iaa . gent en koobaad aangekweekt ; ook 
'-««n 3mW Tan bostaan ; m het Znider-Trimdel , 
k^ «Mn «ca ^ «tiaJMttinif tp dn ■ e e faat t toe. A Deen te Hoiiani, 
«tmü qnm Tc«i ;|aiABMn 4t' wanmeaenjDsrsIand en eenige toioTnich- 
«ev. D^ mntiei ^«'rfiif nt ét producten Tan bndboaw en reeteeit , 
^«^fctf [» L uai atJ ta wn nn i a «er anirit ^«bragt, waar de baiteolteden 
wca mnm ^>3tt de esinliyT wtaktfiwaren Toocvcn. Men heeft er ook 
i i<c^n»aiLUi^ea> afil «ene «kIo- Sttens en eene onder Lekkam; 
5 <nrètfre«&Ör^k»« 4^ d n n ^m^^a ^ db: «ene te Hyam en twee te 
ITt li'twr t windkiircw- <n p<faau^ «imèer Hyam; 1 windolirmo- 
^ ^Ki^T l^tknm. tcrent men «f Ibhega'-state, onder Hui- 
««m . 4WW » n» iiyl ïi ft« ^ Tan Mnkmin aantreft. Vroeger Tond men 
ec »o^ >w«« kat<*nmk<i|k ^ailer Hntinm, waarran bet gebouw no^ 
4hMt«^*({r u«« dMvk waanvh^aj^k lerimg eene andere bestemminjr er- 

IW» $r««i«w^ te . w <4 < n* kaw ^VT^f *>■ ^ ^^^ opgeslykte Mid- 
^«rv V «wWK he^fil Tan md^iKitrn ; doeb moet daarentegen Teel 
iy^ M «Utttw van t n iwic h t ide at Tatrtca betalen. Het Grieteoyhuis, 



tfiE. 



\fSS 



dal ia 1844 AtofUGrlciyk verg^root i$^ »taat ie Lccuwanl«n , by 

DiB lltfir., êm bier 5880 ïn gcUl sijit , onder «dko lltfO Luilo- 
■Un^ mvieo de vulgendc 10 getii. uïi : Britsuni, Finkum-en* 
Ufum, Goutum-eu-Swichrm « Hi:mpcDs-en>Tccr ns , IJiii- 
iMiti« JfilaoiD » Conijum, Lrkkum'cn-Slipdu m , Sticn» ea 
Wirdam, «Iw 11 kerken licbbert en d(K>r 10 Predikanten bediend 

Dk OiK>p«gct*, Toia welke men er raim 370 aantreft , badden rroe* 
mmm vm*derïiig U Ilifum , maar beboorca tban» tot de (^eni. 
Lii WÊ mv Jtn. 

k Efaa^. Lulb., dia «r 13 ia getal lijn, behooren tot da g«ni. 
JuCmvttrwnt* 

B. K^ Ysn wrik» meo er 090 aantreft , onder wctke 460 Cow- 
, beboorci» deeli tot de stat. ran Leeuwarden t ca deel», 
verre xc in bet Zoideo der griet, vonen , tot .de stat:, van 
^«Cyodrl* ^- £r ftijn in dcac griet, elf scbolen. 
bc adeU^ke alatr n , irelkc vroeger in deic griet, gevonden wte- 
dea, «aren: Jnwama, Unia, Canistra, Cammingba, Boot»* 
ma «Il Ocuema, te Ifirdum'^ Aytta, het huis van Viclics Zwi- 
cnam èa Atv&« te Svtehem; Wiarda, Dyxtra, Driukuittma 
CS Fattisaf te (iautum i Bootima^ Feitama en Abbinga, 
tt Bmummi Burmania, Unia, Rinia» Meilinga en Juckema, 
ta Stiemi; Holdioga en Ëminga, te Finkutn ; Aebinga, to 
Jiijfum t L e 1 1 i O ga en J o r n » m a , to BriUum i Martena en Wy- 
dofeltf Ie CWiy'iMii; Uinoenia, Dekanta en Harlnxma, ta 
Jelivaij CD Boygert, tban* Ecburg, te Lekkum* 

ütervao i^d n«g in goeilen slaat aanwexrg t Wiardaitale, onder 
Coattuu, tbaiifl bcboorende tot bet geslacht van Cahmkigha ; Martcna- 
alate, te Curtiltnn, waar Düco BI^aTiiiA, de bandhawr der Fricj^cba 



vfttbod, 

tal, in 



éêh€i 



I lid; Dekama, te JeUum ; Oenema , te Wir- 

i , te CorDjum. Nog lag ïn dcxe griet., aan den 

. de *ti)i> Bar ra buil, waarop weleer , tydens 

r riüger» en Vctkooper», de land»dagen van Ooster- 

o mthtttêÓÊa «crdcn , en op welke de beroemde Staatiuiau Yifiiivs 

ia Ittia fdwren werd, 

Peblert van eenïg belang vindt men er niet dan bet Ileinpenser- 
fliear , ky kd dorp tan dien naam \ overigens eeoe menigte kleine polder* 
bet wifttcrwaler. De Tolgcndiï vaarten loopen door deie grictcaij : de 
ysiner-vaarlt de Fin ku mer-vaart, de Sticnser^vaart , 
de Ceriijamvr*iiaarty de Jcltumer-vaart, de Wirdumer- 
v«art, 4e Patmarge, dr Murk, bet Ouddeel, de Bouke- 
wMtkrt^ lid Miedn nier-diep., de Tynje^ de Greuns, ket 
Wenilaie «••dïep« de Warregas ter- vetrt , de Wijtgaar- 
der^vairl., de Tjaarder- vaa rt ^ de Roorda h uizti nier- 
vaart, de Vaart* langX'dt-Werpstcrdijk en de Nioawe- 
vaarl, 

Dt Treivaafi-vatt*LeeuwardeD-naar-Dockum loopt voor een aanmer- 
kal|jk fededte dooe deie grietenij , van Snakkeiburen , onder Lekkum ^ 
iêA aaa de Fiakojncr-vaart , alwaar dit water in Fvr^erdcradcel over^ 

K. Ten Noonkxaico van Sliens , tergen ForworderadecU greiuen , 
men weleer een moertje, bet Wydcmccr gcuaaind, docb bet- 
«dcTi oabeug«lijke lijden, droog is. Voort» was er nog 



LEK. 



ecu Lloin meerlje ia deac {rrüïlcnij, Pylkwierstcr-iueer irunoeiud, 
hij cc» groepje huizen, Pylkwicr ^ onder Hcmpcas ; terwijl ook cei 
ItlciQ i^edeehe van bet 



U. 



den onitr«L 



roegerc 
dezer grietenij ligt. Andurzins viadl ineu liler g«ene «Kteren onarj 
dan de genoemde. i 

Be Toornaaiiiitle wegen iti LeBCWAiii»tnAii£tL zgn : de Zaideiyitj 
Straat wcg-van>Leciiwarden-naar-dc-Dric-Roeraer» ^ tl 
waar hij lieh in Iwec armen Terdeelt , jjaande de zuidelijke ovi 
Heerenveea naar Zwolle; de andere over Sneek naar de Lemmer , 
welke straatweg tot nübij Roorclaliuizum door bet iiiidcrdeel deavr 
grietenij loopl j voorts de Hooge-Dijk, van Leeuwarden lot SliotM, 
urelke met den vorigcn we{^ eertijds de oostelijke zeedijk der ALddel 
wa» , zoodat al wat ten Oosten van dezen di|k lfg;t ^ tbd oahcufrelijkc 
tijdeo vast land ge'wce&l ï» } terwijl bet land ten \Vf»ten nicuMr Uadj 
b , dal in de dertiende eeuw bier it aangespoeld. De nieuwberd 
landstreek blijkt ook, ander anderen^ daaruit^ dat er |{een dorpeJl 
en sleebts een gering getal buizen ïu gevonden worden, en alt 
ondcrsclieidene benamingen van S tienzcr-N icuwl and , Curiijtt^ 
iner-ffieuvrland, eoz. Tan de^c boofdwcgcn loopon sijlakkea d 
bijzondere wegen naar de dorpen en «rvcn 

Er bad in deze grietenij, in 1491, een slag plaaU liissclieii d« 
6chkriogcrs en de Groningers en Votkooperj , waarin de cerilirn ^ ini 
der U*niKiXA, werden geslagen en de stin&cn van Adm Kz«?i:s Ha.«m 
te Wirduni , FoniLe Kavstba te Jelanin , en van Scaelte StTiAg4 ti 
Hniznm , in de ascb werden gelegd. 

Het wapen dezer grieLcnij bestaat in een in %ieren gedeeld lehïd 
lijnde het eerste tan zilver, met drie klavers van sinopcl ^groeo), d 
drie overige van azuur (blaanw) , met eenen kltmmcnden leeuw 
^ud ; bel schild gedekt met ecnc gnnden kroon. 

UiËOWARDEll VAART (DE ÜDÜE-), vaart. prov. Fn** /«ni/ , (fridt, 
Rauwerderhem j die, van Rauwerd afkomende, met eeuc noordöaal** 
lijkc rigliiig, voorby Roordabuizum en Idaard ^ in de yuarU 
U^ttirc^a-naaT-Groningen uitloopt. Het it de vroegere xciWaart 
Leeuwarden naar Sneek, 

LEEUWEN «f LzwBRf d. in bit Laniï-tmschen-JHani'cn'fraal , pr»r^ 
Gelderland f distr., arr, en 6 ii. W* van I\ij*/tegeH ^ kant. <• en ^u. W4 
van DrutcHf geni. en 1 u. O. ten Z. van ^'amel. Het is een lan^ 
d., waar ttien ongeveer 1000 inw. lelt, die meest bim bestaan vind^i 
tn den landbonw en veel ooft aankweeken. 

I>c lierv., die er 100 in getal t\jn , bebouren lot de gent. 
Lmmen-en-Puiflijkf welke in dit d, eeac kerk beeft, waartoe v 
een der vleugels vau het Hnis^te-Leeuwen diende ; maar in bei jaa| 
I7)$8 is men, door de liefdegaven vaneenige godsdieniUriendeii in 
▼mdflrland , in slaat gesteld aldaar eene nieuwe koepelkerk te bouwen; 
Dete, in verval geraakt zijnde, is in 18^0 hersteld en daarbij 
nieuwe prcdikant&woning gabonwd , waarloe de Heer MnsnAiror t 
Lbrdwbü zes duizend mctsebleenen geschonken heeR. 

De R. K., van welken er ongeveer 1800 wonen, onder welke IIMN 
Caramuai kanten , maken de stat. van Leeuwen uit, welke tol 
aposl. vic. gen. van *t Hêtiogenhotth ^ dek. van DrtUen , behoort, 
door eenen Pa:«toor en eeoen Kapellaan bediend wordt. De kerk, il 
Mn de» U. VViLLiBnoavvs toegewijd. 

Men beeft in dit d. eene scliDol en in de nabybeid een iloCof 
penbuis , bet Huis-te*Leeuwcn genoemd. 



LKK. 



%U 



In éen nnchl lunetten Si en ^ Mei 184i^ 'n Aldaar eefii IntU met 
»c- •- daarom Hjjjcnde houlmijlcu in cIc asch p«te{j(l. 

jfcti. in Opper- Gelde f , prov, Limbxir^ , tliilr.» arr., 
it. cti ; Tt, N. %an RüttmnHtle^ (yem. rn tS min. N, W. rao ifacu- 

tnrt r*8 h. en 360 inw, 
LEEl^WKN üf LnrwCT, (fch. in Opper-Gdéttj in liet Jmht-Momt* 
, proif. Limftnrfi di«lr., «ff, fn ^ il. Z. icn W. van Roenntmée, 
II. t«i S| n. N. Tun Fenhf ^iri. en i^ mtn. t«a N. O. ran Betel f 

fiS K en 900 inw. 

LEF" **'''" ''• 7S.TE-), ook wel ciike) Lesèwii genoemd, slot in 

ƒ ' 7(ti'en'ff'aalf prov. Gvltlerland ^ kw , distr., arr* 

Ö u, >V . vüo .rtjme^e/tf kant. en !2 n, W. \Ati Drulen j jem. en 

I a, O. tm Z. Tan ffatnelf nabij liet d. Lce^iven , door ecue korlc 

haa t^n den dyk afueitcbi'idpn. 

Dit kait. u jMlicbl door den Ridder WiLtn yxn Darrnr , Heer 
wmm Lewuwmf tn is een ^root en itevi|^ gehcnwr, rondom in cene 
4iKpt walergracbt gelc(;en en voor een groot (jcdceltc van ccnc Toor- 
IraSbiyke bouworde, De ifoorlmf U met Iwce vlênjreU betimmerd , 
Vatt welke de emue tot rrnc kerk bekwaam gcniaakl was ; de andere 
^rrat t'- • '> --ro en w/^jjenhuticD. Voorts is bet slot van mime 
planl ' 'Ri- en nioe^tiniien omrtnj^d. 

"- —^"^ry^ op Aïtn berg, met hel half da(^el|jkf gerifft , 

w i;( en waarschijnlijk bet stamhuis van bel geslaebi 

; . ))« nadi*rbai»d aan de jjcslacbtfn tjip» WtssKi» en 
va mêimmn tn sedert eene eenw itipermnlrn verkocht en gesplitst. 
ftMcrv lfti»-rf-Lfro\TEJi , roet de tvrpc voorbtirgicn , is door Wittr* 
r VAJi llarro, iU^r mtn Lettutcen ^ Ridder, gebouwd. In bet jqqr 155)f 
»*.* ïr»,,»-tr« , .« r»«t T»* , Weer fan tecuwfn j in eene kerk vrrinoord, 
helft van bpl dagelijksch gcrijt daaraan ge- 
X Dacrtf (jaf de heerlijkheid , benevens het 
'i.ips tan MaaK-en<Waat , ten huwelijk aan 
,>...... ..; Uk 141i met GoDOLA TAïi BiiAKiL trouwde ; en 

de b I - voorwaarden , die no^ op het Huis-Ecbtcld bewaard 

. 1» ..^ij over de dn{j»,*lijk».cbe ^Tcrijlen van Leeuwen en 

ld. Dit rejïltrjcbicd is ten eencmale vernietigd , en 

e%cu-.^ ..,. liet buis geniet, koo veel men weet, gcene vourre^teii 

k Sa tróeirrre tyden hel eigendom geweest tsq den Graaf tAfi 
Fi^ioocf rn «mi bewoond door den Ontvanjrer van tiet ka)|iKtel van 

jLantrn . durti i% hiirr merkoelit tian de familie oe Botsts. 

TE'), ook wel enkel LertwE!» [|cbcelen, voorni, 
'. prov. Zifid-ffotlandf arr. en 3 u. O. van Ley- 
hen-cn-Hietteld. 

t , door Witi,w TSTi LtEiTtttji GtaAtTSS. 
ir , van wien hij hel weder lot een on- 

Ifji bet rogl , om Iwee paar onde zwanen 

1/ ur ótn Ryrn » ^^ Tcrbeerjyc waden luet eencn 

t ,1 wijiis» Het is in bet jaj»r 1619 affjebrand. 

iV(« , heuvel rn OonilanJ, prov. Noord-fiolland, on- 
W ^.ift HnitfH j iti Kekuorlijke bosschaadje. Het 
I ' van Gooiland. Slen klimt er met lrapp«a 






i%éf prov. Zuid- Holland, ar f. en 
I u, N. O, van y<^ot€wtjj gam. 





►^ifciiii rijèiiiiiliiiriiriiji'?i m TmJmiêthvudt, Dtliirdc 
mm 4k Vlirt. 

Inp-en andere 
mm de Ylietayde, een uiu 
Oto plaaU is 
den weg a%e- 
moonrerk met 
^ f • ^ bêvaoila feidie|Hng ^pnn één der 

ds Vlietiyoe, been annrerk mar* buiten met 
«■»«§■■'*' 0*fc m»1P de luihang» neg vele teekenen nm oudheid 
ti «ML il hÉl ■MdMi der pbaU , InnoYer het hnii ligt een' 
iiyin koegte, op welEe-top een torende staat, 
naak gjdïoawd, waar man van rondom aange- 
heeft. 

wordt thans in etgendoni heseten door den- Heer II* Yi- 
f g ¥s» Y aan n Duin* woonachtig te Bottofdam. 

USmVERBEaG, lanjg. ep^ de MtJUd-reUm, prer. Gtldeiimdr 
^^ÊÊm F§hm§f arr. en 7. Oh N. van ^ncAniy,kant. en 1^ n. Ui O. 
HM jfjMldMniy gem. m If n. N. N. W.Yan y«ef«l , 10 min. ten 
O» Z. O. Tan TmUê, wiMrtoo het hskeert. 

LBBÜW£NBERGH, Toorm. adelL b., in de slad UtmM, aan;de 
'lilpUiiij van de Qnd b f n erftr »'4nsi c h en de Geerte- en Smestegen. 
• UEUWÈNBIL» be^ in Ömê-imtKi, op Niemm-Gwnum, nabU de 
I»-de-Geede-H(M»p. 

^ÜfBXlWBJXBViG^ kast. in de JTsjf^v wm USwrUgttiimk, kw. 
:, air.y kant. ■ en | n. Z. van *i Bê Ho g nk oÊ c h , gem* en- 




»JVii.1t. W. tan.rnfftl. 
Jdj^ ka^t. heslaat, met de daartoe hehoorende gronden ^eene op- 

C lakte Tan 8 bnnd. itti t, r., en wordt thens in eSg^Mdiom hewten 
den Heer H. m Joie, woonachtig te *b Hertogenboidu -^ In het 
ftont aan den geTel van het huis staat:. V reden geeft r|lkdom. 

LEEUWEMlXiaG, buit. in het OverkwarUer, der pror. Vtnchi, 
nrr. en 4^ u. Z. ten W. van Jlmtnfbort, kant. en !{ u. N. W. 
lan tFijk-bü'Duuntede j gem. Over-em^Ifeder-Lonf^roehj SOmin.W. 
van lifêin'LaMffhroek f waartoe het behoort. 

Bit buit. wordt thans in eigendom beseten door den Heer J. A. Godui 
T4jr >¥itTaiB»R. 

LBEÜWBNBUEG, h., prov. Friêtland, kw. JTutêrgoo, it Har- 
Umfm, op het HoMnjM» ,- thans tot onderscheidene gebruiken die- 
jMnde. Zie bet art. UAauiieM , hl. 175. 

LBEUWENBDRGSBRÜG of BLiADwiaaoo, voorm. brug in Jmut^ 
landi proT. Jfoord'Holiamd , binnen jimsterdam, over den Amstel. 

I>ue brug , rustte op vyfiien jokken of met planken bekleede ryen 
■ware « in den Amstel geheide palen , en had sesüen openingen voor 
bianeulandsehe schepen en de doorstrooming van het water. De stad, 
door den Amstel, in eene oude en nieuwe syde verdeeld seinde, werd 
door deat brug vereenigd; het is seer waarschyolyk, datsQ den naam 
van LiKvwiiimesaara ontvangen heeft van de twee houten leea^enj 
die de bnia ter weder8|ide versierden, en den naam van BLAAOwiaBoe, 
omdat de houten leonmgen hUauw geverwd waren. Dat dese brug 
loer itrrk moet geweest sljn, biykt uit het gebruik, dat de sUd, 
op di«u SO Juiy en volgende dagen van het jaar IBHO, van haar 
maakte , toen \Yiuu I! , ^rins eo» Oranje, Amsterdam met cenige 
allnar bendeo loeht te everrompelen, als wanneer men eOe de wegen. 



LEE, 



m 



^clkt tot de fUd ktdon, met ffcscjint Kot be[ikntcn , en op dne 
brofi aebt metatfn kjirloiivrpin puiatsic!, waardoor rio Am«ilel en de 
vtqglfi «IJl beide lydt'ïi be^trrVrri wenl^-n. Bij de laatste «illcjjjïnjr 
éor Had, ïchynl ilcic bnig te lyn weq^gebroken , oftcboon er noi;- eeur 
litw Tan tlicn naam OfCf den Amstcl tigt, tiisscbeu het Miiidor-plctritjt' 
tm 3* JUn*tel*lrnal. Zij wordt nri de BLA^unesncn, en in dtf wande Irng 
lltAAtWMIBo fiefioi-md ; in de lantite jnrc^n is xjj teel verbeterd. 

LEf r^V- ') \ \ T ' :t. in Del/Tand . prov. Zuid^f/nltanfl , arr. en 
o. y kant. cti I ü. Z. vao Voorburg , j;rrm//tijitwijk, 

l.F.fc.t Al t,S iM r i IJ iiiJK , kerk, £^001., prov. Gelderland, klasi. vna 
rfVuM^cn, ring. vnn Batenhurg, 

Mes beeA er eertr Lvrk te Leeuwen crt telt er 150 lielen ^ onder 

mim 70 Ledeinalon. Het waren vroeger twee ofionderiyke gein. 

ifOtp '«'^^f ijoor den Kerkeraad. 

IaEEIHÏ I 'K buil. in Kenucinerland f prov, Jf oord* ff ol tand, 

kact. >. iu ititö. Z» TAn flanrUiftf (^em. en 20 min» N. vnn 

LI ff :V, 

Hei t* gruoi 3 bitnd. 4IS t. r. 00 v. ell.» en wordt thans ïn et^n- 
bairtcii door dan Ucer Walaavkii vax HKiitkBi.oB , woonachtig te 

LKKUWltNndtSTy Toorm. »t., prov. Fn>*/<i/iJ, die door ceneii wa- 
~ Ia It fTMdo gegaan en waürvan nimmer weder cenig «poor n 
jgc?v0ü dcii * 

LEEUWENHORST, %oonn. abdij in Rijnland ^ prov, Zutd-fiolland ^ 

arr, en 5| o. N. tca W. van Letfdett , kant. en £ u. N. van JVoard* 

^mtjt'Bmnfm, gvm. en ^ 11. Z. van JVoordtrijt[erh<*ut ^ daar ter plaatse 

Imji QTlkonjende , waar in btlcr tijd de vaart van Leyden op 

rlrtn grgraTen ii. Z^ voerde eertijds de naam vaaTED-Lic, naar 

itak laitdi , wanrop iV\ gihoruvd was. 



20 



V.,,,! I. 



<xiMd door Nonnen van de Cittensiënserorde^ die ten 
, audercn mecncn ten {jctalc van twaalf, uit de abdij 
i'-r» rirccbl , derwaarts waren [rezondent 

; voor adillijk»* Jonkvrouwen fre»tieht , is vnn ge- 

I r> «'i>'<< Llodimcn , en bct'l\ hare slichlin|T aan de 

■id vnn < onc Edellieden te danken j^eliad. l)e 

deicr ai ^ , ;;.'wcei!l do twee fjcbroeders Aüasodt en 

AAl«ll9 vjs AtAiaAOt, zonen van W44LWii;i \kji Alkriauc^ Ridder. 

Htfren* w het jaar 1^01 overleden, hesehiktcn by uitersten wil 

aiU* buane goedoren, gelerfeu iu de hccrl^khcid van Htiso, Heer 

iToonfir»}! cfl Lan^rtldf en onder Kei rr{;tsgehied van den Ridder 

At LiL.1 ^ ril hr^pcrden , d^at op »eker landgoed , onder 

r nan Nüordwykerhout , ren klooster voor Ciïiien«ien»er- 

;; !h!it worden. Da^ir dit voornL-nRMi door den Etissebop 

j ilj^rkeuril , wrrd , in hel vol|^ende jaar , op St. 

>lecn aan dit klooster fj'^l'gd en het gebonw 

-r n, hebbende daartoe ook Aabtii) %A?r Öassib- 

1: kerk van St. Ba%o te Haarlem , aanmerkelgke 

Ifat dr^r aUlij in di'O heginnG van wctni{r aanzien geweest in, blijkt 
ismit . i!nt 2ij. tti5»rbon de jaren 12t>4 eu 1470, noch kerk, noch 
(ken behielpen lich met eencn hengel, aan erncn 
• , dmjr hel geluid VAn v eiken lij lot het gebed 
n werden opgeroepen. Hoewel oa alle de» e 
liic wATcn, ^droegen tij tich «eer nederig, 



Itf8 LSC. 

in dflo btgiojie ; z^ dedeo zich ikditi Zuttert en niet 



ia£Ecrs 

AUean tSju de inkomsten rma dit gestidit gmotdyks verpieerdcrd, 
en dMid o or niet alleen bet gelnl der Nonnen, maar iwikliare eerzucht 
tn fccsteiyhe trotschbeid toegcnooMo. HeerGsaaiT, Schpolbesluurder 
van Haarlem , heeft in het jaar ISil by uitenten wil , zoo vele inkom- 
sten aan deae ahdy femaakt , dat men, boren hei jeentgenoemd getal, 
■Of vier 'Snnncn daario heeft konnea opnemen. Zondnt .het tot dertig 
«n vier en dertig is aangegroeid. De AbdisBen hébben allengs den titel 
vau MeTfon«en, en Abdiwen by de genade Gods, aangenomen. Zij 
werdca door de Xoanen selven verkorrn en door den Graaf of zijne ge- 
aaagtigdcn hncstigd. Het beatnnr over doe ahdy «as opgedragen aan 
«CM Abdi wa » aeiM Pnarcs», ecne Qider-Prioe^se , eene Kcrkbewaar- 
slcr« eewOadei^Kcribcvaanlcr, ceM Kapelvadkisler, eene Orgelspeel- 
sfeer « een* Zangster , eene Ilairvaantar , eens iMMrwaebtster , eene 
$rV*h«wsAv, acne (Mer-Sp|isbe«aanler, eent Nnnne in de zieken- 
kamer enz. 

By 4e in«vding der Kannen wtté het vnlgnndn gebed Tan St. Willi- 
■ l anTi «ver haar nitgtsfrokcn. • De Abnagtige God , die albeheerschende 

• Geest , en de Deer aller heersehappüen , Yerleene n , dat g\) zoodanig 

• UncstalsTaraA, aon H e eki— e dig z^t ab Acan, cndat gjj nanwen 
» dned aacC M^ata hei hssU Ut in aHe eenvigheid bezit.** 

Dirae ahdy , hoewel ia dea beginne geen kerk hebbende , is echter 
nMt lang nwder ga e saat , danr men in het jaar 1987, reeds gewag 
vna hei tnnmrrfn Tan een middelknor. Door den tyd 



lev^ ■»< etM afmeer kapellen Tvgroot. Wy lezen, dat de 
rrWsIcr AumLT Tman « in hei jnar 19S0, in deae ahdy eene kapel ge- 
atmht W«<\ * %tr MW Tan Sr. licnan. , wcikn dsnr esaen Saiiellaan bediend 
w«fd« I Vtc <« Xmn waren er neg twee l a prl lan m , welke dit gesticht 
Wd ^ e n jfc ca « wnaemn de eene Tnor dt Ahdinn , en dn andere Toor de 



IV kWs'«^:ervMa %<^n>«dn liet men den molen Tan dit gesticht aan 
dt R^tsThaaa ^^;{Tn . k*ani das aan de poort, welke in den riugmuur 
st%MMl. \ct\ti«^T«« c« ■('•J^t oTefgaande, zag men de kerk van de 
aK'.y ; Ue< \<rö>«^«^ <^<«' S.*ooeQ re;^ looniil, Uet was eene kruiskerk, 
prMki<ra^« wei r<«i k«inratj«- ; looru had de abdy onderscheidene bouw- 
lNv\ea « «trike hxc ra daar verspreid Lagen, en TOor het overige 
wjtr«ti aifc Ce t.v^.M^a «^ grsliAeo en net beplant. 

lt»(Wft>i««sr Ujid ««;« jvwdefeo, inkomsten en aanzienlyke gereg- 
t^SM^xH». IV Abii.:jU)^ «aivn «««oon , Tan tyd tot tijd meiiigTuldige 
MiwKv<eK JUHK de ocnKo en behJeiUgca te gereo , bestaande in brooden , 
>ch«iww r«i aoN^fiv «vorw^rpcn. £eiie dezer algemecne uitdeelingen 
%au l«etVA<y4««u « %jks hrkeod onder deo naam Tan Frouw getfjewen ; 
«n $«>vh««%iÈuf «^p l>t«l^k%»nillgvn<aTV«d , als wanneer de behoefÜge jon- 
ljl«o> «n «»K<»K>, Ur^hMd met «enen linnen sak , nic de naburige dor- 
p<'n Nv>wd«yk» N«K-(d«^krrhout en Voorhout, by wijze van processie, 
naar de«eab^t>j treken , om voorgemelde aalmoezen te gaan ootTangeu. 

> ol^'ivn* vvu JKftutcrkcnS^k der iukomsten , gehouden door Adbiaa.i 
J4k^«)i\M.« *l> genMj(i$de \an den Heer Jacob ta5 Wurcaabden, be- 
dtxv.; do vttttau^t >an bel jaar 1585, bij hem, als ontvanger dezer 
aUii] opsvu-vktnd , eene somma van 8505 ponden, 9 schellingen zilver 
^via v«^.^^ pld. ru 70 c«aU.) 

ISl WtAVinJo gestK*bt is in den Spaaoschen oorlog Tcrwocst , ver- 
dvlgvl CU 411 UNkm^pMcdctt en tuinen Tccanderd ; niets dan de ingang 



LJü« 



fMórt h 4» van Ufj vtfn &üiaxi , co h^rc ^o«ikr«n en iaJtomilaa i^n 

iê SlaUo vdn HoUancI , ton Wbocve van de Uttliiirrsciup , jinn{f«- 

fcrbcurd verklaard , Tbans lict men, Icrplaalse, waar deze 

ifwlioq hrrii , een {rrooi boerenhuis, dat door de» naadpcnsio- 

wétXL , aan «iea de Uidder&cliap oï de Rcntmecsler vati Leen- 

,* ihciitnemen van dil hui* loe»jc$laan liad , in dï«n slaat 

U lin men het tegenwoordig be<ïcliouwt. 

\|^tiil \%t^i^LAAH {i^E)^ weg in GomUnd ^ prov, ffoürd-Hólhnd^ in 

f^tmk* *< Cft Êm tn iand ^ van *b Gravctand n^ar hel verdere gedcel te van 

i lMt w c y MU»r llilvemuu loopende , «aarv^io sij een gedtseUe iiit> 

Zy b 3üO ïlijnlandselie ruedcn lang. — Dcie wegUvcft ecne 

MMiaraame wandelwrg^ op. 

~Ji£llDWKI>irAAL, wekere paal op de grcnsacbetdiag van het Gooi' 

ImhI, pav. Zwi-ii9Ua$ui f en Eetnland , pruv. üireckt ^ ^ u. N. O. 

v^n Bt«ricaia, -i n. Z. O. van Muixen en | n. N. W. van Eemmi^ 

L£KlfWEKSTEIM ^ voorin, naam van hut buit. \ViLVLL«iprA*»ui« , 
ÏB Htjmèatif^ ""^v Zvid^UaUntuL Zie WiLnrLViAA^BonG. 

LfJbU\^ I of LnowuTcm , buil. np den Velun^nzoom ^ prov. 

IrfUrrlcai;^, .... /t'/*iire. arr., kanl., (jeni. i»n ï5 min. N, W. van 
UQ d«q Velp*('hen siraali»f|^» — Dil buit. beslaat eene op- 

Lï ' of Li«ewESTnii , Toorn», kast. in het Land-tan- 

- .. ^i..j.-1/üllanJf arr., kant. en 3 u. O. Z. O. vau BriêlUf 



Ter plaaUe, VMr het f^estaan beeft, tiet rnen tbsns oiels loerr 

m imtel 

LEBUWKIki^KlN , adelL h. in éê Mëijertj wan V ilcrtotfcnhotck^ 
ror. ïf^cni'SftiCHd f ksf. Oisleir^ijli ^ Tteeede di»tr., arr., kont. en 
o. ^* «att 't U^to^enióich y gein. en f n. Z. W. van Fuyki* 
lül. «d«Ü. h.^ beslaat , met do daartoe belioorende gronden , eene 
rliki* iM» *t bund. 47 ir. r> 37 t. ell., en wordt thans in eigen- 

Itn lioor d# Dtiiuuri^rc T4n Galem , vfooiiaebtig te Vngbt. 
liKfiQWENV&CUT, buit. in bet Pi edarku-arHer der prov. Vtrteht , 
r. flfi t| «, li, W. van Vtreehif kant., gcfti. en B min. W. van 

iKt ^«t. «<onli iban» in ei{fendoni beictea , door den Ueer A. Bac« 

LT ' NMktKi. y poel in bet markgr. van Ber^en-op~ 

i^aitand. Zie LswvniR. 
JjyiilWhUU^LI>fi& of CAtEsr«iniii, ook ^cl bet Lmii^EiimfvoL- 
ilMrtfli, «oonn. pold. 'in Zuid* Brvëiand ^ prov. Zeelatidf arr. 
AarI. ^Mfliy K«m. *M iietT-liéHdriki-kinderttn-eu-H'itstkerke ; pa- 
W.«« K. W. 4Un de Goe«obe-»cborrcti iKjren de Puije , O, aan 
Goetcbe-poMer , O. en Z, W. aan den Oud-V EIecr'Arend»kerkc- 

- JT» 

Dit polJ., i» 4«n S0 lanuarij 168d onder geloopen en scdeK niet 

LSKCW£STEY?I , oud luletL 2i. in de «tad {7«refAf^ aan de Oudt- 

UlKUWKAJIA , voonn, bumt of hewrd in bet ff'esterkttnrtter der 
'fnm . CroMutfrm , arr. en 4^ u* \V. Tan Gromngen , kant. en £ u. Z. \V« 
^UB Zttii^[Aar« , 9«n). en | u, W. ten Z. Tan Grwtt^üêtf W. van /7of« 
M«, «aartoe hei behoort • 



1 




LEEÜWTS (XiJIS!>£UK gA. tn rotUnhtmt , 
ea O a. N. te» UT. v» ZmmUt, kant. en 20 min. ' 
gein, Amkl-r^tltmimt; mei 1i8 k. eu 810 tnw. 

EU£0Wm¥£LD , >lreek tn VelUnhote ^ in prOT, OttrijtÊêU 
nür, lnü. « fm. rottmW. 
Hatvet iff^ti <ttte ^emeene veide , op welke ieder cene lo de Leeui 
■e | W ift V?^ey ImI. 
Ia IS87 #cnl «diler soo hier als in de Havenbroeken en Rieütavai] 
•r éen Bifidmp aan ieder erTc io de Lcmit« zeker bepaald getal 
Hen «lynin met latt^ om die af te graven en water lei dingen 



■ft Dit L 






LEEL'WWERR^ h, in d« bar. Tan SrtdOf prov. Ifoord'Bnn 
Twfét distr., arr. en \ «. Z. W. iran Breda , kant, en 1 u. O. 
ïcakj gem. Ginneken-eu-Bavel , ^ u, Z. van Bavelf waartot 
Hel komt op sommige kaarten als een geh. Toor. 

LEKVLIET, buil. in Rijnland f proT. Zuid-HolUndf arr* en 
S* %êti Leydtn , kant. ca 1| u» Z. W. van iVaorcüteijJt , gem.eniii 
«oleiade "vao hel d, ff^armoud f aan de Lede en den nicow aangrli 
«trAatw«g , io de onmiddellijke nabijheid van ecne station Taa dea 
reg lusjMïbcn AniSbterdam rn \ Gravcnhagc. 

Dit buit, be^rat f met lieerenhuis en verdere geboowen , uelwaswad 

.hout^ vruchtboowgaard en moesluin , eeoe oppertlakte van 1 btmA» 
46v*r. Ov. cll. 

LËFMA , plaals, welke men vermeld \'tndt als gelegen kebb^ada 
in bet vouriu. graaf. JJamelattde j doch waarvan men de jiitsle pla^U 
niet meer weet aan te wüïcn, 

LEGEMEEH , o«k wel LEEfiEsetn of Luazwttti , in de oade schri 
wel rena Mabis genoemd , d., prov. Friesland, kw. Zerenvouden , 
'^oniawarstul , arr, en 2i u, Z. Z. O. van Sneek f 2^ "■ ^' **" 

'mrnrr, op ecnen dorren boogen grond, tu»chen geboomlc gelcge: 
Icn tck er 7 b. en 40 inw., en, met de daartoe behoorendc butzi 

i*t Uiiis-ter-Heide en Sypeoiteln, Ö h. ca ruim 50 
meest bun bestaan vinden io den landbouw. 
[ liet d. 15 Icn groDlen decle besioten binnen eeoen lesboekif^en dlfj 
Bet land f dat veebl dur U, wordt gedeeltelijk lol bouwland 
maaroju men aan dezen oord den rtaaoi van LECEXEca gegt:. 
iall moeijelijk te bepalen. Tol dit dorp beboorl ook een tandig bei* 
pcvcld, builen den dijk, ten O. Z. O. gelegen, helwelk tot boacb is 
jlttogelegd en zich uitslrekl tot aan den Le ui sier- rij weg. 
De wegen ïtjii hier ^ iiizondcrlicid bij de herberg, H Uui»*tCfti 
Heide genaamd., xecr wel bcpUul, terwijl bet fraaije boscb 
zeiden de bewoners van Sneek , de Lemmer en het Uecrenvceu uitlpk 
om derwaarts des lomers cenen uiuiap Ie maken 

Dl! Doopsges., die bier 8 in gelal zijn , worden thans lot de gem. 
van de Joure gerekend. 

De Uerv., die er 415 in gelal tyo , bcbooren tot de gem. Tjtrkgaatl* 
Uomofja-en-St- .Ttco/cMuya. 

LEGEVEEN of LjioEVEcn , geh. in Dieverdtrdin^spH , pnr, Drtmti*t 

rr* en 7 u. Z, van Anen j judic. eu adm. kant. en 1 u. Z. tea W. 

«n HiWfjeveen, gera. Zmdicolde ; met 11 b. en ruim !)0 inw, 

LEGEVELD of Lasevcld , gcb. in Diererdtrdiuysfiil , piov. üi 

r, arr. en 7^ n. Z, VV, van Msett , judic. en adui. kant. en IJ 

u. Z. \V. van Uavtlie 



inw, 



% 



w 




LSG. 



tot 



8tB bWi hier eenc «iol«r* «n tomencbool , welke gemiddeld door 
WA ffrtal van 5!5 leerlingen boiocbt wordt. 

LeCGE , aok wrl eens Laao (resjMïld « b. b de Iwr. tao Breila, pror. 
y0&r4^Brahatui ^ f'icrtU tïisir,, arr. en 2^ u, Z. Z. O. van Bt^da' 
Unl. en ft u« Z. O. van (ritinfieii, g^em. en i a. Z, Tan Chaam, cori 
pd«eU« Tmn Mt gcb. Uoutgait-en-Legge uitmaicode; met 19 b. en 
rwn 90 iov. 

LEGGEIX), grb. ïti UitrtTderdintjfpit ^ prov. Drenthe, arr. en Ö u. 
Z. Z. W, v«n ^«sf N , judic. kaot. en 4 u. N« IV. O, van Meppei 
ÊÊèm* kuil. tin S n. N, W. van Umg^een , jeni. en ^ u, N. van 
& w M tUo; met 18 b* «n 170 inw. 

LI%«G(3K ^ d. in Ooit-indiS , op bei SunduKkê cU. Jam, resid. 
7WhiIi in de boveotindcn. 

ftfB htth er orer het al^emeeQ tane teer xaivcre lacbt, en de bitte 
il ff mmu ae r evidragelijk. 

UMfHEBXofI«>««fBftDiaK»Et, door ilc landlieden dor omvtreketi veelal 
abel éie Fon ««beeten , meer , tnsschcn Kenntmerland en AmiiellanH ^ 
\tvfr. if^md^arêUand ^ gt^deeltclijk onder da gem* JaUmtet-€n-Kudcl' 
i * — rCy Mdedtclfik onder de gcm. JVicuwer<^jimgiei, iu.Z. teaW. van 
AmMtwémm ftlcfn. 

Dü mmt, ^mu^n bet sutdoo»leli[k« deel den naam van Zydel' 
metr 4fBMlf was oudttjd» ilechts een smal, b<^seer langwerpig wa* 
ter, niar door tervcening van de westelijke en ooiLclyke oeverlanden 
«» bet U4 tyne tcgvnwoiirdi^ grootte uitgchreid. Het u coer vïscb* 
f ijk ; mm ««ngt ar vooral pnlirig en baar». 

LEGVHSH, meertje^ prov» /Viw/anirf ^ kw. fFetUrgoo , griet. Wen- 
nmdeelf N. O. ran het Makkumcmirer, N. van het Tootmeer, W. 
fu btügmhomw M Z. fan Sdiraard. 

Bet itaak ^oor de ScbraardervaarC met bet Makkumermeêr 



LBfiKgRaniJtt . i^eb. in AmttelUnd , prov. Jftyord- Holland , arr« 
<• S| ■. Z. ten W. van Amsierdum , kant. rogem. J^'ieuiter^AmiUlf 
1 n. Z. W. van Anateltetn. 

L€GO| d. in Ooti-lHditf op het Sandaicke cil« Jata f resid. Pekuhn^ 
yewf. lerplaatse waar de Kalle-Paingan duor de Scragic wordt opgenomen. 

fÏGOR, baai ta Oat-Indit ^ op het Sundnschê cil. Java f refid. 
^Praaajpii ^JaywUdfcgpprn y aan den Westkant van de Djanpangkoelan. 

D«a« l«u beeft omtrent eene mijl in de hrccdle en even too reel 
Mi éc ttofla. Volffen» de opgate van deo Regent van Tjandjor , be- 
dreigt km éiayie bij boog water 40, en bij laag water 29 vadeiuejj. 
m la mftna buw Ueinte b|j hevige winden seer gevaarlek , vermiu 
«Man ftiit woedende branding de praauwen dreigt te verpletteren, fiy 
il£l v«der biedi ^ ctoe lehuilplaati toot vitscbcrspraanwen aan. 

LEGO-SEKO (Üe> » riv. in Ooit-fndii, op het Sundasche ciL Stmpot, 
te i«l éê nmd* Ptumrofwang behoort. 

LfiG0Zi.PAUaOKWAN>RATOE« baai in Oati-lndië, aandeZoid- 
hmt Vttn bet 6«adlnf^ ril. Java, Zie Wusaoops-BAAi. 

LfiftT 'FiPi •*^»' in de Mtiitrij tan *t lleriogenbosck , kw. Oulrf<^ 
•vjil, { '^oftarici. Zie Lo«T (Th). 

XMLi , , i .>i^i. , p«>ld. in bet ciL ThoUn , prov. Zeeland , dislr. 
«arr. Ztertlirt , kant. TAolen , gem. Oud-Votsem^tr-en-Vrijbvrge ; 
pakndc ^. t). aan den Vogeiaang- polder en de Schorren tegen Je Een- 
ira|l^ O. aan de Schorren tegen de Eend ragt » Z. en Z. W. «m den 
CM-KliLttït'Mlder , W. aan den Re rke- polder. 

TIL i>«r n 



Peio pold. bent 9 h/mvMbXfiip^ eo bet g«li. Boiobboofd, 
bestaande uit 6 fa., db door 11 bu^eit bewoond worden.' 

L^GUaU) , ioneU of bofnh , Tefuneld op het j«v 8tttf , als liggende 
10 bet \<¥>rm. gnaEi. Ham^niie. 

LEUK, d. ia OoH-Indü, f^htiMMk^vA^Sf^wp, a»n de oost- 
ifjAo TM dat eiland. • 

LEHLER, d. in de beerl. Owren, grootb. Luxemhurg^ Z\e Liuib. 

l4EflON, berg ia Ont-Mü, op bet MMktfkê eiU Menudê. 

Dese bcHTg wordt tot de valkanen gerekend , aangeuen by iq rroegere 
jaien uitbarttingen oodergaaa beeft. By beeft ecnter sedert Tele jaren 
niet gewoed en scbijnt tnant voor «Uijd ia rost te loUea biyven. 

LEI (DE) , riT. io de bar. i aa 9re4a , prov. Ifoord-Brakand, Zie 
LitiB (Db). 

LEI {W) of M Ln , ook wel m Lnh gespeld « rjv. in de Xeijerij eo» 
*M Hertogenboichf prov. Jfoord-Brahand, die in de Qelgiiebe pror. j^ntwer* 
Éen, beneden Areodoob , by Welde , onUpviofft, ia eeatf noordelijke strek- 
ning naar Goirle loopi, een webig besoiden dit d, ^h niet dfi Oude-Lei 
TereeoigI ; in eene noordooetelijke stfekkmf Uo^ Tilburg, Heukelom, 
Oietervijken Escb loopt , en iMn omtrent Vugbt in den Bê mmel on&last. 
Op de boogte Tan Haren vereenigt sy licb met* de Heosel ende Ro- 
sep, en by Escb net de Beate, en wordt op dexe boogte ook 
wel de Roa gebeelon. 

Beie riT. mvogt drie aolens ia beweging , (^e : ^éoen te Geirle,, éénen 
te Henkelom en éénen te Oislerw^« Van het 4. Eseb is sij alleen met 
kleine aken bevaarbaar, doek ion aanmetkel^k verbeterd en ook det 
Bomers bevearbaar kunnen geniaakt worden , spe tot bet^aanioeren van 
mestspeeiëo, vaaraan hieegebiwk if , els loA bet vervoeren der prodoctea. 

Zy is in bet jaar 1834 , van de gnm. Goirle «f tot aan die van 
Enschot uitgediept , maar sij bleef in eenen gebcekkigen toestand on- 
der de gcm. Cromvoirt. Door het uitdiepen deser riv. is er eene be- 
tere afwatering tot stand gekomen. 

Jaü III , Hertog van Srabomd, gelaslle bij brieven , van 14 Kaart 131$4 , 
aan de Schouten van *8 Hertogenboscb en van Oisterwijk den stroom van 
de nv. DB Lbi , a tusschea den Bossche ende Oesterwijc te ruimen en 
s openhouden overal , en alao , dat men gerieflijk met schepen van deu 
s Bossche tot Oesterwijc, ende van daar weder ten Bossche totter markten 
» varen mag , gelijk men voormaals te varen pUg.** 

LEI (DE) otBE Liy j water in bet balj. van de Nieuwlnuyen , prov. 
Noord- d^ttamd, gem. ZuMd-MrJfoofd'Schtnmerf 5 min. Z.van Driebuizen. 

LEI (DE) , ook wel de OroB-HeLBii^LBi genaanid , waterloop in de 
Meijerij van 's Nertiogvnboach , kw. Qütentijk , prov. Jtfoord'Braband, 
onder Loon*Qp'Zand, W. van den Kaalsheuvel sijn oorsprong vin- 
dende , westwaarts loopende en sich in de 's Gfovenmoenche-vaart ont- 
lastende. 

LEI (DE GALDERSGHE-) of ob Galobbscbb-Lbiib , riv. in de bar. 
van Brvda, welke naar Gelder loopt, waar sii licb in de Mark ontlast. 
LEI (DE OUDE ), waterloop of ooda, turfvaart in de MeijeriJ van 
^s Hertogenbosck, kw. Oütermjk, prov. JVoord-Brabartd , ontstaande 
in de beide ten N. W. van Loou'^op-Zand en in eene westelijke rigting 
naar de *s Gravenmocrsche- vaart loopende (aldaar ook wel de Monni- 
ken qf des-kloostcrs-van-Eemsteinslei geheelen) en iich daarin 
ontla<;tendo. 

LEI (DE OUDE-) of obOubb-Lbijb , riv. in de Mtijerij van 's Ucriogen- 
bosck, kw. Oisterwijk, die in de Belgische pcov. jintwerpen, bij hot 



LEI 



103 



é» WdiU • sfjncn oorsprong ncomt , in «ene noordelijke rigting naar de 

% »*» Brodi loopt , ToorU in de lelfdu cIreLking voortg^aandc , lus- 

oi «bso bar. nu do jreooemde prov. de greosscbeidinfr vormt en afnde- 

êê M^ijcrij van 's Öcrtöijenboich inj]perloeid zjjndo, eencn iroordwes- 

tooD 0,ioof€mt, om tich bij Goirte met de Lei Ie vcrcenlgcn. 

AKKK (DE) , rif. in de Meijerij wan *$ U ertog^nboKh f kw. (hiter- 

I|p4, pfot. ffQQTÜ-Bmhandf dal niet ver boven Loon-ep-Zand xfjacn 

iDffVo^ Dfcoit, en iu cenc noortlooftemke strekking vooitloopt. 

hl fowdii, na tich met de Ifemgf boYcn Cromvoirt Tcreenigd te fteb- 

, Ufi d««lc dm tclKidiog tnMehen hel Land van Ueutden en de ISch- 

otl , «I valt , onder den nanm mri Üanehtstoot t tusscbcn '» tierlo- 

«I het dorp Engelen , in de Diett* 

LKIBS£K (E>E) t riv., prov. JVoord-Brahand , dat omtrent Boe kei , 

bal Emnd^vaH' Havtitetm ontslaat , met eene west-noord westelijke 

fcUaif , door het kw. Maasland « van do Meijerrj Tan ^§ Hertogen- 

htÊÊéi MDpt^ «n tieè , iiivt tor heoedcn Berlieum , roei de ^ a ver» 

LbftEDTD , hosch in de Mtijertj van '# ffeHagenhonth, prof. IVaord- 
" ■ dfk^. OiAtenrtjk f gem. if denhout, — liet besUat eeno opper- 
VH I bmid. 45 V. r. m f. elL 

MBI « it. io êUJulamdf prov. Znid^ Holland, Zie LrroBü (1). 
LEIBE?fBACII of LETvniica, geh. in do beorl, Ftlts ^ grooth. 
I kvi.« arr. en 4 d. N. N. O. van £Kfem5»r^, kant. en 
u. N« D. vao Merttkj geni. Feltt, 

UEIIMIK (0E)« dijk in bet fTesterkmtrtierf prof. Groningen ^ loo- 
inm 4t JFriesche-palen oost- en Doordoostwaarts in de gcm. 
, tMMèen de Wilp en d« Uaar, naar da Linde, op den zuid- 
fan éê boof» xanditreek, Im'deode bet water oaar de Bakka^ 
t»r*fiart. 
USWUH (DE), d^lktenN. van Marmn, inakcnde, op de Noorder- 
WlcAjl van den ho(»grn landrug , de grensscLcïding tn&schen de gem. 
Mmrmm en Grooiewêi f en dienende om het znidcUjke bovenwalcr nit 
bli. TnaMtQMar^W Utigs de Lykinregsloot en de Haaimalsloot naar 
Wi WoWicp l« lelden ♦ ilrfjomende vervolgens Toorbij de Gaarkeuken , 
4aor beft Hiaulirp of de Trckvaart, langs Niexijl oaar Kommeriyi 
a» w faj g t— is de Uunae ol bet Ecidicp. 

LBUNnGS, fdi. in Tm^enlKe, op de grcnicn van Zulland , prov. 
'f arr. en Of a* T«n Drrerrter , kant, en S u. M. W, van 
rjjjnn. en I V* N. W, rao Hijuen; met 6 b. en 40 inw. 
LRIWHN of Lnvrm^ hnil. in Kenncmerhnd ^ prov, pieord-Bol'- 
\ avT.» kaai. m I n. Z. Tan Hnartem , gcm. fitnemendiiat^Tettt' 
a^mh^ii^yó^eienjang , 1^ u. 2, van Oioeuiürndaal , SH) min, 
Jl* Icn W* van mWêftltvtttwjf waartoe lij behoort, Inssche» den Spoor- 
ww tm 4a Lajdathe vaart en dus »oo g«ed al* ïang» den Spoorweg. 

DÜ idlipeslfcbte en fraaye boic, beslaat , met de daartoe behoorcndc 
giMidffl , fcnc eppcrvtakte ^an ttS bond. 18 r. r, 91 v. ell., en wordt 
Ibnna in e yn d i wn bezeten door den Heer Mr. H. A. vjl^ LnnrBp, 
nnonncinjg Ie Amsterdam. Er c^n twee heercnhuiicn » een boren bet 
adi siil»trkrni|p koepel en een waterval. 

UUGlUkCüT (D6), b«vk op de Feltiiee, prov. Gttderlané, welke 
dr |em. JfMawm , buttrs* Ootlerfrttitrrit , onUaaude , met eems 



■rt., m 



ilndt, «a hief bid fstoifdeft troxdfio 



aaiftat. 



_H1 



IM 



Lhl 



riftbif laag* Ojlwockp ^tm* Focrttj loo{>t , vervolgens 
_ opaeemt , kiigs Vor|}leo , ^ciu. Hetrde , vlocil « 
i» de //fW onllast. 
LKUK. ftltM prov^- Ffietlandf kw. Z^rentroucZfft , g^^L- ^«tojf< 
fji arr* en O "• 2* W, van Sneek, kant. ea 4 lu ^V, van r/« J[«(rm 
^, lKnfK»rdeJi het Undg. Ryf, onder MirtUf waarloe het behoorU 
L£1JË^ b., prov. Frii'ilandf kw. Oottergoo y gcdecltrlijk gritl^ 
/«l, d. Finkum f gedeeUdïjk (;nelr Fenterdiradeei , ^ 
.., ffedeeUcUjk griet» ArI Dildt y d, yroutte-PnrochU ^ arr 
o. N. N. W, van Zecttifart/rn , gedeellelyk kant* Leeuwarden, 
drcUclijk kaïït, ea 5 u. W. Z. W. van Uotiettd^ (jrdccltcÜjk 
PB 2^ u. N, W. van Berlikum. Men telt pr 65 h, en iiiiiü 450 ïhv 
va o Mrtlkt 38 h. rn 260 inw, onder Ltennarderadeei, S:4 b. ei 
180 inw. in Ferwenlemdeel f en 1 h, en 10 inw, op Ac< Bttdt. 

Er lag hier vroeger eeoe huitüQüluis ^ bng« welke LeeuwardcfodM 
CQ Ferwerderadeel huone uitwalerin|r in de Middeliee hadden ; 
B«dert bet Bildt is onUtxian, uas de Lelje eene biiinen^luis {jrwordeo 
vrelker zijlroede ibAiis eene binnenvaart i& , die loowel met de 
"snaterv van Ooslergoo als met die xnn Wcstorgoo gcniccn«chAp 
Die sluis is reeds voorlau(j leeggeruimd. ïlet i» tbans eene 
buurt, meest uit arbeiders vrouinijen bestaande, ter wedcriïjden ti 
den ouden dijk en de vaart naar OJde-Bildu^L Te midden daaM 
staal bet nieuwe en groote scboul;]ebouw van bet durp Finkum, 
toe dit gedeetle, Ier zuid^yde der vaart ^ beboorl. 

LEIJ£ (DE) , oük wel de Lbv of de Lti gebeden, beek in de baf| 
van Brtda , prov. IV oord- £ ra band y die haten oorsprong neemt 
l¥iee adertjes , urelke uil de heide , by i?or»/: ^ voortkoineodc ^ licb 
ven Bavel vereenigeo. Vervolgens zich weder in twcën verdeeld We 
bcnd , valt de linkerarm boven Gtnnckcn in de Mark, Ler«\)l de nr^jJ 
terarm ^ die den naamian Molen-Leye aanneeuit | tusschcu de 
Teleringen en Glnneken heenst roomt , «u zicb, omlrent de Zandbtrj 
iü de Mark \%crpt. 

LEIJË (ü£ MOLEN-) , heek in de har, van Brtda , prov, J^. 
Braband, 

Het it de rentcrarni van de heek de Leije , welke ^ ter hoo^ 
het huis den IJpelaar dat watertje vertalende, noord waarla aan 
Ie Blaanwe-kei loopt, daar eenen noordi^eslelijke rigting aanneemt 
la voorts cenigen tyd diens strekking gevolgd ie bcbbcn , keert 
met eenen zuidvcstclyken loop naar de Zandbergen, waar t.ij si 
de Mftirk ontlast i gcdurcndu bareo geheflen luop , de grens^ 
tii»scben de gem. (jinnekeu-eu-BaYel en Teteriugcu vormende. 
LEUEN , buurs. iu Zalland , prov. Overijsiel , arr., kant. en 
, ten Ü. vau ZttoUt ^ H^™- ^^ ^ i^* ^* 0< ^^^ SlapHorU, 
Vroeger stond bier een koreQ-windmoleu , de Leijengemolea genoemd 
relke in 1764 met octrooi van de Staten gebouwd , maar in 1889 
1850 afgebroken, en naar het dorp de Wyk ^ prov. Dreutht, 
plaatst is. Ook f indt men hier nog eeuige overbl^fselen van 
«-n lanen , behoord hebbende aan ccn huis , van het gi 
MonsTEn. 

LEfJEN (DE) of OK Laeijci , geh, ïo de J^iedorperko*fgê , 
Zutd'IioUandf arr. en 5 u* JJ. O* van Alkmaar j kant. en i u. 
%an Stkageuj gem* Oude- lY iedorp-eH*Zijdeu?ind , 20 min. N. \Ma Oo 
Niedorp j bestaande uit 4 in den Leijerpotder verslrooid liggende h 
ztn , met 16 inw. 



LEL 



UU 



UOra (DECROOTB-), mccrlio, pror, Fnetiand, kw, iP,uter^oo, 
|riel. WfmbriUeradtel f W, van Uitwcllin|fcr(;a , door de Zand i ge' 

en door d« Atcsloot niet de 



prov* Friealandf kw, 
?an Oppüiiliuixeii , W. 



door de 



olke 



^tfl»l met tfe ff ittv Brekktn 
GffHiÊ io ; staaode. 

LEUË?i . rrE-), raiïcrtjc 

, KrirU ^ ymitnt$tratU€( , N. Ü. 

elslöol eu de Toursloot met da Uouketloot^ en O. door 
Gftuw in Tcrbindtnfj aUiiiidc. 
IIOIO (DE KLEINE ), mccrijc, prov. /'rfei/ai. 
y griet. W^mbriitttadëet, N. O. van Oppcnhiiiien , door de 
Gerfitsvaart met de Uoukestóot in verbindfng Maand 
' ""BN t " NBELER-), meer, prov. FrtWknr/, kw. Z«r<^i. 

I f^) .itrtand f i u. W. van Takoxyl , dat door de 

••jber^Alcrugk wet de Sandvoofde en door de Jolliiijr- 
sIqoI met ée Oude-£t in rcrbinding slaat. 

LfiU£NBftÜ£K of LtijimiROftK , gefa. voorLceo tot bet bert. Gulick 
bdmprd bebbende ^ tbaos prov. Limburg, arr. en 4 u» N. N. 1). van 
Mamêtritétf kjrat.^ cein. en l tt. Z. van SUtardf aan den ireg naar Heerlen. 
UUJKKBORG , biiilenpL to Delfland j prov. Z^id-Hdtand , en ^ u. 
^atn 'ëGroMuMaft , kant. en Si u. N. W. van JVaaldwijk , gein. en 
^ 11, Nt O. vftD L^ütdumtn f aan den Loosduinscbe flraalwc|f ten Z. 
T*0 d« Taart. 

Dit bak.^ rrocgvr bestaande uil beerenhnii en verdere getimmerten , 
naoottittcftf boQlBgnrdeo , byiooder wel aangelegde partijen, boom- 
rykc Iahcb co ^feraer houl(re«ai, en beslaande eenc oppervlakte «au 
7 ImumL SO f. r. $1 f. cilt, bevat tbant alleen nog bet heercnbuis , 
mei ■ Wf i luf» en ecatge wandeling , en wordt in eigendom bezeten door 
éiem f!'' ' "' jcnai, woonacbtig te "'s GraTcnhage. 

i*EJJ , vuorm. bar. met een adell, h. in den Tielervaardf 

BBRv. (■ 7 u. W. ten Z. van 2Ve/« kaot. en S u. 

^^^bZ, V' ,^ geni, Piifeii-eti'J!>a/e«ii, | u. N. van Vuren, 

^^^TerpiAui> t h, ge»taau bceflf «let men tlians eeuen btruvcL 

I De daartoe ijbbcucle gronde» worden than» in eigendom be- 

■ MlasD if. knc, aU onder anderen door Joukbeer J. C W. 
I JêamtLv Kft, woouacbltf; te Am&terdam. 

I LEUL^.^ I Itijnland, prov. Znid-f/vllaad , die by de be- 

■ dyVui^ van i' \ DroQ^ijtmaalite'pQldcr j onder Sottermcer y daarbij 



, r 4'i.'ru-*f Pi4 



POLDER vf UE LRftif , pold. ïn d« Ifiedorj^erkog^e, prov. 
ioiM^, VT, Alkmaar , kuni, Sc/tatjfn , ^tm. Oude-iytedarp-en' 
Zêjdttttmd; palradc N. Ü. aan dru Kostverloren>po1dcr ^ Z. O. aan dun 
fiidQrpfr'foUer p Z. W. aan den Waard-polder, N. W. aan den Oos- 
lcr*4«Dp ca iltn Woitcr-kauip. 

Jhm fM* MmI , Tolgen» bel kadailcr » cene oppervlakte van 
n Uottd* flO t* r., alie« *dbotbaar land; tcU 4 b., waaronder 5 boer- 
4 ct§ — , co «Cfdi door ecuc ilui«* op de Zuidcriec<» van bei ovcrtoU 
^r mtUr ooUatt, Het poldcrbes.tuür bcfttaat uit ccoen Oijkgraaf ca 

UEUERWEEBD, kait. in Twtnfhej prov OvenjtMel, arr,, kant, 

1^ o. Z. Z, W, Tjui Almelo f gein, en 11 u. Z. Z. O, van f^ ierden, 

I i. %ao £ui€r, «aarloe ïij bc boort. 

Dcac biuJt, bcilaat , mei de daartoe bcboorende grondeu , cene op- 
finUl* vao 37 bund. 07 v, r. 85 «. ell., eo wordt than» in rigen* 
étm IbkIco en liewoood door den Heer Ioar Wiliilm VvimAn CaABfeA. 



toe LU. 

LEIEAM (HWK-VAN*), kaq» in (htê^Indii, op haSmnaoêche eil. 
CêUhe», «AD de Westktnt. 

LEIMDB, d. in dt JTt^j «ii» U Bertoj fn iU i ek , kw. Outerwijk, 
MOT. Jfoari'BrabaMd, Zït Lmrai. 

UIMHORST, geh. m ba voonn. kerU 0iitt!l, pror. Limhurg, 
«rt. ea 4 Q. N. t«i ÜMTMoiidl», kant. eo t ■. Z. vaa Fenfo, ^em. 
ttt Itf BUD. Z. van Tevtlmi met li h. ea 90 iow. 

USimTOE, d. ia Oott-Indü, laodv. Jmèmif op bet Jmbtmtehe 
ett. Cbwn, aan da Zoidkait. 

len telde er, In bet jaar 1824^ 158 iow., eader welke 70 Lede- 
maten en 40 efbeolkjwdofriii 

LEIN-HItOB, d. ia Om^InM, op Jfeêtta-Lmi, bet eoflerMsbe 
^aa de UlkMw^tUÊmdm , makeade^ met de boeldplaaki BeTerwIjk 
aa bet dorp Sila^ eene GknatelUke cem. ail. met kerk en •cbeol. 

XiEINSHËIKEN, geh. ia de^Jle^V aaa '» HtHomnbömh , kw. 
B i awmij kj air. ea 4 o. Z^ W. na VAeHaftaiefdt, laat., gem. en 
9i min. 11. fan Tëbmrff BMt 14 b. tn 00 iaw. 

LBUfWBK, feb. ia h«l Qêomfif pror» #ro«^eii , wn^ en ruim 
8 ai. O. Z. O. faa 'Otommgtn, baat», gam* co lli. Z. 1f. van bet 
M w fmm n df |(^min. Z. fan JTnyigwoJde^ waartoe bet kcrkelOk beboort, 
8 Éin. tea O. bet ZauUaardfnaeor; mtV 9 b. ea 40 Inw. — lo dit 
geb* ligt ook bet baitengoed Leinwyk. 



LEIRWIJK. y bait« ia bel fleorraffi prov • Cf m ÜHg t m , arr. en ruim 
f kant., MB. en 1 a. Z. W. ▼ 
10 min. Z. vaa Kr o pu M U i , aan den rffveg. 



5 o. O. Z. O. fan Qr9 mm f em, kant., mb. en 1 a. Z. W. van Udogaandi 



Dit fraa^ ea aangenaam gelegea boit. if graoteadteb met eikenbosch 
beplant, dat tameiyk wel greett en door de toeaomeDde swaarte der 
boomen reeds eene goede waarde erlangt. Het wordt thans in eigren- 
dom betetea door Joiaji Hbipmob Mpuib , die bet bewoont. 

LBI'FOLDBR, pold. in JTemMmerJond, prof. N^oord-Boümid , arr. 
AUBmmmr, kant. SthagtUf gem. PeMen-tfis-irebneiian ; palende N. W. 
aan de Dntaen , N. O. aan de Zype , O. aan den llarger-polder , W. aan 
de Damen. 

Deae pold. beslaat, volgens het kadaster, èene oppervlakte van 
25 baud. 80 ▼. r. 50 ▼. ell., waaronder 81 band. 79 ▼. r. 10 t. ell. 
scbotbaar laad , ea wordt door eenen doiker en eene» molen, op de 
Hondsbossche-Taart enaooopfaet NoordboHandscb-kanaal van bet over- 
tollige water ontlast. 

De LBi-fOtDia ligt in den PeUemir-polder , en is alxoo onder het 
beheer van den Pettenaer-polder , bestaande uit eenen Dyk^raaf, tweo 
Poldermeesters, eenen Penningmeester en dertien Ingelanden. 

LEISEN, geh. in de bar. van Breda, prov. IVoorJ-Braband , Vierde 
dutr., arr. en 2 u. N. ten O. van Brté», kant. en gem. OosUrhout, 

LEISNAHIE , naam , welken de Negers geven aan de koffijplant. db 
HoBCiitsTn, in Nederlands-Gufana , kol. Sttriname. Zie Moo^uvsteb. 

LEITHEM en LEITHEN, oudo namen van de st. Lbtdbh, in Rijn- 
hmd, prov. Zuid-Holland» Zie Litbbb. 

LEITHUM , op sommige kaarten ook Lbtteb en Lettvbb gespeld , 
in hel bofgerigt van Tkomen, grooth. Lwtemhurg , kw., arr. en 
u. N. ten W. van Biekireh, kant. en 3 u. N. O. van Chrfjr, 
gem. en 40 min. N. N. O. van Weiu-Wampach, te midden van 
booge bergen. 

LEITIL, brug in Hunsingo, prov. (JMnningcn, arr. ca 6 o. W. ten N. 
van Jppmgcdam, kant. ca 9 n, W. N. W. van OadMendSam, gem. 



L8K. 



167 



en 1| «. Ua O. wnn Ltmt , <pn hot oottisinde v^n bet dorp Memiuife- 

veer, ow de tr«kiraart naaf Grontu^cn, 
LUTSErïBACa (DE), beek in het bdlj. Tan Hemkh-en-Oft^ttmm* 
', frooth. /.nxcmitiry. dat in do bdqjren, acbicr Magelidorf, ont- 
nty tn in «ene ooitdyke slrekkitig, onutrMki OrvTenmaclior, iu 

Lf fir., Itelkfl d« prot. GeMèriand, Zuid-BoHand en 

O qy rnn>f komt tn den ^iftbrief vau Kaiel «few Graott, yan hel 
TTff «en et» andemiaal onder den naam van LuctiA TOor. Kci^pr 
ér Grootf noemt baar, in bt>t jaar 941, Li&e: maar JionciiABo, 
L*^ t-,«,;-^l^ Bb94^p vAn Utrecht, bi e^ncn brief van het jaar 
08 > BtKft noemt c« altijd Ltcc** Het h xeer waarsebtjn- 

, d.; Uv »i.«4in Laki, Laku ot' Laccia de ond^te en miïc^t juiste t\j. 
Uier ia Ltctu tit Lbe is overgegaaii. Zrj wordt mentirmaal (tq- 
♦oor MH (re^fen arm van den Rijn , die door deie door- 
og* baren Trotg^ren loofi xoo hebben verlaten. Yolijenf eene o»d< 
rlevcfinir «ou er van Leksmond nederwaarts ondtijdi een beekje (je- 
looficn hchbeo , betvelk den oaam van db Lev roerde , en dóór hetw^elk 
d«i Ryn, met tijnen loop, kou henen ^thc^-t^a. Tegenwoordig 
^loelc AK Ln oit den Rijn , aU een (fetolg van die riricr , en heeft 
kttfta fl»a<n Ti^^'iU oh in den vroegüten tijd , van beneden Wijk-bij- 
■•xnt ran hier insscben de provincie utrecht en 
ihnriT , beneden het Land-van^Vianen , en lager 
1 de Crinipenre^ en A^blasscrwaarden ^ 
li met de Maat en de Ifoord vcrceni^d, 
licidin[r uit eerst Inwehen de pror, Gelderland 
i cben Utrechten Zuid-iioliand. De uemeeo» 
fdap fia ét WmI met dttn Rijn bij Scbcokcnscbans heeft , door den 
doOfMok fait de Ondc-Wiel, het water van den Hijo en aldus fuede 
*^ mLu, toot hel graven van hel Pannerdersebe-kflnaal, lt(1e«r zoo 
«Serf, AfgjftrvLlrgj . Jat rW Tfijnrir/ïinrti btiiien «foat ww, om aan de 
l*5«dennni!i icnwc-Maa» eenijy water toe te voe- 

**B. Wf» I f.tfd , dat men op zekere ptaatscn , 

oitf V^gCBf ea paarden , tan den cenen oever tot den anderen kun 
Hficii* Het graven tan het Pannerdcrfichê-j; At of kanaal, ia het hr(tin 
dir irMt^ W01V , heeft Ic deien Aanzien «sjMuicrkelijkc veranderingen 
t* ^ m fdieBft* IKt he«ft meer i«ater nit d^n Boven-Hijn op se tLzk 
émn iHuBiiieii , nwar tevens oieinve twarrj^hedcn tertrorzaakc. 

B« fedjuau fan dk l#ec itordt in ondersebeidcne optijjtcn nadeet!^ 
voor dëa loep van die rivtcr en de aanjifelegenc landen ^chonden. Zij 
tf dporjgpiaflii itaar hown Aanmfrki'liik vrtjder dan naar beneden , loo 
dtal Ób flDgten het ' u^n hoojjen riviersUind , ntet 

fcaimmn dtNU'Utaii of v )ir (;clienrt het somtijds, dat 

riflw^ »p de hoogte van hel dorp Vreeswijk , lim toet 
bet gdnaBne peil Mtnat , wannet*r het bij Crtinpen noj maar órw 
^ vier ▼ort hoven (jeHoonle (jereaen is. De*e stremming van den 
loap, ifwft Mae groote zakking van stoffen ; waaromtrent men to 
Jlwide CB bttofer op beeft wnar^rcnonren ^ dat de bodem van de rivier 
il fflf CU tviotig iarcu , vier en een halve «oct is gerezen dit doet 
da kniiti^ii fan Je dijken in tijd van nood , ^jedurij onder watet' 
■UOB ca geeft attöot hêkommering voor inbraak en overslrooming. 

Jimm ongaehiktbeid van bit bed dor rivier is insgctykt oorzaak 
_40kril laitai vau ()§ , hetwelk door de verEvnikktng mo stroom , aan 



ètt fraar< 
vo^rl 

tötd. ^. _^ 
takt alido 
frciki tn d. 




KIL 

femaakt 
mhUL M Oo Ut a mvaar van 
Da ■ 




wan* 
gaveid aan da naoidigiié.van de riTier 
ap plaatian , daar niet anders , 
¥Mi vatar Ie waehlan ia, die aan gedeelte 
VM hril Hichl w ütraeht cb van de provincia Znid-HoUand kan doen 
In anlk^aMn «alefanoad, èyndebinncDdyken , aUde 
asdaWiirikefdykawakkatoaveilalen, omkciwiUcrtêkeeren, 

bier door 
i» het «ater^ 



db ifftlfpiwiH» w ém 

' Mi.de vyf ^ 

9 dia aSlA de naordxyde in 



«MM, «ü «alar ovarvlaellm. Oak knnntn da opgeaatenen ak 

^^i^^^^'TL^^'^^^ neg aenip tnevlmi bcln 
IJanapda dgkan «i iMigtan « am aoli bmI kan vee on luva lalMq;an. 
te nek van dian naadan kalgawaar dardoofkakan van de noord- 
éfk van an IiB nag aoi dnida^iker denUbndd to leven. moeien wlf 

■""■* "^van kal jaar 1716. wT 

~ ~ - darnaacddyi. 

gekeerd 
Want, alkaeval dSl toen gdnkte an'kei anpervalar aaehte- 
IQk daar da UnnenüroooMn naar lee geloetd vaid, waa eehter dn 
to ate ir van waler uit de nrertlroonida landen loa jpml , dat men 
in dan Amslel by Annterdam en in de siad tdw , door al de gmch- 
tan of boigvallen , waaiin ander» altyd brak water is, enen gemimen 
tyd aoet waler gebad beeft. De verlq^beid , door bet opswdlca van 
bet waler in den Amslel, en io de gncblen bragt vele koopliedeo in 
beweging om bnnne goederen uit de pakkelders te bergen , en de nood 
aon ongetwijfeld nog boofer geklommen sljn , indien de AlbUsserwaard 
omtrent dien tyd niet msgeiSks ware doombroken i waardoor veel 
minder opperwaier op na Lu afgebragt of meer water elders be- 
nen gevoerd werd. Aldus was ook in den jare 1744, bet inbreken 
van den AlbUsserwaard de beboadeois van den Lekdyk aao de ooord- 
ayde by Yreeswyk, waar meo iedereo oogenblik een doorbraak voor 
oogen sag , en indien dese dyk Ier eelfiler plaalse als in bet jaar 1747 
vare doorgebroken , soo wel als booger op tusscben llonswy k en Wük- 
by-Danrstede, waar den 88 Febraary eene inbraak voorviel, was bet 
gewisseiyk met bel aaosieoiykste gedeelte der profinde Holland 
gedaan geweest. No onderging de dyk dit ongeluk op eene plaats, 
vóór welke een groote koomwaard lag , met eene booge xomerkade om- 
geven , die deo slerkslen inval van bet water belet beeft. Ook stond 
er binnen *s laods, voor bet gal, een swaar boalboscb, betwelk de 
eerste slorting kracbtdadig stuitte, soodat het gat, door dese om- 
slandighedeo , niet meer disn vgftien roeden wyd werd. Het water 
was evenwel te Woerden 16| duim boven bet Amslcrdamscbc peil, 
betwelk t^ duim booger was, dan bet in bet jaar 1786, legen den 



LBK. 



Winc&cv- of rrïiucuduk . g;estaan liccli. In ÜJt ««Ifüe jjNl^, io Ue 
Deoember, uaa de dyL by Vrccswyk lu even grool gevaar; 
trd g«retl door rrne dourbraak lioinien Schenkeuscliaiu , by 
don Kr--i""v Hier liep het walcr over de MilïJngicLo landt-u c« 
tt« Vy ■' weder in de WaaL lott vele jreluktigc ooislan- 

bci^i^.. w *.o prOKineie Zald-UolUnd, m bel on;jeluk der ovei- 
tio||Cu en btrt |>;eTaar \au den Lekdijk , lelkcns behouden. 
Df ofi^n4kken in óa rivier Dt hta , en der onheilen, die uit haren 
Lod Ie ducbtun xyn , sijn *an vcruitticndc (jcvoljen , omdat iij Icii 
fuocht moeten >* orden , in dvn toestand van hel Panoerdensche-^^aL 
amI 4 «aarMii men inel veel «oarschynlykheid toeschrijft , dat 
:l ttftar ér Icgenneordige omstandigheden der rivior Ie vctd water af* 
Dit kanaal bad ^ la den beginne ^ de wijdte vao 1i rocdon 
cU.) en fM'nc diepte van 7 voelen (ruim 2 cll.) , ca ii &ed«rt reed* 
roeden (155 ril) wijd en 20 voctcfi (luim G cll.) diep geworden ^ 
Lvdk, de kracht v;in den alluop en de iQcni(;vuldi^hetd van %tater 
•t«rlt do«l Tcrnacerderen» Om te verhoeden, dat dcac Hijdtc en 
ii: >tec\i aangrocyen , u er , in den jare 1741S « ecne 
ravcskoii <-nd tussdico de Staten van Gelderland, Holtaod 

We»l-1'! . Utrecht cïi Overijssel, by welke, onder andiirco , 

rtatgütiM b om hel Kanaal van Panncrden op de gemelde wydle ej» 
|i|t te b()ii(]i-ii , door xuodanige tniddeleu , als in dcie overeen- 
ld , of die naderhand in gevallen van verhindering 
'•fi nood/ai .^ looden beraamd worden. Veic overecnkoaist had 

pf^f uit Mó ongeval , dat in het jaar 1710 bad plaali ge- 
er ecnc doorbraak in den Benedcn-Spyksche-dijk viel, jichuius 
• T waardoor het water xicb over de Sp^jkscbc landen ^ 
iiitbstle, hel{][ecn deed vreezen, d<Jt deze untlaüling 
iot cencn «icü\vcn arm van de rivier zou xetteu , 
jn en de Lek , altoos met water iou overladen , ge* 
|k men hjerfau , in de jaren I7i0 en 1744 de uitwerking had onder- 
in Om dit Ie verhuedeü was er, tusschcu de llecren van de Clccf- 
Krij»'" en Dooieinkatner en de Staten van Gelderland , vuljjens 
ICBikking van deic laatslrn met de drie andere Nederlandsche 
, ftne overeenkomst gemaakt, om ecne nieuwe inlaag van 
lijkiiitf f tegen detc Spykfdie doorbraak te leggen , die ook in hel 
ir 17 Ï9 «rrd voltrokken. Naderhand hccf\ de undervrinding, in de 
lodeo van den jjirr t747 , geleerd, dat de Spijksche doorbraak 
«min oorsaak van hei menige uldijje water op uk LaiL in vroeger 
ten mH grwrest u ; maar dat de toevoer door bet Paoocrdcnscba 
imêl U Limcbtig is om de dijken eu landen aan de rivier buiten 
tv«4r If bottdftt. Bij dete ^clr'jenbeid breft men wegens de provin* 
Holland net allen nadruk by die van Gelderland op ecne tiaauwcr 
io^ co beiorging van het kanaal aai){{edrongen , maar tol nog 
tt bier op g*W verandering gevolgd. Üc lleeren van Gelderland 
nUk ffMcblto, dat dete beteugeling van hel kanaal gevaarlijk soa 
, en meeoeti éëi do provincie Uolland tlcb icUc kan redden , door 
niijtlU op 9t LtK. to maken , om den gruotcn toevoer van 
op dl« rivkr te kunnen bergen en naar beneden te brengen , 
bil ftocniuigett ten ^routen duetc wordt erkend. In dcie rivier 
, \md ulm, • * en berm gevangen. 

• rbttr beeft ;, |iv vloed , welke ontwaard vofdt tot op 

hoMle tan \ lani^n , bcdcagende aldaar aitft meer dan tao drie tot 
l| MÉcfUpdsrise duimen. 



170 ' I^Bt. 

Dft hoöÉte è» rirfer ii, bét AiMJterAniiMlie mQ =± O ftelktide : 
UI VitMB. d,S78: lid BeboonhoTWi . 1,Sl7 en 0,741, eü by Grim- 
pttt, 1^1 en 0,tOS onder A. P. 

Jlto Kreedta h: bft S^nonlitfven, SMNV eOen; bQ Yittten, tttsseben de 
1, 100 ellen; de lengle der inbipbm|, SU ellen; by Galen- 



born, fOOd^k* De lengte» nn Yianén tnt Giteipeik, 97,069,10 elleo. 
Voor bét gedeelte ven de Ln, dct lol de pMvinde Znid-HolUod 
beheert, beetent er een beemmadiebap , bet ooll«kM van bb Lek ge- 
MMmd , betlaende uH bet ^jfaboUem *t Landi v»i Ylinen , Hagetteia 
m Ererdlttgen, wordende bet Laed^an^umen betttftttd door eenen 
Dijkgmal^ twee Ropgdijkbeennnden , eenen Seeretirie en eenen Pftn- 
■Mgineeiler; bet Ltnd-van-Hitteileitt door eenén D^kgnuf en eènen 
BpogdijiBbeenictad, en bet Lmd^Ttn-Efefdingen dèor eenen Diikgraiaf 
en eenen 'HoogdKlLbeenuvid. IK( CoBegie boeftbeio^tigt otet de rivier 
«nr de vüeefaem daaropr, 
. IiEK (DB), beerl. in den Q flnpim— Érrfy ^t&r.- ZmU-HoOhmi, «rr. 

Dtee beerl. beÉtUt nit de.ifv. de Ltfk en de ?lat«n of Aan- 
^tbkiogen, ^ielE aan den n»len wal tetbonden, tfrebbeaior van 
Unelniónde en Stonn|ioldef tbr Weiten, tot Anunerttol ten Obetea , 
kMpt ten Noorden langi do gèn.' Crittpen-op-de-fiel , Lekkerfcerk , 
Baqu^Ambacbt en AnnnoivtoY ,- ten Zniden hngi de gienr. Aidderkerk, 



llieow-Iic4kerhnd en Stueefktfi. Daarin «taan gMtt geboowde ei^sn- 
danunen, dan ellefti de hoèiji^ en Metne koeten der «a fiu f itecb e w t of de 
pbrten, «elke etenwel onbe#oond «Mn. Do platen bebben «entfoMer- 
vMkte tan ttdbtfnd. O v.r. Ollv.cn.; biBt gedeelte 'van dèifrier. Met- 
wdMt tot deie beerl. geftkend i^ofdi , bdiwpt editér 4711 bnnd. OFt.y.. 
1 ▼Veil., «oodat diergefieele beorl. eene éj^rvlakta van OOtf bond. ll^r. n 
64 V. ell. betbat. . . 

De namen èee platen «Qn ; êfi Paar dennkaf kt ,* bet Koi'teslrn^,. 
'de Kleineplaat, de Ortfof epiaat, de Kleineiaag' tfn -de* 
O^'oertésaag , de beide laatste bebooitn aan den Heer Qwfnxaft vm 
Zonitf TAR RieotBKBttt , de ovefige van de fiunilie ÜViesAO i,« Lbcb , welke 
laatste ook de heer^jke regtcn bexrt. De beerl. bestaat niet andert dan 
uit hakhout , riet- en bictvelden , en de tahntitteheryen , waarin een 
groot gedeelte der ingezetenen van Crimpen-op-de-^iek,. Lekkef&erb 
ea Ammerstol Iran bestaan vinden. ^ De saimvissc^eryeo , Welke door de 
familie Narao la Lcck , onder bet regt van tiend in paebt worden afgestaan 
aan de lalravistchers , bestaan trit de xalm-xegevtssehertj'en: 
de Snakkert, voor AmmeBtol , het Korte-Zand, voor de gemi, 
Lekkerkerk, de Kykuit, voor betd. Lekkerkerk eo de Hoop, voor 
bet beocdeoetodc van Lekkerkerk. Dese laatste plaat wat vroeger ge- 
naamd de yboruit, later de GrQpop, en wasalsvisscbery, sedert 
bet begin dexer eeow , vervallen , in bet jaar 1845 wederoai voor de 
visscherij bekwaam gemaakt, is sij thans re«ds een der belangrH^ste 
wat de vangst aangaat: zoo selfir, dat het Kortevand voor het te- 
genwoordige niet meer bevischt wordt, en de Snakkert geringe ver- 
diensten oplevert. Oit de Steek visschery en (visscberij met miken) 
te Grimpen , de Witvisscherijon in de Lek en Maas in die van' 
Storm-polder, en uil de navolgendo Drijfschoiteo , genaamd ds 
Keyzer-en-de-Uil, Spijtje-Backus, Achere-Lijs-io*t-Gat, 
Barreveld, Knippelaar, Kijknit, de Kerkwerp, Acbere- 
Lijs-en-Oudenoord, de Hooi, den Uil, de Maas en de Bo- 
venste werp. Voor dtte gesameniyke aabnvisieheriijBn ii goduroodo 



LBK. 



171 



klM# jvrm , op de tlrie nwrklcn Tan Jmmerttolf Lekkêrèerk f ii 

' m^em-ds-Lfk f d* Mfen door elkander (reuuuien , jaarlijk» voor 

gnld. «alm aTgcifatfrn, Do hier gevan^tie zalmen *ija vau dü 

tunde S*. Jacobtzalmen tol do grooUte tM. De f;rootsta cilui 

té Criai|N!fi-«p-de Iv«k freyaiijreti, den 7 Maart 1777, door Lujwtj 

üMMi ktj 1M1O0 ong«>Tecr 80 oud*} ponden. 

¥f«eger iieboord«fi tot deio heerl. ook de d, Lokkerkerk, Crjm- 
'peo- op - de- Lek, Ctïiupen-aati-de n-fJssel , Ottderkerk- 
• aO'dBn-JJsBcl, Berken woude-met-Acbtcrbroek eo Slorm- 
peld«r, vdk laatste ali acbtcrtcen van den huize vin ot Lta slaat 
Icckead. Ook wordt er g«loi|jd , dat Nieuw- Lekkerland 
aan de Heereo vi?i »• Lrk heeft toegekomen; alle welke hcerl. 
liMrhten daarvan eehter van lijd lol Itjd vervreemd fijn 0ewor' 
adftt deae beerl. les laaUle alleen bestond, soo ali nog, in bet 
^ilüekenj op de Lek. 

der •nmicniijkfte Edelen hebben bunnen ttamnaam naar de 

VA« Dt Lts gtfvaerd en dcie diende later ter onderscbeidtog van 

■IttMBinrlingv^n van Graaf J^cvdewijk v«fr Nasïav, natuurlijke zoon 

, Prins IW7I Orri»je, bij Xankvroqw va» MEcanEii verwckl, 

Bbéatrom tcfaryvcn Nuiav la Licq; doeb deze tak is vóór cenigc 

ailMft«fteo. 

Dv OMtla befiftett der historiescbrijvers melden , dat da eerste Heer 

n M Lu een |oii(rere zoon zou (jewccst zijn van den eersten Heer 

shêÊMWpt, caatavi een joo(j>ei-c broeder van DiEoiBtK 11 , lieer van 

^mée^ éh oatrent bet Jaar 1065 overleed. Vervolgens kwam do 

ykliod, door hnwciyk, iö den buiïe vait TEiunciuf en op gelijke 

io den hnite vait l'oLitiefi; tot dal EMezLiaEcnT, Graaf mn PfüttnUf 

1 jaarf4iM, trouwde met Jevivi vaü Polareiv van dkr Lekke, Ait^ 

anderen » ook deze heerlijkheid aan hem ten huwelijk brajjt. 

«|>v«l|ii»a, oodcr zijne nazaten, de Prinsen vam On ah ja , is do 

Tm mLck (rrkamen aan Madriti , Prins rnn Ormnje, die kaar 

ImiaI fpeoNMkl beeA. ato zijnen natuurlijken aoon Jonkbeer Wulbm 

V llAioaVj osef den last van (jdei-commis vp zijne wclii{^ kinderen 

■•ketneliiigrti , en h{j ontstentenis van dezen aan Jonkheer Loaev^ija 

ÏVaasav, mtée natdurlijkrn zoimi van geze(jdeo Prins. Ingevolge van 

mnnm w«rd de beerL, onder undercn, bezeten door MAimita 

, Graaf «m MoêêaUf in leven Luilenant -GcBpraal von da 

tfi Gwitvrrn^nr van Moenen, na wiens overlijden» in bet jaar 

4c boerlykbeid , itiits|gadi»rs de visfcherijenf inndeo, platen en 

lijn gekomen aan i(jne nagelalone kinderen, de Graven 

SI van NAMie va» we Lia. Volgens oude overleveringen 

4^ ffrv^r. » »», „i; Jjpu üj>|t beiitlers geweest van het oud en groot 

ir acnbiirg, hetwelk gc«taan beeft in bet ambacht 

waa h - - _- ;id. Dit ombacbt behuorde oudtijds aan de Ilecren 

wéw as Ltx, en men meent, dat dit hitiii of kasteel bnn slambnis wa». 
Usk wordt er van gesproken in de aebterleenen van genoemde Heeren 
«■ «lordcn de aafiZiciiJtjkstc van dtc Icencn gezegd te vcrbeflTen van den 
hama «a4i ac Ltm of van d« hofstede Te-Lekko. 

LBK (HK) ^ ioe«Ttje , prov. Frieslan*i f kw» Zewcnwovdm , griet. 
rtf ?(. W. van Oldeboorn. Het is eenen zuidelijken inham 
rr, en staat door hel O ad -Diep eo de Sieuwe- 
IMl onrt 4e Bêom in vrrbimling« 

I^E (BE KIjEIüS'), vanrl, ontworpen in 1ÖÖ8 en doorna voltooid, 
doorgmviiig \aa den niddelwoaid , om de Lckstrootn 



LEK. 



tt^ÊÊf te UvdcB. doch is osdcrluuid to«^ed«ind, «|» 
L ^ ^Mgvn even boten genoemde iUd eti eindigde 
t wtJ g», bij hel Spoel. 

«1 BC Lkkkudijk , een gedeelte Tan den omringdyl. 
proT, Zmid'fiollanJ, Zie Roockimjk, 
«#Bi Lt£JLU»iJ& , dijk , proT. Ulrteht , lanri dt? Lek .,^B 
vmn A me rongen tol Schoonhoven. Dexe dijk ««rd^^f 



m den Lek d ij k- Bo vendam s en den Lckdyk- 
1. Zie de beide volgende art. 

MK-BOËDëNDAUS (U£). dal gedeche van den LtUtJk 

hmèif faelnelk xidi nilstrekl van bet klaphek ouder II 

I én ileencn beer Ie Scboonboren* 

4a«ifc dijk beslaat een boogheemraadscbap , de 11 oog boe 
^HlétA ▼«•! bet ColLcgie van den Lekd jJk-Benedetidani 
•lUk «a» den IJsseldam of de Lopikerwaard gelieden , he 
iwlik Mfcsteld i> by Audolv vaü Diepiolt, den drie eu \yrü|>«ien 
•mèiÊ^ >in Utrecht, den 10 Augustus 141(5 , en beslaat uit ecm 
^Pipaai, teveu Uooghccmraden en cenen Sccrctari». Dit dyk«od[* 
k||p» heeh |rcen vasten tijd van bijeenkomst , maar de »cbierMige t4il 
1MII0 elk jaar , den eersten dag na Meidag ^ de eerste sehouw d«n 
UMslen Dtn[^sdag na St. Joahüks j de andere schouw des Ding^dagt 
-«4ir Si. Jacobsdag ; de derde schouw des Ding^sdag* na St. li^EvnoL»- 
•mj; dt! Tuin- en du Rcuverüchouw is nu ilk jaar dea 10 OcloWr, 
(Mer dtMi Ijopikerwaard *Ü" 1K448 morgen lands , niakeode 
ltti{ huL'ven. liet dykhuU , tevens boofdmagazijn , is gevestigd te 
Jaar*vdd. 

LEKÜIJK-DOyENOAMS (DE), het gedeelte van den Lekdijk, prOT, 
l'trechtf lich uiuirekkcnde van Amerongen naar bet Klaphek 
IJs^ehlein. 

Over tleivn dijk lieslaat een heemraadschap , zamengestctd lii 
eenen Dykgra.if, elf lleemraden, eencn Kameraar en cenen Sccrelarii 
die genoejud wordeu Heemraden van het CoUegie van de 
Lekdij k -Bov cnda ms. Dit dijkscülh^^rie is ingesteld bjj JoiiAaa; 
^Avr DiEST , den vijf en vcerligstcn Bisschop van Utrecht, df* Üin 
dags voor St. Marlijnsdag van hel' jaar 15^25, en vernicuvvd hij Kcii 
KftftEL V , den !23 Mei 11537. Hel vergadert gcwoonlyk den eer»! 
Woensdag van elke maand, des vuormiddags ten tien ure. De Leu 
BovtiDPAis hecll 171>1 hoeven , 7 worgen ; elke hoeve op 16 morgen 
rekend , buloopl 28,023 niurgen. Volgen» het dertiende artikel is 
de ordonnantie van den Lekdijk « van het jaar 1537 , is de eei 
ge>«one schonwdag elk joar, den eersten Dingsdag na Meidag; 
naastvolgende schuuwdag wordt gehouden daags na Translali Marlt 
rn de derde schouw ctk jaar daags na St. Martensdag» in den winte 
Het dijkhuis , tevens hoofdmagaziju , is gevestigd te Schalkwijk 

LEKKEEKËIIK, gcm. in den Critupenrewaard ^ prov. Zuid-Hx 
tünd j arr. Rotlerdam f kant. Schoonhoven (9 k. d., 17 ni. k,, 3 s. 
1 afd.); palende N. \V. aan de geni* Crimpen-op-deu-lJsscl , N. a 
Ihiderki-rk-aan'den-lJi^se] , Berkenwotidu en Zuidbrock, O. aan Uee 
aarltUerg-en-Bergambacht « Z. aan de Lek, W. aan Criuipen-aan-dc-Lek. 
Zy beval bet d. Lekker kerk en bestaat uit de pold» den Hoek 
ril Ihehnwaeht, benevens eenige verstrooid liggende b.; besbuilJ 
volgen» hel kadaster, eene oppervlakte van 3^33 bund. 80 r. r. 49 v. dLf 
wéarondvr 32!27 bnnd. 67 v. r. 48 v. ell. belastbaar land. Men telt 
»f llOtt b*, bewoond door 39t^ huisgcz., uitmakende cene b«Tolkiof 



LfiR. 



175 



%afi nim %tÜÖ inw.» die ine««t bun hestoan vioden , in den Landlmnw 

4ê VMtMit «11 gede^llclijk in de inlnivisscherfj. Ook ht^cfi men er 

leèMptlamverwcrTCii » 8 Icf^rluo^erijen , 1 koornmolcn en 1 axyn- 

Ht BtTT., die er ruiiw 1060 in (feUl syn , behooren lot de f^m. f^k^ 
' 'm^Zuidbtcêk, — De enkele Etaoij. Liiih., die men er aanIreA, 
tt U>l de ^n. van RotUrriam gerekend. — De 3 R. K., d»c er 
I, pitróehieren ie Schoonkovrn. — De J*r,, Tan welke er 56 Mor- 
•MigdrciflVti , bchooien lol de bijkerk \An Schoonhoven. — Uien 
rfk ia deic (pem. ó«oe school , welke {gemiddeld door een (;elal %otj 
170 U<^togen beiocbt wordl. 

Dtm gein* ift ccor hecil,, ^clke icderl onfierigelijke jaren , met Zuitt- 

krowk f door de «elfde eigenAAr* bcxelcn wordl, Tbam i« Uerr van Lfh- 

t«t.JiiiK, de Hfer Mr. A. T, PmM, Heer ra» Lckkerkerk en Zuidbraek, 

loo^-Ht;emriuid «ao Scbïeland enx., uonende Ic flolterdani , dio %%\ 

\hii door aankoop er ei(renaar van {jeti orden is. 

Het d. IitfckCftftUt , ligt 3 11. C). Man HoUerdam , 3 n. W. ^an 

^koirn. IJet is ceue (raa^e plaaU, ten drcte benedend^k» gebouwd, 

deele oangrnaani nsin de Lek (nelegm. Zij is aan uexe^jde rivier 

k<«l lx!»cl»olen mei ccucn stecnen rniinr, die i*cl onderbonden ivordl. 

bocrdvrllen , in of naby bel dorp gelejjen , leveren van acbleren 

I' ^ - . 'nndelijk geiigl op. Men Icll er in de kom van bel 

\^, \i. r 700 inw. De kerk i» eeu kruisgeboiiw. Van bïn* 

ji ^<^ bitttriigcwoons ; onder de avondgodsdienst ^ wordl 

s E door drie kannkroonen . van viclkc de eene weleer ti 

a<in^K(H tu uii de opbren^fSt van den verkoop van eenen enkelen laim, 

toren, in b«l J4tr 1778 ingeslorl «Ijnde , i> vervolgens voor reke- 

if TAS de ffrmeexitc weder opgeboni«d. lly is fraai rn tamelijk 

De LerL telvc is in bet jaar 18^9 aanmcrkclgk bcr»lcld. Men 

rr gïcii «rgel. 

In ttnm hvhtt^ liel men de levensgroolc afbeelding van den door 

{oe bniteogenirOMe groolte too atgerueco bekenden boer van I^ckker- 

imt. 11^ «BS genaaiod Gehkit Ba»tiiaiixb m IIal«, had de ongewone 

fan 8 voet en Sduim^ H^jnlandjücbe maal , en zonde de grootste 

it tiju , die ooil in Nedei land geboren is. Desntellcmin was 

(|fxcl van statuur ; lieden van ccne seer rijxige gestalte kon- 

Cr tyiia arioen doorgaan ; h|j was loo sterk als twee andero 

»: dl«cb , volgen» bel geluigenis van dien lyd, lecf xitcbuin- 

nof «•» inborst ', Uy overleed in bet jaar 1668; in den ouderdoai van 

FWbt ca veertig jaren. Van tijuc overblijfselen vertoont men nog twee 

ij»ctfodcffii , namelijk een beupbcen eu bet gebeete regterbeen , ran de 

tiLotfi UA den ^otl : tovrls de nool van een der «choeoen , die bij heeft 

gCDf CB ««(ken ongcnieen groot is. Hy vias «almvisseher van 

Oe Itmjf Ie liiEEtaKSJSK valt in veertien dagen na Pinksteren. 
Omlrenl lift 'T»r l'^**! of vroeger, wa» een geschil tusiehcn de Rc- 
d#T ; :(l^doiueiuen en de llegering der stad Dordrecht » 

ecnrr l^jdt , i-i» lieer van de Lek , Ier andere tydc , wegens 

bM^ reftsgrbied over Lekkcbmak en Z uiJbroek, Dit gesebit 
^•i^ , fta grvoerde regtsgedingen , voor lul Dof van den Uoogen Raad , 
!^ verdrag « ondrr willige veroordeel ifig van gcmcldcn lloogrn Raad 
en |«edbeuring van de Algemecue Stalen , iu bet jaar 1687 , afgedaan 
f m de lUtrren van de Lek, toen beuUcr» dcxer beerl., bei lage 
f^ftifÉkied dodruter geUteo, 



174 



LEK, 



ilol «apfa ^aa LÊtMMaxtÊM. » G«a ichUd van ziiver , roet cWi» 
■MHkoQ^ «ekearJ lor rMicni^de van het «cliiM^ alles iran tnbcl (twt 

LBKKSB&nK (AMBACUT-YAN) ^ dykaadjc in den Crimpn 
iraart/t prow* Zmd'HoUand , arr. Roiterdam ^ kant. Schoonhoven , gem. 
Lekktrkert ; p*lieade N. aao den Bocsem « Loet en Znidhroek , O. MA 
BcmuDliaciit f Z. aio de Lek, W. nan Crimpcn-aan-de-Lek. 

ItaM dykaadjc beslaat uit de pold. Scliitwaclit en dcti H« 
Zij beslaat, volgeni het kadaster ^ cene oppervlakte van 2f1!j 
en nordt dacr eenen molen van bet overtollige \Tater onlList. 
polderbestuor beslaftt uit sercn Hccniraden , eencn Polderschotil ^ 
oretaris en Perinin^eester. 

LEKK£RK£{lK<EN-ZmDBROEK , kerk. gem., prov, Zmd-B 
klait* "nmn Gouda ^ rin^. yi9tT\ Schoonhoven. Men heeft In deie ^ent 
hutk te Lekker kerk, en telt er ruim 3^00 bieten, onder ««Ike 
IfCfkEBMteo. De eerste , die in deze g;ein. bei leeraarambt heef^ 
geoomcn, is geweest Tieooobcs Pctki i die in het jaar 1574 b 
knani, en in het jaar 1Ö78 of 1579 naar Zeeland vertrok* Het 
roep is ecnc halve collatie, zoo dal het beartcÜngs door den Ainl 
beer of door den kcrkcraad ^escbicdl. 

Oöder de alhier gestaan hebbende Predikanten , verdient meldiM dm 
door'aijoe uitlegkiindige schriflen bekenden Bartos taü Willig, die CT 
in 18i4 beroepen was , en er den 20 Octobcr 1844 overleed. 

LKKKERLAND (N1EÜW-) , ffcm* in den Alhimurwiard , prot. Zmté- 
Hüilandf arr. Gorttichem , kant. SUedrecht (lOk.d., 8 ra. k.« 5s. d.); p»- 
kodc M. aaa de Lek, O. aan Streefkerk, Z, aan Alblas-en-ALbUiMT- 
vmard, W» aan de Noord. 

Deze gein. beslaat uit den Polder- van -N tcuw-Lekkcrlaail oi 
bet (pebr het EU hout. Z^ bevat het d. Nteiiw-Lekkorland, bea9* 
Tcot eeaigc verstrooid lïgfrende h., beslaat, volgens het kadaster « 
oppervlakte van 1149 biind. 31 v. r. 9» v. clL, vvanrooderllid ' 
3:2 V. r. 19 V. elL belastbaar tand. Men telt er 166h., bewoêad 
Sit buisgez., uitmakende eene bevolking van 1050 inw., die meest 
bestaan vinden ia den landbouw, en voorts 1 schcepslimrocrwcrf TOOif 
groote rasc hepen , 1 hontiaag* en 1 korenmolen hebben* 

De inw., die hier op 2 na allen ïïerv, xijn , onder we1ke250 Led«^ 
maten, maken eeue gcra. uit, welke tot de kla^s. van /l^orf/recA/ ^ rinf. 
vaa SUedteeht behoort. De eerste , die na de scheiding van LekJier* 
kerk, in 1616, in dcic gem. het leera-irambt heeft waargenomea, n 
g[ewec9t Gkrarods VaisvesEtii, die in 1616 herwaarts kwam en in 109€ 
naar Oud-Bcijerland vertrok. Onder de Frcdikanlcn , welke bter ge- 
staan hebben, verdient melding dr Gejiebied- en UiidbeidkiiDdigc Jacoa 
TAi OcvEfiiovEN , die er in het jaar 1631 kwam, en er in het jaar 
t6GiS Emeritus werd. Ingeval van vaealure maakt de kcrkcraad een 
viertal , hetwelk den Ambachlsb^cr ter approbatie wordt aaogcbodeo* 

De 2 Isr., welke er wonen , hehoorcn tot de ringsynagoge ran 6t« 
rinthem. — Men heeft in deie gem. ecnc school. 

Deie gem. is eene hecrl., welke in het begin der vorrgc eeuw in 
eigendom werd bezeten door den Heer Jah Gijsbbit üe Mtv. Voor eenige 
jaren bcbuorde ly aan Vrouwe G. G. C. Wcloijk, geb. Scupfem. Tbaiu 
IS Hoer van Nirow-Lekkeblaab , de Heer F. Sait , woonachtig (c iSteitw- 
Lekkcrland. 

Het d. NiEow-Ln:iLBBLJt!«D , veclnl eokd Lbukbül/iw» ffeheoteQ , Ivi 
4^ n. W. N. W. van Gorinchem , ^ tl. W. Tan Stiedreckt , oaa M 
Lek. liet ia eeiie kleine plaats. 



L SJL. 



|7li 



Ec«t|i<b iMMl tUl ilorp nuiir ccno kapé , staande onder de* par. tqu 
im. 7.ij w«» gcUuttd iw MtiU, werd in 1193 vcrijroot, en 
da tovstemojisig des Dissctiüps vau (itn-cKl tot <*eni) panirliickcrX 
wmi Un tijde der fjcloofsiKïrocrlcn is *y (fcliccl afi;cl)ra/nj. Men 
ivde, in Lel jaar 1G1.1, toor <ltj Ucrvormclcn Iicl U*|;eiiwoox<^iff^ 
IcrljK^ mti rcncii klcinci» torc»t die ccoc vtorlaii(e spit» heeft. Irt 
htt o«ileinde dfrtcr ffcm. tiet men ccncn heuvel, den SchuQiicu- 
bnrfer beu rel geheclen ; waarop trocger het kasteel Schooncn- 
burg pUgt ie «taan, hetwelk men mceul sedert hel jaar 1456 reeds 
fcrt'IusD U kUq. Zie dat woord. 

Watvsarl» van dit dorp, niet Ter Tao de plaats, waar de Lek In 
TaU, in het ([cli. het Els hout. liggen de toornaainstc 
Itp, WAardoor 4^ wateren van den Overwaard ea den Nederwaard 
O0tJaa1«Q • waarom in het d. Nieow-LEKKCiiiiiip twee gemecoland»- 
I, Toor ieder watervcbap een* gevonden worden, waarin de Uec- 
m éttt «alenduppen wacnt houden , loodra er by hoojj water of 
pt«4r vaa inhntak if. 
wipen deser (pem, ho&laat uit een rrld van unopel (groen) « 
vogelt Tan goud. het nchitd gedekt door ecoe markiezen kroon. 
.REftl.%?^nfP(>LOËR-VAN-NIEÜW-) of NiEcvr-Lt««nLASD5c«j- 
, ^oLd. \tk ^tn jéUflatxertcanrd f prov. Zuid-IioUanfij arr. Gon'n^ 
Laai. Sludrtcki f gem. iMfuv-LekhrLind ; palende N. aan de Lek , 
^11 dca Pold«r>fan 'Streefkerk , Z, aan den ZiiidAÜd^che-polder en den 
[.ortlaodftcWpoldcr , Z>. W. aan den Blukwcer^chc-polder, W. aan dü» 
KB-Tao-deti'OvenN aard. 

'1 b«»|«at » volgens het kadaster, ceoa oppervlakte tan 
-aaronder 837 hund. tchnthaar land. 
li,™*-,-^ IHAAT , geh. in de Mcijcrij ran *m ilerlogetihasch p kw« 
*0t^ÊÊmd, pffwv. 7foQrd'Bfal>4indf arr. cfi 5| u. N. O. van Eindhoven p 
itit^d^tf. cii 1^ Q. N. van Uelmoad, getn. Beek-êu-Donk, ^ u. N. O. 
m^t Si h. en 150 inw. 
I^KKCFniKElI' of LccfcCBTKnr , geh., pro?. Frittland, kw. Znen- 
VUn^etndrxl f arr., kant. en 2 u. N. vau lieercnveeUf 
m, L. -u 0/dr6<ji nrri y waartoe het behoort ; roet 3 h. en ^5 inw. 

LEEi^Ltt, Leute* of LniLeiie, d.. prov. /'Vi>«fa»d, kw. Oottgrgoo^ 
LttuwardÊTtidttl f arr., kant. en ^ u. N. W. van LteuwardeHf 
■efa^bfltd van de £e. 
Bt ie eifettt^k gcco dorpskom, maar men telt er, naby de kerk^ 
b. exk ruim 40inw.<, en met het daartoe behoorende goh. SaaLker- 
ore ii« 64 b. ea ongt^^eer 4^ inw. 

0s iav. tiadn inecet hun bcsUati in den landbouw j ook heeft man 
'#r ccae ttecuhikker^ ca ecncn windoticmolcn. 

Oê lier^., van welke roi^n or ruim 380 atinlrrUt, bchoorcn tot de 

CiMtut-t^^Mi^dum. — Do ueite kerk, die tu 1779 {jebouwd is, 
•iMttiMUeil loreQ en ia vau een orgel voorzien « hetwelk ia 
ir I8i8 gitMiMdeeU uit Tr\iwriUigc gitten der gemceuteleden is 

die er 80 in getal a^ti , worden tot de gcm. van 
'leftkend. — Do 5 £vang« Luth., die uien er telt, bc- 
Ukt de ^a\. \ah Lwuwardtn* — De 13 R. K., die er wonen , 
/ ,1. — De dorpschöol wordt gemiddeld door een 

lüal TM 70 : ,. fM*tocht, 

b bei twr IttTij i* in dit dorp een arinenhuis gesticht, waarti» 
17 l»l|ibeLecvciidvri tijn opgenomen. 





4 



Dit d. is dt gtboorfqibals van den tj^vlccrdeu Lcltcrkundijrc £vi 
HQS Wèiicirwaco , ijï'b, iij 17*2, t 5 Dcccmhcr 1826. 

In het Jaar 1585 IcrJ L«iK«m veel voii de Spanjaarden , diu 
Itft \)i uit GclderJand derwaarts gekomen, de meesle hdiieo verbraf 
den en de inwonprs dfcrlyk uiishnndcldc/i. 

l.EKKllM-ËN-BlEEDtJM, kerk. ^cm,, prot. frtef/an^, klass. en rin{r 
van Ltcuyrardcn, 

Men hrt'ft er ccne kerk te Lckknm « en telt er 4$6 Kielen , onder 
welke 180 Lcdcoiatcn. Ou centc, die in deze gen», het leeraammbt 
heeft waargenomen , i<ji {reMreest VinceiiTics J^coBr, die in hei jaar 1597 
hier reeds stund en in bet jaar 16l20 naar Dockum vertrok. 

LEkOELO (DE) of Way-Léeoelo, riv. in Oott-lndié\ 'aan de 
ktitt xan het Ambomche eil. Uoero f mei cencn fuidwestclijken 
in Zee vallende. 

LEKOK , laridin(^5plaat$ in Oott-Indie, op het Sunda9che cil. 
resid. Pauamtunintj, 

LERSMOND, bcerL in de Vijf-Ueertitlanden^ prov, Zuid-fh 
nrr. Gornickvm , kant. Fianen , (j^eni. Lektmondr Achthoven-tn'i 
vtld', palende N. aan de Lek^ O. aan Boljrcry , Z. aan Lakerrdil, 
W. aau Achlbovcn, 

Deic becrl. bevat het d. Lcksmond^ benevens eenige ver»t 
lignende huizen. I>c inw, vinden nteëst bun bestaan in den landf 

üc Hcrv., die er wonen, behaoren lot de gcm. Lekimond-AckthoÊtn 
en- Lnkerreid f welke in deje heeri, ecne kerk heefl» 

De R. K., welke men er aantreft, worden tot de slat. van F'i 
gerekend. — Men heefl in deie heerl. eene school. 

Deïe beerl. werd door Reiitald, Graaf var» Gelder ^ verpand aan H 
VikH BoEsiKCBKB , Tan wien hij het kasteel van Culenbor(r ^koeht 
waarvan de koepbnef, lan den jare 1281^ nog voorbaiideti is. 
wordt deze heerl. in ci^ndom bezeten door den lieer Mr. A. J* tt 
DU BEBca VAir Leesmori» ^ woonachtig te Aiii»terdam. 

Het d. Leisao^D of Lexhoüd , ook wel LATsatnr&B gespeld, li^ 
N. N. O. van Gorincheiu , li u, W. Z, W. ^an Viaoen, «aft 
straatweg tnsichen die beide steden. 

Dit dorp vertoont sicb bevallig aan de Lek ^ en heeTt ond 
dene fraatjc hnizcn. 

Matis Stokj noenil bet, op bet jaar 1137, een vaslc slede en ic 
dat het toen door Flobis «feit Zwarten, broeder van Graaf Dibk 
irerbrand werd. 

De kerk . aan de zutdoostzijde van het dorp , is rry oud , 
Tierkante toren , ruol zijne nchtkantc spits « wordt door zwaar 
melseld muurwerk onderslennd. Ju bet jaar 1791 werd 
irersierd met een uiliunnlcnd en voortrefTelijk orgel, haar ed 
geschonken door de liefdadigheid van den Heer Akthohir tav on 
en echigenoote, Vrotiwc Elieaiktb Pot, Hrer en Vrouwe dezer 
lijkheid. — Hier is een »tation der paardenpostcrij. 

De paardenmarkt te LiEsaonn valt in op of na Si. Bartholo 

LEKSMOND (POLDEB-VAN) . Puldbr-vah Lzxaoüo of Ltasaon 
tOLnsa , pold, in de Fijfhecren- tanden ^ prov. Zuid- Holland f 
rincktmf kant. f tanen j ftem. Leksmond-Achttioven-en-Lak^rPcld. 

Deze pold. beslaat, volfren» bel kadaster, cenc oppervUkle 
IS3ti band. 

LEICSMO^D-A<:UTaOVEN-EN.LAKERVELD, gem. in de Fijfk 
kmdcn, prov. Zuid-iJvllandf arr. GorwchetHg kaDt« Fmn^H (10 



dese 



arrJ 



LBL. 



177 



4 f. <l.)j plende N, mun de Lek , N. O. luui Ttantn, U 8mi 
liJwip tn-Bo»ikoof>, Z. aau Le«rbru«k eti Meerkerk , W. oao d« 2»- 
l«ik f die baar ▼«n Meerkerk «cbeidt. 

fin. beiUiat nit de hcerL Lektmond, Acht horen en La* 
, en bea]aat^ \olgens het kadaster, ecne opjierrlakte van 
*^ batid. Ö V. r. 80 T, clL, waaronder 925 biind. 56 v. r. 15 ▼. ell, 
Und. Men lell er ^iS h,, bewoond door 257 huisgc*., 
teoe bevolking van ongeveer 1500 inw., die meest hun 
▼inden in den landbouw. Ook hcfft men er eenen korenmolen. 
Uerv., die er ruitn 1250 in getal lyn , onder we)ke 500 Lede- 
, maken eeuc gem, uit, welke lot de klass. vnn Gouda , nng 
ren Fmmm , behoort , en eene kerk te Lek s mond heeA. De eerste, 
die in dcae ^em. het leeraaramM heeft waargenomen , ii geweest Ja- 
»»iei EauLttsn, die ïn l^i berwaarlt kwaoi, en na 1600 niet meer 
g««eQ4e8 «ordl. Het bcrocji is ecne collatie van den Ambacbt&hoer. 

Ue IL K»f fan «elke er 50 gevonden worden , bebooreo tot de slat, 
w«o yimmem. — De 7 lar., die men er aantreA » worden tot de fwff- 
tma Fiane» gerekende — Men beefl ar ééae lehool te 
icktiBoail* 

^DEK WaT'Leiji , riv. tn Oott-Indiëf op bet Molukuh^ cil. 
. Zie luu 
LEt Jk , Wu-l.tiA, riv. in Oott-Indiê, op het IValuhche eil. dm- 
>dc tutdWuil van het schiereil. Uilot» Zij valt , met ecnen 
«üiilwaeftsckeD loop, in de Bionenbaai , ttuschen da schiereil» Hitoc 
«SI L^tiiBor. 

LElSS, é, te Oüst'Mtif op hei Sundiuelit eil. Jova^ resid. Ptv- 
en distr. liandoortf^ 



LEUMU, d.Mi OüitJndii, 



rcsid. jémboH , op bet jénbrntehê etL 



t^^rv , aeii de Noordkait , by de Oerfa. 

Dit d. was van oud* in twee dorpen verdeeld , te welen : in het 

%4» Lelialt en Uartelat» hetgeen bij het riviertje Satnalaki , 

Htcèea LsuAU en Tagalissa , in het iDidden ligt. £lk van deze dor- 

bad aH» byionder hoofd. Liluli stond onder den Orang-Kaja 

rHèjrrci» K- ' ■■'fr den Orang-Kaja Tassei- Die van MarseUt, 

iT4«jM.iftaA - innid , Uad onder lich 2liO tielen , 79 wet^r- 

manneci eo i^ jf,ii] »^ doch LriiALi^ ouder Pavi Mastej ^ 512 xic- 

Irh , 170 «crrhare mannen en 80 Dali's. 

LEUAS, u, in Oi»t'/miu, op i^el S»mdaschê eU. Bomeo; 5*1* N,B., 
144' m' O. L. 
LkAAkTl, kaïo in Ooitftniië, Zie Samalakie. 
LELI£ (CÜOOT-) of GncioT-LtLtEf ui. in Oost-lmiièf in de Straal- 
m- Vatnimr f «ao de westku&t %au het eil. Cr/r6ei. 
LËLIK (kL^tÜ*) of Kicta^LtLii, eil. in OaH-fndui, in de Straat* 

Jtaia^t f aan d« westkuAt van het eil. CeMttt. 
LËLJË^i (TKIW) « voorni. uounenkloost. te jémsterdam , aan de 
-Oiastaijde vaai bet Rokin, 

Bet wcfd bewoond door Nonnen der orde van den U. Aoftoavnios, 
iMt kJoealef kctii a\jn W^jin ge ti omen in het jaar 1404, loo als blijkt 
«it tenca bnef van Graaf ALSaKcnT vam Bkuum , van den '3 Jul^ vott 
dal jaar , eo werd gebouwd op ondertchndene Uiuien en eri^en , volgens 
ét aatalgwade akte van 0|Klragt « «onr Sebepencn der «tad Ani«terdnrn 
|ifasHiuil ; «Is de eer»tr ?an e«^n erf, npjjcdr.igen op St. Maarlen»- 
ateaéf ia het jaar 137t}* de tweede van een sclfdc crt , gepasseerd op 
ft%ü^ voor St. Bavoosdag, 'O het jaar 1580 , de derde ook van «ulk 
YÏL 0itt. l« 



178 



LEL. 



rrn erf, i!on 1i Fdiruiiry <l«s JMn 1595, <n de tierde almede voR 
;aulk e«n rrf , den 16 Moorl 1401 , cii eindelijk heeft de vijfdu opdriij|[t 
^ao ccneo baUen vy^cr plaats gehad den 11 December dct jaars 1411. 

Ter jdaotse, vaar bet ^tstaan beeft, xiei men ibaai é% Giwoiven 
riP BBT Gbootioek. 

LELIENBERCII , oud adelL h. in de stad Utrteht , aan de oosuydc 
r«rt de Ondcgrachf f nabij de Si. Jansbrog , sedert jaren afgebroken 

I vervaoffcn door pnrtikulierr ^ODinjjca. 

LËLIËNDAAL, voorm. kloosl. op bet cil. Sckomten, pfov. Ztelandf 
S 11. W. van Zierikxee « niet ver van bet d. Bnrgb. ^^ 

Uit de eklen van bet alfjeraern kapittel , ie Nijme(feii gebonden , '''IH 
het jaar 1^49, kao men bespeuren ^ dat ket lijn beg^in g^enomen becH 
uit de Tcreenij^Ing tan eenigo ^od^roehUge doeblers, bij eikauder wo- 
nende, welke vereeniginj door het (rcmclde kapillel met de voorreglcn 
^an de orde be«^iinsirt^d is , met de Tol;Tcnde «voorden: * Het klooster 
X onzer Eo»tereo van LcLienoKAL , «ordt door ons lot de weJdaden der 
» orde aangenomen, xoo bij leven als b\j sterren.*^ 

Bat die Nonnen naderhand , onder de HoUandsch« Tcrj^adering , icer 
^odvruchtij^ geleefd hebben , daarvan brbben wij leker bcscbeid uit de 
akten der voornoemde vergadering. Maar gedurende bet woeden van 
de bceldslormery , beeft dit kloofler loo mA te lijden gehad, oh 
andere kerkrn en kloosters ; ja bet ii icbier van alle »Jnc goedere 
beroofd , en alioo lot de iiilerslc armoede vervallen. Toen de gebouwf 
gevaar liepen van in te storten , en het getal der Nonnen leer klein 
geworden was, liJn de overgeblevene goederen door Pater Viügcjitics 
Mescülasob 4 Commifsaris-Generanl , met pansielijk ea koninklijk vlt^^ 
lof ^ in 1569, toegewezen nan het kloosler der Predikhecrcn , te Zieril 
ace; hetwelk daarentegen gehouden was de drie laatste Nonnen , di 
er nog overig waren, te ondorhotidcn en zoo lang itj leefden, van bi 
noodige te Toonien. Toen zij nitgestorven of na bet innemen Tan Zic- 
rikzee , elders verzonden waren, is dit kloo»tcr geheel en al vemietigd. 
Deze vernietiging is door het Alge^neenc Kapittel, gehoudeu te Rome, 
in het jaar 1569, bevestigd. 

Ter plaatse, waar dit klooailer geslaan heeft, ziet mtn thans nog op^ 
ecne boog gelegene weide , welke door eene brc<*dc ringsloot oii]gev< 
is, duidelijke sporen, dat de grondslagen der muren van dat geboav*, 
onder den met gras begroeiden grond verborgen liggen, 
, LELIËN DAL, koflijplant. in N eder landt- G titaua , kol. SHtimamtt 
aan de Ueneden-Vomvietcijne j ter linkerzijde in bet afvaren; paU 
hovenwaarls aan de suikerplant. Vi&seberszorg , bencdeoMaarts 
>iiikerplant. Ël!en f 1000 akk. groot; met ii09 slaven. De Negert] 
noemen haar Addewieh. ] 

LELlENSTEïN, buit. in ée^ Nedtt^Bttuw* , prov, Gelderland ^ distr.' 
en G 11. N. W, van Ifijme^jm, kw>, arr«, kant. en 2 u. N, O. van Ttti ,j 
'||<em. en |n. O. van JÜanrik , nabij Eek^ waartoe het behoort. 

Dit buil., bestaande in huis, erf, tuin « boomgaard, bonw- en wtl-*j 
land , beslaat eene oppervlakte van 18 bund, 79 v. r. 40 v. clL 

LELIN , oud d. in Ooti-fndtif op het Sundatche eil. Java f rerii 
Ofri^on ,*ad»» res. /ndntmatjow^ 

LËLLENS, d. in firetffOf prar* ITroivin^eit , arri« kant. en 5 nJ 
ten Z. van Appintjcdam , gem. en i a. N. van Ten'Bottf ^N. W. 
m hel Damsterdiep. 

Het h een klein,, doeh aardig en net dorpje, omgeven door Trucht< 
)re h oderijen j terw^l men uit de straat^ door een bevalliip 



LBL. 



fl9 



iWH gctifri op bet Lcrkie beeÜ. Mm telt er met bet cSftafioc 
tnu d t |jeD. Becniweril ook Hoemert |^ii4md 33 lu «■ 
Ibw,, difi meest hun bcvtaan vindon In den landbouw «n veeleeU 
«■Ik UaUtc mcQ bier uitmnnlendo veiUndcn beeft. 
>i d«rp «&• v^Vr 1d66 een gebucht van SteJum, dcN:li werd 
mn mti de Re^t»toel in bet f^emelde jaar gescbeidcn. 
inw^ die er op 1} oa allen Iferv. z(}n , onder welke 4(y Ledematen , 
ceoe gein. uit, welke tolde kla»s, Tan jippingedam, ring Tan 
rnT« . bi-hoort. Na de Hervormiog werd dese gein. aanvankelijk 
idM ^ <ïo6r Wncn Trcdikant, bediend , docb ia bet jaar 1666 , 

d»w^aii_„- 'ïdcnwordehde, kreeg wj tot eersten afionderlijkeft Pre- 
dSla»|Jêanai Scit&aABOT, dïe in 1683 naar Godlinze Tcrtrok. Onder 
ét PlaJilEMitm van naam ^ die Ie LtiLiitfl gediend bebben , behoort 
Jmüci At9t«Tv» UiLicas , die er !n betjonr 1796 kwam en in 1798 
vtÊÊ EoBfViii irertrok \ by was todert het jaar 1819 Uoo^leeraar in de 
Wi»- Ml IHalOBHuiade aa» de Hoo^choot te Groningeji , en overleed in 
Mü. lÊtk hm^tf h eene collatie tad de JiiflTcr £nsA HiLteconOA WTcactL 
Tiwlivtnaf ei ft iiii H f«n bet Hui« te t^lIenR, Do kerk, in liet jaar 
tSin , d«er dt inal4d«di^beid van Jonkbeer HiLLimAitD Gamfften Vfoiiw« 
GnxTiu Gtnft, ftborto UoaeaiEit, peslicKt, ii een klein gebouw, op 
wAVè naddm mm firati koepdtorcntje pr||kfc, doch betwdk geon or« 
fwi beeft. 

De E« K^ die er tf In getal t^n , worden tot de atat. van Setiam 
it»d. — Dt dorpwtiooi wordt gemiddeld door een {jctal van 
leerlai^fta beaeeèit. — Ook staat hier nog eeoe ondo btirg , bet 
«i» l« Ltlleoe gfnaamd (tic bet yr^lgende art.). 
Dt bcürl.^ «tikfl f oorbccn onder Stedum behoorde , is daanran af- 
w:Wdk«| cp UiAode gevordcn^ bij een rerdrsg van d April 1660, 
■t de jfraleriog behoort dit dorp nog onder de fchepper^ van Sudum, 
iX£Lf^E5iS, burg of huis in Pive^Of prov. Groningen f arr.^ kant. 
3 t&« W. len 7L %an Apttin^tdam, gcm. en | n. N. van Tsn-Bwtr^ 
fmim^ ton Z W. van LtiUn» , waartoe het huis behoort. 

beslaM, met de daartoe behoorende gronden , cenc opper- 

bimd. 19 V. r. 10 v. elL, en wordt ibnoa in eigendom 

ültii cn bevoofi4, door d« Juffer EnxA H>u.teoKi}* WvcirctL xkn LctLMO. 

IjliJ.kBIIS , d. io Ooêt-If*4ié' f op bot Sandtucke ciL Jam , rcsid. 

m m mpt Mytmitek apfitn f rtg. en distr. Bnndmg. 

Dm 10 Bet y^H^t i« bet twee jaren vroeger aldaar gebouwde scboone 

e0ne prooi der vlammen geworden. 

^•MjkAR ("ET), Toarwater in Fireltf^ ^ prov. Cronim' 

f^m , h^wA 2« \V. van Lcllcus , nabij HemcrwoltlL' , in het SttdüF- 

''* ^ IaHikb, d. in de beerl. Berffurff , grOOlb. LuJftmhtfy^ 
ac7. *i» iJ o. S. O, van Luj-nnburf , kant., kw. en 1 u. N. vaii Cre- 
rtiunarArTy fciis* rii ^ mtit. N. N. O. v«in J/anfrrTiarA. 

Ut iitw.« dtc liier alltn R. K. 1^11, hebben er ecoc kapel , weRc 
M de por r9n Mmthtênutth behoort , en door eenen eigen Kd|Mllaau 
Mi•^ 

LtL of Lititiii^ d. IQ bet bolj. vén Stuio^nt , grooUi. 

l««n«^0y, kw^ orr cw 4 tl. H. W, van AiVliVcA , kant. en Ij u. 
i. O. v«ii fTtlta , gwni. en i u. Z. O. van ff'iltrcrwiits » aan de Wolli. 
Th iiiw., die allen U. K. lyn , hebben bier cene bykerk, die lot 
fan PinUrh behoort en door renen cigeii K,iprllaan bediend 



189 LBL. 

LELLINGfiAnOF , geh. in do heerl. Btch, groolb. Luxemburg, 
kw., arr. en 4^ u. N viia L^xefnhurgf kant. co l^u. N. van JUench, 

JJSJMEiilB (HOEK-YAN-) of de Nooaowmaou, kaap in Oost-In- 
êiif io den MoiuiMhe'jdrehiptl , aan de Noordwestkost Tan het eil. 
/fetfiA-IiaM/. 

LEMA, groep eil. ïn Oott-JndtS, io de Stmat-^Hm-Carimata , W. 
MO de wetlkuit van bet eil. Bomeo ; 10** Z. B. 126" 34' O. L. 
. LEMBA, diitr. in Oost'Indii^ op het Sundaiehê eil. Sumatra , 
lands. R^djana, 

LEHBE, klein eil. in Ooti'Jtidië, in de Zee van CeMes, aan de 
Noordoo«tpuntTan Ce/eftef , resid. Jff«Mu2o , door hetwelk op dit schier* 
«iland of groole landtong eene fchoone baai ?oor bet vlekje Kema ge< 
Tonnd worat. 

LEMELE of LuuiB, buun. in Zalland, proT. Offtrijtsel; arr. 
tn 14 u. N. O. van Deventer^ kant. en 1| u. i. van Ommen^ gen». 
jÉmbt-Ommen, 1 u. W. Z. W. van Ham, aan den xaidooetelijkea 
TOti Tan den Lenielerberg en op den weg Tan Hellendoom naar Dalfien ; 
net 4tt b. en StBO tnw. — Men beeft er eene school, welke gemid- 
deld door een getal van 100 leerlingen beaocht wordt. 

.LEHELSIIBERG, heuvel in Zalland, prov. (herijuel, gem. Ambt- 
OmmtHf 1 u. Z. Yan Ommen. 

Deae heuvel is de noordclykste berg Tan de keten, die te Hotten 
Mnrangt en een groot gedeelte Tan Oreryssel , van bei Zoidea naar 
Jb«t Noorden loopende, doorsnijdt ; doch by bet geb. Rbaan door eene 
klakte afgebroken wordt , die eene geschikte pUats aanbiedt, om bet ka- 
Mal Tan AwoUe naar Almelo en verder op , Troeger ontworpea, door te 
Uten. De LiaiLUine is ongeTcer 200 Toet boog. Er ontspringen daaruit 
drie bronnen y welke des winters nimmer beTriczen, selii niet in 1845, 
■laar by feilen Torst de omstreken in nitgebreide ysrlaktes berTormen. 
Ook vindt men , aan de westayde van descn berg , op eene boogie van 
meer dan 100 voeten , vele stecnen en daaronder eenen groeten tand- 
steen, lang 4 eil. 7 palm., brtvd iell. en boog 1 eil. 2 palm. boven 
den grond (1). Er wordt thans veel leem uit den berg gegraven, 
ten gevolge xkaarvan een sleeo- en pannenfabryk aan den voet is aan- 
gelegd, en een potlenCsbryk , even builen Qmmrn, aan de Vecht. 

Het hoogste punt van den Libueibibc beeft tot standpunt van 
een dersigualen %oor de driehoeksroetiog van den Generaal KaAUuaov ge- 
diend, ligt op Si*' 28' 24" 76 S. B,, 24" 4' ^^ 75 O. L., en plagt 
door een stcenru paal aangeduid te «orden , die reeds sedert lanj ver- 
dwenen is. 

l.EXEN'Bl'RG, voorm. state. prov. Friesland, kw. Za 

friet. Summ^tftrf-t^ testeimdt , arr. en 3 u. Z. O. van i 
aul. <ru 1;^ u. W. van Oldtbtrko^, l o. N. W'. van A< 
wMirtoc ly behoorde. 

Ter plaatse , «aar ly gestaan beeft , liet men thans eene bocreabaiiing. 
De duailc»e b«ho«>rd hetende gronden, beslaande eene oppervlakte van 
23 buud. 8 V. r., worden thans io eigendom bexeten by de erven van 
Ja» J. TiiMTtA, wcoaachtig Ie NyehoUpade. 

l.£lKlLt(S «f Liiaits», geh. in bet Laud-raM-^s Htrto^tnrmée* prov. 
l«M^ry. dislr., arr. <n 4i u. O. ten Z. van JÊ<tastrkkt, kant. en 






LEM. 



181 



Il ft, O* Z. O. wi OktpeUf «cm* en ongerecr | u. N. W, v&ii 
^mXi, «All «Ie nooriliijdc van den straatweg van Aken np Mnaitrichl. 

tCMlIËL (DE) of üe Lebber^ voorm. walcrtlaklis , prov. Zteland, 
imwdkehA Sloc, de Schcogc code Zuidvliot wdi verccnigdcn 
■■ nnler nur xee Ie loepen. Zij ii beroemd ali de plaaU , waar 
SÊBÊ$ftM^M «K tujictf grdurendo c<?n »cherp frevecht met vier Spoati- 
acke idbrpra, VA»t(;eraakt , zich op den ji Mei 1573, te (feÜjk met 
«tew v^AfidelilJke overmagt ^ iri de lucht deed vliegen. 

LEUSA (DE), kanl., ^njy . Friesland , arr. «^ii«(it; palende N. W. 
aaa b«t Luit. Sticek, N. aan het kant. R/mwerd, Ü. bah de kant. 
Ucercsfcim en Uldeberkoop , Z. aati hel OvcrijsseJsche kant, Slccn* 
mffk cQ ëMt% Je Zuidertoe, W. aan het kant. Hindeloopeu. 

Dit kani. bestftat nit de slad 8looten, henevens de grïet. Lcm- 
• tarland, DonUwarstal cu Gitasterland ; heslaat ccne opper • 
ffbku van 5i»S6t( bond. 30 v. r. 71 v. ell., waaronder i8,12t>bünd. 
f4 f. r* tS «« ell. belanbaar land ; lelt 1877 h,, bewoond door 
$d03 Jmngex., utUnakrndc eene bevolking van ruim 10,0(H) ïnw., dïo 
mmAhlM brtiUan vïoden io landbouw en vcclceit. 

UmniBli (DK;., kerk.rin^, prcy , frialuud f klats, van /ye«rentwrti. 

lU» uit «r 11*800 sieleOf ond<^^r ivetke 2900 Ledematen, in do 
*«lfc»lft IS fem. : Akkrain, Terborne, Goin^a ryp-en-de- 
Broek, S«tkeriiornc-cn«Oudehaskt;, St. Jausga-cn- Delf* 
airahait«a. Joure- Westermeef'cn « Snlkx vaag, Lan^r^ 
ittrflr'cn*Ter*Oelo, de Lemnier-Folilega-en-Èeilerga, 
Oldrloum-en-Nes, Ooiterbaulc-Üldcouwcr-en-Nyega , 
Ooalc — - --T-Hcbten, Ter kaple- en-Akmar\jp en Tjerk' 

Ê***t laaf ga-Donïaga-ldf kenbuixon'ea'Legemeer. 

f ti^ü *- - * -- 'f nd wordende door 13 Predikanten. 

UlUEil U LiasA of Le^sa , in bet Fr* Luai^K en ïn 

f9^MlSk¥ttivuiKx^ %iiii ütrccbt , op de jaren 12t8 en 123(S, onder 
maam vaa Laaia voorkomende ^ d., prov» Frieiland, kw. Zettn- 
f fri«i« i,rmtitrta«d , arr. en 5 u. Z. W. van Hterenveen , aan 
^£ttMl«r*«a ör W 43" N. B., 25" 22' 34" O. L. 
Hti ia cca fraai eo groot dorp of liever vlek , hetwelk ^ na Harlin* 
■ f low der besta en voornnamtle havens van Friesland bccfl , loo 
|e&t liart rtitmtv ^ ali wegens de gcmakkelykhcid van het vaarwa- 
naar Amstr/tUm « dewyl men , derwaarts reizende , eene korte en 
iaia M« beeft, londcr centge belemmering van banken of platen. 
R«dli voor Uogt; tijde» i$ UB Lkmbb» eene plaat» van veel scheep- 
■a«ai% ; doch uj is grootcl\)ks in bloei toegenomen , sedert het 
van i«^1ca den Heer Grietman Recsebv» vaü Akokiuca ^ die ^ 
bel aaabsKicn van wel^creg^tde voer«chuiten , postwagens ens-, 
l« fice| Civragt , dat nt«t alleen die uit Groningen , uiaar ook 
uit J^Acutod , doorgaans hunne reis naar Amsterdam over di 
armen , waartoe; de ruime en gemakkelijke veerschepen , dia 
avonden van bier derwaarts eu terug varen , en in welke , tot een 
van bel aaoxien dc> veer», de kajuiten vroeger meermalen dria 
tt weken voor den t^d , op welken de schepen varen moesten , 
waren t aanmcrkeiyk bydragen, en door den in dit jaar (1815) 
al» ta leffgcn «traatiikctg van r«ceuward<sn over Sncek naar de Lemmer 
•■* «ctofli* IJ bevorderd. Ook hccfl de oorlog van 17Ö6 en 

•"%• ••*C' ; '^ ^<^*^ *^öt den bloei vun dcie plaats tocgcbragt, 

^i^^M den vaor«poed der scboeptreederyeu , aan welke die van oe 
'^Mh |cea (eriDg deel bcbben gebad. De iceicbcepvaart i» er lUin» 



Bjt.üï •: r. IS» 
-, — «f «otuv^ir : jcrrs : v« r.-« •. •; , 

^.^ ii:i. %'.:. fc«ft er eion- 

n_ nr- iiiituu«rsM4^n . j taaii- 

^»..teMU7iaa 1 ^xijery , 5 bok- 

««» «u^Lix j»fiih;'=»J aan do to:j- 

t..««cMtu ^k dK Zuidoo&lcn ^ch'iv- 

^t -mia 'vfHaat of sl-hul^lu)s 

«M.-i'u^^* *t . aan weerskanten met 

<• m. Xdcnierhoofd brand des 

iBTCxrca. 

*4 As-^«.iLl:Dg aan de bier li«rjcndc 

^^.^.*« <iu de zoogenaamde peiljila- 

.^ .* HUitf , door eeoe steenen kaai 

* '*^' * . .^ dtaK'u ;<vens scholbalkssponniD^rcii 

^^,. «Kituiyc bei vlek hel vaarwater do 

^.. j.«a«MiM , sich nel bet vorige , ctcu 

j^^..^ ji ^ater en den xcedyk heeft nici» 

"** ^ , ..M««iu:i eeo xindclyk , met schelpen 

""' " ..—- «J* «^nient de Wildeman, uil het- 

^^..ijcA^^t becd. Men lelt er 404 h., 

**" ' '^^ oMtt . bebooreo lol de (rem. de Lem- 

^ ^ ,^. «etw kerk keel\, tynde een net qc- 

' * ..^. ««du twee oragangeo heeft en inct de 

«. «fc'tii, welke in 1759 ▼ergrool is, heeft 

^^tiuea of buitendeuren. De predikstoel 

• -^ifU^ inyirark. In deie kerk is in liet 

*"'^^ ,«|)Uiatst, vervaardigd door den Heer 

^mmk den S8 Augoslus van dat jaar gods- 
ik •#> ^- 

• ^ ^ «r 310 aantreft, onder welke 800 Coni- 
"^ ^^^ 4iii. uil, die tol hel aarlspr. van Fries- 

^in-" l*a»loor bediend wordt. De kerk, aan 
"^^ .^««ijd , ie eeo net gebouw , londcr toren en 

*^, .^ _ tfebouwd onder één dak , verdeeld in ecnc 

j^ . «elke gemiddeld door een (reial van 100 jon- 

"^ ..li. ««»rden. Het is een grooUch en fraai gubuuw. 

' ^ ^ ..^^uiarkl « welke op Maandag gehouden Mordt j 

"^ . {ó Jaay of den eersten Maandag daarna. 

* 'i^.^.'ttnient der Maatschappij: Tot Pi ut 

J^A tka 1 Fcbraarij 1819 is opgerigl en thans 

lwè*Mrtep1aat8 van de Regtsgeleerden: 
j^ar**™ MiuUA, en van deu Taalkundige 
» ' ^^ Daar zijne geboorteplaats, LHaABiE5sis of 
H« > '^. IA iSStt, als Geneesheer Ie Groningen. 

--f*^.^i|« tyden verschillende lotgevallen ondergaan. 
^^' VMtaff «au Beijeirn, die, na den dood van 
(f^ .«"^ 'jl^l^/y door een gedeelte van Friesland tol 



tta 1& 



LE». 



tm 



tr*^ 



mdenfnt'mde Fi 



kfttUd, doch éii ivenl 



twak 



f Alf ALKClAOk, 



]■ , «wvr «w ■uui.-ry|i{«cmoc criezeil , OVCf 

▼•wwitpg ri , cii djiarna uc Slot voogd, Floris 

lo IÖI6 werd (»eliecl de LË^itK verbrand, uilgetondcrd da kerk, — 
la IW1 ir^rd Incr, door deit GelderscliCA Sladbouder, Ugen d« inval- 
kn irmn bet Sticlit, ecu tlcfk blokbuis gebouwd mei diep© grftchteit • 
éoeb de Bowi^otidicr» veroverden bei ia lö25 ea doden het gebouw 
4oar dt kmtHede» slccblcn. — In hel jaar lö8l werd deie plaats, 
laet JTviurt co Slooten, door de StaaUchc* op de Spanjaar- 

fa dtD ftoodloltig^ 0qKo{; vmn het j;i4ir 107^ liet de Rbscbop van 

'f nikt by metsler ifati ^becl Ovcrij»stïl was geworden , deic 

ipetfcken; dodi de Munitcrscben worden nfgeicbrikt door ccntgc 

tt«t Tlngttnde pfnonen bchdeo, dto up deo icedyk Jieen en 

w&etk^ docb die «^ voor ryluigea met kr^gsvolk aaaza^a en 

OBftntjtcr take ttrlrokkirn. 

97 Sepüembcr 1799 kwamoa er vele ËogeUcha icbepeQ, on- 
kevel m Eaptilein BeitOR, voor iIcbq belaagrijkv Fnesche ba ven 
uier, ■■ opCBbêMden fvedi met bet aanbreken van den dag, 
om neh ran i>i Llcvee meester to ma- 
gttegde Botron aan den Kommandant der plaats, g'^nde 
GaniTcn , date trolscbe opcUclMng deed loeko* 
Mica: • HaC h vniebictoo«, dat gij tan owo sijde ocnfgen weentartd 

• Ütdl. Ik fts Q ééo uur t\jd« tue, om de vrouwen en kindcrpu Ie 

• d««a «ertrrkk^Af en, loo gij binueu dat tydtverloop de plaats niet 
» OWgwft aan de Brtticbe wapenen , Icn beboevc van den Prms V4» 
■ QtAikc, vtdlen ovio ondcrbcbbend» manscbappen onder du puiolioo* 

• |MB kdMfan wordcQ.** lid antwoord van vak GnvTrcs, bevatten ceo 
^WlM&f om S4 uretiahslel te crlan|]rcn , dit word echter geweigerd en de 
pintsottf«rir|tld o^pgeeitcbt , mei bedreiging , dat , xoo men binnen een bal f 
Vir 4a OfTOJwbjif niet van den toren uitstak, bel bombardement een 
4W>a§ oaoMa aoo, en dit bad icker plaata gehad, indtcn tulks niet 
^am* lieft lagia «Mer was verhinderd. Dan , dil beleUel was den 
iwlfcodcn dig^, dan 99 Septetulicr, nit den weg geruimd. Toen oo- 
<ilfimii BaiiTOT , vrrkel^k den aanval , nodcrdti de plants en beschoot 
kiar meer dan een nnr long licftti* , uit lwc« *chepen , hetwelk ten 
^mlna liad, dat v^p GnnrvE?!, bettij met overlfg der Municipaliteit , 
«M oa 'vW op dca toren bad doeti plaatsen ^ of wal uit eigen beweging, 
•«■dar «fsigcn tegenstand , order tol den aftogt gaf. Hiermede scheen 
oeiHir dakaetiing niet tcvraden , Bltbam ar werden door de kanonniers , 
boataa betel tiq don Ronimandant , nog ma en dertig schoten uit het 
kaïma fcdiaa y tarw^l het gepeupel xieh voorbcreidda , om het buis 
VêB dao Eomorita f sa Loaara te plunderen > by welke gelegenheid eea 
éÊ^' eproennakcfi , op é9 bedreiging aan «enen soldaat gedaan , van 
daarvm^o te soUeii worden , bï|aldien hy met vuren niet onhicld « 
daar dasen militair met de bajonet doorboord werd. Gedurende drzc 
«tnrarring ondar do bewoners der plaats, beftchoieo de ËngeUcben 
kaar, nini aen uur lang, met iwaar geschut van twee schepen, welke 
Ur «adtffifdeB van de bavtn hadden post gevat. 7aj maakten gebruik 
*mi da ilaeda lam^mende bowegingen liunnor aanbangars en daartiil 
vamtfloayeiido afwending la hitntien voordeele. Z(J heklomnMïn het 
kaail der havcu , planit^tn ald^tar dti KngeUebc vlag , traden da plaats 
Wama en wapenden oogenbltkketyk de oranjcgesindc bargers. Dit 



%rf 



BB fc g a ptt i KAïnaaan- 
fip Wi foorbeeld taq 
■MKO. Kiddelerwyi 
Ier kolpe tocsuneld, 
' in beawan^ Dwtden^ 
mtü niti Alleen bcTeiligden, 
HM bH Tcnaoedeo co tle vrees 
■Ébvft kodden «orden , \iaarotxi 
«dtvaarts, oaar deo kant yao 
lm dnde aUoo tegen eeoca aan- 
^edeeUe van Gaa<%lerland 



een detacbcmeat der 






oogmerk, om de steUïu^cn 

I^ Eugebchen , op dat tijdstip be- 

|«ee uren van daar gelegen , cene 

«ien omen ben van daar te ver- 

k kanon Ie verniee«teren , bctwelk 

op de Joure biooen bragten. Een 

dage ondernomen, beantuoordde medo 

n d fM i tfk i bij «elke gelcgenbeid de vijand de xoo 

Aém én bmg, roei acblerUting van écoen twaalf- 

jciot verlies van twee dooden en vijf gekwetsten, 

-ia, waardoor bet verder doordringen aan dien 

De aantatlcrs badden bij dexe kort op clLan- 

nieta geleden, tiet vcrlie) der stelling by de 

VDorciening van *s vyands lijde ter ver- 

Lciyk. Tot dat einde werden alle de 

en eeou ballcryi voor bet huis van den Heer 

terwyl ht} van de andere lïjde eene afwending 

-IPi 4Mr eroen aanval op Sloolen te doen. Dexe gesteld^ 

naa» HmC ocoige dagen voortduren , zonder dat er van 

iihw^aiWfn werïT Inmiddels Mas de Kolonel Gelder- 

jtnlK biJvw Brigade Bataafscbc Infanterie , uit bel leger 

>] Miigekonirn , om bet kouimando in deze «treken 

>••• Ie bcwcrkitcUigen , wat lot bare verdediging 

' 1 ilt ••nkomst van den Kolonel Qoitsek op de Joure, 

««paodê burgermagl , uitbel departement vau den 

.«jwo «f teer ernstige oiaalrcgelcn genomen , om de Lkb- 

tÉii4 wti op den elfden Ociober^ dat men totdateinda 

Mta Jfmt* De op de Joure vergaderde gewapende manschap 

^ ^yv , den tienden Oclober det avonds te elf ure , op 

^i^ii-\ «msii-h met eenige andere KoDipagnien, dievanonder- 

^^g^ilia«»len optrekken , te vereeingeu. Mei deze niagt , 

^ «fiV^iidkHti wan en eenigc vcldstukken , vielen z\[ in den 

•^^ JpieAldeD Octobcreeoc vaandel gke battery aan , ter- 

0>p hel vaarwater, genaamd de Brekken , 

laMèolcQ, co aUoo de aldaar liggende vijandclykc 

om de onie in de tijde te verontrusten. 

•419 «MS *iv|Jandi stelling ie verkennen , en , xoo de 

±iT'* « ^e pUats te berncmen. Tot dat einde was 

.^ ^ mde van Kutnrc bevolen ; don deïe bad, oni 

- n nn't , geen toorlgang , xoodat de aanval alleen 

'.(nrdoorbci f uur der vijandeiyke baUer\jen| 



LKM. 



lats 



ttn minften drie in ff«Ul, «llcen en gcH|Ltljai{f o|) dat pual ge- 
ijfCWi. £«ti dcl»d>et«cnl jager* van ticL LalUiilloi» van ilcu Luitenant 
E^lwd Hevaac t^i PArs^vMCJiT, slcrJkse» i-n twinli|r ma» ca i-óu OITiciur 
hetvell^ *t mufcUecrde, cii unlci- liad , om wj» de» wejf ecoc LaL- 

%a^ , ,•« on» centrum gerikt w«* , bg \eriassiuu Ic vcrraee»- 

tirtA 01 reo aldaar geplualklcii aci>tti€iij>ondcr te vcniogelcn , was , Lvt 
U grootc dnll lan den üiricicr , hctiij uit oiivoortigtighcid , 
(I«lii4« d« >waarïeliu«inf[ der gidsen, lusj»chi-ii Iict vuur der 
dftorgcflrongen tol imor de LoofdwacLt , en werd gcvolgluk 
■ « lAodat sleclilB vijf man omkwamen ; lijnde d« overtgcjt 
dta Officier in *s vi^ands banden gevallcQ , gedood of gekwet&t. 
dat verkrerde vrrngling mhè de vijand vrocgiijdig vun den aan* 
oodrrngt* Echter rukte ouxc kolonne tot digi onder dk Lciieu 
iv«ar lij op eenc aUerlievigsic y^ïjiQ door vier eo twintig en 
ikBnottden W%ehulen werd » eu tegen welke kanonnadc gceu andur 
^ n é»i »«o Iwee icspoudcrs gcileld kon wordea. OnaangCKicii. 
^ductea van de iijde dvs vijands , bloven , too burger» aU 
[icüin-n , Ai«t de grootste bedaardbeid en standvastigheid , gedurende 
SI t|[4a, dii gevaarlijke punt bezeilen , wanneer de Luitenant 
pAO^om bevel mF om leruj lu tiekken , belwelk in de beste 
jjeftcluoUc, t4\nacr dal men, gedurende dt-n aanval of bij den 
, Mica da too even gemelde een ca twintig manschappen , ven 
man vcHoieo had , doordien hut vijandelijk geschut niet uel 
wai< SlechU cén roililair werd gekwetst. Kenig volk van de 
iDunntin-booten , iiclke in de binnenwateren post geval had , had 
ta\ K'^r^*^*» «•tl den aauval stoutmoedig en geregeld ondersteund, 
btt rti' hot geraakten alle de ËngeUche schepen, voor en 

iit. *.«-i.j; liegende, in beweging, en vele vaartuigen ool- 
óp dirn oogcnblik de haven. Ofschoon deze aanval vruchlc- 
ItM afliep, MO had lueu er echter dat voordcel van , dat de omen lucl dea 
n^tÊnA «MVö bekoid geworden * waardoor tij in de gelegenheid gesteld 
wtrdtm * êen twotden aanval met meer vrucht to ondernemen , en welke 
is ds dbad soa lyo lieproefd geworden , ware het niet, dat du heilzame 
■tv<il|cfi d^ l^cmr^ke overwinning , vau den ü Oetuber , Ie Castrikum 
Éok to dit gedeelte van het gemeemsbest hadden doen gevoelen. In 
aaCihi van de» 13 October verlieten de Ëngelscheu j>t LcasEii met 
W« Mcrbooftting , dat i\j eeoig , kort te voren vernageld, geschut 
acblerlaUn. Dere aflogt geschiedde echter niet xonderroof en 
liUitidctiof , wordeode er eenigc huizen <, zoo veel mogelijk door hen 
Ifidig fittMea en geplunderd, Ecnige beurtschepen , met nog een en 
I vg i a tin aadcre febJene vaartuigen, waren reedi twee dagen v6ór de 
dscr nwfoi Mar Tczel gcfonden. Zekere Fcike Micqiels, een 
koeii Nfaipper, werd door beu nicdegevocrd j terwyl ondcr- 
le Pnmmamate.a , vnjwillig volgden . uit vrees zeker ^ van eertang 
haone gcdnifiDgcn te zullen moeten boelen ; ook namen de leden 
ém door den v(|and aauiTotcldc regering de vlugt , maar da.irente- 
«erdcn eOÊige ari «nc booswichten, die aan de plundering 

WMm gew< -n nadat do plaats wederoiu door de Nc- 

«U bttei geworden , in hechtenis genomen. 
IfdttifC «eken voor dru watcrvlocd, van Fcbruarij l8i2tS, wai di 
■m raeda ncft cenen doorbraak bedrcigtl, even buiten het dorp, op 
yomt «Aó ditu dijk , waar de zaagmolen stond , en alleen oen on- 
mmAt arbeid i>evrijddc turniuAiiU de plaats van een«* overtlroo- 
if* la den nacht van den 1 ('ebruary wsu hei wnlQr , voor dal de 



186 



LËM. 



doorbraken ia ^c uahïjhctd va» db Lehieb plaaU hadtlcn , hier lol de oni- 
uUennlc hoogte van zeven voeten boven peil f^eklomnicn , dusicven duim 
Ik»^ Aaa in het jaar 1776, *«ioJftL liol op den Nicu w oiidijk, de 
Qoefdeiiy de Schans eu op de Schulpen (het hoogslc gedeelte 
dezer phats) lot aan de vcnstei ramen stond, en titen met schuitjes 
iloor de ftraten voer. De voornAamste doorbraken , bcoosten de Lim- 
bo, kadilcn plaats op den middaff^ oT^gt^vee^ ten twaalf ure. Van daar 
tail «ao Scbolcrz^l idida men oiet minder dan dertien {^alon ^ tmar- 
9wé tr tnce doortöopendo , fact ceoo ter ufjdtc van 100 en Ier dieptt 
irajl 8 ell., en het andere ter wijdte van SO en (er iliejvlu vau 
4 til.; trmijl bierm kolken van meer dan 50 voel diepte «chcurdeo. 
Bewcftco dttt plaats bestreek de zeedijk ius(jelijks , in den iiai)iiddaj| 
Twm den selfden da» ten drie nre » op ongeveer tien minulen afstandsj 
éêdk dcfe ifearbraak was van minder aati;re1e(;enheid. Omstreeks acht 
■Pe io deo •rond kvarn lid water op de Nienwehuren, en in den 
■MfflB xmn den 3 stond het niim 1 clL op do straat, suodal alle 
baiacs atdaar tol op die booste in bet water stonden. Uel water 
Mami ia ten buii« op bet boo^tto ^[edcelto van den zeedijk^ ter 
haavto ^«B 3 palm. rn op de laagste ijedeellen dezer plaats wel 
1f m. Wif • Xcn heeft opf^enierkt, dat het water in bet eerst ieder 
■tf % |tIwt reaa. Ten (revoljre btcrvou tlugtteo vele bewoners naar 
eo zolders buqner buizen ; andere verlietea 
•m hoogeer lïfjrgende op te zoeken ; terwijl nog an* 
door de vensters gehaald en in veiligheid gebra|ft 
Ie op den dag: ^^n den 4 Februarij , zoowel aan do 
Mièoit aU parltkitlier eigendommen toegehra{;t, wn» san^ 
UK baTCnhoofd werd zoadanijj (re t eis ter d , dat eeno mo* 
•rnilfn io en door de liuicen , daar naa&t slaan^le, weg- 
loevecr men vreesde, dat de zeedijk aan bet einde vao io 
de Nieuwendijkf b^ de Pottebakkerstccg, op 
iblïk zoude bezwijken, waarop de doorbraken in de na- 
llfbNil aklll^ hadden, was men echter ^Inkkig- genoeg dit voor te 
kMBi* «il dbao VB LnaBB voor eenen {rewisscn ond«Tgang te heboeden. 
l^lMiiÉ» bdiani on den Nieuwcndyk wareu van achteren ingcsla- 
mm W^ ^Mffdoor T«{e ^foederen , dewijl er {jcen tijd was , om die in 
««ÏÜ||kBiii la bren(fen , we{r^espoeld. Aan de binnenzijde van dieo dyk 
^MMi <ii «iMatte afhterjeveU der buizen intrest orl. Achter de lwr ba i)| 
4m Wiiiltaian w^rd de xeewering, welke aldaar in bet voof^gaande 
jlMT nkttm |ccuaakt was, geheel we|r|reslagrn , waardoor dit 1ogcme«t 
il feMil MBlaka gevaar verkeerde , als zijnde aan de upeoe aee blootge- 
«I^Uk VHWitsleltrnis, die daar heerschie, is niet te beschrijven, daar 
^m^^ l»<Bidhieti was, die nit hnnne huizen (^cvlugt waren. Hoewel bel 
BMT» imI IvmI . bleef bet echter no^r behouden ; doeh van de daarne» 
hebbende gebouwen was niets meer aanwezig. In do 
iMe ecue schuur geheel weg, l^cnevcDS ondcrsebeideoe bok- 
bolaen^ waarvan de standplaats niet meer te herkennen was. 
dal er wel 50 huizen onbewoonbaar waren. Begenbak- 
%M«B |MMtn stortten in, en in de kerk stond hf>l water S palm. hoog. 
ilM^Mt ^^ (Uiderscheidenc graven ingestort en de zerken tegen elkao- 
4^ «MBiaÉ« f^at de kerk ipoor het oogenblik onbruikbaar was. üoc 
MMitlok hat vtvlies en de schade aan goederen zijn mogt , geen menscJi 
^|iWM kw4Mi laerbij om het leven. l)t LzMyza was de verzamelplaats 
^pk %Bè> Mm|ctiikkigen , nit de omliggende dorpen. In den nacht, tiis- 
iktt I e« tl, kwamen er schuiten, booten en praiucn aaii , mei 



LKH. 



187 



» die alles verloren hadéca f oador 4e»en bevood «icb eenc 

wi-lie dien tclUen luicKi ondnr den iilut^ten buiticl bevaUert 

IM. ücn tf ii«rd«n er iran Jiier overal schepen Ier rcddiiiu ijttg>cton- 

sajir de iiAlmri|;c jilaaUen. De stallen imt de Imvcu «tonden vol 

, en dat, faeiH«ïk uk-t |pebor|^i kon worden, moe»t op de umrki 

1b ém op»n lucbt blijven. Zoo bebbcn da^r, in den oacbt tusschcn 

den K «o G ¥ebn*Afij , uci tccrtig koebecsten «u eam^e paarden gestaan , 

die aan ecneo boer^ digi bij deto plaats «oonaoiiti(j[ , toebebourdcu« 

LEMJIEE (.\YE-), d^ prov. fheêland, kw. ^etntwoMde» , ^nct. 

LER (OLÜË-) f d., prov. Fritiland , km* Zfffcnwoudtn ^ ^liti. 
wf'f^ ctitinde, Zie OLi>ti.ABi;a. 
MËU-FULLEGA-EN-ËË8TEK(JA, kerk.,(^coa , proT. Fne$hvd , 
van Uttrrnpeien f riu^ vun c/d Lemmer* 
Xfn lircfi er «cnu kerk te Lemmer, en telt er S340 aielen , onder 
646 LodcmaUu* De eerste , die in deze ^m. hel lecrnarambt 
vaancBMiMii, Is gvwcest LsMauTBs Letiik*^ die omsirreks bel 
1tt06 oerwaaris kwam , en tc|fen bet jaar 1620 overleed ; want 
UB éMl jaar «crd bij opgevolgd door Wilco llcam*flTii Soasa. 

LfiMMfiKlX * oude naam van de laodstreck dr Luaias, prov. 17e/- 
<lcrl*iiiL Zïc Luaaas (Di). 

UUUIEESIIOOP , boat(;r. in Ntdetlandê-Guiana ^ kol. Suriname, aan 

r#« B^mw^Smt iwn b , rr^fts in bel afvaren ; palende bovenwaart» aau den 

igr» fimsbom , bencdenwaarts aan dct« boutgr. W illcmiboop| 

fpopi; net 5 slaven. 

LRWMBHfil» Baam, welken de Negers gefen aan de kolltj plant. Lnr- 

dt «utkcrplant. LoPEUUMtoaa en aan de verK katocnplant. 

in IV tdcfianfLü-Ouiaua f koL Surinamw, Zic LlTaEss- 

■Mj_li0Mwtia»tBa« co RcLtaAasraaif. 

JUUME&SJÜÜIP , voomi. tuikerplaot. tn Nederlai^-Guiana ^ koh 

f ats de Cslltca, ter reglcriijde in bet afvaren ^ palende bo- 

; mm de Tooroi. soiker plant. Ëphrata , waarmede zij ibans 

i ^ de cnikerpbnt. £phtxÈla-ert-Leittmtr»kamp uitmaakt , bene- 

•ao Geertruidcnbcrg. 

LEMM&RT (UE)« kaloenpUot. in lYederlands-Guiana , kol. SiinViame^ 

ét Mwiiu^k, ter linkerhand in bet afvaren \ palende bovcnwaarts 

da ««rl. katornplant. SopbiaMust , benedenwaarts aan devcrl.ka- 

iL Eeenulutt; 41ü akk. groot ^ met 144 slaven. I)e Negert 

r Bêauaaa. 

l KT cciMt tombe van den voormaligen eigenaar den Ueer 
\\ dnr «yoe ecbtgenoole in de kalociiloois geplaatst. 
~^, d. in Oott-'imdië j op bet Jfundo^cAe ciL Java, rcsid. 
«mImt^ tnr* Mmaatany, 

Ié£MPIBJIOIuL of LtaMtaocs, bnurt. in de becri. Bortnln^ prov. 
(, d«4r*, WT. en tt «, O. vran ZmtvKen , kant. en 1£ u. ü. 
IB. en 4 <** ^' w> £ofrn/o. Het dorp G^iteren ^ 
ort, wurdi^ niet nitsondering van de snidoostetijku 
P». door dcBC baurs. omringd , welke 60 b. en 460 inw. telt, 
UHFOETANG of LiirotVAAo, dislr. in Oost-tutiiëf op bet «Vnadirijc/ic 
P rcaid. ÊCadoe f rug. if««torek. Du boofdplaaU van dil distr. 
[b K*aaliaBf. 

tJQISELO, *ok wet LuasBLO gespeld, gcb. in T«>enlAe| prov. 

], mw* en 3 11, O. ten Z. van AhntU ^ kant.co l u. W. ien N. 

Rsn. CB 40 min, ten Z. O. van M'ecneh ; mei Ö8 b. 



188 LEM. 

«n 400 inw. — Men heeft in dit geb. cene ichool, welke gemiddeld 
door een veUl van 60 leerUngen bexocbt wordt. 

LEMSTERUOKIL, gedeelte van de griet. Lenuterland, prov. Friet- 
land , kw. ZeBenwouoênf 1 o. W. van de Lemmer, alwaar vroe(]rer 
het d. Lemtterhoek heeft gettaau, waarvan het nog dien naam draa^rt. 

LEMSTERHOEK, voorm. d., prov. Frtetiand, kw. Ze9enwouden , 
ffriet. Lemtttrland f 1 u. W. van de Lemmer, ter plaatse, ni» nog 
IiBWTEaiou geheeten. 

Het werd, in het jaar 1410, door Abolf vai SwiRtH , die door Fib- 
MBiK VAH BfcARKBHiuM , dco oou OH vyftigsten Bisschop van Utrecht , 
herwaarts gezonden was , te vuur en te swaard verwoest. 

LEMSTERLAND , griet., prov. frietland, kw. Ztvenwouden (3 k. d., 
IS m. k., 7 s. d.) ; palende N. W. aan DoniawarsUl , O. en N. O. 
aan Schoterland , waarvan sy door de Tjonger of Kuinder , de Pier- 
Ghristiaanslöot en eene seheidlioie , die uiet eenen hoek door het Tjea- 
Leroeer loopt, wordt afgescheiden , 'L. O. aan het oude graafs. de Koinre , 
nu tot de prov. Overyssel hehoorende, Z. aan de Zuiderxee, W. aan 
Gaasterland , bestaande de scheiding gédeelteiyk uit wateren en voorts 
uit scbeidliniën. Zy is de sesde griet, van Zevenwouden , en bevat 
tf dorpen, zynde : de Lemmer, Eesterga, Follega, Oosterzee 
en Echten. Vroeger behoorden er nog twee dorpen onder, met name 
£andt of fiaotega en Lemsterboek, waarvan het eerste eene prooi 
der Zuidenee is geworden, terwyi bet laatste te vnur en te zwaard 
verwoest is. Er waren dns zeven dorpen in deze griet.; doch Oos- 
terzee en Echten maakten toen eene bijzondere streek uit, onder 
den naam van Oostiimgerland of Oostsingerland, loodat de 
beide vernietigde dorpen tot de zoogenaamde Leiiister-Vy%a schyaeH 
behoord te hebben. 

Deze griet, heeft , van het O., naar het W., eene lengte van ^^ a«, 
en van het N. naar het Z. eene breedte van 1| u. Zy beslaat, volgens 
het kadaster , eene oppervlakte van 6601 biind. 59 v. r. 96 v. ell., waar* 
onder 61S5 bund. 2 v. r. 59 v. ell. belastbaar land . Men telt er 858 h., 
bewoond door 9l20 hnisges., uitmakende eene bevolking van ongeveer 
4800 inw. , die meest hun bestaan vinden in de veeteelt, zijnde de landerijen 
dezer grieteny alle wei- en booilanden en meest laag gelegen. Men 
heeft er voorts 2 scbeepstimmerwerven , 1 lynbaan , 2 taanderijen , 
3 pottcbakkerycn , 2 bokkingdroogeryeny 1 koren-, 1 olie- en 2 hout- 
zaagmolens. 

üe Ilerv., die hier 4300 in gclal zyn , onder welke 1130 Ledema- 
ten, maken de gem. van de Lenimer-Follega-en-Eesterga en 
Oosterzee.-en-Echtcn uit, welke 3 kerken hebben, als: eene te 
Lemmer, eene te Oosterzee en eene te Echten, welkedoor twee 
Predikanten bediend worden. 

De Doopsgez., van welke men er 30 telt, worden tot de naastby 
gelegen gem. van ff^arm, fToudtend en Joure gerekend. — De R. K., 
die er 400 in getal zyn , onder welke 290 Communikanten , maken de 
stat. van de Lemmer uit. — De Isr., van welke er 70 wonen, be- 
hooren tot de ringsynagoge van de Lemmer» 

Men beeft in deze griet. 5 scholen , als : twee aan de Lemmer, 
lynde eene jongens- en eene meisjesschool, écne te Echten, ééne 
te Follcga en ét^ne te Oosterzee, welke gezameoUjk gemiddeld 
door ccn getal van 640 leerlingen bezocht worden. 

Deze griet, is zeer waterryk en bevat, behalve wateren van minder 
belang, als bet Brande- of Kleine-Slootcrmccr , de Kleine 



LBM. 



189 



Breii«n , <l« Wielen eni., «en jfroot (anjf wal4*r , bekend onder 
den ftaom van de Groote* Brekken , in liec ^cslplijk doel «icr (jrie- 
ÈMÊÜIj g'iyk. ook een gedeelte ^an bet Tjcitkcmeer. 

ivuiUe dl* jyemeldc groolc wateren vindt men ook oadcrsrheidcnc 
«•Baierkelijke vaarlen in dpzc grietenij, «narvan cene nit de Groolt- 
tkkru ttnur bel Tjeukemeer loopt, en de liijnsloot of WoiidsJoot 
latund »ordt| OTer welke eene talbrng ligt, bij hel dorp FüIIp|;ji , 
[iior«»jl eene andere ook de R i j n g^cn-iamd , uit bel Ij^ukemeor loopl 
dn Lemmer y verwaarU men van Slooten vaart, lanfp de Ijange- 
ISlduty door de Groote-Brekken , en eindelijk langs de Zijlroede. 

Vm rijwegen it deie grietenij schaars voorzien : de voornaamftlc van 

•! ' \k Joopende van Taeoxijl lot aan de Overijsaelsdie 

I Uirg y voorts de rijweg , die van de Lemmer naar 

Mrri enz. loopt f en langs welken mcti , voord exen , gc- 

terUnd mocsl rijden ^ om naar de Joure te komen , ler> 

rijl er alinea een afgesloten voctweg en paardenpad derwaarts liep van 

Lefluner over do Follegasterbrng ; doeb dit pad i» , in later lijd , 

Mfirti teer bekwamen rijweg veranderd en nti straatweg geworden. 

In oude trjdrn was LftasreiiLAND zprr vermaard , uilboofdé der vele 

^ilVaKn , dte «Idaar gevoerd lijn , als tegen den Graaf van de Kuinrc, 

\^ BiiMiwpiHMi van Ulreebt , en de Graven van Holland , welke uit 

AJiUBC/kiDg van de goede bavcn , hunnen intogt in deie proviucie, 

Koecsial door de Lemmer deden. Door hunnen invloed werd eene sterkte 

ld kêtU^ Ie Ooitertee gebouwd, dat echter daarna door de Erteien 

»loc|il tt« 

Uoer dm walrrvlocd van Fcbmary 183tS heefk deie grietenij veel 
Oe sewlyk , van de Lemmer tol aan Scbolertijl , heeft 

den ' ' -rn aanval der lee bet meeste geleden, daar de 

Il t^ i'é t'ii'h bier bet fiterksie verhief. liet leewater, 

deft uuuniuLT^icn wind tegen do Friescbe en Overijssclsehe kusten 
veü« «enamelde lich of werd van den Lrmslerhoek tot nan 
toe, «l« in eene diepe kolk op c*cn geta»t> Door den spring- 
riaed en den feilen wind tot eene seldtamc hoogte opgejaagd , gepaard 
de »e}rt 1*" • '•■• •r'..'".i't« in den grond, konden noch dijk, noch 
dl- vjaeht van den gnU'slag tegenstaan, te min- 

#!--- > - '"^ *.. .ugr: opeenstijwin^; en deining der lec veel 

*k men dit, naar male van wind en stroom, had kun- 

v..**.é. iJp Vrydag morgen stortte aUoo de hooggciwollen ico 
ottttelleode haren , in volle kracht en met woe«t geweld , 
»d ftp den kruin des dijk^, voor hel Üüstiimger-liand gele- 
. gefl, aaa. B^ tlken slag al hooger opgestuwd, verhieven lij xieb met 
ifnrcde koMfn l«gen , up en eindelijk tot elf palmen over deu dyk en 
riddrii »» dr liiepe vlakten neder, ISiet lang kon cvn iwakke aarden 
Hjl x.i<r» t.-ft cr««cld verduren: wanton dexen dag, eer nog de avond 
bifi ' , »erd de gcheele leedijk allerdceilijkst geteisterd en 

V. , inn tot op bet maaiveld weggeslagen; terwijl door der- 
l'laea gaten , waaronder er van eene geweldige lengte en diepte waren , 
ere laodwaarts io stoof en spoedig bet gebecle Oojlerteesche- en 
iter-Veld Indekte. Onder dcte doorbraken waren drie doorloo- 
^teo, wa:iriri iliope kolken geslagen en twarc brokken uit 
|poed Vt'! >;irls in geworpen waren. Gelukkig echter en 

rLvlyk, •. u on vrne plaats, alwaar buizen op den dijk 

I gebouwd, juiHt daarbVi of legen over ééne doorbraak viel. De»o 
werd vernield, doch de bewoners, die kort Ic voren bij 



gebleven. Daar 

..._-«» -.«Miiiriugend {^wcid over de 

.JU. 1^ ig»Mnc« es Ëchteo bedekte, 

.'■ ,^— i««tMuwde, aag ineo met schrik 

.^ , • ^étnA éea Treesselük •tijgenden 

.^ >4tt iwC inslorlend leewater van 

:« jeo xcedijk, beoosten de Lem- 

^e Lanje-Lüle in Stellingwerf- 

•Arff^. ü> deie griet., is duidelijk 

^ ^^ . wï^-je -^xvocn, tcgeo den wind in het 

^. J.. *k. .»••*« Jw* ««igeo tyd in die r\«l'wir 

'^ ^ ^^ _mj,-[|. *<ni ■»;■ loop veranderd en in de 

»,£-->w-- «*• -• «^ «i* iiotó. van den kant van 

1, -^--^ . -i* •«* **"• ^b'egende vaart noord- 

.^»..^ i.uM* «teeg bet water allengs meer 

.1 fci r r-- ^ ^ Wosten groeide de massa 

^^ vB« -M poUers onder de beide dorpen, 

^ >,<M>b «dergeloopen , en vóór den 

,^ .^-^ j««« «Irooge plek meer. Geenc pol- 

^ ^v»*y»ie daarover , en waar bet lich'vcr- 

^"^ . ^^ ^^« X verdeeld worden , vond bet nu 

^ .^ M^Nkt, do«r bet instortend water van 

'"'^* ^ ,^a«i «trooni langt verscheidene wegen 

^^ ^' * \. iM "^Mft^wcr gestort, inoett al wat aan zijnen 

^^^',»^,de kracht van den vloed doen ondcr- 

^ ' Mt^ kwamen aan de FoUegasterbrng , 

*" r*. * j'»v«« met xulk ecne hevigheid aandrui- 

*■ ^*^ y_ ^^N> spoed, dat binnen één nur tijds het 

^'^^V^^ ^^ ü de huizen stond, en kort daarna al 

"*^^* ^ ^ )$«»lerga meer dan twee ellen diep daar- 

*" * ** ^^ ^ Vele hnizen dreigden in te storten en 

**r^ »jijr ■^««tdcB uit deo grond en werden legen de 

**^^'^\^ _ jl( «^ de gesteldheid van Limstulard, toen 

* ' jT ^t^iiii -r'' is nacht genaakte ; ieder was verlegen en 

.^g A ^ l«csland van ben , die op zolders en vlie- 

<» * " '*'\^ g^ »is<ds rysenden vloed sagen ; maar erger 

' "^* 'ttjt* die in de waggelende en ondermynde wo- 

■^^ ,^ boop, bun lot moesten afwachten ; allera- 

'*^'**^^j^^,j^ iM^nen , die hulp- en radeloos in den donke- 

* '" ^ M«^«« storm het instortend huis ontvlugt, om 

* ' ^ ,^ . MMt een wankel bootje of op vlot en balken 

• .. 9. ^^ ^^ ^^^ golfslag, den hun aangr\jnsenden dood 

W^ menig een , builen de polders woonachtig « 

^^ ^' het bouwvallig buis met vrouw en kinderen 

^jj^wi-uing lyner goederen , onzeker van zyn lot , 

«nartuig , xich der golven toevertrouwen , en 

jy^ 2eer velen gelukte bet dan ook , nog voor 

^ „.^^ bewoonde streken aan te landen en zich in 



'^'*^ " ^«■aiAwn bestaat uit een veld van zilver , niet 
*«^* "^ g^'} , komende van de regterzyde des tchilds , 
"• •* ""^ 41MB wercldkloot van goud , het schild jredekt 



L E If . 191 



inSIBa-VllTG4 (Ofi)» Man, oodcr wtUwn wen vroeger «Ie >yf 
«kmifUi LeaMlolMdl icntooi, lyndedetiyUsfiandl, Eetterfa, 
Fellfffa, «U Loamer en Lcmeterboek. 

ZUL (DK) ; Molii» , pror. FtMmmi^ kv. 

'raaNHMIr* 



y in bet ▼!. die 

'AeM tlm w vaa leer veel aal, loo om hei Uaaeavater, dat nit 
ktTJeaheaMCr en andere wateren in groolen overtloed kerwaarts been 
sdiiei , aaar lee te leiden , alt ook ter beguDsiigiof van de in- en uit- 
vaart vder oehepcn , die bier eene goeda baven vinden en aene ge- 
neegiMnt diepte om baar aan te doen. 

LDÜIIEll , nnam, onder «eiken bel d. LmmaB, ■ t^fmkmd, 
prov. Zmtd-BmUmmdt vrel eens verkeerdciyk voorkomt. Zie LavBoiaaa. 

LBIDELINGBN of LavaiHaani , in bet fr. I*a»ifiaea , d. in een 
a%eMMidcrd gedeelte der beerl. Meyiemkmff, grootk imgÊrnhmfg. Zie 



LBRDBRllIX, arve, vermeld in eeoe oorkonde van 1188, ab lig- 
gende onder Mmhber^eUf prov. Otrijatl, 



LENFKROIUGE of LamnaMiea , bQ verkorting meestal Lnvaiao ge- 
lieeten , en op de kaarten ook «el onder den naam van LAavtana voor- 
komende, addl. b. in bet diogipil Noordenwtld, prov. Drtmikt^ arr.. 



adra. en jnd. kant. en 4 u. N. van Auêm , gem. ea £ n. N. O. van ^cldir 
Dit LfiwaB ttond eertydf niet op de lyit der bavesatben , wier 
agenaan het rcgt hadden , om in de Ridderschap beschreven te wer- 



den , hoewel de fm cgcie eigeaareo , een en andermaal , vmcbleloose 
emf, < 




pogingen baden aangewend, om het tot eene erkende bavesalhe te 
doen vcrbc£E». Bei scheen diartoe niet alle vereischten te besitten en 
men wilde bel getal der bavesatben niet vermeerderen , dan , lonk- 
beer Faaaan Om vas Doaiirao-Uuan , de toen reeds gesloopte bn- 
vciatbe Tba-Boacn (sie bet art. Boaca [Tia-] baves.) aangekoeht ' 
bende, bragt, mei toestemming der Staten, dit ró^ op 
over, boewd dit buu syncn ouden naam schynt te hebben 
Bet daartoe behoorende groote huis is in het jaar 181B, toen dit goed 
aan den Generaal DonosctAO toebehoorde en by neroeelen is verkocht 
geworden, a%ebffwken. Een vlengel , toen staande gebleven, is later 
tol een hlcioer faeerenhois vertimmerd, en bestaat nog onder den 
naam van LaarmuMB, en dit wordt thans in eigendom boMlen en 
beweend door den Heer Jonkheer B. na Smvbs vb» Boaca. 

LEMGkll , kaap in Out-fudië, op het eil. Bima , tot de Zmm^m*- 
#er-etla adr n aan mamda behoorende. 

Oen haapis, ten gevolge van de uitbarsting van den Tambora, 
on den % Apm 1819, gesprongen of gesonken , soo dat daar omstreek» 
ibana eene greale kloof , van boven tot aan den voet van den bei|^ 
" l. 

HGEL , bann. in hetaraafii. Btryk^ prov. OêUmrlami^ kw., dbtr., 
arr. en 6f o. Z. van Zuiphem, kant. en d n. Z. W. van Tkfhêty , gem. 
éem BermA, i m. O. van *i Hêerfnberf ; roet 38 b. en MO inw. 

LENGfES-GBABAK, d. in (hti-lmdii, op bet Aiiidbjdleeil.^«M, 
lesid. Djoejóiarttt. 

LENGIS , d. in Oott-indié', op het Sunda§ehe eil. Java , reiid. Bëfim. 

LEBGI5 , d. in Ooti-indiè, op bet Smndatckt eil. Java, rmé, SêitmimHa. 

LENGORO, distr. in Ooti-Jndië , op het ^muJaacAe eil. ^««i , mid. 
Fmmroewamg , reg. JFaJan^.. 

UNGORO , d. in aoü-tudii, op bet ^nmiafdbe nlMm, ret. Poê- 
g , reg. MëUng, distr. Gandanglfp', 



19ft L B N. 

LENKA , boscb in Oott-lndte, op het Smndatekê eil. Java^ resid. Tagdl. 

Dit boscb wat voor eeoige jaren voor een groot gedeelte uitgeput , 
100 dat noen den boutkap vooreerst heeft moeten staken, alhoewel de 
iügeieteoen daarin nog altyd eene menigte hoatsoorlen vinden, waar- 
van xy een nottig gebruik weten te maken. 

LENRONG of liBiveioRe, landg. in Oott-Indië, op bet Sundasche e'il. 
JüvCf resid. Baiatiaf in de Bataviuke-'OmmeUndm» Op dit landg. is 
eene bazaar gevestigd. 

LENKONG, distr. in Oost-Indië, o^hei Sundatehe eiL Java , resid. 
Kedirte, reg. Br§bek. 

LENRONG-KAWAN , bosch in Oott-indië, op bet Sundatche eil. Jata , 
resid. Tuffol. 

LENKONG-KAWAN-SIMPOER, bosch in Oott-IndÜ, op het Sun- 
datehe eil. Java^ res. Tagal. 

^LENNA, naam, onder welken, op de jaren 1228 en 1231, het vlek 
n LnuiB, prov. Friesland, kw. Zevenwouden, griet. Lemtterland , 
in bet perkementboek van Utrecht voorkomt. Zie Lbmmu (De). 

LENNANGE, Fr. naam van het d. LmKuisBv, in bet balj. van i?e- 
mieh'en-Orevtnmaehêr , regtsgeb. €hrevenmacher ^ grootb. Luxewhturg, 
Zie liBHiniiaBir. 

LENNEN , naam , onder welke bet geh. Lihiisibuvil , in de Meijerij 
MM *t Hertogeuboseh , kw. Outerwijk, prov. Jfoord^Brmband , wel eens 
voorkomt. Zie Lmiisaiuvu» 

LENNEPESTEIN , naam , onder welken , op sommige kaarten , bet 
bois HioLiKATiR , op de Feluwe, prov. GeUeriand, wel eens voorkomt. 
Zie Mbdlbkatbv. « * 

LENNINGEN, gem. in bet balj. van Remich-eH-Grevmmadter, regtsg. 
Orewenmaeher , grootb. Luxtmburg , arr. Luxemburgs ^nt. Remick, 
kw. (vrevfnmaeAer; palende N. aan de gem. Flaiweüer, N.0. aanWor- 
«wldingen, O. en Z. O. aan StadtbrMÜmus , Z. aan Boos, W. aan 
Contern en Scbutlriogen 

Deze gem. bevat de d. Lenuingen en Ga n ach, benevens de 
geh. Eylerey, Hackenhoff en Scheurhoff. Men telt er 
225 h., bewoond door 1250 zielen , die meest hun bestaan vinden 
in den landbouw. De voortbrengselen van den grond bestaan in 
tarwe, rogge, gerst, haver en aardappelen; ook wmt men er voor- 
treffelijke druiven. De veestapel beloopt 140 paarden, 290 runderen 
en 510 zwgnen. Ook heeft men er 1 olie- en 5 korenmolens. 

De inw., die bier allen R. K. zyn, maken de par. van Leunin- 
gen en Canach uit. — Hen vindt in deze gem. twee scholen. 

Het d. Lbhhiiicen of LERnGcn, in het Fr. Lebbulnce, ligt 2^ u. Z. van 
Grevenmacher , 3£ u. O. van Luxemburg , 1^ u. N. van Remich. 

De invr. vau dit d. maken eene par. uit, die tot het vic. gen. van 
Luxemburg , dek. Remich, üehoort, en door eenen Pastoor bediend wordt. 

LENMS-HEUVEIi, LBnnBiis-nEvvEL of Lbübicb-beuvel , ook wel op 
de kaarten enkel onder den naam van LenüB!* voorkomende , geh. in de 
Meijerij van 's Ilertogenbosch ^ kw. Oisterwijk, prov. Fiowd-Braband, 
Tweede distr-, arr. en 2^ u. Z. van 'sHertogenbosch, kant., gem. en 
^ u. Z. ten W. van Boxtel. 

Vroeger heeft bier eene kapel gestaan , maar sedert onhengelijkc 
tyd is sij niet meer aanwezig. 

LENS EL , geh. in de Meijerij van 'sHertogenbosch, ï^vr, Peelland , 
Jhrde distr., arr. en 5u. O. len Z. van Eindhoven, gem. en 1| O. van 
Jsten, tegen de Astenscbe-Aa. 



L S N. igj 

ltS84aüVMh , geb. in de Mnkrü wam 't Hertöf^mhotek , kw. JCni. 

pmkÊd,janw. JfmTd-Brmkëmd , Dwrét distr., arr. en tf u. W.Z. W. 

«M lu iao — n , kant. an 4 o. Z. Z. W. rao Oinekot, ran. ao | a. 

1 V. van ilcMffl, i Q. Tan de Belgitche graaien; met 96 h., wdka 

ttae Mie atraat nitmaken en eeae bevollunf tellen van 100 sielen. 
LSSf, d. in de Ower-Bttume, prov. GêUtrUwi, kw. en 7 u. O. 

Tu TiW, distr., arr. en 80 mio. N. O. van JfijwÊtgtm, kant., gem. 

a 1^ a. Z. ten O. van BUt , aan de Waal , waardoor ket van de atad 
Nijmegen geacheiden it. 

Dit d. is geboowd aan den groeten grindweg tiutelien Nyinegen en 
Aralbeai, in den vorm van eenen reglen koek; de wdleiyke arm 
daarva^ loopt over den Waaldyk en u aan beide lyden met buiaen 
Beboowd; do noordeiyke arm gaat van den Waaldyk af lanp de 
ÜakcnQdo vnn bet balf toegegroeide GrifÜLanaal of -vaart. Alleen de 
iinkeniide Tan dien weg is met eene rQ van fraaye buitenverblyven 
ea andm boisen bebonwd; terwfjl, aan de overaQde der vaart, een 
fraai landbais, met vyvert en boog. geboomte , gevonden wordt, 
sUaode op de plaats van bet voormalige alonde kasteel, en verder op- 
waarts de twee kerken en eenige kleioe boerenwooiogeo. Het omlig- 
gend Icrraui , dat overigens vlak is , bestaat grootendeelt uit moetbo- 
ven en boomgaarden, waar tusscben , voor den wandelaar, eenige vrU 
aangename wandelpaden kronkelen. Men telt er 1000 inw., die sieb 
byiooder ep de nïseakweekery toeleggen, en daardoor de wekeiykscbe 
^roenmarkten van Xymegen ovorvlcMMlig voonien. Ook beeft men er 
vele krrMnboomgaarden, waarom men dit d. als den groolen moestuin 
en kecMnboBOfaard van Nymegen bescbouwt. 

Be fenHeaseaap tasseben dit d. en de stad , wordt onderbonden 
door eeae gieriimg , bet eeoigste vaartuig van dese soort in ons land , 
bestaande mt twee groote aken of plalbouemde vaartuigen , te samen 

verdekt met eeae vlakke bouten vloer , rondom omgeven van laonin- 

n met litplanken , welk dek eene ruimte beeft , genebikt om een 

UiUon van SOO k 000 man of eene balve batlery artillerie te be- 
vatten ; bovendien syn er nog twee roefjes , om by ooguni tig weder 
de passagiers te bergen. Uit ieder vaartuig ryst een gewone sebeeps- 
Bust , welken met eenen dwarsbalk verbonden syn en de giergalg uit- 
maken , waarover de gterlyo sicb beweegt. Oie lyn u gedeelteiyk van 
zwaar kabeltouw , en bestaat overigens uit eenen yseren ketting , 
wdikc deer acven kleine bootjes ondertteund wordt, waarvan bet laat- 
ste of voorste voor een xwaar anker ligt. De overtogt geschiedt in 
minder dan vQf annuten , naar mate vun den stroom , s^jnde aao de 
zijde van laar neg een laog tcbipbruggenboofd , wegens de geringe 
stroom aldaar. De gemakkelykbeid dezer overvaart, gevoegd by de 
sehooae gesiglea , welke men van de brug , onder bet overdi^ven 
geaiet, beeft dÜMfjls vreemdelingen doen baluiten , om , enkel ver- 
maafcshalve, dit vatertogtje te doen. Obk begeven de inwodbs van 
N|jnM»en litk ét» somers vaak, met gade en krooft aur Lm, om 
er aicb ia dea boonogaard gezeten , met de geurige en versebgcplnkte 
■cikcrKn volop te verzadigen , terwyi de beker in de vro|yk juicbeade 
kriafga rondgaat. 

De Herv., die U Laat 250 in getal syn , onder welke 100 Ledema 



haU 



eeae gem. uit, welke tot de klass. van Nijwtêpm, ring 

van Bltt, behoort. De eerste , die bier bet Weraarambt bom waaige- 

aaaMa, is geweest Joaims Molbovios, die er in bet jaar 1616 kwam 

ea ïa kei jaar 1618 naar Leerdam vertrok. Yroegcr wai dese gem. 

Til. Diu. 13 



rcnigta tyil ètm defre^iUiilm ntn Hifmeg^en hedici»^. In da kerk, 
l«T |>w hcln^ii ^r»w *« B*riny Aer \l, Mnn>fA 91 aki « iRrrewijcl , wa», 
Tè&r ilt EiAwiMiife, eeoc TiVarij aan bet ■Itanr v;in Sr. Nioolaas. 
In Wt «Mhi éit é«r%itMd« eeaw (^Jif Otto. Graaf tnn Geit e , b«i 
rr|t f» ftitfMMlSfèji^ «ftr doe k«rk aan *5 Gravcnkloosler bij Ntne. 
Utet^ kerk i* m «ml fcèmiw, inei cco orgel en oenen korten toren , 
«vfkr van t«ae 9|it» It voorticn. 

Ut R. K,« du er «onen, lieboorrn lot i)e grni. ^*aii OóMterholt-Lent- 
tm'Jihji'Ew^l f «Hkc hitr trnc kerk bcett, i^iiflc een nieuw en uet 
t%, coÉ klein , dooflcicfatig « vierkant torefiije «n van een 



flik ^|t lubQ dit d. n<»g de oadesebiinf Knodscnbneg. ^Zi« dat 



I 



IQ 4m imiril dcf Franvdien in on« Vatterlaml , in het jaar 1794, 
tMkte hA Vwi , ém tt DeeombrT ran dat j'inr , dt'S rnorgena ten 
9 mn <! tMi frinievtko «inirent 1000 man ^ alhier eene landin|; Ie doen , 
de bntlcfQ H 9nttmtmUtea , tiaarna ilj de slokken omkeerden , om 
net bimnc eigfne wapenen te besehiclen* Dit fyaf 
ft» bolbtiend voordeel boven de onzm , dat, waren eij 
rtn jijfoolcr gntal geTolgd geworden , bel niet ge- 
jkM ffweest lijrt ^ hen ran daar te Tcrdrijren, Hel lian- 
» door de orcrmajjL des vijands terug gedreten , werd 
siKiittd door de in dien omtrek gecantonncrrd Itggetide pi- 
liH hoofd hebbende den Majoor BinvRTien. Tot twee malen 
den aanval , doeh vrurblcloos , bij den Inalalen men- 
vrUe df ll^oor* iïcji tou bel verdrijven van den vijand hebben moc- 
\nt «ifjevei» , ware niet de Hannoversihe Generaal vow Bvscn met vier 
bMlfllMi^ , ^clke hy «pordig ^Trzameld had , in allcHjl Ier hulp toe- 
HjJ i U en. Han ook hem Irof een kanonskogel doodel ijk, wanneer het 
«|iper|»ere) door den Generaat Majoor voa HAiaen^Tfra , werd opgeno* 
mim , onder uien Itrt eindelijk jreluktc , de Fran«eben mei ge%eld ge* 
itter , nii de batlery te vcrjar^cn , wordende nog «enige scbuilefi , bij 
bnnnen aftogt , in den grond (;cboord, 

^^"*i 10 Janiiarlj det volgenden jaars gelukte het den FraDseben 

I den po*l Ic LrjtT te beniagiigen. 
iüiii, in Februarij 1799, de Waal met drïjnjs overdekt was, nam 
een y».cbol hier rrn nalnj drn dijk ?rlnand huis weg. 

In den nnubl Insschrn 31 December 1835 pn I Jantiarij 1834 werd 
bei dorp lityj jjehfcl overslroonid , zoodat er lan de 26 huizen slechts 
71 .,..K.ci,,,,iijy(j bleven. Ook >» er in dien stormaehligen nacht veel 
\i '^^'U of door het tüstorlen \an hirtzen gedood. 

i... \ . iLiK), gch, in de bar. ran Breda ^ prov. Noori-Brahand j 
%r. ta 5 II. Z. van Bred^j kanl. en 3 ti. Z, Z. VV. van <riim#*en, 
|^f>. 7.- iJ-rf*ei»-^Vr«Aottf, | u. Z. O, van Grool-Znndert , aan den 
ot; ',an Breda oji Antwerpen; met 79 h. en 150 inw. 

,:iET), watertje in het ff'e*ttrk*rartirrj prov. Grominyfn , 
ii , by het dorp den llani ontspringende en naidfxis^maarti voorbij 
idunrd »lri>bmcnde, ten Noorden van de Hoofjv-Mi^edcn en den nieu- 
wen Jlraol^qg naar Leeuwarden, in \\cï Aduardt-r-dicp valt. Ten Zuiden 
?Ai« \TitiHn is het bevaarbaar en wordt het AonAHata-LiLJii genaamd. 
, Le.118 of LiE^TRc, bnnrs. in Zailand^ prov, Oven'js*el , 

ge^i -.,-* arr. en 1| u. N. ten O. van Deventer ^ kant. en 3 u. N. W. 

van Knotte j gem» en 1 n. N, W. van lieino . ge<lceUelijk arr.» kont. 



O. van ZwolUj gein. en 1^ ii. Z. Z. \V. 



Dalft 



LBP. ij^, 

MO èea Twentiuchai «Cf , dik fctC io tweeën fcheidt. ZQ beiioonlc 
\ae owb geheel Ut de gem. Ai^m , maar het (fcdeelle bexiiiden 
dea Tweatacfae-weg en HaMst^ is, Cea fferolge vao Z. M. bnluH 
fia 88 Noveoober 181tf , daanraa «fieMheidCHi en bf de gem. Hano 
gewpl. Thans behoorea nog 116 b. en 670 inw. ander Dalftvm, 

Dtae baart., met ham markte, is reeds vermeld in eene oorkonde 
Tan het jaar 1133. -^ Men heeft er eene sefaool, die ^iddeld door 
100 leerlinjm heaoeht «ordt. 

LEOlKalEE, code naam, waaronderde Luaais, landstreek in de 
pror. GtUtrimut ^ reeds in 858 voorkomt. Zie Liinas. 

L£OirAlf , eü. la OóMi-lmJiê, in de Zee-vtm-Ctltbn , aan de Noord- 
ossikaft Tan het SmméuA» eil. Soraeo; 6° W N. B. 

LSONSBERG, kofiijolant. in iradStrlandk-^ramaiB, kol. Acrifiaine, 
Ur liokernjde ia hel tf varen ; palende horenwaarts aan de koffijplant. 
Cleria , benedenwaarts aan de redoute Pormerend 5 Si6 akk. groot ; 
aiet 81 slaven. 0e Negers noemen haar Bouoi. 

1£PA, PocEOB-Lm, eil. ia Ooa-Indii, in de Siramt'Katpar , 
Z. O. Tan Baagka. 

LEPIHBAM, laai ia Oott-Imdti, in ótmMolmk$tkê-Jrcimpel, die. 
aan de ooeuyde Tan het dl. Batjan , in de Straat Paintmtw oHkomt. 

Door Aew baai wordt Batjan van Gilolo gescheiden. 

LEPELA4R (DB)« onbebnisdo pold. in den BieAotek, prov. Noor^ 
Brahaud ^ nrr. Btéda , kaat. (htUrkoui , gem. Made-en-Drimmelem s 

Salende N. aaa de üoeoipot , O. aan het Gat-Tan-de-Deorn , Z. aan 
tooveen, W. aan het lliddelveld. 
Doe pold.., «elke in het jaar 1859 bfedykt is , beshiat , Tol(feiis het 
kadaster, eeae opaervlakto van 56 bund. 10 v. r. 85 t. eil., waar- 
onder 46 baad. 48 t. r., en wordt door vier sloiscn Tan bet oTertol- 
lige water ootlast. Het polderbestunr bestaat nit de Inirelanden telren. 
LEPELAAE (DE) , bies- en rietplaat in dea Buitel, proT. JToarH' 
Brmiamd^ tLrr, Bredm, kant. Ootterhout, nm. Made-ên-Jhimmelen ; 
palende N. aan het Inkwellegat, O. aan het Steurgat , Z. aan het 
Gat-Tan-de-Znidcr-Gyster , W.aanfaetGat-Tan-de-Zoider-klip. — Deic 
plaat is niet bedekt. 

LEPELENBÜRG, voorm. bolwerk aan de oostxydc der stad Utrteht, 
ter tijde Tan de Maliepoort dier stad. Het werd aldus genaamd naar 
een ond sterk hais, op den noordoottboek van de Brigittemttraat. 
Dit bolwerk it gesloopt ; tbant is bet een schoooe tuin , waarin een 
groot aantal tninhuiten , koepels enz. 

LEPELSTRAAT (DE) , gefa. in het inarkgr. Ton Bertfen-op-Zoom , 
pror. Nowé-Bnhtmd f arr. en 1\ n. W. van Breda, kant. enl^u. N. 
van Bergen-op-Zoom , gem. en ^ u. N. ten O. van UaUtertn. 

Dil geh. heeft veel voorkomen van een dorp , hebbende in de kom 
eeaen keiweg, oiet eene dubbelde rij van 40 aan elkander geboun^ 
woningen , waaroader Tele goede faoiseo. De overigen liggen Ter- 
spreid , als ook de kerk , welke 350 passen oostwaarts staat , roet de 
pastary en twee boerdcrven. 

De inw., die alle R. K. sijn , maken met die van de geh. Roe- 
vering en de Kladt (van welke het eerste geheel en bet laatste 
gcdeeltelyk onder de bnrg. gem. SttmAtTgen-tn-KruülÊni behooren) , 
akaedc «ele w^d verspreid liggende woningen , eene par. oit , welke 
tot het vic. apott. Tan Breda , dek. van Beryen-op^Zoom behoort , en 
1560 sielen , oader welke 1080 (>>nnn na i kanten telt ; terwyi cij Hoor 
craeo Paotoor en cenea Kapcllaan bediend wordt. De kerk , aan de» 




n. Axromxi ^A» Pasüa locjjewjücl , it een goed eenvoudig gebouw , 
«licht IQ 181 1 , met een klein houten kloklorcnlje en lan ren oi 
^itoruen. De redo, waarom deze kerk afgeiondcrd stnal , » de vol-' 

I jcüdt Ten Ujde van de Reformatie hielden de H. K. hunne bijeen- 
iooMl in hei aldaar toen 4ianwezig« maslhost; naderhand kregen x^ 
f fgf oping er eene schuurkerk Ie bouwen , en dexc de eeniijste uit dcu 
coürek aijnde^, kwamen de RomubcL^zioden van UaUteren , Ttiolen , 
Vossrmeer en andere omliggende plaatsen hier parochieren , waardoor 
de LcPRLSTKAAT vccl aauxiefl kreeg. Toen echter in genoemde plaaticu 

I toegestaan werd aldaar bedchuiicn op Ic rifjlen , TervicI deie parochie 
meer en meer en verkreeg -weder een armoedig aanzien; van daar het 
spreekwoord, dat men in deze landstreek no^ dikvtijls hoort, namelijk : 
Jiij ü ^oo arm ah de LepeUtmat* De tegenwoordige kerk staat ter 
plaatse, waar de geweiene schuurkerk gestaan heeft en moet uil eigene 
bydragen gesticht zijn. 

LEPPA , dus noemde men Toorheen die landstreek in de prov. 
Fritilaud f welke uit de tier griet. Lee u w a rderadce I , Tictjerk- 
sleradeel^ Smaüingerland en ld oardcradcel bestaat. 

Deze vier grietenijen stonden, bij akte van 1 Angustu» 1482, de Lioeds- 
meersdam of Bergumerdam aan bet Bergklocisler te Bergtim af. 

Zij beslaan thans , volgens bet kadaster , ccne oppervlakte tan 
44,682 bund. 99 v. r. 97 t. clL, waaronder 57,290 buud. 66 i?. r. 
iS^ V. ell. belastbaar land. Men lelt er 80ÏJ6 h., bewoond door 

' 9829 buisgez., uitmakende eene bofotking van 48,740 inwr., die meest 
bun bestaan vinden in landbouw en Teeteelt. 

LEPPEDÏJK of LspPADUfc , 'binnend^k, prov. Friesland. Deze dijk 
nernit een begin omtrent Boorubergum, tuischen de griet. Omterland 
en Smnltinfjcrland j loopt van daar westwaarU, en kromt zich vervol- 
gens zuidelijk naar den stroom de Boom ; dus tn Utingcradeel ko^ 
luendc , loopt hij langs dien stroom naar Óldeboorn , Nes , Ncstenijl , 
\oofb\j Akkriini , Dykbuislerzyl , llotlingaiyl , Molcnzyl on trnzumer- 
zyl , ten Westen in Idaardcradcel , waar hij eindigt. Eene voortzet- 
ting daarvan is een dijk, onder den naam van Mem- of Groendyk, 
velkc biugs de Wetering door Rauwerderhcm voortscbiet lot in Wyoi- 
brilt^rradecl en AVonseradeel. Zie fUiDUK. 

»neze iltjk is op sommige t^den van zeer \cti] nut en wel inzonderheid, 
i Ooileigoo voor het opzetten van het zuidcr binnenwater Ic Iieveiligcn. 
LEPPENIIUIZEN» d., prov. Fn'edandf kw. Zevenipoudenf griet. Op^ 
rland. Zie LiprouutzEK. ^ 

LEPROZEN (DE) , plaats in de Ovtr-VeUiwef prov, Gelderlani, distr» 
FftutrCf kw,, arr. en 11^ n. M, ten W. van Arnhem ^ kant., gem. en 
len N. Ü. van Etburg* 

liet is dt> plaats , waar in het jaar 1398 , op de Ekcter-wyk , in 
de Groole Vryheid van Elburg , een gesticht of Godshuis voor Hel«at> 
&cbcn is opgerigt geweest^ ouder het opzigi van vier Leprozenmees- 
ter», die Probatoers van Melactzaric genoemd werden. In 1421 werd 
door Schepenen van Elburg een bedelbrief uitgereikt , ten behoeve van 
, de Leprozen, om daarop één jaar lang te niogcn bedelen. 
I £«sEiiTnA Boecop srhonk, in l)et jaar 1606, aan het gemelde Gods' 

I huis eene jaarreote uit eene kamp lands in de Velike-Mede. 
I Tot bel jaar 1U68 , tijdens de te Elburg geheerscbt hebbende pett- 

I tiekte, onder Aloa , viudt men daarvan gewag getuaakt. 

LEPROZEWEG (DE) of de Sr*HJAAaBSDijK , weg, prov. Fnexland, 
OttiUtgoOj gem. Lfttivarden , N. van de stad Leeuwarden, va« 



«k» 0OsUlyk«B dyk der Hiddeliee. over d« DockuDier-E«, oaar dco 
Zmvtenwtg loopende. HQ it b 1830 Iwitrut , aU wm naar de Ims 
asMMe SteddyU BegraafplaaU. ^ 

LÉRANG , TABMom-LnuM , kaap in (hti-Imdie, op het SmmJoidê 
éL Jmwa, aaa de Noordooitkasi. 

LSRE (DE) , Wat-Lui, riv. ia Oort-IfuUi^ in den MoUkteU-jtf. 
di»ml, ia ket AwAomtekt eil. i^oero. 

tnO, knap in Oaü^indU, in de Skraaf mm Mmkmiter, aan de 
tieeikMt Ynn bei ^mubicke eil. CVMcf. 

LEEO , d. in Oott-JnMi, op liet Smndatckê dl. C^/r*cf, op dan 
Hoecdeiyken landtooff , resid. MmaJo , aan de ^l-Mn-Cbl/Wi. 

LEftOP, geb. in het (herhMuriier-mn'GeUer , tbans pra?. Limimw^, 

arr.. kant. en raim ^ u. Z. Tan RoerwnnuU, gem. en 90 min. N. van 

OaUembm, ter plaatse , waar de rivier de Roer eene groote bogt vormt. 

LEBaAnG (IlE),. na Laiaft o£ na Liaoie, riv. in Oott-IiuUi, 

op bet Smudttfke eU. Jam,, read. BagUm, 

Zij kan etgcnl^k niet geiegd worden eene rivier te iQn , maar 
moet veeleer beachoawd worden aU eene lap itrook lands , waardoor 
bet water , dat de groote rawa niet bevatten kan , sieb een doortogt 
beeft gebaand, aynde dit dan ook bet eenige kanaal^ waardoor bet 

Seicgde meer neb ontlast. Di Lbsaio u op sommige plaatsen teer 
iep en ovcnl bttaarfaaar voor kleino vaartuigen ; loopt van de groote 
rawa O. ten Z., en stort licb uit io de Bogowonio^ naby de plaats , 
waar deie te Scaaai^ in lae valL Zy neemt eenige andere rivieren 
in zicb op. 

LEREESKTHL of LmnnsaLU , ook wel verkeerddyk Loaisnüift 
gefaeetcn, geb. in de beerl. Jlzinge», grootb. Luxtmbury, kw., arr. 
en 7| n. N. W. van Dukinh, kant. en i u. N. W. van dêrff, gem. 

LESONGf TABMoifl-Lisoio of ftiJSTiLouon, kaap in Ooit-Indyf, 
ep bet SmuUudm eil. Jawa, resid. JBautam, 

LESSI (DE), Poma-Lusiof Wai-Pobtbs, riv. in-Oosf-Zndtr, resid. 
Jmban, op bet Amhmuek* eil. Ctram, aan de Oostkust van HoewamoM, 
met eene oosteiyke rigting io den jérchip€l-9aH'St,'Lazarui uitloopende. 

LESSIDI , lands. in Oosi-lndië, resid. Jmbon, op bet ^m^nscAe 
eil. Cere», een der drie deelen ,* waarin vroeger Aleii^Cnam of Uoê- 
«oaioAeZ verdeeld was. 

LESSIDI, d. in Oott-Jndii, resid. jimbon, op bet Amhontekê eil. 
Cemm, aan de kust van JioetBamohel , lands. Lêtiidi, 1^ myi van 
Kambello, 2^ myl van bei Nassauscbe-Gai. 

De Nederlanders badden Lier in vroeger tyden een klein nageikan* 
toor opgerigt. Ook lag bier voorheen , aan de kleine rivier Way-Piboe , 
de geringe vcstine Toetojp-Moeloei (Houd do Bek). Dese werd, 
dco 21 Jfei 10^, door Kuslaia Lobiob aangetast en fel beseboten ; 
docb vernemende, dat de Landvoogd hem met eene tameiyke magt 
sou overvallen , brak by na vUf dagen bei beleg op , en trok mei ver- 
lies van dertig doeden af. De Heer Onns verbeterde dese vesting 
met eene graeht, suiverde bei dorp alom, en maakte, dat men een 
vry niuigt bad. 

In Maart 1651 werd dese vesting door de muitende Gerammers 
overvallen en de besetting trouweloos , onder schyn van vrieadscbap , 
vermoord, uitgenomen een busschieter, die zich vry willig overgegeven 
«n ben aan boskmid gdwlpen bad , waarover kort daarna , door den 
Landf oogd n Y&saiae , wraak werd genomen. 



LES, 



LESSIEliÜi , owd d' in OQii'tndiïj tanila, Ambón , op het ^mboti^ 
»cA« cil. Cerftm . «p Uoewomühvlj san Je Oostkust. 

LKSTERHÜIS, ook wel vcrketTtleUjK Lasteahcis gespeld , bnciri, fi|J 
bet kttn-OUambtf proT, Groningen ^ arr. en 3 ii, N, van ff'instho- 
l«i, kfliil, CU 5J u. N. O. Tan Zuidinvekf gcui. co ^ ii* Z, W. van 
TémmMen, 90 min. N. van ff'''otdtnd^rp ^ waartoo brt behoort; met 
3 b. en 43 inw. 

Het wns voormaats een aaniienlyk tiilbof of iroorwerk» ran bel Grijze 
Muonikeiiklooslcr lo Tcrmuolen ^ eu ligt, van de twee bwrdL'rijcii , 
«elko Ihans do ploats bcsban » waar dït convent gestaan UtcW , 7 of 
8 lu'iauten ïmd'M^est^aarts Terwijdcrd; naar men wil zoude er eeti or)> 
dlpn.ird&ebtj gang luKscben dit gcwenen convent en Lestkrodis hebben 
VMaan, Van deica gang )§ intusschen lol nog toe geen spoor ont- 
dekt geworden. 

LëSTI (D£), rW. in OnÊ-Inéii ^ op het Sundatfht cil. Jora, die 
van bet oosten komt en b|f ds greii»en van Malang en Sennga In do 
MMêT'fan^Soerabaya valt. 
' LKTE , LtTBE, OK LiYti of BB LEiTii , gcb. lo Wettvrwolde y prov, 
Qfonwffen , air., kant. en i^ u. O, ten Z. van ff inschoten , gcm. eo 
1^ n. Z. O. taa Bellin^wolde j aan da Moemloot. ^ 

^ LETHA , ilaat in Oott-Indiëf op het SundoMcht cfl. Celehes, ^Ê 

LETI, Lemt of Littw» eil. in OoH-lmlië f tol de Zuidwestereiian- ^ 
*/e».rflï»-/?«»f/r»behoortnde, N. O. van Timor; 8M8'Z. B., 14»** 21' O, L. 

0it eiland is 4 niijlcn lang en ^ mijl breed , rondom tot op } mijl ^m 
van bet al rand is dit cilind , met droogvattende kliprifTen omzet. I^e H 
gVond ti boog «R bergachtig met een vlak voorland aan zee. De be- 
volking woont meest aan bet strand, alwaar op uilstekcnde booge 
boeken haro doqicn gebouwd lyn , betvrelk uit ceo eene oogemeea 
bovalligu vcrlooning maakt. 

Van hel dorp Touahra naar lee loopt eene geul van zandgründ Iti»- 
&cben de riiTen door. Dcie gen) of kuin iicht men tn»$cben de 400 
tjit BOO ♦octea breed te lyn, de diepte bedraagt van 6 tol 9 vademen. 
Met laag water xiet men aan beide zijden Ju uitstekende klippen ^ en 
aan de binnenitjda hel witte oevenand geheel met kokos- of kafappa- 
boAmen beplant. . 

Op de oostxyda van dit eil,^ niet ver van bet dorp Batoe-Mcauw, 
was eertijds een verf tcrkt blokbuis , voor de bezetting der voonnaliga 
fJast- Indische Compagnie. Dit gebonw was orantigil door eenen beogen 
muur van ktipstcenen , welke nu , even als het gebouw lelf , in verval is. 

De bevolking beslaat grootendeels uit Hcideucn , die zich bier, ge« 
igk op vele andere eilanden » als dienstbare opdettlanen der Christe- 
nen beschouwen. Deze laatslen hadden^ in zeden en gebruiken , veel 
overeenkomst met de Christenen van Kisser , en waren ook op de zelfde 
w^jtc gekleed. Do beidenscbe inwoners, of de eigenlijke oorspronke- 
lijke inboorlfngen , t(jn oog op den laagsten trap van beschaving. Zij 
gaan geheel naakt , met uitzondering van een slokje boombast , lol 
oanc soort van ruwe stoOaadje bewerkt ^ waarmede zij de scbaamdeclen 
blnfekt houden. Over het algemeen K\jn dece beidenscbe volkeren , ah 
ruwe kinderen der natuur, in vete opzigten merkwaardig. Z^j aijn ^^iroot 
en kloek van gestalte, zeer wel gemaakt, lichtbruin van klenr, heb- 
ban eenen s>]n1scn neus, een hoog voorhoofd en zwart haar, dal door 
aanhoudend inwrijven met kalk geel is geworden^ en met een' rnwcn 
kam \nn bamboe* opfjcslokcü wordt. Z(f dragen nimmer eeuig hoofd- 
deksel. De vrouwen dragen ceii kleedje om de lendenen, en tomtljds 



UUl 



19V 



[• g«beii 
of buir« 






-oa i|^ fccn9««ö * f».'dilh«id %X)or liuiine ^«.Uif^e uuuuutK OiUrouw 

k btf dete «I £00 scUiMam aU oniuUuhlu^id , «n /ij fielilien 

roor jtl* iiii»<ijij»*ii v.'i» dcïcn cü vujj aIIcii andcrao aitnl xulk *«m' 

^«fittbttw , d4t hel njinilD ii'it op Aa ^c&triMipLo i«|j*« goNtr^ft wordl, 

'"■ door den dood of doof het vcrkoopc» vnn dcti •« ' ,• 

icaoD of andcrcJi vr(reiii<ii<tni(( , uut betii .ildui lol ;. ij* 

iU««rsy V: ^ :'■ ineii, l)c*c niCii»cbeo igu ut den vuUtuu nu .rfrudcn* 

dievuri. \\ttin vctic gCMl^diciislijiQ huidu uan een luH'Jd v.iii 

ïbciykc ^ru.ianto, uit ceii rwnar ütr ' V : t ^ccr ruw jfchakL. Dil 

[laiU il in a«M siiUnde houding , op cm viirkaiit van ttet^nen, 

het jnkidcii van hun dorp , onder d^j m Iiüuunv ^aii ciaicn 2cur x«4^ 

^plaaUt. bij ccii klerfgvval , eun buwclijk of afiderc mcfk^ 

iiricnis of pIc(rLi|^fboid , oiTcren zij aan dit bci'ld ecu, {'f*ov| 

bufltfU wulkc dM^rt'ri l^it dat o<Mj;mcrk «»pz4;tlclijk Vürd<:«i «rQ. 

of oclfl«niit«l. Ut: beiiuingtüi ea rijkdommen de icr cibndci> worden 

irDOAoU^ |{vacht in vee te t)e5luan, en voorU in bnnnu zuDjj^enaïiiude 

oiwofdcrfn itu ilchnHidtên , Ie wüIi-m ';ondi!n Mctadcn ^ kct- 

k , ImUe luancn en gorbau^ur^ , •> leu , |j<><i|jün>r» (eeac 

>OOog|elt«fliOO«J oiucijk>inslt'uni«nt, ti.»,ti . > ü. keUUroui ^(etijkr-nde)^ 

1^ ichpiels etï bordtin van tmm* Cbinc^^Mdi porselein ^ l)oiïQldoiii> 

k'oorMrerptsM u»w?r. VV^^nucur ccn der >vor-> 

i«ordt Icn min&tv Qvn derde gedicllc vau 

boSeU gttAagit. U«t vlcc«ch w&rdl yedeclLvlijk door du tfvcri[;c 

dbi dof}»« )jcuiilli|}d , en f;cde.'c4lv'bjk aan den tivcr{i:dci()« in 

gnhitdw mtdv g«*^%cu ; Icrwtji ^an lijno overijjc btfsiltingeu en 

ét bcUi ooik iliiklen (ji«»bgrii en iivrnivld , eii het t>veri{{c 

Ifvotis^ueii «rfKcrjadUi olnaii»U:u blocdirïrwaut<»TcrbaoU»(fd Hürdt. 

lo hei jaar IKSS werd dil viUtid dour vcnan xwari^n ork^iun frcLct»' 

Ici ft^«oi« l«fkdilrdi«n wuren alle de k<^kos- en andtfi^' vriiubl' 

boonen ii|j dcD ffrood afgebroken. Du «cbade, ivdku dvue «rkaan iian 

do ia«oo<*r- ^^ '^^end hcufl , i» niet Ie beschrijvctn» JNa die r«itiiji 

lobboo aïj 'I littifj ini'.t on^meenc droo(jte movlcn >ior!»kden, 

oaofiloor Lr,^ «v^x^c/ \oor bel veu %crnii.>ld werd, en du ««Uiiie onder 
do twcrtpii k«:im ^ U'm ijl bijn;i aUo de \i;ld|jc^a»den bedierven en 
Ipn^on. AJle de&c te|»eitfpoedcn br^igtcn ei*n |;rottl verluop 
volk lo «0(^g , en ei'O aaninerkuUjk (jcdeeUu der bevolkinjr riaoi 
"Oijk ooat Honi4 «n Kiiser ; Icrwijl vele» door jjibruk imik^ianien. 
Tot ovtfiaoat «aa ramp bnddcn uok de boni^KiJcn , dtUffUde j«iiir, ton 
|<«ol|0 von dea ictkaddgken &türin>itnd, hel eiland icihUcnf ^.lar- 
r de tHooQff» botetidien oen drukkend vi-ilitrs ond4ir;;int{en , daar 
##-■» t.n»Mb^r meetl miui^ijcfendc producten \aii uUvoer i*. 
J)r inhcr 1831 vierden op dïl eiland dMcilürp4'n, duor ceni'ii 

in dit aneh gclcj^d , waardoor dn anj;clwkkt^;p iriMOrier» 
oflr« titfr^Kd^i «erd«n. Kart daarna deed bet uverlijden van den 
die hut» opperhoofd wes^ nieuwe verwarrin(( «itiUlaati , 
[(Jk du^irdicii eerst Janp d4*rna een apvölijer vorkoicn werd ; 
, ICQ gcToIjje van Óv ri[;crin(;loosbeid en de daaruii vviiKkp- 
mlc, vcie inwoncr^i nftAr eldcr* verbnisd. 
Th voorthr»ik|{««lcii *y» ^^^^ mcvjkU\ wc\in[tvn^ v.-irketut, (fclton, ja,;ony, 
ki« Mgx> «n (^ocno kaljan^. fcr i» orden oeoijc «rn^c ^lofl"cn geweveu* 

«a do ZiüdkuU von hel ftchiereiK Jhtot, lij valt met cencn *uid- 
looi» ia du baai f tusH-hcn do &rbiet<$d. Ilitoe tn Xiijüuvti. 



soo 



LBT. 



LETTEL of LrrriLS , Uuur», in de atnblmannij Colmtchatt , proir, 
Ovcrijnel^ arr., taot. en 1^ u. O, ten N. Tan Deventer , ^fyn, ta 
1| u. O. len Z. van Diepenveen j met 34 b. en !240 inw. 

Men beeft er eeno kerk , aan de H. Maagd en Moeder God$ Masia 
toegewijd . die lot de stat> van Kolmngate behoort, 

LETTELBERDER-DIEP (HET} , water in hel ÏF etterkvarUer , prov. 
Groningen, dat | o. len O, vanMidwolde» in bet Lcekstertneer , ccn 
bef^in nemende , in eene noordelijke ngtin(j naar bet IJoendtep of de 
Trekraart-pan-Grottingen-naar'Stroohos loopt, en xich , 5 min, len Z, 
van Ennmalil , daarin ontlast* 

Dit water loopt ten O. voorbij Leltelbert en doorroydt , een wei- 
oig noordelyiicr de Gave. 

LETTELBERT , LcrrcitAT of LiTTEanent, zooveel als het Lotki- 
(«itT of KLEins-BinT, d. in hel fresterkwortter , prov. Grtmmgen j arr. 
en S u. W, Z, W. van Groningen , kant. en If u. Z» van Zuidhom, 
geni. en | u. N. O. van de Leek, op eenen hoogcn , boicbrïjken» 
xandigen of tandaehtigcn grond. 

De inw. vinden niee:st bun bestaan in den landbouw , veeteelt en 
visscbery op het Leekslermecr , waarvan bet glecbt« i u. ten N, W, 
ligt. Men heeft er lage landen , met bruinen bovengrood en roodoora 
vermengd j in den ondergrond vindt men meest xand , derrij en veen 
(klijn) j uit loramige lage landen baggert men xelfa turf, In 1818 
heeft men f ten behoeve dier lage landen, een watermolen gebouwd. 

DeHerv., die bier 2t$0 in getal xyn , onder welke 70 Ledematen , maken 
eene gem. uit, welke lot de klass. van Groningen j ring van Grootegasif 
behoort. Na de reduclio van dt ttad Groningen , is dexe gem< met 
Oostwold vercenigd geweest, en had alioo tot eersten Predikant Too- 
mx» Vi:«ctiiTtiis , die er in 1630 in bet begin van xijne dienst was, maar 
in 1657 overleed; terwijl deze bier stond is, in 1651 , tol eersten af- 
londerlijken Predikant voor de gem. van Lbttelbkxt beroepen Aakoidos 
Gao£noo, die er in 1672 overleed. Hot collatieregt is bier voorname- 
l(jk bij hel huis van Nicnoort. Hoevicl te Ënumatil geeue kerk is , 
hebben nogtans de ingezetenen aldaar , om dat xy het grootste ge- 
deelte dexer gemeente uitmaken , wel eens pogingen aangewend , om 
den Predikant , die er werd beroepen , ook onder de verpligling la 
hrenffco van er ten minsten io den xoraer te prediken. Doch dit ii 
vruchteloos afgeloopcn, hoewel een of ander der Predikanten xulks nu 
eo dan wel eens vrijwillig in da school aldaar, tot genoegen der inge» 
sctenen, gedaan heeft. De kerk is een btjxonder klein oud gebouw, 
londer orgel , en mei een klein koepeltorentje voorsien. 

Men beeft in dit d. ecne schooL — Voorheen stond hier een bn rg , 
Valburg of Valkenburg genaamd , welke echter sedert eenrgen 
tijd gesloopt is. 

LETTEIVBÜRG, landg. in Staats-V laandeten , 'm auhter- Amhacki , 
prov. Zeeland, arr. Goet , kant. en dislr* fluUtf gem. llanUnifse. 

Dit eigendom, ruim 1 u. N. van Hulst ^eïe^en , is groot 34 bund, 
75 V, r. 68 V. ell., en wordt betelen en bewoond door den Heer 
Jddocps SrncEAST. 

LEïTE-OÜRT , voorm. burg in bet Wenterkwartier, prov. Gronin- 
yen, arr. en 2 u, W. Z. W. van Groningen f kant. en U u. Z. van 
Zuidhom f gem, en i u. N. O. van de teek, naby LeUeUhfrt f waar- 
toe het behoort. 

In bet jaar 1636 en waarscLynlyk vroeger on later, Itchoordc dexc 
bnrg aan Jonkheer AtacBv Wuruisce , die als hel laaLsle maunoiyk 



L fi U. ^1 

oir iH iQB gc i U chi, op VOTgoMUOf , by ILudsresolutic van 11 Oc- 
lokr 1C78, in Groniof» wcnl bcynifni , met dit plMtigheia, dat 
«^ Mpea TÓ6r de kist werd gedngta en ia het grafnedergelegd. 
B|| «at jwca laof Borgcaaotcr vao Grooiagco geveest. Dete burg 
is liter yeaioopU 

LETTER, d. io Oost-lndii, op het StmdateU eO. 7«m, reud.5W- 
aflTBSf , TOOT do m. do Kaliloetoei. 

Dü d. vao in kei jaar 1838, door de moiteliogeo versterkt, «dko 
in Ai^artna van dai jaar, door deo Retideiii vao Samaraog werdeo aan- 
geta rt tn van daar verdrevca. 

LSmSGEEEGT, gem. in hei JfêdertwarÜtr ^ prev. üinchi. Zit 




USrnilGA. , vroeger Livsoa gebectcn , voorm. atata , prov. Fneo- 
Imi, kw. Ocê ie rg w , griet. Lt tm w urétrm É ie ti , arr., kaot. eo 1 a. N. 
van Xeeanardfn , i ■• W. vao Briiium , waartoe ly behoordo. 

Zy wn» aenoeBid aaar de bierby gelegene Lcttiogasyi. In bet jaar 
1641 wera aldaar geboren de beroemde ▼etUogbonwkaodige Mum 
Baron vao Ceaaoeaa , die deo 17 Maart 1704 overleed. 

Ter plaaiac, waar ly geslaan beeft, siei men thans iweo arbeidert- 
«onuigen , mei ovcrfaiyfiieU« van grachten. De daartoe behoord hdb- 
bende gronden worden thans in eigendom beieten door onderscheidene 
kleine ewenafca nii den omtrek. 

LETTlTI^UiL, voorm. syi of sluU, prov. FritUU, kw. Oei- 
t e r a m , griei. XeamanbradSrf/, | a. W. van firiUum. 

Door dcw ihui viel dó Sücozermeer , uit de Be kooiende , weleer 
in de MiÜdelaas. Hare plaaU en ligging u nog dnideiyk genoeg aan 
ie wysen, en kenbaar aon een voor dien oord s^r laag en verre bo- 
neden bet maaiveld liggend land , hetwelk door een watermolentja 
droof geboodcD wordt , en misschien de aloude kom of alniikou, 
aaawlfsft. 

LETZSBUBG of Luaaaoe, naam, welken de Luiemburger» wal 
eens aan hun land geven. Zie Loiuioao. 

LETZERT (D£), beiy in de heerl. Menek, grooih. Luremhmry, naby 
het vl. Metwek. — Hy is seer steil en op den top met bosch overdekt. 

LEUDELINGEN of LuaiLnen, in het Fr. Liobilasm, d. in een 
algesonderd deel der heerl. Meysemburg, grooih. Luxemburg, arr. en 
l^u. Z. W. van Luxemburg, kant. en U "• N. N. W. van Bettem" 
hurg, gem. en | u. O. vao Reckmgen, aan de noordsyde van den 
vree van Lnicmborg naar Esch-aan-de-Aliette. 

Mei omringende oord is seer hoog geleg«n , xoodat een aantal beken 
van bier naar alle hemeUtrcken nedervloeit. Men telt er 300 inw», 
byoa allen landbonwert en veehoeders. 

De iow., die aUen R. K. xijn, maken eene par. uit, wolko toihafc 
vic. geo. van hugemJburg , dek. van BetUmburg, behoort endoor oenen 
Pastoor bediead wordt. 

LEÜKEBT, neb. in het voorm. prins-bisdom Luik, in het graals. 
Horae, prov. Limkurg, distr., arr. en 4 u. W. van RÓerwMndt, kant., 
gem. en | o. N. O. van Weert; met 98 h. en 520 inw. 

LEUKER (HET) , buil. in de heerl. Boxmeer, prov. Ifoord-Brukaad, 
ur. en O u. O. ten Z. van 's Ueriogenboick , kant. en 4 u. O. Z. O. van 
Grwn, gem. en tt mm. Z. W. van Boxmeer, 

^ buit. beslaat eene oppervlakte van 4 bond. 10 v. r. tt v. ell., 
en wordt thans in eigendom beseten en bewoond door Mevrouw de 
wed. KaïscaiTai var Hav». 



iïOü 



LB0, 



LEUNEN, é. in Oftper-Geldcf ^ prov. Limbutvff di»lr. arr. en 6 o. 
N. Un W. van Itoermo^nd* j kaïil, ca 1 ti, N, W* van Horst j gein« 
i'n ^ tl. Z, van Fenmy, Men telt er !^ b. en 3Ö0 iow. 

lic inw., die bier allen R. K. tlju « hcl>beQ er cene kapel , welkt^i 
tot de par, van Venraxj buboorl , cii door cenen eigen Kapellaan be- 
diend irordt. 

LEUR , meestal db Leob , d. in de bar. van Breda , proT. Noord' 
Brahandf Fitrde dislr,, arr. en 2u, W. van Breda f kant, en 2 u, O. var^ 
Ofdenboich, gem. Ettcn-m-L^ur, { u. N. O. van Ellen, aan de Lüiirscbe- 
vaart , die er eenc baven maakt, waardoor er veel banik'l m jjranen , 
Hjs cm. Indreven ^«rdl. Men telt er in de kom v«r bet dorp lÜ&b. 
en ItOO inw., en met de daartoe kerkelijk behoorende geh. Baai en 
Alteiakeii^ alümcde gedeelten van de Vaartkunt en Breuibcr|;, 
Si42 h. en 17tS0 inw., die meest bun bc«itaan vinden in den bandel 
en lanübouMr ; ook «yn er cene «teen- en pannen- en «ene poUebakkcrij , 
ahmcde drie hrottwerijen , die *eer goed wit bier leveren en cenc icmiI- 
liedery. 

De Uerv., die hier 200 in gelal xiin , ondi^ welke 80 I^tHlcrnateo , 
maken eenc ^eiu. nil, tvclke tok de klasi. en ring van Bredu beboort. 
De corslCf die iu deie gem. bet leeraarambt beef^ ^vaargenuinen , is 
geweeH t^oAtmitAtra PowHünANOs tan Scoaceh, die in bet jaar löH ber* 
vraarts kwam en in bet jaar 1654 overleed. Itet beroep i!^ eenc koninklijke 
collatie, Dt kerk , die vóór de Refornialic ecne kapet<^as , lAord in 
bet jaar 1!2S4 ter eere \an de II. Maayd M^nu (restiebt en beboorde 
vroffer onder de parocbie \an EUetu Tn bet jaar 1714 i» zij lecr 
sierlijk herbouwd en «iel een fraai torentje en orgel voonien. 

De R. K., van welke men er lli'iO nanlreft , onder welke 1040 Com- 
munikanlen , luakcu cene par. uit , welke tot bet npo^t. vie. en dek. van 
Breda behoort en door eenen Pastoor en cenen Kapellaan bedieitd 
wordt. De kerk, aan den IL Fainascim var Salu toege\«ijd , wa> 
vrOegvr eenc kapel, die tol de par. van Etien beboorde, maar werd, 
ia bet jaar 1787 ^ lot eene parocbiekerk verbeven. Het ifr een fraat 
gebouw , luct eenen kleinen toren en van een urgrcl vooralen. 

Men beeft bier eene ftcbool, welke |remiddetd door eene (vclal van 
Ito feerliujjen b<-zocbt wordt. -^ De kermis valt tti den tweeden Z«n- 
dott in October. 

Ltüti. 'm de geboorteplaats van de Nederdnitscbe Dichters : JonAHTic» 
Coarfcuft Boot, gedoopt den 20 JuÜj 1761, t ^ J^i")j 1834, als Pre- 
dikant bij de Uervoriuden te Arnhem „ en diens broeder Gcrardos Wil- 
BUiaa Boot, geb. 21 Mei 1765, f <lcn O Öeptcniber 185S , aU Rector 
der Latyujcbc school te Gorïncbem, 

Yolgeus somniigen , zou ook de beroemde turftcbipper Aoruaii J*ri<* 
KNMI taH Bkacbji, die zoo krachtdadig medewerkte om Breda in 1tt0O 
ie vcrrasien , te Leur geboren lijn ; Kcker gaal bet , dat hij aldaar met 
der woon gevestigd gexieest h. Baleu , dic hem , in ïijae beschrijving 
van Dordrecht , Aobuan Joosxe^i vak Bgiigïii noemt , legt , dal hij ge- 
huwd was, met JAüjvcKEfr KosTBaxAWs Jacosji dochter ^ nit de brouwerij-^ 
van den Moriaan te Breda en gedurende bet beleg van Oliënde 1601 — 
1605, te Dordrecht, alwaar hij burger en ïngezeteni was, wonende iu 
den Wijnberg, over de Pelsorbrug en aldaar aan de pest overleed (1). 

In btt jaar 162^ deed de Cr.iaf vaw IJi^BORfi Ondcrbcvelhcbber der 
Spaiyaaidcn , bij bet beleg van Dreda , onder dit dorp, niet verre van 



(1) Uk BiLO, DaehTiit(Hg mh VQrdrteht, bl M«. 



L£U. 9ü3 

«ie Mttk , w i ■ chMt opweqwD , ten einde de ooa¥ooijcD Daar het 
bartli^iiiffr woca te wilifer daorlo|i te beionmi. 

liCl, kceriL in bei M mmd i m u cAem Mmmê-m^fFaai, pror. GeUtr^ 
lami, k«., dittr. ca err. ifmcfni, kaoL ^«fAn , gem. J^mwAoms; 
paindc II. aan de beerl. UerneD , O. aan Wyehea, Z. aao Niftrik, 
ft. aan Baicnbnry. 

Deae hccrl. bevai Iwt d. Leor en eenige Tcntreoïd liegende bui- 
«■; bcsbai, eigene bei kadaeter, eeae oppenrlakte vm 8977 bund., 
aDe» WlartfaMrUnd; telt 40 b. en 8tf0 inw., die meeit bun beitaan 



Jk Jkrr., dia er 10 w gelal sijn , Lebeoren tei d ^ 
y y eim-f B " Xewr, welke ook te Leur cene kerk heeft. Van bet jaar 
lm tat 10SS beeft bet eenea eigen Predikant gehad io Jacobbb 
ain , die ar in 1697 kwam ea in 1628 naar Altforst en Ap- 
wcetrak. Yaa 16i8 tei 1737 is het bediend door de Prcdi. 



MÜern 
iaaten 



laten wan Batanbaig en Wyebcm , mei welke laaUle plaaU hei ia 
1737 is wcrccntgd, gelijk bet nog is. 

De R. ft., die nen er 900 aantreft, worden tot de tUt. van Utmem- 
<»-Levr , gerekend. 

Men beeft er eene aebool, welke gemiddeld door een getal van 
ftO kei^gBB beaocbi wordi. 

Deae beierL, wdke , weleer tot de bannerQ van Baigmburg beboo- 
rcnde, daarvaa dgeiplitst en door btt Uoia van BaonaoasT verkoebi 
is , was alodiaal , en de Heer oefende er bet booge en lage regta- 
ffdiiad erer nii. la bet begin deser eeuw behoorde sy aan de kin- 
deren van Cmnmatf Hsiibbik Wiuu Eaitr var BALvian ; tbaiit woidl 
z(f in cifcndom bexeten door den Heer C. W. J. A. tai fiiLVUBy 
woonacbüg Ie Lenr. 

Hat d. LmOL ligi ^ n. Z. W. van Nymegcn, f u. W. ten N. 
vaa^ycbea. Seo telt er, in de kom van bet d., 19 b. en 79 inw. 

Oe kark is door Hnmun vai Viiiniae, Aartsbisacbop van Keulen , 
der abdy Camp , in 1311 ingdyrd , en volgens eeneo brief van den 
Aartsbisscbnp WnUB, in 13)K) gegeven, moetteu de Monnikken van 
Camp dt pastory aldaar bedienen. Het is een oud gebouw, met eeneii 
spitsen torea , doch nader orgel. Men vindt er een doopvont , uit cenen 
swarcn sleen vervaardigd , hetwelk eenen hoogen ouderdom moet bezitten. 

In den enatrek van Ijsva moet eene Eomeinscbe legerplaats geweesi 
z^n, USjkcaa de menigte overUyfrels der oudheid .en penningen, dia 
aldaar gevonden worden. Ook staat er in bet dorp een bloeijande li»^ 
denboom , dM «enen omtrek hoeft van tf Ned. ellen en 150 jaren oud is* 

Hei wapen deasr beerl. bestaat uit een veld van silver, met twee 
balken van adhel ^wari) en drie naast elkander en omgekeerd staandn 
kolvan , fimde de ngter* en linkerkolf over de eerste en onder door 
de iwaode bdfc ea da middelste onder door den eersten en boven over 
de iveeda halks 

LEVRKK (HET), geh. in het Xand.toN-iZm«jlem , jgrav. ifoofd^ 
Mmkntd, Btni^ distr.^ arr. en 6 n. O. Z. O. van ' 
kant. en 9 u. O, van Zeghel, gem. BoeckEL 

LBURbGHANS of bei l>oBT-Hjau»aiK , van ouds HeiBBicus ,...,,...^, 
sterkte in da beerl. Su^nherffen, pMv. Nootd-Braband , 90 man. N. 
ten W. Tan SlaeabergoB. 

Het is «en gebMtiennocrd fort van eene vy f hoekige gtdaaoie , mei 
aaidea wal en nnite graebt, zonder ravelijaen. Hei h geheel door 
cenen dijk omringd cu gelegen aan de uitwatcring van bet Bergsebe 



904 



LKU. 



^iölcr in du Slcctiï>crgfchc-Vliet , weïk punl l»€t verdedigt , ^aart 

licde dient Uct hoornwerk, jetcgen aan de oosU of ovcriijde 

•rst^cnneriid valer. liet i« than« in vervallen ttaat , dacb kan dt 

»Dods spoctJijTf hersteld en van vcol gpewigt lija, tol verdedigiog^ dcp" 

' tar tr stellen uatcrlinlcn. 
LKÜRSCIIE-VAART (DE) , walerlje in de bar. van Breda , prov. 

foord-Brahand, waamdiijnlijk hel; zclfds als bet MoEawtTca , dat men 
l>y oude Schrijver* vermeld rindt. Het ontsprinjrt in de hddc bij Vo- 
renseinde , stroomt vervolgens in eenc ooordelijke ri(;ltn|r \nt^l*^ dan Ilïl 
naar Leur ^ waar het tot eene haven dient , en werpt lich veriolgcnf , 
in de zelfde strekking voorlloopendc , by het Zwartenbcrg«chc-veer in 
de Mark. ^m 

LEUSBROKX ol Ltc&DEfiimoet , tbaof ook wel HiEirw-LEotaEfr ge^^f 
noenid , d. in Etmtand^ pror. Utrecht , arr., kant. en 1 ii. X. O. van 
Amen foor t ^ gcm. en 1 u. van Leutdtnf aan den ttraalwcf; van 
Amersfoort naar Arnhem. Det ii «eo fraai, maar klein dorp, me^H 
47 h. en 190 iuw. 3H 

Jn dit d. Ktaal thans de Hcrv. kerk van de gem. T^e^isdcn , welke in 
de jaren 1827 en 18:^8 aldaar gebouwd h^ in plaats van die, welke^ 
vroeger in het d. Leusden zelf stond , waartoe incn door liefdegaven vaii^H 
Uijkswege en onderscheidene gudsdiensLvriendcn krachtdadig is gchot<^^^ 
jMen. Het i» een fraai ijebouw , met eencn kleinen toren , doch zon- 
der orgel, waaraan den 99 Juiilj 1827 de eerste steen gclc|jd werd 
floor den Heer F, oe Beaüfodt , in n^iam van dcR Heer Karon v^a 
HAaDmaocE , Heer ran Lokhorst , die wegens ongesteldheid afwcug' 
was. P. J. Lain , oudste Predikant te Amersfoort, hield bij die (jele^ 
ffenheid eene doelmatig aanspraak aan de talryk vcrgadcrdo schaar, 
eiï droeg biddende het ondernomen werk aan den Ee(;eu van God op* 

LEUSDEN, gem. inEemlandj prov. Utrecht^ arr* en kant. Amtrt" 
foort; palende N. W. aan de gem. Amersfoort ^ N. aan Amcrsfooif en 
Stoutenburg , O. aan de Geldersche g<^ni. Barneveld , Z. aan de gcm. 
Woodenbcrg , Z. W. aan Zeysl. 

Deze gem. bevat de heerl. Lensden en Ascbat^ alsmede, ted( 
1S32, de buure* Voskuilen van de beerl. Woudenberg^ beslaat 
voldoen s het kadaster « eene oppervlakte van 4783 bnnd., alle» bclasibai 
land. Men lelt er 241 b., bewoond door 2B0 buisgez'., uitmak^ende 
cene bevolking van 1500 inw», die meest bun bestaan vindcu in (bïo 
landbouw en veeteelt. Vroeger zoude er , volgens overlevering , ^zor- 
SDielterijen bestaan hebben. 

De Herv., welke er 670 in getol iSjn, onder welke 190 Ledematen , 
die nu't de Hervormde inijcitetcncn van Stouteuburg eene kerke- 
l'ykc gem. uitmaken , welke tot de klass. en ring van Amersfoort be- 
hoort, en te Lcusbrock eene kerk heeft, lot in het jaar 1826 
werd de dienst in deze gem. door een der Predikanten van Amersfoort 
vcrrigl. De eerste, welke na dicu tijd te Leusde:* als eigen Predikant 
het Iccraarambt bcefl waargenomen , is geweest Pjeteb CaarSTiAAH Rii- 
BJKCE, die in het joar 1829 herwaarts kwam, en in het jaar 1844 
naar KolUim vertrok. Het beroep geschiedt door deu kerkeraad. 

De R. K., van welke men 860 aantreft, onder welke 600 Commu- 
uikaulen , maken de slat. van Hameriveld uit. — Men heeft ia,, 
deze gcm. étMie school te Hamcrsveld, welke gemiddeld door cei 
getal van 140 leerlingen bezocht wordt. — > Ook tyti in deze gem. 
gtdegcD de bnitcnplaatsen Heiligenberg en de Treek en de rid- 
derho&iad Lokhorst, 



L«ü. MS 

O doe gen. betlaat oh het Mlfde ■!• dat tso de' 

lECSDEN, becrl. mEemImmé, pror. ütneki, arr.cnkant. Jmen- 
Amtf voor het grooltio godeelte gom. Lttudêm, en net de b. Don- 
leJaar, gena. W^mênAer^i palende N. aao de heerl. Baarne eo de 
fifkod TAB Anenfbort, ü. aao de beerl. HameriTeld, Aschat en 
Woolenbery , Z. aan Woudenberg ca Doorn , Z. W. en W. aan de 
WcrI. Zeyst «n Driebergen. 

Doe bcerl. bevat de d. Leasden en Leotbroek, of Nieow- 
LcQsdes, benevens de grh. Heeiveld, Uanersveld, Snorreo- 
boclca DoB keiaar. Zy beslaat, volgens bet kadaster, eene op- 
penrliite van S116 bond., alles belastbaar land ,* telt 5U6 h., bewoond 
ioar 954 baioMi., vitnakende eene bevolking vau nitni ISIOO inw.. 
«elke ram 710 Herv. en 790 R. E. 



In bet jaar 1681 bebben de Suten van Utrecht, aan Prins Wilub III, 
Stadboodcr tob dcM provincie, de vrije jagt in de Lensdensche bos- 
•chea en daaromtrent , met ntUluiüng van alle andere , afgesUan. Het 
aeUAe is gcsebied , ia bet jaar 1750, aan Wulih IV, Prins van Oranje. 
la bel laatst der vorige eeuw ii dese beerl. aan de familie Scbcltvs 
fdunwn, vrocdende thans beseten door den Heer Mr. luïc ScaiLTn, 
vroonadb\ja ta Aasersfoort. 

Het d. lawn , ook wel On-Lioson genoemd , ligt | o. Z. ten W. 
<wan Ams ii fc ai t . Ten aanaien van den juisten tyd der stiohling is niets 
met l e kei beid Is bepalen. Het is echter aeer oud, was reeds bekend 
op bet jaar di7, ca werd , eenigen tyd daarna , boeten door eenen 
'Graaf, WMCBfi genoemd , aan wien het geschonken was tot weder- 
raepens toe. Kaiu dtn Groote schonk bet, in den jare 770, met 
alle aaokicveade landen , buiien en bosschen ter wedersyden van de 
JEem , aan de St. Maartenskerk te Utrecht. In «ynen ^ftbrief wordt 
het LtsDOOA , in eenen brief van Sv. Aspbidds , den achttiende Bisschop 
van Utrecht op het jaar 1006 , Lovson , in eenen anderen van Aa- 
•aus TAS CoTK, den vijf en twintigtten Bisschop, op het jaar 1159, 
Lotsoia genoemd ; terwyi het naar lommiger gevoelen het oude Lfeaoami- 
A»-Ramwa soude syn. Volgens de bulle van desen laatsten Kerkvoogd , 
warea al de lieden vaa bet omliggende land verpligt , te Liusani hunne 
kinderen te laten doopen en hnnne Igkcn ter aarde te bestellen. Het 
is een klein , maar landelyk gelegen dorp , uit eenige weinige seer van 
elkander vcrwyderde huizen bestaande. 

De Ucfv. km, welke hier vroeger stond, was, vóór de Reformatie, 
aan den H. Ainwnos toegewyd ; ook was er destyds eene vikary van 
de H. üaafd Mabia. Dexe kerk , welke niet seer groot was , getuigde 
▼an hare oadbnd door den doifsteen , die er aan , en aan het koor , 
van den grond tot aan de glazen toe, gevonden werd. Aan de eene 
syde van de kerk stond eene kapel van gebakken steen , geiyk den 
toren , gebouw d . Om in de kerk te komen , moeit men vier trappen 
afklimmen , hetwelk eene zeldzaamheid is. Dese kerk , welke in het 

Cv IMS nog een aanzienlijk herstel had ondergaan , is meer om 
re aigelegenlidd van het middenpont der gemeenten , dan om bare 
boowvalligbeid , in 18S8 afgebroken , synde alvorens vervangen door 
eene, welke te Ltuêhroek in lOln^ gesticht was. De toren der 
onde kerk , welke van eene tameiyke hoogte en van eene spita voor- 
tien is, is echter no^ in wezen en staat roet den ringmaur van het 
kerkhof y schilderachtig tasschen het geboomte. 



L£U, 



207 



UOSBK (OüO*) , Oos-Lcotim of OvttLiossKH » vrcM'ncr rnkd limtnn 

*» btiufs. in Zalland, pro». Orertjsset, nrr. cii fi^ u. O. vaa 

> i4nt., pem. en 1^ u. O. tcfi N. «an Balftên, xian «Jtn nc» 

^imllc naar Uartleiiberg j luel 70 h. ca 430 law. ^* M^u Le^ 

rrne sriiriol. 

■ NSCHEVELD of Lsvf Ensscnsf bld , hcidevdd in Z^hml, prov. 
{jcno. en 14 O. !eo N. «an Daift^n ^ en liggt'ndc Z. va« 
Lö-w-LctïKn» IttMchuii d«l dorp en de V>dil. 
LEUSIBilLBRlNK, buur» in het (^r»aU. Zutffken, prov. Gtlderiaiid^ 
, 4N4r^ arr. en 4 u. O. t«*n Z. vnn Zutphen^ kaal. en ^ ij. Z. 
O, vwi £aeAe*i, fgtm, en 10 tuin. O. v ;ktt Jtuurto ; met 21 li. on 
t40 uiir. i 

LEirni üf Lom^ 4. in iwt tooMr. hert. CUve, Ümos pror. i;e/> 
*Jfr(tt«i^, di«tr«, arr., l^Jinl. en rnini 1^ u. O. Icn Z. van JYiJmeffêHf 
!«■». ea 12 o. O. r»n Uhhergrn, Uct i^^cTn Tan <lir dorpen, wclkr , 
Of Iwi 4i««i 7 Oclobcr t.Sir' ' . rt imclaAi, door I^ruisMti uun Ne- 
étriëni ia aigt^azn in il< iv? DulTil. 

Mem Mt er 25 h. en mitn sjumw., <]ic mrfst h«n bestaan Tindeu rn 
daa landlmiw , hebbende men er vette m cidcn en vrnclitbare kurenak- 
kên^ Of ««(ke echter o»|;etnkki«;; jaarlijk», door het itiujidaliewatcr 
wMn Omj , bvi j^Juudc wintergraan verloren gaat. 

IW 黫., da» w op S na allen lU K, xyn, onder welke 180 Com- 

4 «ikcn eenc pur. uit » w«]ko tot hel \k\ ^po»l. tor 

ildL fon Nijmegen f brhoorl, en door eenen I'.i&toor hc^ 

i* Ds kerk, aan den H. BEniGiui loegeH^d, is von stee- 

, met oenen laren en een orj^el. 

wordt {gemiddeld door een ffetal TAn 4S leerlinfai 
hnoct' ^' kennis valt in dco eersten Zoudti[; m Oclober 

LM' OLDË of LtetLicenwoLOB , geh. in hel dingspil iToof- 

dÊmmeia, pror. ^rralAe, arr^ adm, en jtidic. kant. en 4^ ti. N. N. W«. 
tsM jtm*u^ ftm. «1 1| u.. N. ten W. van R^émi oiel 10 h. en 
rui 

' Ë, Fr. naam van hel [^eh. Lm aiiiisc» ^ io de heorl* 

fi>. ' 1 Luxemburg, Zie LETELmuE». 

n > f N ' I I n • rüicBt-rotneii , pold. in den TieUrttaarrl , pror. 
«rr. iitt f kant. Gelfitnnahen * jjem. Vnren'tn'Daleni ; 
EMI d<iti Polder- l^tnnen-den-Tieud VI eg , O. aan de Ilooisla- 
^en I*oïder-van-Vuren, \V. aan het HeuLelumsche-broek, 

f e/«- 
N.0, 
▼AO ^ntAem, kant. en 4^ u. Z« O. van Aptldoom^ ^zm. en ^ u. Z, 
tan W. «as 9ruwmtn; met 73 h. co ruim 490 inw. 

flet koint foor onder die plaatsen in hel diitr. hloa f vran het 

üam^Sêmdtt welke, in hel jaar 1046, duor Kcixer IkioniK Hl 

den t^inlijj^lpri Bi^chop Viin utrecht, gej*fhonken 

ra wfJ «flder drn naam van Lovt:ii:7(. 

UtlVfiPIOJI , Leuteücb of Lovcnica k bnnrs. op de Oter-Vtluwt , 

Gtléertatui f di»lr. yelntec , kw., arr. en l£ u. Un ^. W. Tun 

Lint* eo f u. ten O. van Uardtmijk ^ jjcni. en 1 o. ten 

O. fia Mrmth, aan den postweg va» Aiiicr*foorl naar Zwolle; 

29 h. en 16ït inw. — Men heeft bier eene Hchool, die gemiddeld 

' -Tliojjcn liexochi wordt, 

VL\ V of Lovtiictt , landg. op de Orer-Fef«ire, 

"* - , «„. f'eUttf , kW'i orr. en 8| u. N. W vno 



LttJ^ttldtElDI, LeovM, Lkuvciii;* of LovEftiut, jyeh. op den 
tntm , fvot. QfUUrUnd^ «lislr. FelaiK, kw,, arr, en 4 u, K. 



. LEÜ. 
^llob , i^O. «II i IL» tfla O. raa fftMrderwijk , gem. ea i u. icn 

Bil iHHfe. MiImI Ptte oppervidkto van 1826 bund. 84 v. r. 40 ▼» «II., 
IB wmèt tan» ia dfUMlom b«aeteo door den Ueer S. J. Sihobebo, 
^"JL^ Zwotk. 

LSCTsNOflEElftSEK of Leütshoibscie-ibu , beek op de FeUwe , 
Mf. €Mn4mmd Zie üuBDUfUK. 

LEtTYEüOlSCftETELDEN of Lrcvshc^hebtcldvr , beidcfcld op de 
fit CWr-^*r/«irr, proT. Gtideriand , distr. Veluire^ kw, en orr, Jijw» 
Ath . kapt, Hunirrtrijkf ^m. £rmelOf io de Imurs, Lt-Mrenoi». 

LKUT% £BK (DE) oLpi Lseowebk, poel ta het mirk^. van Ber^en- 
(tm-Zwm f proT. NvoM'Broimnd, gem. ff^ouw , ^ a, Z. len W, taq 
Herrie. — Bij diie po«l ligt eeifb boerderij voa denieifdeu tiaam. Zie 
bet tolffende art. ' ^ 

LEL WERK (DE) of os ^ecctwebk , voorhecii pb Goot, eene boer* 
derij ia bel loarkgr. van Bergen-op^Zoom ^ pror* Pfoord-Brahand, 
yUtdt dij^tr., arr. en 6^ u, W. vau Breda ^ kant. en 1 u. O. van 
Bet^A-nf-Zo^m j geni. en \ a. W. van ff'ouWf ^ u. Z* ten W, van 
Heerlt f waartoe lij bekoort • 

ÜCM boerderij toudc vroejjer , vol^jens Bujitidt (t) » de woonplaatê 
der voorouders van den beroemden Admiraal Mjcriel ADRiiAnsz« &■ 
Bomt gewecii lijn ^ een ondcrc schrijver (2) gaat nog verder en 
«egt, dat de geicgdc boerderij de geboorieplaals is van dien grootca 
meebeld i daarbij bewerende , dat VÏissingen ten onregte daarvoor ge- 
Kouden wordt; terwijl de overlevering wil, dat bij een gedeelte van 
sijne kiodsche jaren io dezen otutrek beeft duorgfbragt, welk laaUte 
gevoelen xi;er goed met betgeen Braadt zegt is overeen te brengen. 
Ook tigt { u. van daar , meer nabij do stad , nog een landgoed en 
huil, nuytersboove gebcetcn. Zie dat -ivoord, 

LEViEFANÜM ^ oitdc standplaats der Honierrien , welke op de kaart 
▼an PcvTinoBA voorkomt. Men i» het niet eens over de juiste ligging 
dexer plaats. Cluvkbius (3) zoekt die te Leeutcen^ aan de Waal; 
Atri» {i) in de omstreken van Wijk-hij-Duurttedt , bel zelfde als* 
Batuvodurum, Vw Loos (l>) houdt er f^ianert voor j d'Abitillb (6) plaats! 
bjur te Lttendaalj bij Atneron^en; Wiluclsi (7) stelt ze t* Buren; 
Rbuve?!» (8) te ff't'jk-bij'Dimrslede en RtciiAaD (9) bij Zeist. 

LEVANT (DE NIEUWE-), koffijptant. in jyederlands-Guiana, kol. 
Sutiname , aan de Cottica , ter reglcrzijdc in bet afvaren ; palende 
bovenwaarU aan den mond der Paramarteakreek , benedenwaarts aan 
de kolTïjplanl. TA venture ; lÜDO akk. groot, met 112 slaven. De 
legers noemen haar LiVAniTi. 

LËVËL , buurs. in bet graafs. Zutphen , prov. Gelderland* Zie 
Liivuu. 



Hh tnm m Btéri/rfn van 4tn H§rr MJCKttt. Dl BrmH , M. t. 

J> VéVmB . ttUiotn Ahrvgé» d« b Kt^ ik ivfftn-op-Joom , fit- **4- 

Gmtmvnm amU^ua. L tt. lOtt , Lib. lil, 

ftol^im Gtrm, Uf. iiMf. ISIT, p. 87. 

éinét thti. l/ut. 'i llagt iUk , p, tTA, 

JfotttM d0 VAtmmmt Gaui#. P^ji» ITao, f. til, 

CmNatiu und êHm0 Btv^kttit^ W»im. IttS. 

BlQliwf ti^i/t «ADtMkCBiüffM t 0Ébrutltt iaat Óa U«er LMtmttii tl ^<«m «vrk . 






ltS4. 



L B T. jgfQ 

UFEUNGEIf 9 L.««vv&nMEi of Lstpfiumih , ia bet Fr. Levu^m rf 
LmKiaci, geh. to d« heerl. Gminek, grooCk. LmnmÊèmrf, 9rr, m 
5 g.1. W. vui JL wji*— *Mfy , kant. en S u. N . taa W. van Stemfmi, 
|m n i o. N. O. van Oktr-PmOem. 

WnSiDAAl* , Yoorm. adell. h. in bet Owil— i<i<r der prov. 
^intkf arr. «n S. o. £• Z. O. van A m t nf mi^ kant., gem. cn| ■. 
O.Tan Akflae» , ajui den voel van den HeJmrnhe r g . 

\i\ Ml, b. werd ▼roeger Lbvbaai of LnnAu , nof vrocfer laan 
o( Uu loioeind , wordende bet land daaromtrent nog bet Laar- 




eÏDd irbeeten , en in vóór ongeveer vyf en twintig jaren geiloopt gever- 
dcfi. Het wnn het stamhois van bet addl. geuMbt van Liit»AA& of 
Lmuii. De daartoe behoord bobbende gronden , betbande 
penrbktc vna ongeveer 50 bund., vofden tbant in 
éMT den Heer Baron vja KsomfoeBTr , te Ebenen. 

LEVEBPOSL of LaimrooL , koffijpUint. in 
SmMoie, aan de GoMiiea , ter regtenmde in bet 
bovenvaarts aan de fcoffijplant. Cbanotteabofg , beaedcnvaarta'aan de 
TcH. pUnt. de Oode-Befienkorf; 940 akk. groot, aiet V7 tlaren. De 
Sesen aocnien baar Lavai. 

Le^ K (DE) of Wat-Li«a, rir. ia Oott-ludii, landv. ^nfo», op bet 
■obdadtt «51. Cei ani , aan de noordknst van Irrool-CmMi , met eeaea 
noordvcndSfkcn leep in den jértktpel-wan-Si.'Lmsmnu nitloopende. 

LlWAl , lands.m Ooit^IwÜS, op bet Smmdatchê eil. Bvrmeo, rand. 
Ponlwank. 
LET (DB), m. in de Meijerijwan 'j Heriogenhotek, Zie Ln (Di) (1). 
LET (DB) of n Lat, baai in OoU-Imüg, retid. ^«6en, op bet 
MolukMkt eil. ^nd o tna , op fftitot, aan de Westkutt. 

LKIDBJf, arr., prov. ZmU-UoUand; palende N. aan bet Noofd- 
boUandfcke arr. Haanwn , aan bet Haar lemmer-meer en aan bet Noord- 
boUandtcbe arr. Amtterdam , O. aan het Utrecbtscbe arr. Utrecbt, 
Z. aan de arr. Eotterdam en *s Gravenbage , W. aan de Noordxee. 
Dit arr. bevat de kant. Leyden , Noordv^k, Woabrugge, 
Alpben en Woerden, en bolaat , volgens het kadaster, eene op- 
pmbkte van 64,870band. 64 v. r. ISl v. elt. en daaronder 57,994 bund. 
87 V. r. 43 V. ell. belastbaren grond. Men telt er 15,533 h., bevoood 
door 19,366 bnisges., oitmakeDde eene bevolking van nrim 92,500 inv., 
die meest bon bertaan vinden in de melkery en bet kaasroaken. 

LET DEN , kant., prov. Zuid- Holland, arr. Leydê»; palende W. en 
N. aan bet kant. Noordwyk, O. aan bet kant. Woobrngge, Z. aan 
bet kant. Voorborg. 

Dit kant. bevat de gem. Leyden, Leyderdorp, Soetervoade 
ca Voorschoten, en beslaat, volgens het kadaster, eene oppervlakte 
van 6349 bond. 73 v. r. 36 v. ell., vaaronder 6148 bund. 19 v. r. 
59 ▼. ell. belastbaren grond. M^n telt er 7148 b., bewoond door 
8977 bnisges., oitmakende eene bevolking van 42,850 inv., die meert 
hon bestaan vinden in bet fabrykwesen , de melkery en het kaasmakca. 
LEYDEN, klêiê., prov. Zuid-Hollamd. 

Zy bestaat nit de volgende vier ringen : Leyden , Noord vQky 
Alphen en Woerden; bevat 38 gem. , met 40 kerken, velka don» 
47 Predikanten bediend vorden. Ben telt er 54,900 sielen, onder 
vrelke 21,000 




LIY. 



LEïDEH , fcrrk< Hr»g , prov. SSuitUUolhnd f klass. vüti Leyden. 
Tm twsUdt oii tic N«derduitsclic gcmccnto te Lcydcn en 
lie Wa^Uirhe f;eraceiilc Ie Leydtin; U'll vijf bciLcn, welke door 
rif Ptodikanien bediend worden» Ifcn telt cf ^!l^,dOO lielen , onder 
«rlkr 9000 LedLTnaleti. 

L^D£N, gt*m. in Rijnland ^ prov. Zuid-HolUtml ^ arr« en kant. 
JUjiia (15«. k , 3t.d., leafd,) ; palende N. W. en N. aan de {[cm. 
lVwlg«nlH;n-I*pflgec$t, O* aan Leydcrdorp, Z. en W, aan Soclerwüude. 
WÊm gtm. biTTat niets dan de st. Ledden en ccn [^etledlc bui- 
il tliw i J lïuilen de RynslHirijsche-noort , en be«laat in kaar geheel, 
lid kiidA»ler , ecnc oppcrvlaklc van 1^8 biind. 4 v. r. 91 v, elL, 
l«r 151 blind* CS v, r. 78 v. elL belaalbaar land. De builen- 
heval 9 bmid. 38 v. r. 5 'v. eïl. Behalve de vele tuinen en 
_m« \^o^dcn daarin 5t2 woonhuizen aangelrofl'cn. 
D« H. l^tTDts lijjt 5 11. H* O. van 's Graden hajjC » 5 li. Z, T.in 
8 u. Z, \V. van Amsterddm , 10 u. W. van Utreehl, 5 n. 
ï* W, Ta» Kotlcrdani , 5 «, N. van Delft* 

l>t»v sUkd 1 na Amsterdam tn omvang de grootste van het komnf^rif k , 
W4» in kei be(pn der xcstiende eeuw ook de grootste stad van Holland , 
^•l iKt jfrtal hutten betreft. Z^ bekleedde vroeger de vierde plaats 
in ém rtftg der stemmende Hoïlandscbe sleden. Eene tak van den 
tVtiJen^nyn bloeit door de stad ^ die daarcuboiXMi van de walerljeü de 
A firl en de Moi-c doorsneden \\ordt. Van bulten om de stad beeft men 
cefi mol a«inUl aauj|ename luslhoveo en tuinen, vniebtbarc moes- en 
inmaiMleft en vele der vetste weiden van de gcbecle provincie. Om 
IlTimoi, iuionderheid bij Koudekerk en Alpben , wordt de beste boter van 
KfderUnd ^Tcnia;ikl ; met uilzonilering van ceni^e si reken in Delüand , 
raMTiMnieHjk b|j bet dorp het Wond , welke Delflschc boter daarom 
••k de kostbaarste »*, {gelijk de marktpryzen steeds aanwyien. De 
■ der liC^dselie boter is de wereld door vermaard , en t^ wordt 
Vi4cii in smaak boven alle andere lioter geschat. Lbtd£h was 
VfMgtr vnn de Willepoort lot de Zyd|rracbt met muren en torens 
Wvtrtvd; dcïe iljn in de lantsle dertig ja'"C*» jjcbccl ontruimd en 
«!• nrorn wallen beplant. Alleen EJ^jn van de torens ^ aan de oosU 
i|)4« écr Koepoort, nog twee in stand (fcblcvcn , Bourg'onjc en 
Oosten r^k i^-noemd , welke tot kruidtorcns dienen. Aan den hoek 
Mu Iwrt Ciüljjex^aler en adn den uitloop der Ccncbroedersgracht liJn no^ 
«W «terblyfselen der oude torens te tien. Voorts is de stad tnct der* 
Mfdeu bohverkcu versterkt geweest. Vijf van dcic bolwerken 
L() ' ' V ïiafpiaatsen aangctcjjd ^ een is afgegraven en met deo 
I lerecnfgd; drie lijn scdort 1851 loede afgegraven en, 
mei ne iic^ciisgelegenc vcstwallcn vereeoïgd, lot eene aangename pa- 
Kliek« wandeling aangelegd , welke in 1842 voltooid was ; de overige 
vier B^n bcsct met moLcos en fabrijkgebotiwen. Zij hoeft Eevcji 

pscke- 
oge- 
w«erds-poort ten O.; de Roepoort ten Z.; de Wittepoort 
Ml de Horscb poort ten W., en nog ecnc kleine poort, alleen 
i«or votlgan^^ers dienende , het Hecrenpoortje gebectco , dat ten 
W., Uuidicfi de Mère- en Zyipoorten, op den Singel uitkomt. De 
Bl««tt«epoort, die binnen de stad stond, is in bet jaar 1754 afgc- 
Wokeu ea gvhocl ontruimd. De klokken iIJti , in bet volgende jaar^ 
Ml èw laren van de Wiitepoort ovcrgebragt \ terwijl ook do afbraak 
^«n da Blaauwcpoort aan den opbouw van de Wiitepoort gebruikt is. 



t 



pA«rl6n, elk om liet fraaist gebouwd, namelijk: de Bynsbar^s 
p<»»rt en de Marepoort ten N,; de Zytpoert en de He 



LËT. 211 

BuTfi de niiljnsbargicha-poort is de kamer der leckcn-aLademic Argae- 
siZi maturae. fioven de Zyipoort «crd Troej^er de oude nedcrijker- 
kaoer, laler eene School voor arme kiiiden-n ^rfaoiiden j 
tkaas dient dit lokaal tot bering Tan stadsgocdrren. Aan de Wit- 
tepoort lün noj; de overblijfielcn te sicn van de poorl , «elke hier 
Tóór ruim 4CX) jarco heeft gettaaD. De tUd«singelt zyo, ter «rdenijdea, 
met hoog geboomte brplaot co loopen de geheclc stad rond, behalve 
dal lij, tusichen do Horscli- en Willrpoorten , ^an den Rijn doonne- 
dcn «orden. 

De samen , vaarooder dit gehucht , buurt , durp of stad (Lnau) , 
in oodcrscbeidcnc ^r^ole stukken (handTciten , privilegiën en dergely- 
kcB) roorkomt, en die stellig op die xelfde plaats doelen, syn Telen. 
Dat LtTBE^ T«n onds hvsmam en bij uilheenische schrijvrrs LzQDmtu 
ra LcMDcsoa gebeeten hoeft , wonlt door Tclen geloofd ; ofschoon 
sommigen oordeelen , dat Ijccanca meer vestnaarts gelegen heeft en 
de naam Tan Loosduiutm daarvan nog is OTergebleven. Over den 
oorsprong des naams is men het selfs in het algemeen niet eens. 
Ecoi^ laden hem af Tan Lw^, dat, in het oud Keltisch, eene 
rave ton bcteekenen , en tan het «oord Dim , duin of berg ; loo- 
dal liMKB sooTcd als BaTcnsberg sou te scggcn iljn ; doch men kan 
niet aanvmen , «at Liian , meer dan ecnige andere stad , met da 
raTen beeti tedoen geliad. Anderen leiden den naam der stad af Tan 
het Keltisch Lng of het Friesch Loeg, bcteckenvndu eeiiige huiicn , 
bij oene gememc kerk samengcrocgd. Omtrent het «oord Duh , 
volgen tij de Toorgesteldc betcekenis , en IjCfiDD^ra is bij hen zooTeei 
al» eene Loeg of buurt en kerk aan het duin. Wederom i^jn er , dia 
hier om LuemSf een woud, en wel aan liet verdicht Wond looder 
Genade denken. Onder de menigvuldige naamredenen, die «y niet 
oorhaar achten allen op te noemen , «ordt ook door ecnigen opgvgricn, 
dat Lmgdum loo Teel legt als LoiK-nnv, «elke naam der stad zuii 
/jfgereu syn, omdat sy van de duinen U-lokcn uf heslulcu «crd. 
De naam Tan Lcia-Du» kon , volgens hen , door dun tyd , iccr «cl in 
LDCBim en Limos en cindciyk in Letdeü veranderd lyii. In de jaar- 
hoeken der abdy Tan Fulda leest men van een Lisdcit, «aar«oor 
sommigen Lmddm willen gelezen hebben , en alzou dien naaui op 
de stad Liibui toepassen. Het gevovlen van anderen, dat du naam 
licvvca Tan het riviertje Je Letdcy somtijds Litde of Leide genoemd, 
afkomstig is — waarTan een gedeelte nog den ouden naam buiten de 
stad, aan de Kwaak, Ioopi:nd«! voorby Warmond, in het Ficydsclie- 
Meer , hehonden heeft , duch het kleinste gedet^lte , hetwelk door de 
stad loopt, thans de Hare heet — scbynt wel de meeste waarschyn- 
lijkbcïd te hebhen, daar in de undstc Ncdcriandsche charters de naam 
van IjKtoes Lmai gespeld «ordt ; hoogst «aarscliijnlijk dus iirsD am 
DB LsEDi, vroeger Ter-Leitib. Omtrent het iniddcn der twaalide 
eeuw ïs er een HBiioi.T vaji Leitieh, onder de schildboortigu mannen , 
bekend geweest, die men voor cenen Toorvader der adcllykc lleerea 
van Lbtdiw hondt. De naam van Lucddxh is eerst in veel later tyd 
aan deie plaats gegeven ; zoodat . in de dertiende eeuw , die stad in 
de Latynsche brieven van Koning Wiusn II , Graaf van Ilollamd, 
nog niet onder dezen naam , maar met dien van Lstoeii, voorkomt. 

liZiDBi «ordt met regt voor eene der ondste llollandsche sleden 
gebonden, en zoude de oudste zyn , indien men met sommigen stelt, 
dat sy al omtrent het jaar 70 van de gemecne tydrckening , iu wezen 
en ccD biirgt der Romeinen geweest zy. Dat er van Letdbü, bj 



«ii 



L E Y. 



PtotciAKos , onder éta naam van LooofiDsijioti , iu liet reisboek ir.iii 
AsTONiiio& t'ti in <lc reiskaart van PEDTiiiiicn , onder ilen naam vati 
liticoimoji , gcwaajjtl wordt, wordt doür soramigc [jclüüfd , door andere 
Ifclvist. In *^no. lij«l van de gocdcn'n der Ulrechlsche kerk , omtrent 
Ijct jaar 8(>0 üinjcmaakl, en de goederen vermeldende, welke die kerk 
reeds ÏKiAi vuur Ooilbald, den Iwaairden Bisschop van Utrecfat, Mrordl 
van een ccr»lc , een tweede en een derde Lbitaeh gesproken. In hel 
ecr»tr ï^kttafiii , dal is bet deel ten Noorden van den Eijn , besat xij 
twee inansen i in het tweede deel, dat h bezuiden den Rijn, üénc » 
en in het derde, dat i» lusschen de beide Rijnen, ook i>cnc nianse, 
hetwelk met de latere geschiedenis overeenkomt. Soininigen echter 
willen , dat vciie dezer drie L&itbeci ons Lcrot?< geweest zij en dat men 
de twee anderen in Leyderdorp en Letf muiden mort zoeken. In 
den btadart der inkomstrn van de Si- Maartenskerk vao Utrecht, van 
ÏHil jaar 800 , worden reeds de bovengemeklc vier raansen land in 
IiUTScn ijenócnid. Anderen oordcelcn, dat er de Utrechtsche Kerkvoog- 
den d»or te kennen gaven , dal xy ook goederen is drieürlet LcToen 
badden ^ loo wel ab er drieërlei LvfiDonoji in Gal)i« gevonden werden, 
Hit laatste zal eebier velen wat te ver gezoebt vuorkoiucu. In de La- 
lijnsehe Kgmonder kronyk van Wulki PaocuBATOft leest lucu^ op het 
jaar 988, van cene gifte van Graaf Abcoud, in weikeu van Lbtdeb, 
ouder den naam van villa y kctwelk too wel dorp en gchiiebL, als 
itad bcleekenen kan , gewag gemaakt wordt. Letoc;» beeft dat geraecn 
met de luee^le andere steden , dal hare eerste stichting gebeel onbekend 
18. De oudste stadspapleren zijn, Maarschijnl\jk dour ecnen val des 
torens van de St. Pieterskerk, iii welken sïj bewaard werden, in liet 
jaar 1513 te loek geraakt. Ondertussehen gt&sen sommigen , en onxes 
triAiens te regt, dat Levdeft, nadat er cene burg geslicht was, z,ijnea 
fersten aanwas verschuldigd is aan cunige kooplieden en landbouwers, 
die , lieh onder de bescherming der Burggraven begeven hebbende , 
de eerste huizen ie Letdect gcstiebl hebben. 

Men t«lt er thans , met de buitenwijk , 6500 h., bewoond door 
7859 bulsgez., uitmakende cene bevolkiug van ongeveer 39,000 inw., 
hieronder mede begrepen het garniiotin , sterk ongeveer §00 man. 

Üt; Lcydi'iiaars hebben zich , naar bet gemeen gevoelen , reeds om- 
trent den aanvang der veertiende eeuw, met den lakenhandel begon- 
nen Ic generen; ja, men vindt zelf» opgcteekend , dat reeds even na 
het jaar 1000 te Letdiü grove lakenen werden gemaakt. Nog geen 
fH;nw geleden was deze nering onder de vuornaamsle der stad te reke^ 
ncn ; of*ehoori ly , sedert het slcrk aanwassen der Engclschc » Pruis- 
sische en BelgiAchc laken weverijen , zeer is afgenomen. TreïFelijke 
keuren waren er weleer gemaakt , um dezen handel te dier stede te 
doen bloeijen ; ook woi die zoo zeer vermeerderd, dat in ééo jaar 
12,000 stukken laken, 45,000 stukken sant en grfjn , 10,000 rollen 
bauycfi , dulTels endekens, 5800 stukken rassen, 24,000 stukken 
rukjesgoed en üOO stametten gemaakt werden ; doch kort voor de zware 
belegering der jaren 1573 en 1SJ74 verliep de laken nering ten eenemaal, 
loodat, in bel jaar 1580, een tijdvak bestond, gedurende welke maar 
i^én lakengetouw binnen Letocit werkzaam was. Naderhand i» zy 
wederom opgekomen , en in bet jaar 1670 was zij op harco boogsten 
trap van bloei De weverijen «ii uuderscheideue handwerken , die 
er toebehoorden, als t vcltenblooten , wol wasschen , kammen , lutarden 
en spinnen, Ukenvollen, scheren, verwen, enz., verschaften een 
groot getal mensehen du kost. Ook werd er over Amsterdam ei*i 



LBY. i,s 

HoUadain ajuuaerkelijke buitcnbndMfae bundel in lakens eui. m* 
drerea. Vele kkeos verden naar Smima en andere plaaben van de 
Leiant gesonden, OTer welken bandel twee Directeuren, nit de voor- 
naanfte koopKedlcn , door do Rnerin^, werden aanhield. Builen 
Lcma, lot aan de Le^dcrdorp i ehe-bmy , noch aan gene tfjdt, niofft 
eene lakcnoerio^ , in hniwo, noch nit tchepen gedreven worden. B^ 
octrooi Tan de graaflgkhctd was het bewerken , bereiden enz. van 
lakens co wollen sloffen, verboden binnen 800 roeden uit de ve»len. 
Over de weverijen werden bysondcrc Gonverneurs of Optieners duor de 
Rcgeriag aancesteldt die nn en dan moeite genoeg hebben gehad , oni 
bet brDoddronkcn wó^Tolk in bedwang te houden. Ten l^jde van LtTBns 
grootsten bloei waren bier niet alleen een seer groot aantal lakeniabryken , 
maar ook tab laaien , greinen , wollen dekens , baayen , ens. Byna 
alk üederlaodsche koopvaarders waren met de voortbrengselen dier 
rabri|ken bevncbt en voerden die naar alle bekende oorden der aarde. 
De latere ongelukkige tiidsomslaodiglieden , gel||k ook de mededinging 
der naburige volken , die telfii inlandsche winkels en inwoners van 
Treemde lakens bononen te voorsien , hebben dien bloei aanmerkelyk 
doen vervallen, ite oorlog met Frankryk, van 167i, gaf de eerste 
wonde , en de opneming £r Fransche emigranten , van 1685 , beeft 
baar den doodsteek gegeven. By duisenden kwamen xU derwaarts, 
zoo ann , dat er dadelyk eene colleete moest plaats hebben , waaiby 
meer dan 18,000 guldens werden bijeen geaameld, en wat was de 
belooning? Zij voerden eenen overvloed van vreemde lakens in, en 
ontboden er iMer van elders, fraaijer opgemaakt, maar minder deugd- 
zaam dan de Leydsche, en zetleden daarvan winkels op (1). flrt 
eenen oogeloolelijken spoed namen nu , zoowel het aantal fabryken , 
ab het getal inwoners der stad af. In het jaar 180S werden door 
de Lejdsche fabryken nog slechts 1086 stukken laken geleverd. 
Fan de 80,000 inwoners, in het jaar 1670 in Ijitdbi gehuisvest, had- 
den, van de jaren 1710—1715, reeds 30,000 de stad verlaten en dit 
waren geene beboeftigen , want die bleven in de stad achter. Van 
1754 tot 1804 werden in Litdbh meer dan 540 ledig staande huizen 
afgebroken , hetwelk door de venuiodering van andere bronnen van 
botaan, zoo als onder anderen het toen verminderde getal van Stu- 
denten aan de Hoogeschool , zelfs nog sterker werd. Gehcele buurten 
en acbteriaoeken der stad verdwenen, en over het geheel had eene 
nijpende armoede de voormalige welvaart vervangen. De fabryken in 
saai, vroeger van zoo veel aanbelang , zyn geheel te niet gegaan, lo 
weinige sleden van 'ons vaderland rekent men , dat meer armen gevon- 
den worden , dan in deze plaats (2) , die slechts cenige sporen van 
Troegere welvaart meer overig heeft. Van den voorheen zoo bloeyeo- 
den ouden Enropcseben boekhandel, hier vroeger door de Offieima 
PtantnuflUfktkiifkma , door.de ELzivins , de vai dm A4*s cdi. 
pedreren, loo wel in klassieke liatyosche als in Fransche boekwerken, 
IS nog een enkel buis overig, dat door de goede werken die het levert , 
dcD ouden roem van hare firma (die van S. a J. Locitbais) staande 



bevolkios sUal Bof v» dk Fransche tlii«tdia|« af, wo»fU\ 
I, b^kass oa M aadm luihgMüo «bw fmmkm hui ftadi , 

IV. 

m m iwdt UB, een derde lieh lelven tadnhoadcaie ca en Irrd? Mwtlk «eet 



iii 



LBY. 



lioudt ; icrwyi het ibsiks ton doetc een eit[cnJuiii if van den Hvcr Mr. 
J. T. DoocL Ntmiris en in hel jaar 1848 iioodcrd scstfg^ jaren bc* 
iUmo heeft. 

UQderduscbL'n «aren io deze stad , oa de gctcgende otni^cntdinf; 
het j.iar 1813 , ^edur nieuwe bronnen \sm welvaart ^opend : de 
lemie vfcrd weder meer Eiexocht^ en de fabrijkun vau lakens, saai- 
, baayen , dulTcU cu dckcof ^ alsmede vau kalrnuLkco ^ boezcU eo 
gmneii, vooral cenc voor Cbina bestemde soori , bckeud onder den 
naam van poleniictcn , niet welke »lof vele {rrooteu van dat land kIcU 
^LlecdcQ, berleefdcti weder. Zij worden mcesL door stoomTnacbinc» in 
reiiln^ l^botidcn. Het Lcydsche fabrykwcicn hoc iccr sleed* geweldig 
fi^cdrakt , ecncruydi duor de boogie van belasliajjcn , en daaruit voort- 
|irloe\}cndc Uoo^c arbcidalooncn ; anderzijds door de overgroolc ïjivoer 
liicr te lande van vrecnidc fabriekalcn , blijft no|T sleed* pogingen doen 
l«m &fch staande lioiidcn , en licb alzoo van zijn verval op te beuren, 
raarvan onder anderen het ibans in werking zijn van 1€ sLoom- 
rcrl tuigen kan getuigen. Men heelt er nog 5 lakenfabryken ; vcr- 
sdboidenc deken-^ bani> en dufrelfabrykcn ; greiufabrijken ; wolspinnery 
[en perscry ; 1 fabryk van bebangsclpapïerj leorlooycrijen ; zeemtouwe>' 
ryea ; vellenblooterljen j 3 zcepxiedcryen ; 1 zouikcet , die in verband 
iet de gradering van zeewater te Katwijk op uitgebreide schaal werk- 
iSaani is ; 2 brouweiycn * 1 bier^azyniDaker^ ; Ü brandertjeii ; £} boek- 
[4rükkerijcii ; 3 stecttdrukkcrycn ; 1 ijzer-, koper- en oietaatuieLerU en 
ifabrijk van werktuigen; 1 fabryk van sassinelLen en zoniteblinden | 
kircrscbcidcne tras-, ritii-| mout- en korenmolens. Ook is er, &ederl 1856^ 
•ecne naarnloozc maat<;ehappij, onder de benaming van de GrofsniC' 
Mc rij, ten doel hebbende het verwerken van oud ijzer tot slaaf yzer 
het vervaardigen van schecpsankers en ander zwaar ijzerwerk gcves- 
iigd , geplaatst op een gedeelte van den afgegraven stadswal , nabij de 
"iyipoorl , gralis daartoe door de Regering afgestaan. Van de twee na 
I 1830 uit Üelgiè" naar Lbtdcis ovcrgebragtc kaloenfabrijkcn en drukke- 
r\icn is er nog cenc in wcrkzamen slaud en blijft aan een redelijk ge- 
tal handen werk vcrscbaiTcn. Wijders bestaan vele inwoners van de we- 
iLclijkschc zeer belangrijke markt, die op Zaturdag gehouden wordt; 
terwijl de landlieden , bewoners van een zcvenUgtal dorpen als dan hier 
ter markt komen, en van den graau-, boter- en kaa<>bandel , wclko 
[laaUtc vooral bier zeer belangrijk is, zijnde er, in hel jaar 1843, 
S76,270 Nederlaudscbe ponden boter en 50,461^ ponden kaas en, in 
het jaar 1844 ^ 4m,\il0 ponden boter en 42,430 ponden kaas ter waag 
gcbragL 

Hoewel de stad Letdex^ in vergelijking van hare uitgestrekt beid , 
niet sterk bevolkt is , zoude evenwel een vreemdeling des SCaturdtigt 
morgens wanen , dal hij zich in eene der volkrijkste en meest hau' 
ilcLdrijvcnde sleden bevond. Vooral op de korenbrug , de vÏ!»eh- en bo- 
tiTmarktcn en in de nabijheid van de waag, wordt men door de menigte 
landlieden , die er hunne waren te koop brcngeu , als verdrongen , 
maar omstreeks drie ure in den namiddag ts altes verdwenen en Le>* 
Dt/i lol lijnc vorige stille teruggekeerd. 

Uk kermis valt in op den Uemelvaartdag en duurt tien dagen tot 
Pinksteren. 

l>u gemeenschap met Amsterdam, Haarlem, *s Gra¥«nhage , Delft 
ca (Jliecbl , welke zoo door schuiten ab snciwrageus (dflrgcnces) en 
lu vournamelijk door den spoorweg zeer gcmakkciyk is ; bet Invali' 
dcQbuis, doorgaans boolkt met tiO personen, en vooral hel verblyf 



1» OMfCTCcr fiOd audcntflo (1) uu ^ bcroeiiiiic , iii bel jaar ltS75 
geriieète, hoog^cbool , lefcren nog il eeoige luodel cd ruordee- 
les ip. 

DbnwMyfce ann tab den Iiya. de Nieawe-Ryn gtheeien , vcUc 
oefc* luiichrn Leydcrdorp en Lmn, van deo ooordelijkeD aftcheidl, 
a xicfa binnen de stad weder daarmede vereeirigt, beeft breedc kaden,' 
velie lot boter- en fiMlunarkt dienen ; tcrwyi een veioig luer , daa 
de plaati , waar beide annen iich Tereeoiod bebbeo , de bkicni- «u 
boommirfctm jonden worden. Eenc der brogffcn over den Nieuwen- 
Ryn, de Korenbruf gebceicn , is, in bei jaar 182tf, ter wvder- 
lijde ovcrdeki geworden , tea dndc tot Korenbeurt te dienen. 

De Zet- en KivierTiscbniarkt strekt sicb , van achter bet stadbuis , 
laogs den Rijn , lot aan de vischbruf uit. Aan den waterkant heeft 
Bien eene fraaije wit naimeren fontein gesidd , door ecoeii beroeni- 
deo beeUhouwer aangenomen en in bet jaar 1692 opgerigt , die op haren 
lijd water geeft , om den Tiscb frisch te bonden en te wasschen. liet wa- 
ter wordt op den Burgt opgepompt en langs buisen , onder de biiisen 
en den Rijn door, naar de fontein geleid. Nen Iaat dese fontein 
den dag vóór den eersten Mei, alsmede alle Woensdagen en Zatur- 
dagen , springen , nitge«Midenl gedurende de ses wiiitemuianden , 
als wanneer ng gebed overdekt wordt , om haar voor bovnevo 4e 




Ra de eertte bMnring van Lpron is de stad wel sosniaal uitgelegd 
geworden. De enste vemrootiog is omtrent het jaar 1Ü94 , de twe^e 
iB 1513, de depde in 1380, de vierde in 1610, de vyfde in 1044 
en de laalüe io 1QS9 aaagévangcn. Ter gedachtenis van do derde ver- 
grooting leest men nog op twee stccneii , in den grvel van een buis 
op den Nienwen-Rijn , aan den bock van het Gangetje, ter plaatse, 
«aar vroqjer de Roodetorcn pbgt te slaan , welke vermoeddyk by 
die vergrooting is afgebroken : 

aaao aianm bordbrt t4cbvw o hmbi 

is iivate viBfiaooT oooa «odes seoir : 

•naascasia was does vest: 

■n lAlH BOODBJI TOOBEll : 
STAB BO SCBIBB IKT BEST 
aSJIGBT fiODV DAAB VOOBEB. 

l>e Stad werd vroeger verdeeU in scvcu en twintig kwartieren , bAnnen 
gebeeten, waarover door de Regering in elke bon drie of vier Ron- 
meeslers waden aangesteld. Zij waren oorspronkeigk belast met bet 
venorgen der gemeenschappcl\)ke bunrtwcrken , van straten , platen 
of wauin jpempen , bruggen enz.; cersl lalcr is bet brandwuzen daarby 
gevoegd. Tnaas bertaat hunne renigc bcinoeyiiig in het bewaren van 
eenige brandgereedscbappen. Er zyn nu twco \n iedere Iwo, en er 
bestaan aes en tviatig bonuen. Van ouds droegen zij den naam van 
Hoeioans of Hoottmans. Ieder bon bestond uit ondcrschcideBe buur- 
ten , hebbende elk ecnen Ruurtmeestcr , die op de armen der buurt 
acht gaf en toeug, dat de eensgezindheid onder de baren bewaard 
werd. Tegenwoordig is de stad verdeeld in vier en tachtia buurten , 
welke elk bestuurd worden door cencn Uuurtmceslcr , //eer sou de 
hmri genoemd i benevens twee of drie der noUbclstc ingezetenen ab 



(1) 0|r I J^MiO IS»» «am o MS rtiiiMil— » ali io d« (MfdecrtfaM t»l , «üiSrKi>ciie «n 
Nia» SB , «to- m Mf itiwaï T , gBBBwtaiiln ISi «a n|Im H0 ; «tliff 4ii fcial W4r«a «i 
» at kHM itadka ua <1d TmcUOIcaiu AUicsacn xnnliéea. 



ÈM 



LET. 



buQrl-raad. Zy xijn aangc&telci ^ len «inde de regvriug,iii xoo verre 
dit to pBs komt , bcbtilpiaiim te zijn of inlichtinjjen te {reven • icr%v^l 
desorg voor hel brandblusschen tbans aan Brandmeesters is aaalMïvoltin. 
Een der merkwaardipte gebouwen binnen de Uad Letdeev, h de 
Burgt, welke iroor bet ondste gcboüw dier stad gebonden wordt. 
De rotirpoort bestaat uit een swaar ijzeren bek , hangende aan eenc 
bardfttecncn poort en stijlen, daar twee kleine burglcD op geitcld lijo. 
In bet midden xiet men cenen kltmmenden leeuw, gcbeitctd door Eob- 
BooT Vbadülst , boodende bet swaard in den cenen en bel wapeo:»cbild 
jn den anderen klaauwj onder den leeuw leest men de namen der 
Hccren Burgemccfiters » in het jaar 16^8 regerende, aldus: 

Coii. 

Mr. WlLLKH pAATSf 

JaH PlETEBSt VAir DEB MaABSCIS , 

Mr. Abehd Wittehs , 
Rit>fEET VAii Gboenehomk. 
en cca'e fteU^praak van den Burgt, in de volgende dichtregelen 
BÜRGI PROSOPOPOEA. 
Art tgo BtUontÈ ^ hifido circvrnflTa Rkeno , 
' WainarcB fxeram gloria prima doinvt: 

Anno 1905. Ar^: invicta, fame victam nwi fama reftrttt, 

Cvm tvtam in noitm se pvtat Ada êimw; 
Anno 14l0r Poit, in vicinoi nimii imjterioga ptnaUtf 
JJolhndo coffor tvhdere colta jpgo .- 
Qtodqve olim in cives fveratj jvre estor omntf 
Cvm Ltfptlo et Grvtts nvda relicta meii .♦ 
Adao 1651. Qvft itvnc jrra sro crtn vindicet wre Senatvi^ 
Illivt arbitrio me qv&qve trado Ivbens. 
Leida t tvpervacvos atii mwreentvr konoret, 
Tit tapit f et civet, qvo twaritf emis. 
Door den Dichter JoActua Odoair, in het Nederdiiitich dut vertaald 
ZELFSpaAAK VAN DEN BÜBGT. 
Een kryghs-gebou wacr om de dubble Ryn komt stroomen 
Venlreckt' iek *t Hccrlyk goed der Stam vas Wasskraeb, 
1203. Onwinlyck j bad my niet den honger kunnen toomco, 

Die binnen myn begrip Vrou Aoa viel te swaer : 
1420. lek naderhand te trots op myne wyck-genooteu , 

ffloe&l buygen myncn neck voor Hollands Heerschappy, 
En zagh my van *t ge&agh der BurgVeo afgesiooten : 
*t Genot alleen van Uop' en Gniyt-geld liet men my : 
1651 . Na MÜ ick voor de Stad *t hoofd garen onderhaelen , 
Diens munten , met myn recht my necmen in den erm. 
Een ander geef zyn geld om sondcr vrocbt te praelen , 
Gy Leihsm koopl een Burgb, in nood een Burger -scherm. 
Door dit huk komt men op cene ruime plaats, met boog geboomte 
beict. Bier doet zich de Burgt terstond voor bet gexigt op, bestaande 
in ven rond steencn gebouw , rondom met kauleelen vooriien en ge> 
yticbt op eencn tamelijk hoogcn , voorzeker door menscbenhandcn op- 
geworpen , heuvel of hoogte. Door eene fraaijc poort « versierd met 
de wapens van de stad Lbtdeh en van Graaf WitLEJi II , Ruomsch Koning, 
ging men vroeger. Langs eencn schuinen opgang van \icr en zestig 
trappen ^ ter wedcrxijdc met hagen bezet , naar den Bargl. Deze 
lra|t|ieu zijn echter, rn 1837, weggebroken en de gcbecle helling van 
heuvel mei slingerpadco aangelegd , welke , glodijcnde , naar 



L E ï. 117 

Toen is ook de booonard , velLe vroeger den Burgt 
omringde, ia ccne iraaije JSngelsche wandeling lier- 
schapen, vaarin de Trachüiooaien aardig geKbakeerd i^n. Ter we- 
dcngiea Tan de poort njn de Tolgende venen , door den geleerden 
Pnui ScBimm gemaakt, in steen nitgckouwen : 
JD ffOSPITEM, 
w MVAuno Uaau, av^oi Aacis. 
Qwi L tf i kt y l^wnwaeyre Jreü tAi inuUdÜ9rtB$, 

Senpior mn t mU fw» non ftne laie fmit: 
MHcmm syo.* non J lèi n aw ndolemt, laim$queSee9re$; 

Vi mtfm dwilem, Urrm RuUua f*v».- 
ifer itne mi Bmfisêwm refera, net dni^ 

Pfodert wdüe aanof fni simt lesfe Jtnaif 
Seewimatx nmmeng; natmmmf fmUktnimm Ln/da 
Ifem ftterit Fülae dewmmmÜM twat. 
Anno 1065. Ff mee Ahmis ftk' fsm deeimifimt mero, 
Ne Feetigmiee «uris peiei «fonf .• 
Arx fsoanr, neneceal, éomÊeüqwmmt JUiarmna. 
Sk etie, eerem mriet, redJita Ma tAi eet, 
AAM DEN VaESMOEUNG, 
meer dm ee nf eem f der tiad en ean de» Bmr^ eam Lron : 
De S tkjwi die tan oodu heeft aen den dagh gegeven 

HBegm fu Sladt en Bureh, ilaet oock d bajten *t spoor: 
GrioelJBif ; geen bevys van Room is hier gebleven , 

Geen fcjfi-, geen bondel- Recht , noch Arend slaet hier voor« 
Cmus ila van kant , dien Ueldt der Batavieren ; 

Rep van Eacunis niet: noch Broeder van EseisT: 
Zes eeovea , oodt genoegh , laet Lrota derwacrts stieren. 
fWat baet het, sonder tovgh, al doyient jaer gequist?) 
1087. *t Gefaeoffh aen naem van Vleck en Kasteleyn Aioode , 

Die Uhaerwaerts «y verplicht, eer *t water val te dier: 
Na wort oock *t oudt gebonw door rycker kbt weeihooden : 
Soo smjt in *t eynd de Stad baer bandt-Brief in bet vier« 

J. OSBAAI. 

Boven komt men aan eene tweede poort , welke met de wapenschil- 
den van alle de Barggraveo, die door ie stad aangesteld BQn , ter weder- 
x\iden op de styien van de poort versierd is ; in het midden onder het 
wapcttsclnld der stad , door twee leeuwen gebonden , vindt met op een 
stok xwaiten mannersteen , ter gedachtenis, dit opschrift gesteld: 
jÉfeem Hmme arm Pwmdo 
FetetÜttimmm lUvitristimtm Gemtii WASSHAaiA 
HoenOmm, cvm Bwrggraeü Tüelo, om^niqee 
Jere ei mmmexo , a Prmewe Ligmaeo , Wsssmsa» 
Ihmnmo ek. XV. Kal, Mafmwmo C3.13C.LI. m jmt 
S. P, Q, Letdemit, aere CiieiiatU jMkOf tr ant lm tmm t ^ 
Hoe Imter^üme Urhie Cete, 
Geiu. Paats. 
Padii» SwAHiima. 
Jacob vah obh Bne. 

CoaX. B0IT>BV»T. 

Pmbiiee fettoCvm volveumi J. D. CID.IJC.LllL 
(d. i. Dat dit vaste slot met den grood, het seer oode erfdeel des 
donlechtigstcn stams der WASsuAaia, met den burggra&igkcu titel 
eo alle regt daaraan klevende , van den Prins van Ligne , Ueer van 



iis 



I4BT 



WASscnAin cm., op dcu 17 April des jaars 16'Jl m ci|,rciHiuiii \Mt dc| 
llaad en btt volk vap L»ur.r( , door sLids {[cld ovcrjjcbra^l is « lu'bbcir^ 
SladB-Bur(^üiiJfesU:ni ; Wittia Paats , PADbUS Swasesburg , Jacod »a5 
ivEn Bcfic , KiinnBLis Buitesivkst, bel volk wiLlcu bekend maken iii tic 
jaar omes lleercn lül>3j. 

Deze tNvccdc poorl iugclrcdcD , «iel men ccnet) dikken ringjiiiiiir^ 
TDCt eeni|]fe uisscq. Ook u bier eeiie diepe put, door welke uieu, zoo 
üf-rLijds g[cloofd werd , ouder de aarde door tot aau Katwijk-op Zee gaan 
kon. Met eencn stccneii trap komt men, van binnen, aan een e borst- 
weering langs de kanteelcu , waardoor men een fraai iiilzigt over de 
fttad en de omliggende landerijen beeft. Boven op bet plat van den 
Ocirgt bad meu ceucn kleinen doolhof, met een prieel in het midden , 
onder cenen iviareu lindeuboom , doeh ook dit is door een modern 
planliioen vervangen. Het gebouw van den Curgt beeft sommijen ee» 
nit'iiw stuk met oadc hipven omhanden toegcRcbenen* ÏIcl is waar, 
dut men de overoude luf&tcencu bier en daar voorbedaebtelijk inge- 
metseld beeft , om dus bet oude voorkomen , zoo veel nrogettjk , te 
bewareo. Uct is echter teer natuurlyk , dat men aan den Bitrgt 
tegenwoordig meer muurwerk van later dalum , dan oud mcLselwerl 
beeft ; want reeds sedert 1^00 jaren worden niet meer znlke groot 
steeuen gebakken , als die vau den eersten flurgt waren. Ecoe romp 
gelijk de tegenwoordige Burgt is , scbyni geheel oabckwaam te zija' 
geweest, om Uct beuken der blijden en andere stormtuigen ic kunnen 
vcrdnren, veel min om lot eenc woning voor de llccreu var WASSEsiAAti, 
ondiyds Burggraven van Letdeü, te kunnen vcrj^ trekken ^ hetgeen 
beiden noglans van den ouden Leydscbcn Biirgt verzekerd co geloofd 
wordt. 

Men besluit hieruit , dat de oude BurgL van eenc gchccll andere ge- 
daante moet geweest zijn, dan de tegenwoordige. Vao de stichting des 
Leydscben Bumls lieell men Qean zeker narigt. Ëenigcn houden het 
daarvoor, d.'it bij, omtrent het jaar 400 of 4o0, door zekeren Aogel- 
dïil^sucbeü Hertog t £k&ist genaamd, die, nevens Oobs, zljacn broe- 
der, na bet ulloopcn of bcmagligen van Engeland, herwaarts kwam. 
zou gtfsticbt zyn gcweeiit ; ducb de overkom«it vau llcrlog £:\gist, oi 
ten minste Jtet stiehleo van ceotiu Burgt door hem , steunt uiet dai 
op het getuigenis \an latere kronyk&cbnjvcrs. Sommigen mcenci 
ucdcr , dat M a t i I o , in de reislafcl vau 1'£uti!igeji vermeld » t( 
Sclfdcr plaatse gelegen was, alwaar men sedert den Leydschen Bnr| 
gesticht heeft, liet gevoelen vau anderen , die de Burgt voor 
gesticht der cerütc Graven , legen den aaotoop der Westfriezen gf 
bouwd, of voor ccn slot der Ilcereu va» WAssEffiAa, oude Burggrav* 
van Letde», gehouden hebben, komt ons mede niet zeer waarscbrjulijl 
voor, aangczico men uit locale waarncuilngen mccnl te uioelen opi 
icn , dal de Burgt ccnc citadel meel geweest zijn , te midden vai 
uiliicslrekle gebouwen van Romelnscbcn oorsprong. De Burggraaf wi 
vroi-ger niet meer dau een Caslellanits ^ en schijnt zich by aU« 
stroo]>crijen enz., die de Romeinen verdreven hebben , ccn groot 
over den oQilrek ie hebben aangematigd ; bij beeft altijd CatU 
ffcbecten , tot het jaar 1267 , toen voor het eerst de Borgt als 
leen van dcu Graaf werd uitgegeven en de Burggraaf wordt gcn< 
met difd titel. Vroeger wai het altijd onsc CaUetey», of de CaiUi 
af JaciAt (Ic Cüileltu» van Leythcn enz* Sommigco houden het vi 
iwijfelachtig uf het uurgg raafschap van Leideu , in zfjnca oorsprong 
l^uu vrye bccrlykhcid oi aU een Iccq des graaiscbaps vao HüUi 



l.fi^ 



:il9 



moei AiiigfiDcrki «ortlcti , oiiulal men lu oude gf^ËJirïflcn , deo liuitc 
V4D WtfittAiB locbdioorciule, hrcft {fclczen : />e Bunhjnïcfiwhop ran 
LttM» •» ^nproifit iftiHti ffhccomcn tan eenen gkvhcelen huuhjmcf 
Jaom. Bnde die ««« Vtyfuer mn «fer ^(<Kiï mn Leiokr tnd<! mh 
^Ut Mmhaehieu die tUinrtoe ftthooren (1). Docli de Buru^rflal Ijccft. 
tmnl heX refjl , om de hclfl vun de Schc^nta van Injden aan t4; sltl- 
Jrfl, Jiij de rer»lc uf tweede ycrgrooLirt^; ^jukrcgen » wnartüo de frrondco 
liicrtoor * n iij'nc eitjeue lieerlijkheilen Oegst^fcst en Lr^dcr- 

doip V il, tn aIzoo lot vtTg^ocdin^y. Üük wordt in ccncn 

l>rief ^»n rtoniJi ^ , gegeven lii bet jaor 1270, TJc^tBiK , Buri;uraai' 
nm Lma • aJs ccn Leenman des graa&chaps aan^^tuerkt. üraaf 
L&IB IV gcefV, in ccn«D brief \an hel jaar 1310, te kennen, dat hy 
lMif|[grjnil«clui|i nan Letpek, al ic voren, aan Filips tan WA&sEniAn 
"it had. Evenwel lijn de Ilccrcn va» WASsetiAAii , al voor Graaf 
l^d , Btirjjgravcn van Ltumn geweest. Veel i^exag^ Lebben 
4* fiatgigivfco lan oud» over du stad gcocicnd. Zij stelden er cenen 
ao^ di« vroe|rer de Gcniaglïijtle of de Comniissaris van den 
ïlejn "wqi. Zelfs Itaddcfa «ij er van onds bel rcg^l orn Bürgc- 
en Sclirpcnen te kiezen; hcuy dat zy dit in liet eerst alleen 
1 of jR^iyk naderhand , ntct du Graven van UoUand gedeeld 
De Graven van Holland sehynen sieh at vroej^ loegcTe^jd te 
,, om lltl gCMg den Burggraven te onttrekken. De finr^ is^ 
CfCO alt 1ÜI mcl lA&rc hnictn en kastcclen is (geschied (blijkens de 
bnfTeA daarvM aof voorbanden) Haarsehijulrjk eerst aan den Caslel> 
Unot ièOm Aiswtü ia >i frij (gebruik gL^^cven , mits de Graaf, als hij 
Ut Lnvu «••, daar fijne hctber^ zoude bonden;** dit was de gewonii 
leanm lècm AitmtM sebijnt ook niets over de stad Ie seirgeii gehad 
I» iiayioo; maar Iocd Kooin*; Wimkb zelve het hnia Loc horst bin- 
aea ét statl èuid doen bonden, werd, met zijne beiixlli|png, Chaistuii, 
ée dndklUr «l «rlijenaiue %üu Jacob, Bur^rgraaf van Leydxü, die onder 
tijnc TOOfdy ftiood « aan Dm il va.*» Gbvit, ten liuiKcUjk gegeven; 
«leo dfl Uiiiaf , omtrent den jare 1967 , het burgjrraaf&chap van 
LtfMi ia lacQ ojMlroe^;. Zyn zoon llnNnitu ontving het op gelijke 
«fw, van Fioiuj V, in het jaar 197Ö. In bet jaar 1556 werd 
bd bfirwrsaftchap , ten behoeve der grAaflijkhcid , verbeurd verklaard , 
oaa dal jPiurs IV\ tlecr ra» ff^amcfituiT ^ ecnen brieft niet bet legul 
ipi bekrachltgd « onbedachizaam versebenrd had. Filifs iV 
in ^"'* ' nr ITtUfr), \»cdcrom in het bezit van het regt 
Tan 1lagntr«at)> , te TjEte^em hersteld; doch naderliand , de 

sflde Tin Vrou^ J..,^.»* .. >lerk aanklevende, werd hem het burggraaf- 
tdbap door flcrtog Ja» vas Ütutmtn, in bet jaar 1420, ontnomen co 
bel TOOT all^d A.^H h»t ••r.iafsch.ip Holland gehecht. Sommigen mcr- 
km ém verboord van het btir|;;|;ra:ilWhap aan « als' du hoogste 

oofv^tva^iltfbeid , l._.1. .iudercn aehtcn Ltrotf» gelukkig, dal het van 
dt ov«niMgt éêt Bovmaven, die hun (jr-zng teel te ver hadden uil- 
gakiaid « ir«rfo9t weté, %cker gaat hel, dal Lztdcü, onderde Bourgon- 
émèm wa Ooftenrrjkicbc regcrmgcii, gvenc mindere verdrukkingen hceit 



▼t««i^ , «Mnm Ai ritid Uvam iM Mluvnalitai im ttttaim b«cn rerKbttu wk H Utvmt 
^MMIÉH t«at«|piMt «w MA Mmprtffwi lt«ArlaMa«n*«ar fa J» uafitwmmlk liMna- 
I» *mmm Imm fcvft «t im élé. pliMii mttn vtikMat e( «v^XboitkeB , Urn cM» te «ivOen 



I 



uioulcn ycrtluran. Otidcrliisschcn heeft de sLid, iti bel jaar 161SI, Je» 
Jiürjjt en den gro»>d , uaarop li\j staal , benevens d**n hur^raanijltcTi 
liU'l den Prin» v*b Lign» , lieer mn H'assenaarf ü%ekochl » helwcllt 
door de bovcrivcrmulde onJerscbeideiie opschriften aao den Burg;l Mardt M 
Ie kennen gegeven. Het huis aan den Buryt is sedert jaren lot ceir V 
Logement eo Societrft ingeri^t. Ook worden aldaar de verkoopin'^ea 
Ti» vaslc goedere» ^bouden* In den romer van 1838 wrrd op het 
pleiu, achter bet loj|emcot , ccne leer nette boulcn looLs opjcslagen , 
dtwaar de Oud-Slndentea van 1790 — 1820, bunnen akadcRnctlJd aan 
een feestmaal henlachten. Zie hieronder op bot jaar 1H58. 

ilet oude Stadhuis stond op de Breedestraat , a^n den hoek vau 
de tkoortlceg y bij den Blatt uwensteen. Om&trecks 1415 werd dit jje- 
bouw , hetwelk later in een partikulier huis veranderd is , verlaten eit 
bet legen i»oêrdi ge in gebroik genomen. Het was toe» lan;; loo groot 
niet en had geen buitentrap of bordes. Uct »taat omtrent het mid- 
den van de Breedetiraai^ alwaar voÓr dit gebouw, in hel midib-n der 
straat, toet afzonderlyke stceneu , binnen een kring, de volgende 
WODrdcQ geleien worden : 

Al mei iondcr Godt, 1886. 
0e uiterlijke gedaante van bet Raadhuis is naar eene oudo genivogdif 
Gothiscbc vrijzc , deRig en sierlijk en ruim honderd gemecne scliredeo 
breed. In 1491 vierd bet gebouw geweldig geschonden , daar toen 
bet wcsleiykc gedeelte, luct de gehectc ruadkamer en alten die er 
op en bg waren , door rene uitbarsting van buskruid in de liicbt 
vloog, foo dal vier aaniicntijke mannen en twee en dertig anderen 
onder bet buis bet leven lieten, waarna bet weder is opgebouwd en 
bruikbaar gemaakt, zijnde waarschijnlijk roo gebleven tot omlrcnt bet 
jaar 1i$97, als wanneer bet bijna geheel vernieuwd en vcbctcrd is, 
blijkens bet jaartal boven den grootcn trap , waar men eerst , in hel 
boogtle gedeelte van den gevel , dete afgeioodcrd» woorden , zoo aai» 
de eene , alf aan de andere zijde , leest : 

€n falicljt atEïilïen. 

En ecD weinig lager, bcbalve dit rijmpje: 

UUi DaiiD mp ftccft écracfit/ 
,ïïDÖ« *i3i5aïitï uto <0unft nu .^nuacfit/ 

Deze letten : 

SCtina 1573 uttAtht/ 

En aan de andere zijde : 

Stnno 1597 öcmacfrt. 

Zinspelende op de smartelyke belegering , de gelukkige Terloasiog en 
de terbetertng van het Raadhuis, gelyk meer andere dichtregels en 
•psebriftrn dezen voorgevel versieren , die allen door dea aitroonten- 
den Secretaris J*m vas Hout , zamcngcsteld zijn , en meest op de 
ellende vnn dien i\}d en de Goddelijke goedheid zinspelen. Dus beeft 
men boven de poort, die tot eenen doorgang van het Raadhuis naar 
de markt dient, van het zwart marmeren altaar, dat Graaf Willem , 
Roomscb-Koning, uit erkentenis van in de St« Pieterskerk den ChriS' 
tet^jken doop ontvangen te hebben , aan die kerk geschonken bad , 
CQ dat oa de Hervorming wcggcaomeu wa» ^ een gedvellc doen stellen , 



L E Y. »l 

rjï in den slfecn de tolgeode venjn uiliiouvro, ten «Jcfrlf- «("«if «ri 
gulde IcUcrs venierd : 

't figfi ban ^pangntn $tm btrblijben 
Sin 'tfielegggen als fn fagtn/ 
iBtt gttinit mp tiraotn 'c t^drn 
4^0 taeel letter^ fo bed tagoL 

jBa pVartc ftVngrrsrsx: 
<6geficaC|^t gabür rz 3a:z: 
961 naeft fcf bvitexr Hm^rfer, 
SiLfl C^obt ten ftcrr ' mciir: 
^af 1^1 Vn^ Weirr inoc 

^Q vcci vvi cTstzi "mrrjcx 

Sottt en binbt 't }isz 'vm Z-soci ^n^ur: 
^at nift en Ina^ te tErzci . 
^e l^eere maer //Mft me irar insz, 
De;'^ïente2 iSaeni in iiz:xn. 

liet gebeim ïit ia ^ les mïddebie '^"o^sa ^*ia«fXi» k< ï^ •?x«v« 
in getal ffdyk net it dagen , wdL» m um ^^v^rr ■ ••s<-«^ - « 
den 26 Mei tot den 3 Oetober. I^ . ,f r if- ^tiuiraa^e* •"^^ ^^-v- 
gen bet jaartal éÊx belrgcring ISTi ^. .a^v^s ^ «if^'* «•■^^ 
die , aao de iwlijde Tan dm gr»nr& rsa -c •*ci^ «'rs*" '-« «^ 
▼Icesciibai dient « beeft nm in geiyk^ lm-ïs .rv *:^w^ ««a^a '•■'• 
steJJen : 

STnUitn Aites gofiiic|L ^ jrmQt impct 
^dn6 en fpoec - né: rsr^ - |rni»r. 

-IBaer neer tenr icairn. 
€n fcnt ^ 'üet^ trez:r^n irrx xruirr 
Sngtig kertrriet //ïnesc x;«^.x3ia lur. 

Ce ter berAagen/ 
a ^cnl/ fulfi^ %\K lltvL z3tiwSmÊ9nr 
^ana tf ob / ;to|ii til / -^ w» jm it^f 

Segeet/ br^afen. 

Id 1665 w*rd bet ftadbuit iMi{«aab w ug, !— « -■ ^'-* •*'«'' 
Tertiimnerd. De rertrekken. die beneden ks lia^fc»*» f'-»«>^. ^r 
den , zijn aan de «ettzyde , de Hw/Unaebt «nar ^- ^^s^.*» ^ ^ '-^. 
irenoe^anie mimtc voor de binuenvacbtcnj 
Terjaderen des avonds de kJapvaken 

Sanj naar de kamer van dnn «aeb 
e woning van den Conciërge vao bel 
gijzelkamen, Toormaals voor de Stodenle» k«*^» f---./«^- 
Beoedeo heeft men, aan de linkerbnnd , ■ -' — 
tijdsde Tergaderkaroer van de Akademin 
trap, waar langt men naar de bovenvi 
gemak bet meeft gebruikt wordt; dnmr^ 
Tbcunrie , bestaande uit twee y^*^' 

(lende, liet men een steenen trapje * > 

hel Raadhnis by de groote poort, ^Het' 





LET. 



oude sdirrfirij de ftocpstocl g^chcelen if- Op hel (jenicl< 
trapju pl.i({Ien do cesstonanLcn , die afsLind vnti liunnoti boedel de- 
den , drie düfjon in hunne onderklcedcrcn , van half liwaalf tot Imlf 
i'cn uur itii toon te moeten slaan , op jjpond Tan sckcr privilegie 
of handvest van Friips , llcrlofj %an Oostenrijk , {jeleckend den 30 
Jnljj ItïOl , dach dit is later huilen gebruik geraakt. Thans beeft 
men er cenc briuvcnbus , \>elke, even als Iwec andere op den Ouden 
Rijn en aan do Unven j telken avond \:\n wcqc het postkantoor ge- 
ledigd wordt. Ook pbf][t voor het Raadhuis cene knok te slaan ; 
maar die van het jjcre[rt wnden , den 2 Junij 1605 , goed , de (jcnicldc 
kaak, als van geen gebruik xijnde, en het aanïien van het Uaadhuia 
ontsierende f te doen wegbrckcn. Langs den buitenopgnug, komt men 
op eenc ruime taal, diu tcvenlig tiTdcn lang i$, gemeenlijk de Pcri 
günaamd , dewijl men aldaar in de zestiende eeuw en bter tot de aeht* 
tiende ccnw ccnc drukpers had , alwaar de stukken , van sl^ds wege 
iiitgc%*aardigd ^ gedrukt werden. Hier hecd luen, ter rcgtcrhand, het 
Parket van den Officier van de Rcgtbank en dat van den Ilegler' 
Commissaris , benevens de Weeskamer ; voort* , omgaande , volgen do 
kamers van hel Kantongcrcgt , van de Directie van Pulicic , van de 
Landnülilio, Schntlerij en Inkwartiering; verder de Seerctarie en de 
Burgemeesterskamer , wa.trna de Raadkamer en de Audtentic-zaal vaa 
de Arrondissements-Reglbank , met cenige vertrekken tot de vergade- 
ring der Rcgters , voor de Advocaten en» ; voort* t» aan den oosteiykcrt 
vleugel , in de benedenverdieping, de vleeschhnl en de kamers van den 
lirygsraad. Boven lijn onderscheidene zolders en verlrckkcn , ingcrigt 
tot het plaatsen en bewaren der charters en nrehievcn van de stad. Eenigél 
wapentuigen van vroegere eeuwen worden ook aldaar bewaard. DcVrocd-j 
schapskanicr , thans de Raadkamer , \s « in het jaar 1737 , aanmer- 
kelyk verbeterd en hel gewelf fraai bepleisterd. Dit gedeelte van het 
Stadhuis ^ voor aan de straat , werd toen ook van liardstecn opgehaald 
en met het andere' gedeelte gelijkvormig gemaakt. De toren van het 
StadJtuis is met een fraai uurwerk en klokkcn<!pcl voorzien. 11 jj ^M 
brandde in 1573 af, duch werd in het jaar 157ü weder herbouwd. H 
De nieuwe klok , die er den 31 Augustus 157C in gehangen werd, weegt, 
volgens oude aauteekeningcn , negen duizend negen honderd en tevcnlrg 
oude ponden. De opgang vaji het stadhuis in liet midden heeft , aan elke 
sydc, twintig stccncn trappen, iioonien met uïlgehouwcn leuningen 
en pilaarljes. lïoxieden aan den opgang en er hoven op , staan aan 
elke tijde twee roodc leeuwen , htiudende het M'apen van Letdbk in 
de klaauwcn. Onder de merkwaardigheden, die het gebouw bevat « 
lïelioort in de Burgeuiccslerskanier cenc beroemde seliilderlj van den 
ouden Lucis w% Ltvties , welke het Laaltte oordeel voorstelt en vroe- 
ger een sieraad der Su Pioicrskerk geweest is, doch in den lijd der 
heeldstnrmcry te deier plaatse is overgcbragt. Men ïcgt, dat Kefier 
RoDOLV n« eenmaal voor dit kunststuk xoo vele dukaten geboden zonde 
hebben t als noodig waren, om hel te bedekken. Wijders «(jn hier 
bezienswaardig ren schoorstccnsluk van FGaoniisi» Bot; de teven Por»* 
treilen der teven Prinsen van Oranje en der twee Koningen van Ne- 
derland . alsmede van PirtEa Adbi4jiksz vau oe Wckff., Jotr^ji v^ü dei 
Does en Jas vm Hodt, de voornaamste üuofdcn tijdens het beleg; dai 
van Ja!t JAnsz. ÜRitas , de Schrijver vau Le\dcn\ geschiedenis en de 
buste in pleister van ^. M. Koning WiLtea I, door Royeb. Deze zaal 
is versierd met geborduurde tapyten , waarvan één , voorstellende cene 
«gctogl van ecucn Romciuschcn Keiicr, buiicogeuiccn fraai is. De 



LBY, 



2S9 



I 

P 



f 



€*«;fije tfln voorslcllinucii dt de mylliologia, en, hociccr miuder daii 
dm oterii^, locb allen fraai. In d<j n.indknmcr vindt niüu rcnc scIijI- 
«Irr^ f«n M «nUct van Loydüii , door INtttfi **« Vkh» , ecu tafereel 
m$i tf' 1G35, en aelil scliildcry«!n \an de lianiidiu en andere 

Srfaiiii ren tun den Sl« Jorisdocicn , door Jüms VcnscaoTCS. 

VoorU «Jin wiiüürslccjisluk , dr ^rwiV/ tmn Sctpio vooralcllcnde , door 
itf Lirrtns , en eiudd^k de seliilHery van ^A^ Dum, vdorslcllende de 
bdLCOd* gi»eliicdrni9 nan Bur;;ümccstcr vah de Weeff ; terwijl in 
dam kiaier eenc glnzenkas is geplaatst , waarin alle de medailles « 
flMMliiitiitlea , xr{;eU en cnder^eliddenc andere rarilcUen , belrckkelijlt 
éip «MÏi» {yi^ohicdrnis dtzcr slad , lijn len toon {gesteld , waaronder de 
n ts , Jn der lijd door de Koninjjin van Zweden aan 

*i 'icnke {jejjeifcn , ceuc voorname plaats bekleedt. 

\ . I. j[ji lic ondersclieïdcne Terlrekkcn van bet Raatlhtiis no|T^ 

\i\v. *rhildi*rljcn , \«aaronder Tcrniclding verdient een al- 

tur»tuk \uii t^üOüBLis EniiELBnecilTitii, voorsLcllendc de KruUttjuig j hel- 
meXk , e«c4i aU dat van hw.K% %kn LEToen , van twee deuren voordien 
H. Op ecne liMi>ifrnk.inier worden de fraai gcieliilderde g^laien bewaard , 
vrlkr van dr Sehiitlcrv- of St- Jorisdoclen {bekomen rijn. Ook t» op 
bfi (t ' u],m een »tuk van het gesprongen kruidjcbïp, 

ifcl van den bernchten J411 vin Letdbh. 
15 vio Aiicst, aan bet St. Ptelerskerkhoff van aebter 
il- aan livt Ccretftf is een delïij; pel ion w , dat reeds van ouèt 
ilen riAam Ta» *»Gra tenistcen of '« Gravcnslcin {des Graven 
inis) brimd was. Wanneer dit buis , hetwelk , aan den toren 
•«j< ' -. bewijs van [jroote oudheid draagt^ (fcsliebt werd, 

oi' vcn^ rcrmoedeUjk 19 hel niet jonger dan ** Grarcn- 

►f^ üjt I ; , lóodat hel reeds vóór bet jaar 1900 tal gebouwd 

in , ofn 1 idi(jcri van jjchcel Rijnland, en in bel vervolg ook 

il :tlei» en er do scbnldi(jcn ie doen straffen, Hei bc- 

iiit den toren , noj aanwcziu in de {gebouwen ten 
met ten gedeelte van de gallerij of ^an^ op bet gercjjt, en 
ècntlr ^n wonuij; voor den Cipier. Die woonde op den hoek van dt 
Püaoigraclii. Het (jubonw lojj, {;clyk andere sloten van den ouden 
4vf rondom in bet water, Tijnde een gedeelte van die i^raeht ^ aan 
'.é' " *!e» fti hel jnar 1400, door lïcrtojr Alhhicbt va5 Beue&eii, 
I otioff van hel St. Piclers-kerkbof , arjcsta^n. De opcn- 

u-ire (rrregupliuiti daarnevens, welke in du oude icntcntiën Schoon- 
rrdriBt ^chwlen werd, was insgelyks door bet water omgeven, 
.1- (yedaante, als een zoojrenaanid proen xood- 
iider het fycaa(f van den Graaf, welke de vcr- 
t * 'ijk wy\indcn, dat bij het «rae- 

; %a», op<lroe(r aan x«kcrcn DiE- 
f- ' ';> 1;' hjku \iu^e virnJt men, dal de Graaf handelde met 
*n (jpkr of Renaarder drr gcvanjTcnen <» wiens betrekking in 1355 
(jering ar ' ' ti gcwecH te »yn » altoo li\i dat als ccne be- 
ig xóot h> ii*t, aan tekercn DitDEniii Hkeiiba», en alleen 

we«!rrop«c(jgen» loc, gal'. Die waaidigbeid wordt ook door eeneji 
' ran flolog Jm va» BBijE«r!i , van hel jaar HÜl, bevestigd, bij 
' " , uak lijns neefs vaü Ecmono, de dienst ra n den 

^vcrlrouwd.r aan ümii va.v W*»»o!Hi en de rc- 
K'nu'j natj i.fiut^ iH'.rrli dcjj gcntcldm DiBt daarin te handhaven. De 
wail tan Hollnod behield den ei.;cadam van f/e« Steen Ie Letotu , lot 
bnf li«i gelMMiw in lulk ecu verval «as » dat men geen raad wist , 



liibl. 

•n v«n > 
irx ffen 



frfMB 

•b boil 



«t LBT. 

«Ni Wi It Wfsicftr* , en derhalTC «ïooodsaakt werd in onderhandeling 
%t tniha mK de Regeriog van LBTDni, welke tot dus verre hare 
«Mméms «p^^ Blaaoven Steen, alt eene afsonderiyke geregtsplaats , 
laèÉM^Ma ftraffeo; waarop, in het jaar 1465, een veidrag getroiïen 
im^ « m hatwdk Fiurs , Hertog van Sourgoudië, x^ne gevangenis *s Gra- 
a&taat aan de stad Litdeii , op sekere voorwaarden , om aldaar 
met den swaarde , geiyk men voorheen op den Blaaawen Steen 

had. Of door dit verdrag de geheele regtspleging , soo binnen 

holten de stad , moet begrepen worden gemeend te syn , bUjkt niet ; 
wel vindt men , dat de geregtsplaats , waar die van bniten de stad , ten 
afiichrik van anderen , ten toon gesteld werden , eertyds op de Waard , 
m het scheiden van den Onden- en den Nieowen-Ryn , geweest is, alxoo 
de Baljuw van Rynland , Jar vah Bbbbidbbgit , » op den twee «■ twin- 
» tigsten December des jaars 1523, met den xwaarde heeft doea exe- 
» cateren twee misdadigers en elk op een rad stellen , omtrent bet 
» scheiden der twee Rynen , bniten de Hoogewoertsche-poort , op het 
» Buidoosteinde van het land, daar Jai vab Abuei, xijne poortaarde 
» bragt , en stalen maakte.** Zoo als men uit het voorgemeloe verdrag 
ton moeien beslniten , sal die geregtsplaats ook door de stad eebruikt 
syn geweest ; maar wanneer dexe overgebragt is van by Ijeyderdorp tot 
onder Oegstgeest , aan den Ryn , buiten de jlorschpoort , is moeyefyk te 
bepalen. Het is tronwens teker, dat op bet xelfde land , alwaar nog op het 
einde der vorige eeuw een houten galg gesien Hrerd , vroeger een drie- 
kante putgalg , aan het einde van den Rynsborgschen weg, by den Ryn , 
niet ver van de stad, gestaan heeft; maar of die, by verdrag van de 
•lad Tjbtobh , met Rynland en Oegstgeest , voor dexe drie hooge regts- 
gebieden , driekant gemaakt xy , geiyk verhaald wordt , xou moeyeiyk 
kannen bewexen worden. Dit is echter onbetwistbaar, dat die van 
Oegstgeest , hunne gevangene misdadigers in het gevangenbuis te Lxt- 
ma mogten brengen. Dit gevangen huis , te klein of te seer vervallen 
sQnde om er tocntelingen in op te sluiten , heeft men , den 14 Junij 
litf6 , akte verkregen , om duixend gulden oTcr de dorpen van Rynlaud 
tot making , vernieuwing of vergrooiing van een gevangenhuis binnen 
Letdeii te mogen omslaan, waarop dan *sGravensiein, in het jaar 1598, 
door het bytrekken van de naastgelegene erven , vergroot is. ITierom is 
bet dat men op den 6 October van hetzelfde jaar vindt aangeteekend ; 
• dat GoossE Gobiiblisx. Stam , een gedeelte van zyn huis opdroeg aan 
» de stad , liggende aan de zuidzijde van de Houtstraat, op den hoek 
> van de Gevangenhuisstraat , om aan het Tuchthuis getrokken te wor- 
» den 'j mits behoudende een plaatsje oostwaarts van zijne huizing , dat 
» van ouds bestraal geweest was , daarvan de platting aan de grachten , 
a door de stad van steen gemaakt is.*' Voorts is men met hel aankoo- 
pen van crrondcn en erven , zoo lang voortgegaan tol men plaats genoeg 
nad , om het oude gebouw te vergrooten , hetwelk voornamelijk omtrcnl 
het jaar 1655 geschiedde , als wanneer men aan de zuidzijde , tegen- 
over St. Pieterskerkhof, alwaar de hoofdingang is, eenen sierlijken hard- 
steenen gevel met pilasters heeft doen bouwen, die hel spits onderschra- 
gen , op hetwelk het beeld der geregtigbeid geplaatst is , kennelijk 
door hel zwaard en de weegschaal ; ook xiel men , nevens hel wapen- 
schild der stad LETOEti , hel jaartal 1655 , zijnde dat , waarin liet 
gebou'v is geslicht. Weinijje jaren na deze slicbting , vond de regering 
noodig , om aan dit gebouw ook eene nieuwe vierschaar en schepcns- 
kamcr loc Ie voegen , en nam , met dit oogmerk , den 5 Maart 1671 
een besluit , hefgcen den 12 dcrzelfde maand zijn beslag kreeg. 



LET. 



^m 



Htr.iui . 

lij kv.i 
^fbij 

dit coli 



YdHSAt dit pUn moest het oiide fchavot of ^oeDo xoodje vernieliml 
worden, Hetwelk in het valer voor de nog overg«blevene ^almj gele- 
gen , j^odoni bcw&ld , en op de boeken met vier steenen leeuweo , 
ïmmimde de wapenschilden in de ktaauwen ^ vooraien wat* Ook \iadt 
mcB* dal^ in het jaar 1625, aldaar oog drie beschuldigden wegens 
drn moord van Prins HLvmts , met den twaardc gestraft zijn, ^^lijl^ 
de preniverbeclding ^ toen daarvan gemaakt, lulks naauwkeurig aantoont 
fQ ««rUaart. Dcïc aarden hoogte geslecht en het water gedempt cijnde^ 
iadaaripmlreat, rrgt over de Papeugracbt, een deftig gebonw vanhard- 
steen opgetrokken» In de gevehptls >ijn door den ktmstenaar Xavkat twee 
MiltêMiée bcscidrn . ter wcoeriijde Tan bet wapen der stad « uit steen ge. 
iMawflD, Tft' ter regtertijde de Geregligbeid , en ter linker- 

a^de do \ < . iJ , nevens deie leest men bet jaartal van de 

votboaving (IG7»>. Maast dit gebouw was eene poort, waarin twee 
^itiiijft met den twaarde woonden ^ om bij alle voorvallen den Cipier, 
ék voor tich en lijn ge»in cone bekwame woning in bet groote ge* 
bamw hné ^ hij te «laan. 

fi jccnelaiidshuis van Rynland staat aan de Breede- 

*r van bet Stadhuis « doch aan de ovenijde. Dijkgraaf en 
Hjjnland hadden weleer gcene vaste vergaderplaats, maar 
1 Af op de werken lelve, 6( in een nabijgelegen huis, 
M tan Rijnland, óf bij een der Heemraden aan hnis; 
oltoo bijeen bij éèn hunner , den Heer Aoruaiv vaw 
1 de JYieuttesteeif woonde. Dit duurde xoo , tot dat 
vatte kamer, naast '» Gravestein , voor hunne vier^ 
Ikae bouwvallig xijnde, werd, in het jaar 1580, 
liiacid tDtt €tta€ vierschaar op het Raadhuis^ die in 160^ naar 
êaétn einde %an het Uaadhnis verplaatst werd. Voor het overige 
VOO Rijnland had dit coUegic. in 1878, een huis op tïfi 
ramt f ov<r dt* Gasthuis k rrk , aangekocht, dat z(j tot in IIS97 
g«i»m&kt JieeA , doch toen heefl doen verbouwen en in den 
iwoordsgcft toestand brengen , hebbende thans drie gevels van 
» itccn* m aljnde van binnen met onderscheidene ruime en 
f^rrifckkion voorxien, Hier komen iedere weck , des Zaturdags, 
ikgrftof, twee G>mmissarisiien en de Secretaris bijven. Het heem» 
boadt , behalve d« wektlykschc bijeenkomsten , nog vier 
«erfaderingcn, waarvan drie te Lëtom en eene, des zomers, 
JbcH btBi 7 rgi tusAchcn Haarlem en Amsterdam. Wekelyks 

er dft.^ iwre CrmirtiissarisAcn te Amsterdam* 

Vroegte hiMi mm te LiTucn ook ten gebouw, het PrinteDbof 
gelsevtrn « dioiende tot hnisvesting van den Prins vsA Obaium, waar- 
toe m 1578 de gebouMen van het voormalig St. Barbara^Coo- 
T#iit, op het Rojmibur^ f werden iiigerigt. Zie het art. fiABiARi- 
Cmitijit (hr.)- 

geheeten , op 

ratht. Dit ge- 

Even na het be- 

1874 stond het len name van de Nonnen van der Lee, 

Het tottde. volgens overlevering , «yncn lateien naam hebben 

vas de les dochters, van wijlen Prins Wmta I, die er 

ftwoocid hebben. Nog later heeft dit jjrbouw tot ondcrschci- 

odeo , onder anderen tol Logement, en eindclyk ook tot 

van de Bibliotheek der Hongeschool gediend, tot 

hH, 'm 1817 en voliremlc jaren, afKcbiokcn en in het groote 

f IL Öta... 155 



UMTMT (jrr.|. 

Ook bad men ota gebouw» het Hof van Zessen 
kot Xaptmhmrf en tieh uitstrekkende lot op de Papengi 
b s w s oonprociieUjk een geestelijk gesticbt geweest. Lv 



9M LBT. 

«bMi« versmolUn is, waarin hei Mufcum vao Naiuurlykc 
Hiti«rie, looab wy kter licii sulkn, i^oDdm wordt. 

Da Stadtwaag en B«tcrhuii ttaaft nïet ver van de Tisch^ 
brag ,<m êm A^n, Het oade Boterhnb, in het jaar 1658 vernieuwd 
wflidMMev %erd de Waag^ die voorheen op het water gestaan bad , 
oqk derwaartt verplaaUt. De Waag, die voor en alt het ware in het 
midden van het Botarhois staat, is ong e meen deftig gebouwd. Zij 
heaft tenen firbaijen voorgevel , in den Itaiiaantohen trant met vier pi- 
laUerSk Tasaehen de t%ee middelste .püasters is eeAe weegschaal , op 
wellu) men botervaten weegt , nitgehoawen. Hooger ziet men , ter we- 
dors^den van hei wapen der stad , boicrtonnenkuipers afgebeeld. Bo- 
ven dff slipoori, ia de MainiemakerHinff ^ » nog een heerlijk seboon, 
nit BeDtheimersteeii gebeeldhoawd , taicnel, eene vronw, die boter 
kaopt, vooftiellende , welk beeldbouwweriL , even als bet overige aan 
dp^aag , door den vermaarden Bonieirt Yam&kr, vervaardigd is. Door 
da Waag treedt men op eene mime plaaU , rondom met eene galerij , 
rustende op hardsteenen pilaren, omgeven, en van| boven, lantaarns- 
in|M, met groote elairamen bedekt. Onder de galerU wordt de 
hsltfr te koop geveild. Sommigen hebben berekend dat hier jaarlQks 
maar dan derUg dniaend vierendeel tonnen bater, behalve de kop- 
boter, worden ter markt gebragt. Boven de Waag n een vertrek , 
^aar vroeger bet Heelmectters-gilde ^ doch thans de plaatselQke Com- 
miasie van Geneeskundig loevoom'gt hare vergaderingen houdt. Men 
mk aldaar «enige |[eraamten en aelduuunbeden. 
- Yan de ondencheidene ballen , wdke Jner vroeger bestonden , om 
4t binnen deae stad vervaardigde stofien te keuren, is alleen de 
Lakenhal, die ook de aanxieniykste van allen was, nog in wesen. 
Deae werd, in het jaar 1640, op den Ouden-Simyei, niet verre van de 
Aetttnmarèt , volbouwd. Men komt door eene groote poort , boven welke 
een volmolen fraai in Beotbeimersteen «itgehouwen n , op eene mime 
voorplaats, ter wedcrxijden met eene overdekte galer||. ttegt voorn it 
staat een deftig gebouw. In den voorgevel ziet men, in vQt vierkan- 
ten, alle de handelingen van de lakennering, als: spinnen, weven, 
scheren enz., kunstig in Bcnibeimersteen afgebeeld. Binnen in het 
huis z\|n onderscheidene ruime en luchtige vertrekken. Sedert het 
afbreken der Blaauwe-poort hadden Preses en Assessoren, zynde door- 
gaans een Professor en twee Stads-Doctoren , alsmede Dekenen en Hoofde 
mannen van bet Apothekers-gild, er twee teer groote kamers. Thans 
zyn de lakenhal en de gr\jnhal ia dit gebouw verecnigd ; elk heeil 
eene der beide verdiepingen in gebruik , de benedcnlocalen dienen 
tot ander gebruik. De voormalig Saai hal, op het Steemchunr, 
dient thans tot R. K. kerk; de g^cwezen Baaihal, op de Marentiorjys- 
jichlergracht , is tegenwoordig ingerigt tot eene, in 1844 daargcslelde , 
geheel nieuwe Stads-Armschool voor onvermogenden; in de 
fusteinbal, op de Haarlemmerstraat j is reeds sedert een aantal 
jaren eene Stads-Armschool voor minvermogenden gevestigd. 
Na de laatste uitlegging der stad had men binnen de Stadsfcalleti , 
ten N. O. van de JJoogevoertlspoart, een deftig Magazijn gesticht, 
dat, omstreeks het jaar 1672, nog aanmerkelijk vergroot was. Hei 
diende tot bewaring van stads grof geschut , kogels , bommen en ander 
oorlogstuig. Dii huis is gehei;! aïgebroken en op den grond bet tc- 
gc^nwoordigc M i n n e n h u i s gebouwd. 

'Benoorden bet Gafgewater , hg de Morschpoort , heeft men de 
Stads-Timmcrwerf, zijnde een ruim gebouw, met eene groote werf, 



LEI. ^ 

dkocnde tol werk- en brgplaals Tm de beiiood%«!hedeii toot de tUds 
pabKeke werken , bencfcni cene woning Toor eenen 0|iBiener en M«- 
fl inj j Hn ieBrter» 

De Doelens to Lm», die, lot hef jur 1719 toe, twee inecl«l 
lijn geweest , rtonéen , «p ecne tnnckcnvydte Tsn ontieat ryf en 
twintig roeden, achter elkander, niet verre rsn de StmJnettem, hy de 
WxtUpoort, op een met plein, met lindeboomen hoet. Z|j wer- 
den de Su Jant- ol Üandboo»- en de St. Sehattiaant- of 
Voelboogs-, en ook wel de Voorste- en Achtcrfte-Doelen 
genajnd. Op bet^ plein «ai ^'^f^ ^"^ Pikenrtlal , wajn'n de jeogd 
zich in het paardrijden oefende. De Groote-. Voortte* of Si. Jo- 
ris- Doelen, wtlke in bet jaar 1890 geheel gesloopt is, was een 
deAig gebouw , met onderscheidene teer nrime vertrekken , oiider welke 
eene saai , waarin eene talsl Toor taehtig personen kon worden gedekt. 
De glaien deser saai waren, in 1S8S, door Wiuu Tsisocr, net de 
beeldtenitsen der meeste Graven en Grarinnen Tan Holland beschilderd, 
TSD wdke eenigen, door de hier na 1795 ingelegerde Franseben, 
doorsdiotcn weiden. De onbeschadigd g etde t e n e worden op het Stad- 
buis bewaard. De Achterste- of Kleine-Doelen had ook on- 
dencbcidene fM^ Tertrekkcn , doch weid , bereids in bet jaar 17S7 , 
afgebroken. Op het pirin, waar de bride Doelens gesUao hebben, 
en de daarnevens gelegen gronden , tot tegen den akademietuin , syn 
achte i e en sc l^ cnd e alle de noodige kasernen . sUlleo en verdere ge- 
bonwen gesticht, om een vol ivgiment kavallerie te knnnen hirisves- 
ten , en te gdgk een gebonw en woning voor Onderofficieren. De 



otide ingang , eene poort met Qseren bek , pqjkt met een uitstekend 

febeeldhonwden Sr. J 
_ anlerie lijo in het ff^ordemdê, 



goed Tan wntheimersteen gebeeldhonwden Sr. Joiis. 



Toorbeen de Stads- stal was, en on bet Golgewater, bij de Stads- 
timmcfwerf. De eerste in 1826 en de andere in 1835 gebonwd. 

Ook beeft men er een Postkantoor, op de Bretdettramt , en een 
Station der Paardenposterij , in bet jfoor^inde. 

Onder de merkwaardige gebouwen te Litdcs mag ook voorzeker 

Erekcnd worden , dat . waar tydens het gedenkwaardige belfg , de 
ir;;emccsler vas at Wiavr woonde. Dit stond aan de Martndorng- 
Atkiemaektj kwam aan de Oude-Fttt uit en is thans in twee deelen 

Ïesebciden. Dat aan de Maremdorpt-Achteraraekt is, sedert 1842, de 
Irei- en üaaiscbool van bet Leyd»cbe Departement der Maatschap- 
pij . Tot ifat wam 't Algemeen. In dat op de Oude-Vttt is een Kof- 
fyhois, nog bet Zwynshoofd gebeeteu; terwijl het pleintje, voor 
de Brri' en naaschool , nog de Lege-Werffsteeg genoemd wordt. 
f>c Nederduitscbc 1ler%'ormden, hier 21,400 xirlen in getal, 
onder welke rnim 8400 I^edeuiatcn , maken ecne geni. uil , welke tot' 
de klass. en ring van Leyden behoort en , iMrbalve de akadenüepredi- 
kers door 9 Predikanten biédiend wordt. Vroeger waren er 11 Predikan- 
ten en 2 Hoogleeraren , die elk eene halve beor* vervulden , soo dat 
men, wat de dienst betrof, op 12 Predikanten kon rekenen. Dit 
was reeds het geval in 1730. De eerste , die er het leeraarambl 
heeft waargenomen , is geweest Gvoicras Arosius of AfiTies of Jsaaisu 
Ert«xoo!i of Insss, beroepen uit Emderiand in het jaar 1566, die in 
1ïi7ö naar Hoorn vertrok ; de eerste tweede Predikant was Glaas Jams 
VntnnoT, die rr in dienst was gednrendc de beide belegeringen , d.i. 
in 1373 en 1tt74 ; de eerste derde Predikant was Piaria CoascLiss., 
die in of vóór liHi herwaarts kwam, on in het jaar 1579 afgeict 



S23 



LE¥. 



^crJ. Vu'ic de ccnle vierde ci\ de eerste \(jrdc Predikanlcn geweest 
&gn , i& f^ict ruct i^ekcrhcid to Li'pateii ; de eerste xesdc Predikant na» 
JoBAnifEs Arnöld» Convmus (RAfiüsï) , beroepen in üct jaar 1606, aUPro- 
potieiit. e» in hel jaar 1610 uit. de dicost ontslagen ; de eerste zevende 
PrL'dtkant Soük9Ms Pauli IliETEKaEnG kwain^ in 1650, Tan Enktmiiea 
berwA^ris, en overleed in hel jaar 1655; de eertte achtste Fredikanl 
WAK jAcasci Taictinmus , Professor Theolo^s , die in bel jaar 1637 
"¥011 Amsterdam herwaarts kwam , en in het jaar 16SS4 overleed ; de 
eerslo ocgcndt Predikant Mras AnoasAS Lassham^ Pliilos. Docl^, die in 
het jaar 16ÏS0 van Ëdani herwaarts kwaiu, en In hel jaar IG^B naar 
Amsterdam vertrok. De eerste tiende Prcdikaut was Gkiiaiidi;! IÏaviciv» 
(flAViii), di« ifi bet jaar 1631 van Wcit-Zaandam hcrutaarts kwam, en 
ia hel jaar 1663 mede naar Amsterdam Tcrtrok ; de «erila elfde 
Predikant mos David KiiiBsa , dia ia hel jaar 1668 van Purmcrendi; 
herwaarts kwam, en in bel jaar 1701 overleed. In liet jaar 1769 
was hel |[elal tan Predikanten reeds op 10 verminderd, met twee 
llooglcernars ^ elk eenc halve beurt waarnemende. In het jaar \72^ 
had men er oog 10 Predikanlea eo cenen Uooglecraar, die de volle 
dicQtt van ecneu Predikant waarnam. Na hel huilen dianst stellen 
Ton Ds., AcGiDiea Willeile«s Gillisseh, in hel jaar 1821, is de tiende 
prcdikanUpbatB onvervuld gebleven. Er ,i\}n onder de in deze gera. 
gestaan hebbende Predikanten velen geweest , die zich door hunne 
schriften nuttig beloonden eu jaren lang beroemd geweest ï|jn , bo- 
venal was dit het geval mei vete Itoogleeraren in de Godgeleerdheid 
en Elegcntcn van het Statencollegie; Tan deze, loowel als Tan gene, 
hebben er onderscheidcpe levens den leerstoel in de Ncdcrduilsche 
Hervormde gemeente vervuld. De eerste was de Regent Fcsrcs IToBJitos 
(1619), de laatste de Hoogtceraar Jura Willes Tk Watea (f in 1822). 
Dcie betrekking is door de wel op het booger onderwijs (1816) verder 
uitgebreid tot alle Uoogleeraren in de Godgeleerdheid , als welke tevens 
Akademiepredikers zijn , en op hunne beurt, buiten de Tacanttcn , 
wekelijks eenmaal voor de Nedcrdtiitseh-Hervormde gemeente optreden. 
AU schrgvers zijn , behalve de bovenvermelde , vermaard geworden 

LoDOVtCtll DE DlEO , PsTAtS GaICLJAD, PfiTADS VA!< StATEREJI , DaVTD KnilBE 

dê Vader, Jacobüs BoüanAVE en Jobiansb* vah SrAAR, van t7ïSÖ — 1762 ^ 
wrlke laatste, later, Lid der Commissie tot de nicime Psalmberyming 
en geen onbekwaam Nedcrduitsch Dichter geweest is; alsmede uit den 
Jalcren lijd Locas EcEiinc. Hel beroep geschiedt door den hreeden ker- 
keraad, beslaande uil Predikanlen , Ouderlingen en Diakenen, na 
vooraf een twaalf-^ een xcs- en een drietal te hebben gemaakt. 

De Nederduitschc Hervormden hebben te Lkideü vier ker- 
ken, als : de 5l. Pieterskerk, de Hooglandschc-kerk , de 
Marekcrk en de Waardkcrk, ook de Oosterkcrk genoemd. 

De Su Pieterskerk was, vóór de Kefurmatiu , aan de H. U. Apos- 
telen Peiküs en Padlus locgcwijd , waarvan zij haren naam ontleende. 
Hel is waarsehjjnlgk , dal de grond, waarop deze kerk gebouwd ia, 
«angchoogd zal zij» iuet de aarde ml de grachten, dit cerlijd* rondom 
\ Gravenhof en 's Gravcnstein liepen en tot hel aanvoeren der bouw* 
stofleu van de kerk dienden, want de grond is aldaar booger dan die 
er naast gelrgeu is. Wanneer men deze slichling begonnen hcefl, 
wordt niel gemeld ; maar wel dal de kerk in het jaar 112! vollim- 
merd, en op den 11 September ingewijd is, zoo als blijkl uit de oude 
overlevering, aUmede uit een lecr oud opschrift op zeker lafereel, dal 
ll;;i}l|r ivcle jaren in de kerk ten toon hing. In dezer voege een aantal jaren 



L £ T. 229 

ScslUB hebbende y it de ierk in bet jaar 133 1 verjrout. Z^ «as 
esli^d* vermaard van wegt den aeer faoogen en schoonen toren, die 
in bH Westen Tan de fcerk geboawd was , ter boogie van twee en 
écTÜg roeden , nakende drie bonderd Tier en Uchtig Toelen (ongeveer 
141 dl.); nluD sy den sebippers en stuurlieden, in de Noordiee lei- 
Jende, tot eene baak en merkteeken diende. De toren, die aan bet 
kcrkbof, dos in bet Westen der kerk, moet gestaan hebben, even 
aU de kerk, gednrende de Nederlandscbe beroerten, in bet laatst der 
^jfüende en bet begin der zestiende eeuw, door gedurige oorlogen en 
daamit ontstane armoede , niet behoorlek onderhouden wordende , 
stortte, nadat bij drie bonderd jaren gestaan had, in den nacht tns- 
scben 28 Febmary en 1 Maart 1519, in, en nam een gedeelte van 
de kerk mede. Tot de wederoplrauwing van den toren, werd, in dien 
kornmerrollen tQd , veel moeite en kunst aangewend ; onder anderen 
beloofde de Bisscbop van Utrecht, aan diegenen, die de behulpzame 
band tot berstelling Tan de kerk zouden leeoen , Tryheid , om grdn- 
rende de Tasten , Toor zekeren tyd, zuivel te mogen ffebruiken. Docb 
alle middelen hiertoe gebezigd vruchteloos zijnde, heeft men, ver^ 
moedeli)k , de byeenverzameldc stokken der klokken , die in den ne- 
dergesiorten toren gehangen badden, tot ééne klok doen smelten, die, 
in het volgende jaar gegoten z^nde, in een afzonderlijk tot dat einde 
getimmerd gebouw, is opgehangen. Het zoogenaamd klokhuis, door 
ouderdom bon wvallig geworden, is, in bet jaar 174S, afgebroken en de 
klok Terkocbt« INe Mok droeg in den bovenrand dit opschrift : 

* jSaDiator fa gept ie. 
^ 9tü gagj^el en alle Qitaet toebet bertirgf it 
>{* ^Bttt lebentien enbe ben boben lup ie* 
+ Wintm Müti/ en Slapper fpn broeber maebten mir 
Sn *t jacc on^ l^ern 
m. €€€€€%%%% 

Deste^, tcgenoTer het Toormalige klokhuis, wordt nog de Kloksteeg 
ffenoemd. Sedert is de kerk zoo goed mogciyk hersteld, en op het 
kruis een klein spits torentje (remaakt en twee liiiklokjes daarin ge- 
hangen. Tot in net jaar 1830 werden deze klokjes , alle werkdagen , 
geluïd Tan half twee tot half drie ure , dienende om alle dooden uit 
te Imdea. Het dak of gewelf der kerk wordt door vier en twintig 
zware pilaren onderschraagd , van welke de vier middelste wel twee- 
maal dikker dan de andere zijn \ het koor wordt door een sierlyk bek 
met koperen traliën, Tan het andere deel of de buik der kerk afge- 
scheiden : hier tegenover is boven de Westerdeur een aanzienlyk orgel , 
dat eertijds zeer beroemd was ; want men vindt , dat die van Delfi* 
in bet jaar 1425 , een nieuw orgel willende maken , bedongen , dat 
het op de zelfde gedaante en w^ze als het werk in Sinl-Pielers te 
Lrbih was , moest voltooid en geleverd worden. Daar bet sedert 
lang gebrekkig was is het, in de iarcn 1842—1844, met groote 
kosten bersteld. In deze kerk stond eeriyds een schoon doopvont , 
dat naauweiyks in Holland z\jn wederga had , en hetwelk Graaf 
Watn II, later Roomsch Koning, aldaar iu eene prachtige kapel, 
tot dat einde gebouwd , gesteld en geschonken had ter gedachtenis , 
dat ky aldaar gedoopt was; gelijk naderhand ook zyn zoon Fmbis V 
ter zelfder plaatse het doopsel ontvangen heeft. Dit gedenkstuk is 
door het woeste volk in de beroerten verduisterd geworden, alsmede de 
beelden en schilderyen , waarmede de kerk versierd wai , onder welke 



a^ 



LB Y 



üierudco üe iwaalf A|K»^el(M> 9 uï^ marmer {[ebauwea , gevooden iwerdfn , 
en de &cliUdcrjj iran Ldcas vaK Letdek, die ccbtcr sedert in Burgcmecs- 
Icrskuiiicr» op het Stadliuis, geplaatsl u. BovendleQ liad men er cscne 
lacniffte »«ri alurcn , door *omraigen vrel op vier en dcrlip begroot, 
vclkt: aCïondcflyk (jcUicht waren ca op zekere ^^\jtt bediend werden. 
De Gilden of Broedcrtcbappfn badden er ook byiondcre allaren , aan 
welke, op bunue kouen , gezelLc kerkdiensten gedaan werden, waar- 
doaf re\e der Gccstel|jkeo hun bestaan hadden De begeving van bet 
pc$toorsi.bap van dcte kerk kwam, vóór de lleformalie , den Graven 
van Holland toe. Doch Gmaf Flobis V gaf, in hel jaar 1268, bet 
rrgt van voorstandcrscbap dcicr kerk aan den Koniuiandeur en de 
Bxnederen van bet DuiUcbe Huis, mits dat lij de poorlcren van 
Lnv» in gocn hunner regten xouden benadeelen en de liclcn van des 
Graven voor\adcrcn zouden bebulpuam lijn. De Broeders deicr ordo 
bonwdcn hierop , ten Z, van de kerk , een huis (1), Onder de aan- 
tieniyke gedeukicckencn , vroeg of laat aan deze kerk geschonken, 
muoUe in het byxoudcr uit de vlag of wimpel, door den Adoiiraal 
PitTEB V4a SEft Does, in den xecslrijd van bet jaar ttSSS, op do 
SpftM»sdi« armada of zoogenaamde onoverwinuelyke vloot veroverd ca 
ter ceijwig«r gedachlcniB ia de»e kerk opgehangen ; mclke van 100 on- 
g^ncene grootte vias, dat ly, aan het verwulf va» bet koor gebangcii 
CD *o^ gedeehelyk opgerold «yndc, lot den grond loc reikte» Toen 
deie Mitmpel, doordieo bet onderste gedeelte cr af^onktco Vrus, gebecl 
kon Hurden ontrold, zonder aan den grond te raken en de afbeeldino^ 
xuk den Heiland aan het kruis ziglbaar werd, knielden er somty'ds 
RoomschcH voor dit beeld. Hetgeen er over wa» gebleven , moest 
liierom op nicnw vierden opgerold , en loo hing de vlag sedert vele 
jaren, in een »tuk zeildoek gepakt, aan de hoogste oostelijke pnnt 
^an het dak , byna geheel vergeten ; sedert ruim veertig jareo doen 
•<:bter H, H. Kerkmeesteren der Nedcrduit^icbe Hervormde gemcenlQ 
baar lu een harer vertrekken, aan deze kerk palende, bewaren (2). 
AU overblyfsel der oude Spaansche schilderschool is. de Chri>lus aan het 
kruis hoog»t merkwaardig. Vóór het jaar 1795 was deze kerk en vcKir- 
namelijk het koor, rondom met familiewapens en andere sieraden be- 
hangen ^ gciyk er toen nog één eenig overgelaten is , van de in het beleg 
xich zoo verdienstelijk gemaakt hebbende familie vah DtvvcsBOoe, 
In dit godshuis hebben onderscheidene voorname mannen hunne be-»- 

Sraaf- en rustplaats gevonden» Thans liet men er, behalve vele ge- 
enkplaten van de grootste mannen, als van Coccejüs , BBiECtios ,^ 
R. Botftics , H. Dodohads , J. HcvAntos , W. en R. Saeuics, Bociliii>ekc, 
J, PoLTAiiiiER, Fa, SpAiiaEiH , Ev. BaoNcitaoasT, de tomben van de beroemde 
Genees-, Ontleed- en Scheikundigen: Ueajuntrs Hoikhaivb, pETRüi] 
CaJIpul en Sebaldds Justiuvs Baucjuns ; van den Kruidkundige Cabüi' 
Clusioi \ van de Taalgeleerden : Jdsepdcs Jvstss Scaliger en Jobav 
Lciic; van de Staatsmannen: Joiaü vjlji Kiii&iiovKif, Joban var dei( 
BEAGa , Gbbakd Meeabah , diens zoon Jobah MEEnMAtf en Jovah Mci.-< 
€kioB Kebper , van den welsprekenden Godgeleerde Jobakeies HiüiiicDt 
vait d£b Palb, ecu gedenkteeken van den, als vrijwilligen jager, 
in 1S3t gesneuvelden student Lodbwiik. Josnsus Wilbelsds fitKCKJUV^J 



<i) Bil «M««. oviTtcttK-Bwit hmitm, D, m, bt. ■»«. 

onfnfTviUHiltjkê ntóot *cm raitm II, Ie 1S«» , bL 120 , «ui aet otMle cc» «TiKcIdUig tah 



LUW 



m 



fiu dcu RcgUgcIccrdc €n'04Hn)riiIkiiiiiij|;e Pirioi Ctl- 
liet ntjaju* van 1844 x^n or , door ccn bijzonder toeval , aae 
der Loorkolomtncii aannii^rkelijko {ri^sco*» , uït den tijd der itiid- 
HveOf ootdtfit « welke Heil ijjenb«cWen *uorslelieii , en waarom- 
«Heiiftcfaap en kunst undcr sullen ingelicht worden. Dcte kerk 
•fl d«n 5 Oclober 1574 liet toonoel van do vuri|^c danktiill>oc- 
ïg der van bel S(H>ansch beleg vcrto$l« Lcydonarcn , waarbtj de 
onder bel Psalra|feMng tau aandocnmff ale versmoorden. La- 
diende ly tot plegü^ feesten, ab, onder anderen , in 1775 en 
, bij jjclcgcnbeid van bet tweede eeuwfeest en dcrdchalve eenw- 
feeiA étf UonggMitool ; op den 3 October 18^ » bij gelegenheid van 
Wl dtnlelialve etiiwfecst van Leydcn'« onlsel. In 1838 werd er de 
slcyl^i redeYocriog voor de verxamclde Oud-Slodcnten oilgesprofeciu 
hk M koor dc9«r kerk leide aan de in 1830 legen de Belgen tiit< 
üdÜMade 6tiid«Btea de academische Senaat vaarwel f in 1831 ^er- 
lieo t^ , terugkaercnde , in dexe kerk plej^tig met ccnc redevoering;]^ 
fstvan^en. Daar , na verloop van eenigc jaren na dta bouw dezc»r 
krrk , li«i kerkbuf, door toeneming der bevolking, nog te klein 
w«», h op voonpraak van de regering der stad, door At»Ecnr , 
Btttog: wam Sttjertn ^ aan de kerkmeesters veroorloofd eenige htiisen 
•I Ie brdten, «en gedeelte van de gracht, ten vuiden van *s Gra- 
f «iMloiii ia ta nemen , en het gebeele Begg^bof van Piite& Si' 
U ■lloMQ , mits der Beggyoen eeoe andere woonplaats te Iwxor- 
Ikit Ugraafpluats is in gebruik gebleven tot een weinig tijds 
ü groots fttecfie van den jarc 163Ö, wanneer men oordeelde, vci- 
voor de laea b«ers«b«udo besmettelijke tiekte te lyn, de dooden 
ttfr «ard< t< bestellen « waarna het kerkhof opgeruimd en die 
met boameo is beplont geworden. 
t üooglandsche kerk, aan de Nieuwittraat , aldus genaamd^ 
Il m op het Hooge-land gebouwd werd. Zy was in den beginne van 
JmwI Mtimmerd en werd daarom voorheen bet Berde renbuis ge- 
•oeoiai Uier werd sy ook we) St. Pancraskcrk gebeelen, omdat 
ei|^, ïn bet jaar 131S, aan dien Heilige was toe^ewyd. Tan deze dag- 
ieokent de nerste aanleg omtrcni den jarc 1500 ; het is een z .'cr ruim 
■a frooi gebouw « met twee alkrnraehtigsle gevels aan de noord- «n 
•uidÉijfdct ««Ik* hare wederga in Wedcrland niet hebben. Dit godsge- 
^rniii eoode^ nearalte wnarscbyniykhcid ^ indien rr geen twist tusschcn 
èe H oü ao fan Uooge-landc en die van Sr. Piexta was ontstaan, nog veel 
«foalar a^n «worden. KIen kan trouwens df)ide1ijk «ten , dat de kerk 
Im» noorJciAde ii afgeknot ^ dat gedoelte waarin eigenlijk de dienst 
*^m9 ia ook. veel lager; volbouwd zou lij eenc der heerlijkste 
kfffieft fan ons land lijn gcworfleii (1). Tot in het jaar 1845 
WW* dehoogekeptteg onbclimmerd. De gemecutc brngt toen een retite» 
ioa% voondsol bij«wn , en Kerkmeesleren hebben , behalve nog andere 
aou^fwendige V, . ,» ^ hrt grhcclc booge gedeelte met houtm 

iruuwuUen de nrrcD , ea in bet koor en de kruispanden ccno 

loofde «oldcriuif aangebragt , hetgeen de kerk «eer veel heell 
til ea TcrtBlerd. Jammer dat deio kerk tot nog toe een «oo 
o«fel lioefi, hetwelk echtrr om r.ync ondbrid merkwaardig is, 
toer liet oadslo in Nederland jjcboudcn , daar bel van 1657 is. 



f|« 4MIM ia plMlS TM S) d« 



k do SI- bMCMcwk boamiidc t^ étmu t 

ua ui»M CS \tst dr 9t, Pi«asikttk 



%n 



LBÏ. 



VoorKcen bvlioorde Jcze lerk ouder Leyderdorp , ilan m liet jaiu* 1560 
werd daarin, dwr bewcrkiag van dea Jlccr Filiips van Levd£5, ecne 
prebcivdc van vier en UÏDlIg^ Kanunniken op^cri[^i , bel Kapiltcl-teO' 
llooge'lande gebecten en uit Melks aaniicDlijkc inkomslcn na de Rc« 
formatie de Hurvomido geestelijken werden betaald ^ lot dat bcL land die 
fondsen beeft aan slcb getrokken ^ sedert ivelken tijd zij onder de &ta(l 
Lkt»m kwam. Van builen prijkt zij op bet kruis mei cenen kk'inen spilscn 
toren ; bet gewelf rust op scs en dertig zuilen, ieder in omtrek tien voet 
(3cil. 1 palm* tf duim.) dik. Bebalve nog onderscbeidenc aanzienlijke graf* 
stcüoen ligt io het ruim deier kerk , de b^ de belegering van Letoeit 
genoeg bekende en trouwe Burgervader Pietbb AsmiAAiiat. van ot WcaFP 
begraven; in bet koor, bctwclk van de kerk is afgeionderd,' wordt de 
grafserk van Justihijs v*5 ^assac ^ natuurlijken xoon vao Willck I, 
Prins van Oranje f gevonden, waarop hij telf in ecoc Jevensgroole ge- 
daante, benevens de opgave van alle xyne bem geschonken eeretiteU 
en een toepasselijk grafschrift is uitgehouwen. Ëijn ijiereo belni it 
in t79SS vaa boven sijn graf weggcuoojea. Ter zijde van bet orgel wordi 
eene staande , twart marmeren plaat gevonden , met vergulde letters , 
ter nagedachtenis van den Hoogleeraar Pestii.. Ecrlyds waren de wan« 
den deter kerk met onderscheiden wapeuborden en andere sieraden 
behangen , dan , sedert het xoo evengemelde jaar , tijn ook alle dcza 
gedcnktcckeoeo van adel co aüuzicn daaruit verdwencu. fiij deze kerk 
stiiat een klokhuis, waarin de grootste luiklok binnen de stad hungt ^ 
welke voor de kerkdienst en tot het inluiden der markten wordt gebruikt, 

J)c Marekcrk, vroeger deNicuwekcrk gebceten , is in bet jaarj 
163d, aan de oostzyde van de Jtfare gebouwd. Dit kerkgebouw is ge-, 
grondvest op omtrent 4000 mailen, co wa» binnen lieri jaren voltooid j 
bet is ran eene acbtkante gedaante, hebbende in den omtrek, binncQ 
de muren, omtrent driehonderd voeten {94 etL S palm.), itt de wijdte , 
van den eeneo bock tot den anderen honderd voeten (31 elL 5 patin). 
Het geheele werk rust op acht tware pilaren , ieder omtrent vijftig duioi 
(1 ell. 5 palm.) dik en drie en twintig voet {7 ell. Ü palm, 6 duim ) van 
elkander staande. De hoogte tot de eerste verdieping ii veertig voeten 
(13 elL 6 palm.) , van daar tot de tweede verdieping drie co dertig 
voeten (10 ell. 4 palm.), tot bet midden van het verwulf vyflicn ea 
daarboven voor do knp insgelijks vy(\icA voeten (4 ell. 7 palm. 2 duim.). 
De hoogte van den toren is zeven en veertig voeten (14 cll, 8 palm ), 
100 dat de kerk in het geheel honderd en vgflig voeten (47 cU. i palm* 
4 duim.) boog is. In de maand Febrnarij des jaars 1648 is de grootfti 
klok in den toren gehangen ; zij was in 's Gravenhage gegoten , 
11,280 ponden twaar eo met de wapenschildeo van de stad en tj 
ds Regenten , die baar aanbeitceddcn en in bet jaar 1647 in dienilj 
waren, Tcrsicrd, Later »$ in den toren een goed uurwerk geplaatst, | 
met twee klokken , die heel en half uur slaan ; verTolgcos is ook do{ 
kerk, met een fraai orgel versierd geworden. 

De Waard- of Oosterkerk, gp ccnc ruime plaats, ten O. ru 
de llccrengracht, tusschcn den Ouden-Rijn en den Nicuwcn-Rljn , iê] 
eene kleine steeneo kerk; voorheen was het ecne houlen loots, waar* 
om ay destijds ook de Luotskerk en bet plein, waarop zy itaat^ 
bet LooUkerkplein genoemd werd Den 20 Ju lij 1662 was bij de Regc* 
ring van Letden een ontwerp beraamd tot bouwing van eene fraaije kerk, 
hetwelk werd fr&ed gekeurd, flet werk ernstig voortgezet zijnde, was^i 
io het jaar 1665, zoo ver gevorderd, dal den S November van dat 
jaar de eerslc steen gelegd wcrtL Doch de verdere opbouw van deze 



LEY. 



335 



kerk, is iloor <leo wtlo^ eo de vermiodering van ncnnjf cn koop- 
hêaiM ^MvDid, toen de grondslajren even horea den begjinfn grond 
gerofderd en re^t met blaauwc drempels cn andere voorbcrcidselcn voor- 
sten «trcn j waarom men die in tcrvol» van tijd , nts ondienslig ^cg* 
gvoamra , len deele aan de fontein op de vischmarkt en tot andere 
daden pebruikl beeft j ïn bet jaar 1809 lijn Se nog in den grond 
«fWfeble^cnr muur' en paalwerken voor 700 gaïd. Tcrkocbl cn geheel 
olilmund. Echter beeft men, gedurende bet bouwen oeren» de grond- 
■ligen ran de ontworpene kerk , cene bonten loots opgerigt , om de 
lenen tan dit gcdccUc der stad te slichten. Zij werd den 1^ Att- 
1665 ingewijd » en eerst voor weinige jaren xjjn de wanden van 
oude Loolskerk door gemetselde muren vervangen en is aan bet 
Ie grhouw ren meer kerkelijk aanzien gcgcveo* 
Vroeger btidden de Ncderduiticbc Qcrvornjdea bier nog ecnc kerk , 
Gastbniskerk gcheeten , docb deic is thans by de Waalsche ge- 
kte in gebruik. 
D» WaaUcbf gemeente, welke bier 800 zielen en onder dcce 
Ledematen lelt , behoort tot do klassis en ring van LnDiii , ca 
vordt thans door twee, docb vroeger door vier Predikanten liediend. 
IKl acnte , die in dete gero. bet Iccraarambt beeÜl waargenomen , is 
il Ikti^U PB 1.4 DaÈvBf van Brugge^ met het grootste deel der 
gemeente van die plaats , m 15^1^ herwaarts gekomen 
«n ia bet jjtif 188ÏS naar Doi^recbt vertrokken. De eerste tweede 
, JPlrtdilaol «a* Lccis TaEicAT* de zoon , die >n bet jaar ld95 van den 
Olyfhcrg herwaarts beroepen werd cn in bel jaar IGOJi 
^«verleed. De ecnte derde Predikant is gewvest Eïaib hit Pei , die in 
lièt jaar 1631 herwaarts kwam , cn in net jaar 1649 overleed. De 
ecrfte tierde Prrdikant was AxDai üivkt , beroepen in 1022. Na den 
doedl vao dea Prrdikani Jcin Jac^oes BaoTct be la RiviiaB^ welke ia 
ÈÈti yukr 1763 loorricl, is de vierde prcdikantsplaats onvervuld geble^ 
f^ottt M Ba hei overlijden van Ss»aid Fcico Jsan Rad, den 1 Ut* 
CMuber 1W>7 i« er geen derde Predikant meer beroepen ; terwijl 
b^ k Liesbiit van Augustus 1844 bepaald ts^ dat de eer- 

ftta o^^4: ...... iJe leeraarsplaats mede onvervuld zal blijven. Niet 

«<iai^ der in deze geni. gestaan hebbende Predikanten tijn door 
iMmaa tebriflen beroemd geweekt* Ook bier waren er , die tevens 
WwnUmimir to de Godgeleerdheid aan de boogeschool waren , vaa 
Ii«caiTKii£iT d€ Fader (1602) af, tot Seiali» Fclco JcAti RAU(tl807) 
Inc. De vonge kerk deier gem. stond op de IJaartemmerstraat ; ijj was 
•ene der drit oude kerspelkerken van Letdbü en vras vroeger eene kapel ^ 
tic ro#n oQttrrot bet jaar 1330 begon te boawen , cn, dewijl de grond 
>t bet vcwrfieiiomen wrrk niet vast genoeg was , heeft men de boo* 
to drn hof van St. Catharioa-Gastbuis, aan den Rijn, 
iven i'n ïn dco grond der gemelde kapel geslagen. Dit gees- 
[k g'ebotiw werd gestjcbt en toegewijd aan de Moedermaagd Maria, en 
'ij#we Vroawf oker k genoemd. Eenigc jaren verliepen, aleer dese 
tot eene parochiekerk verbeven werd , om dat Jiij onder de kerk 



Oegstfecsl hrjtoorilc 
bsAt , h< 1 



de Abdis van Rynsburg de begcïing daar- 

M rn Kaden der stad Lcvukii niet alleen 

nii-ri geen regt tot eenigc gifte in dwc kapel 

• snn deten afstand bewilligde de Abdis, met 

i?toor van Oegslgot-st, om de gemelde kapel 

tüt ecnc parochiekerk, luiU behoudende haar 

ri Oegstgces» ] belovende aan die, welke aldaar 



234 



LËY. 



ceticUapclnuy vhilJeii uicLluii, vulkoiuon uiagt tut dcoubrjiaalilc bujjoving, 
tonder aanspraak daarop te Lwboudcu* De in^frijdinjj dcicr kerk gvicliicddc 
op ZoudiifT na Maria Hemel vaart , in hüt jaar 1365 , ïijudc Uk» de 
17 Augustus \ dücti sedert is dit [[c&ticht , dat in z^ucn ocrstcn aan- 
vang klein vras , iian de zyde van het koor y aanmerkelijk vcqrroot. 
Otclioon dc'xc kerk oret iccr ruim , maar net versierd wiu , had ajca ^ 
er echter onderscheidene kapellen in , als de twee grootste ter reëler-» ^Ê 
«n linkcrtijdc vun den invangt waarvan de eerste de Vrou w u n ka-»^^^ 
pel gchcclen Mrerd , inraariti ccne vikary (jcslicht was, jjelyk meer 
anderi; aan oudcrsdicidenc altaren in de kerk ijcvi^slijd uuren. Oo]( 
waren daaraan ecnige raenioriën , getijden of broeder' en zusterschap* 
pen gehecht, tot welker oprtgting de Graaf van Holland eerst syns 
bewiliijfinj inoc^t gfcven. Na de lleforujatic liep dcce kerk jjroot ge* 
vaar van afjjcbroken Ie worden (daar xy reeds verkocht was) £oo nÜct 
cene dcfti;<[G vrouw « uit het üaoxieol\jk geslacht van tic Bür , haar gfo-r 
lost en cdelmoedijj tot oefening: van ffe godsdienst aan de stad {fC'» 
schonken had , na welke gifle de Regering dat gchoaw heeft afgcstana 
aan de Waalüche eo Franscbe vlugtclingea ^ om er hunne godsdien&i to oe- 
fcncn. De t»icraden ^ die in deze kerk menigvuldig waren , door de wouslo 
en toomelooze beeldstonners vernield of verduisterd zijnde^ is zij lang^ 
tonder orgel gebrnikt geworden , tot in hel midden der zeventiend^ 
Cüuw , toen desc gemeente een nieuw orgel bekomen heeft. Men vond 
hier hel grafschrifL van dat groole licht der geleerdheid Josïpbüs JusTUf 
ScALJCiui , hetwelk de Curatoren van de Academie en Burgemeesters vai 
Lktoe?! , ter eere en gedachtenis van dien herocnidun man aldaar had^ 
den doen stellen. Ook was in deze kerk de beroemde Hoogleeraar ii 
de Kruidkunde , Kunei. Closius , begraven » wricns gedachtenis mede doof' 
een opschrift aldaar bewaard werd> Deze kerk , bouwvallig guworden*] 
tynde, is in het jaar 18^ afgebroken, behalve de in 13tS4 gebouwde*] 
toren , welke in bet jaar 1840 mede gesloopt is, terwijl op (k* 
plaata, «aar de kerk en toren geslaan hebben, ecnigc goede burger- 
«oonbuiïen gebouwd zyn. De gedenkstukken ^ ter eere van Sc*li6kb 
en Givaics zijn naar de St. Pieterskerk overgcbragt. Thans beeft de 
Waalscbc gemeente , zoo als wij bier boven gezien hebben , de zooge- 
naamde Gaslbuiskerk op de Brcedestraat in geliruik. Hel was 
vroeger een klein kerkje, hetwelk in het jaar 122t> , als ecne kapel 
bij het St, Calbartnagaslhuis gesticht, dikw^ls vergroot en verbouwd 
en in 1638 aanmerkelijk vergroot werd. Deze kerk heeft Iwee iugam 
gen op de Bretdestraat , en nog twee andere door het gasthuis. 
nad eertyds eenen tamelyk hoogcn toren , welke twee of driemalen 
omgewaaid of gevallen , tot dat bij om zijne bouwvalligheid » in hei begin^J 
der voorgaande eeuw , voor een gedeelte , en in 1739 geheel werd ^\ 
gebroken. Men heeft op de kerk crn fraai koepeltje gezet , waarin d« 
Iniklok hangt. Deze kerk is van een orgel voorzien. In 1820 haddaarii»] 
de akademischc promotie met do kap van den Heer de GAunta plaatti 

Ër is te liEtDEff ook ecne gem. van Ghristciyke Alge scheiden 
rjcn, die ongeveer 600 zielen en onder deze ^0 Ledemaieo lelt^ 
den 6 October 1840 erkend is, en ecne kerk heeft op de Oude-Ftitf,] 
lynde een eenvoudig gebouw , zonder toren of orgel. 

Voorheen bestond bier ook, als noodzakelijk gevolg van het aaolafl 
Iloogduitschc Studenten , ecne Hoogduilschc gcracento, toor 
welke de Regering in het jaar 1644 ?ene kerk had doen bouwen , 
Misschen de Oude-Vett co de KorU-Lanffcgrackt , op don boel 
PrinitmUeg, Dcie tamelijk niimc kerk, welke vüu ct;ii torcatj 



LEY. dS5 

•nm wat. verd ia bei jur 17S6, omdat de Hoogduit- 
bSJMi fldÏBtl was te niet fepan , lot ceoe anmchool in* 
iande dal lebonw toi eene tnrbdioar vao de HerromidB 



bet gediend heeft lot ia hei jaar 1896 , sedert waa- 
neer hel lol kerk toot de Pratertaatacbe krynliedea ca tot godsdiea- 
ttig eadcrw U a voor bcboefUgeo , vooral in de zondanehool, dieat. 
Be eenie Hoofdoilecbe Piedihaal, die ia deie geoi. het loeraarambt 
heeft woMfeoeoieB , ia geweest Saboil A&Taasios, die ia het jaar 
164S WiasaiU kwam, ea ia bet jaar 1609 overleed. Onder de ia 
dcw gsm. gcstaaa b c bbcad e Predikaatea , tiodea wij vermeld Joaii 
MniB, de nitviadcr van do SUrtotypt-^rwkkenj , dw reeds in 1710 
of gfleed : koewei de Ffaaschea hewe cr e a , dat die uitvinding eerst 
in 179S door Dmor loiide gedaan sijn. De laatste Hoogdoiische Pro- 
dikaat , die ia den gem. bel leeraarambt heeft waargeaomea , is ge- 
weest Davia vaa ai Waub, die ia bet jaar 1718 berwaarU kwam, en 
m bd jaar 1750 tol do Nederdnilsehe Hervormde gemeente overfuig. 
DeBngelscbe gemeente, welke vroeger te Laiaaa aanweiig was , 
reeds ia bet begin der seveatiende eeuw bestaan hebben , alioo 



wij vinden , dal aii in bel jaar 1617 hare godsdienstoefeniog in de 
kerk van bei Su-Caibariaa-Gastbnis, thans de WaaUcbe kerk, 
verrigt beeft, la bel jaar 1699 verkreeg sij ecbter eeae andere ver- 
gaderalaaU, ijade de Kapel-Yaa-Jerusalems-bofje , op do 
tVIlAnsodmradbt. Deie gebraikten sg ntim twintig jaren, na welken 
lijd bel getal baaaar geloofsgeoooten , mede als een gevolg van hel 
grool getal stadeaten nit Eageland en Schotland soo sterk was toego- 
nomeoy dal aij eindelijk geaoodsaakt waren , naar eene roimoK plaata 
omteaiea, waartoe baar van Rcgerinnwege de kapel van bet Gefalieda 
Begf ijakof, werd aaagewexeo. Oese kleÏBO noaar sindelijke kerk, 
bevaMegetne bijzondere jiedenkteekeos, dan hel volgende graftchnft: 
jfiw /Bflf€ JaooMS Lauooiub comet Seoiuê , i» moe êtfmkro 
tOn 9uitqu9 jufwprio. 
Okni XXIX Ott^, &D.ID.CLXXXiy. 
(dal is. ffier figi Jscoa, Gsaav vai L*oooa uil SchoUand, ui«en gnf , 
aan hem en de sUnon toehebooreode. Gestorven den 29 Oetober 1684.) 

Den gem. bad lol eerste Leeraar aosaaxes Domia , die m het jaar 
1609berwaarto kwaM, ea in 1616 overleed, ^"f^" ^^^*¥* 
weid aU eerste tweede Eogelsche Predikant beroepen « ^^»» •*«*» 
bet volgende jaar naar Engeland verroepen «Uo^ti^J» f* ^''^fpiSl 
dikan^^ Wl weder vervnid. In bS jaar >«".• ^^J^C.'tL 
karn IFuuaMmanu, na eene vier en ^i^»ö*"P* jJ^T^ j^'^fT 
gemeente, overieed, is « Ie niet lyegaan. J^tcr «J^/^f^^*^ 
tier bov«v.rdiépi4 de hibüolheePder Hoogc^l bevatte^ 
bet afbitAeTvJïnigc hoisen , een gebo»^^ 5!*'Lt«aeX22 
van de biUiolbeek ea de%nUeedkandiffe ^^^""^"^l^iJt^l^i^iZ 
«vel aan het l^iaibur|r. De kapSl van bovengemeld Jemsakm^ 
hofie dient tbaas tot tn^cLuur vaa dil ^oQ*- ^^ „ ^^^^^ 

De Remoasiranten, welke bier bUna ^^ki teHe 2ilsto hW 
vrdke 100 Ledematea, maken eene gen»; ui» » ^^ doch vfo«g«^ fc,^ 
behoort en door eeaen Predikant bediend ;vo^ ^ hoaïT^ïa^ 
Leeraren had. Aangesien bet düo »««"** j*^Kt niet noorloBfil .m. 
deding op de NaiioU Synode te P^J^^t^i^^^^S^ ^ 
bianen LnmwM godsdienitiffo ^crffad^""?^" ,u>cfening |, bonden; beb- 
Ktaoodiaakt, te Warmond hunne ffododicn» ,icb ia bet jaar lUBl 
beodi, tot dat eiade, die bdde --«>««■»**" * '^^ *"** 



!rï6 



LEY. 



\cfcciiigd ^ lijnde detltjds de eerste Prudikanl dier vcrcftiigdc gent, 
gewec»! Mattüeds Aonuifos fiuneiüs^ die in hiL jaar 1633 naar Alktuaar 
vertrok. Er vtx^rcn derbalvc locn des Zonda^i vier schuilen « \ oor en 
na den middaf^, ten dienste di^r Ledematen, die ter kerk wilden gaan^ i 
derwaarts; doch dit viel velen Leden dier gemeente, die Etekelijk,'^ 
Kwak en oud waren, loo Ustijj , dat men eiudelijk , in fact jaar 1649, 
besloot f uit naam Tan alle de Leden ^ aan de Regering door een 
«nn^ekscbrifl vrije oefening van godsdicnstt binnen de stad te ver- 
lüeken , alEoo dit in alle sleden en plaatsen van HulLiJid en West-Fries» 
laod toegelaten werd, belovende voor dcie vergunning vier dnizcnd 
gulden aan de armen te *«Uen scbenkcn ; maar alles vrucJitelaos 
e'yndc y bleef de godsdicnstocreriing te Warmond voortduren , tot ia' 
1067^ wanneer deze kerken weder in vriendschap van elkander scheid'- 
den , voornaujelijk omdat incn hoopte de regering te Letdik , door 
aobtbarc voorspraken van gedachte te doen veranderen. Tol dit eïnda 
had men , in het varige jaar , reeds aan de Remoni^lrantscfae kerken 
in de voornaamste steden van Bolland en West-Frie&land ^ door Qi*' 
niagtigden doen verxocken , linnnc Regering lot voorschrijf ing, beinid- 
deling en tusscbeokomst te bewegen bij de Regeerders der stad Lbtdeh, 
voor de ongelukkige Remonstranten aldaar. Intusschen werd besluten 
de poort aan de ijzeren brug, dic bun toebehoorde en in de Mandelrng de 
Arminiaanschc-poort gchccten was, tot eene prcdlkplaats bekwoaiu 
te maken ; doch zulks geen voortgang hebbende vcnJ men veiliger , 
ouder bescherming van den Btjkgraaf van Rijnland , buiten de Mare- 
poort, tusscheu twee schuttingen, overspannen met zeilen, de kerk- 
dienst te verriglen , alsmede binnen de stad, op gelijke wijze, zoolang 
er zich gecno zwarigheid opdeed. I>ii duurde tot het jaar 1671 , 
wanneer de Rcmon&trautcn uunnc tegenwoordige kerk op den Mid- 
iUlweff begonnen te bouwen. Boch door de bevige tegenlanling vau 
de lijdc der smalle gemeente en de woelingen , dic deslijd» in Letoejc 
plaats badden, liep bet aan tot in bet jaar 1G7G, eer bet werk zijn 
volle beslag kreeg. Deze kerk is ccn locbtig en net gebouw, inde ïcnglc 
twee en zestig voelen (19 elL 5 palra. 5 duim.) en in de breedte ruim 
drie en veertig voelen (13 ell. 7 palm, iJ duim.) binnenmunrs, groot; 
daarin zijn veertien pilartm , die het dak ondcrschragcn , zijnde bel 
gebonw zoodanig aangelegd, dal er by aanwas der genicenlc galerijon 
zonden kunnen gemaakt uurden. De predikstoel staat aan bet eindo 
der kerk; daar legeno\cr is een leer goed orgel. De eerste, die in do 
afzonderlijke gemeente te Letder bet leeraarambl beeft waargenomen, 
is geweest Aba» va5 RouzifSTEin , die rn hel jaar 1668 herwaarts kwam 
en in de loots buiten de Marcpoorl de godsaienslige byecnkomsien 
bestuurde. Hy stierf in bel jaar 1693, De eerste tweede Predikant, 
die in deze gemeente bel lecroariinibt beeft waargenomen , is geweest 
GEonQivs VAU ZonnovEn , die in bet jaar 1700 herwaarts kwam en in het 
jaar 1745 overleed. Na het vertrek van den Predikant NicotAAS SwAur 
naar Amsterdam, ïn bet jaar 1808, is de tweede predikantsplaat* on- 
irervutd gebleven; terwijl, in bel jaar 1816, de geni. van Noord- 
wijk bij dic van Lztde?i gevoegd is. Onder do in deze gcm. gestaan 
bebbende Predikanten verdienen melding de duor bunne schriHicn bc^ 
kende Cobreliüs Koccc , van 1794 tot 1806, en JoaAxazs RoRiin , van 
IdOS tot 1838. 

De Doopsgezinden, 160 in getal , onder welke nagcnueg 100 Lede- 
maten , hadden hier vroeger twee gcm. als : ceoe van W a terlandscba 
Doopsgezinden en eeoc van Ylaamscbe Doopsgczïnda n. 



LET. 



iJ7 



1>p etCftfemebU , diu de lalrykslc wat eu by welke niel alltien ïn bet 
!9p<lerd»iucli ( maar ook iii de Fran«€be taal gepredikt ^erd , Und eer* 
t^di hare kerk o( vcrgadcrplaals op de Üadc Varkenrtiarkt of bet 
Zand, bel0ccn andere melden in bel Noordcinde, oinlrciit de Willc- 
poorl, Ie tijïi geweest, een vericliil dal gemakkelijk overeeü Ic brenjen 
t». liet Iccrflaratiibt in dcxe ^emcealc werd, in bet vervoiff, door Jba^ 
iLi Pla, *U Jangff ta PieTËA lUii'^DERsz., inllsf^aders door riiita Wit,- 
&IMI.. RBOTTiit bediend. Van daar is deze vcrgaderiuj, in bet jaar 1G08, 
wciMil in c«?n bui» aan het St. Pietcrskerkbof ^ van ouds jjenaamd 
Lakhorst. Dcjte vrrgaderplaaU door bel toeneiuen van Ledematen 
Ie klein sijnde , be<ïtoten Kerkbestuurders bel huti te ver^rooten , eo 
k4K:htcQ daarom, in hel jaar 1Gi8, bet dö\^ overi(^c gedeelte vau bet 
oiMhï liokborsl. Op dexen grond i« de gemelde kerk binnen weinige 
ji! Ufcid e» volbouwd, door bet aanbrengen van het gedeelte 

Cm lage dak f alwaar de galcr^ met i^i tp taatsen , rusU*ud<i op 

Ir Loiaakt is* Op deic w^ic is de kerk gebleven; tij beeft 

M c acht en vijftig en een balvc en in de breedte »cs en verr- 

XifT en c«ii baNe voel Rijnlandscbe maat (14 eU. !^ palai.). De predik- 
tlocl , dié voor de gemelde vergrooting aan de tyde der galerij tlond, 
i» tedcrl daar Irgeoover verplaatst, l)c algemeenc ingang ii door ccoe 
ruime , to 1S25 aanmerkelijk verfraaide, poort, aan de PUUnkrrk$tma( , 
' ^ * nr 177Ï is in dii gebouw een fraai en welluidend orgel 
1 geschenk van den Heer H. O. vaii Outca&bdbj. 
Jcr VValcrlandscbc en Vlaamtehe Doopsgezindeo 
ri gescheiden, aUoo laat^lgeniclden eene alionder- 
I len , in een gebouw, gelegen io de BoogaarxUtttn i 
Ir'r bruederlykc liefde gedreven, z^a zij eindelijk , 
I 1701, vcrccnigd ea hoiideo hunne godsdicnsligc 
Itovengcnielde kerk , terwyl de andere vergader- 
rl n *4\i de naast gelegene erven getrokken i« geworden. 

itch-Lulhcrsclten, die hier ruim ll^OO in getal lyn, 
r wrifcc «».^<i Ledematen, maken eene gcm. uit, welke tot den rtn|f 
'$ Gemrmkag* bebourtt De juiste tijd , wanneer de Cbrislclgke ge- 
HMmlC van de onveranderde Augsbttrg&cbc bclydenia Ie LeioeK ouUtaati 
it, aluiiedo donr «ien, kan niet met zekerheid gemeld worden. Dit 
blQki eclitcr dnidelyk , dal er mei dea aanvang der kerkhervorming 
*U«at r*iïk Lulbcrfchea gewe«'il »ijii ; want men vindt aangeleekend , 
tSat jQ«4t«ti S*iitoaiD* , Rcrtor der school te Noordwijk , erkende dat 
er ooderKibeidcoe gelüovigcn van dejic gezindheid, in 1Ö3(!, beslondcn, 
^,. L..^..^n mpTkwaardig is, io den aanvang der Nederlandsehc be- 
•jfdlons verhaald, dal deze godsdii.nst in het jaar 1567 zoo 

r<.. -.i d# flad doorgedrongen was, dal lekere Predikant aldaar, 

GsoBCltra AmiM of JcanuAS firM&cie («ie bl. 227), mei onderscheidene 
«^nrr grloof>froooten , in bel verdrag , lot rust derslad opgeiiLtcId , dnn 
Fdil» v««OaAiiiz, den Pretidenl van Holland en andere tegenwoordig 
IJlnde , onenl^ik verklaarden , » dal ze geene andere reli^rie wilden be- 
• Jydcn daii de oprechte ConfeMic van Aug^bTirg . gelyk die hy PaiuM 
p tfti*«' nriif>t K*«lrden w;is , in den brief aau den Palligraaf,'* doch of- 
Jckocr. Lii« de Liithpr^x-he god»diensl toegedaan was , werd ceb- 

%n dr i ,,,. jj dc-ier gezindheid eerlang gestremd , zoo door de bittere 

itnolgingcn , aU verdei ItÜjkc nurlogeu en verdeeldheid, zoodat zij 
j»i»t .1.11. «intvrni iii*! later, hel hoofd weder opbeurde en eindc- 
rJ< ich bij hunne geloofsgenooten uil andere slc- 

«tii 'siiHM'kMHirift aan de Stalen van Holland 



268 



LB¥. 



vcrzochlcn y om TrQc uitoefening Tan hunne godsdienït ; maar de Sta* 
ten sloepen bij %*öOiTaad dwc bede af, met uitnocwlijpng , dat dL' inp- 

tltantcn <ich stil gidicfdcn te lioiidm , tot nader daarin Toomen 
ondc vordcn. Sedert oefenden lij hunne grodsdienst in bijzondere 
huizen en op loldcrs, nu eens in een droO(jschcerder*- of lakcnberei- 
def«pak}inis I dan in eene koe^ul op de 8t» Jacobsgracht , daanni op' 
de Cclklirofdersjjrachl, in de Rappl van Jeruxalcm^ vervolgens 
op lirl Unprnbiifrf ^ hij de Grocnhaicjraeht , in een huis staande en ^ 
Ijelefjün i>p hrl Knoltersbrufjje ^ van hotwrlk de hniir jarir1ijk« tachlij^ ^| 
(rulden bcdrocij.llirr intusschen vertoonden lïicb ondericbndcnc aaniicn- 
jyke mannen, welke dexe godsdienst en hare leer^lnkken toegedaan 
varen ; ja , men -rerhaak , dat JoiiA7i7tE5 IJoL>A?[;fDs SEccnnuf , onder de fl 
eerste Professoren in de podijcïccrdbeid te Letdm , de leer der Lnthcrsche f 
kerk, in bet stuk der praedeslinalie , too sterk voorstond, dat bij, dit 
stuk -tcj^en DostiLcs verdcdi^ndc , durfde ie|fgen : » Volgens uwe leer- 
stellingen maakt gy God tot een tiran en bcnl over bet geheelc mcnicch- 
dom." Eindelijk hebben die van de An|f5b«r;[jsebc belijdenis, in hel 

i'aar 1617, een erf gekocht, sijnde een gedeelte van het G e r r i t- 
^ains- of St. Pancras-Bcggijnhof , cMik het Ruipcnest ge- 
hceten , op de Hooglnndsche-Kerkgrocht y over het Weeshuis der Hcr- 
Tormde gemeente , op hetwelk zij eene aanxienlyke en ruime kerk deden 
bouwen , hebbende vóór den ingang , door cene groote bardsteenen poort 
en achter door eene andere deur uitgang op den Middeiieeg, Boveit 
detc deur la^ men eerlfjds de woorden : ËinCANC zov Ewicsir Lusw* 
Dtar dcfc echter somniijien ergernis gaven, lijn zij, op bevel der Re- 
geling, uitgewiseht, ofschoon de sporen der letters ziglbaar zijn geble- 
ven. Nevens dezen ingang was vroeger de school, waarvan de Meester 
tevens Kofler en Voorzanger was. In 1744 had de Regering zulk 
«nc afzonderlijke school voor de Evangelisch Luthersdien toegestaan , 
mits er geene andere gezindten werden toegelaten. In bet jaar 1802 is 
déze sdiool te niet gegaan, wordende het gebouw , dat nog aan de kerk 
toebehoort, tegenwoordig verhuurd. De kerk is in hel jaar 1618 voltooid ^ 
welk jaartal boven den ingang van de binnenste honiddcar, ter gedach- 
lenis in hardsteen is uitgehouwen. Daarna, door aanwas der gemeente. 
Is deze kerk, omtrent het jaar 1661, aanmerkelijk vergroot en verbe- 
terd door het aanbouwen ran twee galerijen. In 1673 werd zij met 
een fraai orgel versierd. Ten jarc 1765 werd de kerk weder vernieuwd 
en vier jaren later het orgel hersteld, In 1845 ts de kerk nogmaals 
inwendig geheel verbeterd en veranderd. De predikstoel, vroeger aan 
eenen pilaar in het midden der kerk , staat nu voor de galerij , over 
hel orgel. Het plafond is gestukadoord en daardoor hceu het geheel 
een regt opwekkend aanzien gekregen. Gedurende den herbouw hoeft 
de gemeente beurtelings in de Hooglandsche en Marekerken hare verga- 
deringen gehouden , volgens ütWerijke vergunning van den Hervorm- 
den kerkeraad. De gemeente werd reeds v<>ür hel opbouwen der kerk 
door twee Predikanten bediend , gelijk zulks tot heden toe gebleven is. 
Onder de eersten, die in deze gem. het Iceraarambt hebben waarge- 
nomen , telt men Btin^nABDüs Mctkeüs , een zoon van AasoLDus HcïTKist 
cn daarom gewoonlijk Bcb^raidvs ABtioLPi genoemd , van wien verhaald 
wordt, dat hij, op bevel van de stads Regering, de eene poort uitge- 
leid zijnde, de andere poort kloekmocdig weder binnen trad. Hij 
orcHecd in 1619, in den oudcniom van 74 jaren. De eerste tweede 
Predikant was Gost;t:ics MotvBitGs , die er in 1610 beroepen werd ert 
in het \olgendc jaar overleed. Gedurende zijnen diensiiyd io deze »Uii 




LET. 2S9 

U Bmmritm, a^mttót ie 

^m pfcdikle. OmIct de 

TcniicBcn adfliRg, «U nrli 

« -. - * *^* - ■■•• Ce^itr» Viifw« 

T» 1614—1617; HoBicB l«, «ad 1670-1678; Jmm» Telto, 

«■ 1661—1701; JMTAft m Habiw, «icu M'wftnjter étr EtnmUigtu 

tol «p MMS tijA «P 1 — i i| f BlMtaea ia («bnük en twaalf malrn ae- 

drakt», YM 17Q«— 1727; Jai Mome, ran 1741—1748; Wiun 

NaaaMMNV, «aa 179»— 1772; J#Aa» Han^v, vao 1772^1778, 

ea teBM Bbmk Uns, «aa 1799— 18S0. Dbm geiiMMie hreA, 

on il fcaic g a il ii tif a tli || r aefcaiafea aiel Terèiadard of gctloonl la 

«•■yca, akk ia te Ifd door kaap aeeitcr geaiaakl vaa alle de huiuo 

Ma de kerk alaaade, ca de Ec|enB( vaa dcae itad verleeode kaar, 

teor de anoea karar feaiadkrid , Tr^jkeid vaa pachl ap brtod ea lawf • 

Tridiaam wai kd pkéaik h% dcie giiiiinale, in bet iaar 1694 iagc- 

Toevd, dack ia 1784 «ader a%eKkaft, dat, aamdtik, soodra a^ 

kaait bek«an vaa de a tcik ai i Tan ceaen Vont of aamieniyk Heer 

af Stadcai vaa kaïc gaBiadbcid, twee Oydcriiagen derwaarts giD|{ca, 

aai e» parkaBaalbaak tot dat einde genaakt, kern venoekeade 

x\iBea naaai ea vaardiglieid er in te icbqiTea, met de toni die hy 

fclwMa la fe«ea« kern la gd(|k aanbiedende caae plaala ia da kerk , 

tot aelkar iadiiknail aalks gedaan weid. 

Oe aaantak Katbeiykea ^n ongereer 10,000 in geUl, 
onder «likc naai 6600 Comninnikanlen. Zy naken Mt stat. nit| 
wdkc allta M kat aarUpr. Taa HoUamd-eu^Z^tlmmd, dak. Tan RiJ»^ 
^ abt die t ' " 



ImmJ, kkflwta , abt die Tia den U. Piraiis, die Tan den H. h 
die TH dai H. Doauicaa, die Tan Oase irteée Freave Oafasayeait, 
die Taa dM H. Laaaricm en die Tan dea H. Psacasnas , onder den 
oaam raa de Hemulwaari drr H. M^au. 

Die fio«aiack Katkoiyke kerk Taa den H. Pmvs» «p ket 
pleia der Aaiae aitkoaicade , b in bet jaar 1835 gesticbt , Ier Ter- 
vaogiag Taa eeac kniskerk, «elke Troeger itoad op de f/o y oerify 
aaa den kack Tan de St. Jvnntteg, Zy is nilvendig in den löniicbeB 
ea TOB hinarn ia den G>rinthiscfaen styi gebonwd , en prykt met eencn 
torca , Taa drie klokken Toarsien. NiellrgeDstaande desa kerk eene 
kceedte kceft Taa oagereer achiliea ellen, is sh echter geboowd son« 
der kalammaa ea u de ruimte alaoo teer indrukwekkend. In deie 
keik, wtlke mtt een fraai orgel , cenen kunstig bewerkten predikstoel 
doopToat prykt, wordt dienst gedaan door eencn 



Paslaar ea twae KapeUoeu. De Toormalige kerk , op de //ooTeawerdj 

dieat ikaas lai acae partikoliere Burgerschool. 

Be Roomsch Kathoiyke kerk Tan den H. Josm, aan ket 

Utreekimèt awr, a slechts ccne huiskerk , welke Tan een orgel T Otf 

xieo ia. 'Ha slalie , waartoe dtse kerk behoort , wordt door eeaen 

Pastoor en eeaen Kapelaan bediend. 

De Roamaek Kathoiyke kerk van den H. DomRicüs, op do 

ffaarlemmgwtinmif by de Bakkersittg ^ is mede slechts eene noit* 

kerk , roet een orgel , waarin de dienst door eenen Pastoor en eeaen 

Kapelaan Terrigt wordt. 

De Roomsch Kathoiyke kerk Tan O. L. Y. Ontraiigenis, 

op de ^aar/e«imarsff«a<^ by de Bartebrug , in het jaar 1897 gesticht , 
ter Terranging van eene habkerk , welke Troeger in de KmipenitM 
■tead en door Minderbroeders bedieiid werd. Deze keik , die den 26 
■NovcMbcr fon dat jaar b iogewyd, is uitwendig in den lünischen 



tia 



L E T. 



eo van bmne» io den Cortntliiscben sUjl gebouwd* Zy i» van eencn 
frau\jen loren , roet tier klokken, voorzien; beeft ccnc brccdto van 
ruim achttien ellen tn ts eveowet gebouwd zonder kolommen. De 
dicnsL wordt dnnriii grdAAii door renen Pastoor en twee Kapelaaos. 

Ih Roomscli Katliolijkc kerk, aan den H. Lcdovicvs toege- 
wijd i anders de St. Lodcwykskerk, aan hn Sttemchuur , op den 
bo«k van het pU'in der /tuffte, was vroeger het St. Jacobs-Gasthuis, 
lAdarifi , Icn jnre 159J, de Saaiiial was cncrgebragt. Dit gebouw, 
door do ramp van 12 Janiiarij 1807 geweldig ||eleistcrd liinde, werd 
di»or KontQg Lodkwuh NifoLKuiv op zijne eigene kosten uersteld en 
aan de R» K. tot kerk afgestaan. Uitwendig heeft zij bare antieke 
gedaante behouden j inwendig tijii halve kolommen tegen de mureo 

Ct|>1a«itst , hare breedte i« 12, hare lengte is 26 ellen. De toren 
erft den «lijl ystn den toren van het raadhuï» der slad. Overigens 
is itj Tan eeno edele eenvoudigheid , lijnde ilechts met twee beetden 
aan bet altaar versierd. Het wit marmeren voorzetsel van bet altaar 
raag ook een pronksluk van bt'eldbonwkiinde genoemd worden. ]n 
dit bedehuis , iietwelk met ocncu fraaijen boogen toren prijkt en van 
een «iclbildend orgel voortica is, vrordt de dienst door ecnen Pastoor 
en tenen Kapelaan verrigt. 

Oc Room SC h Ka iu olijke kerk van den H« Paucmatios ^ op 
de tfaarltmmertttaatj aan bel oo&teindc , is een uil- en inwendig ia 
den Golhischeu stijl opgetrokken gebouw , mei toren en uurwerk voor- 
Eien, De breedte der kerk bedraagt 18 elL 8 palm. 4 duim. De 
kerk is inwendig met kolommen voorzien , ter ondei^teuning der kruit' 
geweUcn. Dit gebouw is in bel jaar 1840, in plaats van eeoe rroe- 
|cre huiskerk f prachtig volbouwd en van een orgel voorzien. Ddarin 
wordt de dieo&i door eenen Pastoor en eenen Kapelaan Tcrrigt. De 
froaye paitoric komt uit op de OMle-Vest. 

Voorts bod men te Letde5 vroeger nog eenc R, K. kerk, de Je- 
toiteAkcrk gebeelen , om dal sy door Paters Jesuiten bediend werd. 
Dtse floud in de Schoolsteeg , en strekte zich met de buixing tot de 
overwulfde iSl* Pieicnkerkffrucht uit- Zij werd in het jaar 1708, volgens 
besluti van de Staten van Holland, gesloten. Ëenigen tijd werd er 
dienst gedaan voor de R. K. krijgslieden van bet garnizoen , waartoe 
ibaos de St. Paneratiuskerk gebezigd wordt; terwijl de voormalige 
Jtttiitenkerk , ofschoon nog geheel in orde , weder baiten gebruik is. 

De Rooms«b'Kalboiuken der Oude CLcrcxij, gemeenlek 
laDseoislen geheeleo, die er 4S in gelat zün, onder welke ruim 30 
Goonioaikanlen , maken eene stal. uit, welke door eenen Pastoor bediend 
wordt. De kerk aan de Vi* U. Faedrbicds en Odvlpiüs toegewijd ^ 
beeft baren ingang op de M iddeUtegracht , en strekt licb met de bui- 
siog IqI aan de Uooigrocht uit, waar sij raedc eenen ingang beefi , 
bebbendc aldaar bel jaartal 1674 in den gevel, llel is een eenvoudig 
gebouw, zonder toren, doch van een orgel voorzien. 

Voor de llerTorming bestonden hier vier kapelten, als: de Visch- 
kapel, de St. H u bc r l skapel , de Si. Joo&tcnkapel en de 
S U V a 1 e n l ij n s k B p e L 

De Viscbkapelf aan de H. Maagd Miru toegewijd, stond tut- 
scbcn de t^üchmarkt en de Maanmamteeg . De viisebkoopers en de 
viscbvrouweu gingen aldaar des morgens ter mis; ook hoorden er de 
raitdadigers , die ter dood veroordeeld waren , hunne laatste mis , als 
wanneer de Schout en de Schepenen , met hunne lange tabbaarden zich 
ook dcr«aarU begaven , ca nadat de Kapelaan bet gebed voor dca 



LET. tl, 

nudadiger fsdMii had veder vertrokkeo , wurop de Mboldi^ omf 
d« fWfyUplaati ye fa id eo mtraft «erd. Ter pUalee , wMr dete kapel 



meo uaof baqpriiiuieii 
0r St. Haberts kapel itoad in de Jfvratfety, aan den Baryt. In 
ket jaar 1376 kad de Burggraaf tyoe kapel, aan den uithoek van den 
Rijn , aan de Yifchkoopen gMeveo. Dit ttond der regering niet aan , 
daarom boawde lij selve , in 1385 , de Nieawe-Visehkapel aan de Titcb- 
marki. De Burggraaf liet , in 1389 , voor hem en sijn getin eene 
nicave kapel boawen, aan de Borgstecg ; dit wat de St. Hobert^- 
dat de Toriffe kapel van den Barg 
in e 
IS fl 
xyne 
XapeUaocD. DeM Kapetaan waa verbonden om des Maandags, Dings 



kapel. Het schijnt evenwel, 
graaf snede dico naam droeg, i 
jaar 138i meldina acmaakt i 



want men Tindt in eenen brief van het 
van eenen Klaas Hiuhas, Kapelaan 
ïran St. UnibertskapeT, die ook gewaagt van xyne voonaten, roede 



ilags , Donderdags en YrHdags aldaar de mis te lesen. Daarenboven 
was er eene vtkarij aan St. Hmberts-aataar , ter eere van de Lieve 
VmwÊf gesticht, met drie missen per week, voor welke dienst de 
Fikaris , dertig Rynsche gaUens (41 gold.) in het jaar genoot. In 
dese kapel gingen de Burggraven, met hun geiin en dienstboden, ge- 
woon\\ik de mis booren , lisgende er toen eene bmg over de burg* 
gracht, over «elke men in de kapel konde komen. Waar desc kapel 
vroeger stand, vindt men thaos burgerhuisen. 

De Si. laest en kapel slond op A^ MtdMite-gmekt , omtrent de 
Groemetteeg , wdke gracht , volgens eenen Schepenbrief van het jaar 
1439 , angetw[^ naar deie kapel , de St. Jootieugraeki plagt genoemd 
te worden. INt gebouw is , vermoedeiyk gedurende de Spaansche be- 
roerten, vervaDctt en vemieligd, en de plaats met een burgerhuis 
betimmerd. 

De St. Yalentynskapel, welke op de St. Jaccbsfraekt stond, 
Uf na eerst tot eene Bergplaats voor buskruid gediend te heb- 
ben, in bei jaar 1709 door de Waaliche diakonie tot een Hou huis 
voor arme oude lieden en weesen bekwaam gemaakt en later op laft 
van Koning Lomwuk verbouwd tot een R. K. Wees-Oude-Man- 
nen- en -Won wen huis. 

Men had voorheen slechts één Mqpnikenklooiter binnen Lbtois , 
tynde dat der Cellehroeders, wier hoofdbexigheid was het ver- 
p\egen van xieken , gesticht in het jaar 1421 , op de CeUebroeden- 
t^ratkt, ia de wandeling meestal de Broedertjesgracht genoemd. 
De gehouwen van dit klooiter , waarin later het Staten Colirgïe was 
(xie hieronder hy de Hoogeschool) , dienen thani tot Ry school en 
woning voer den Rymeester of Pikeur. Op de hoogte der 
tegenwoordige Wwmtéfrackt heeft nog wel een Mannenklooster van de 
orde der Fra ne ii e a n e% gestaan , doch dit , by de ttichiingbuiten de stad 
gebouwd syude, ii na de vergrooiing aan die xijde eerst daarbinnen 
gekomen en waanchijnlijk by die gelegenheid ook vernietigd. Er 
wareo daarentegen wel elf vrouwenkloosters, ali : het Klooster der 
Witte Nonnen of Jacobinesien, gesticht in het jaar 1400, 
op het Bmpembmrg, aan den hoek van de Nonnensteeg, thans tot Aka- 
demiegebouw dienende; bet Agnietenklooster, mede gestieht in 
het jaar 1400, digi by de Frouwenkerk, geheel tot burgerhuisen ver- 
timmerd; het St. Michielskloosier, gesticht in hei jaar 1409, 
tnsschen den Frouwenkamp en du ilaarlemmerttraat, thans tot bur- 
gerhaisen vertimmerd; het Si. Barbaraklooster, dat reeds ïn 
het jaar 1411 aanwexig was, op het Rapenhmfgf op den boek van 



u^ 



LBT. 



(U VoUer«graclii (nu Langchnig) , uaarvau h<st erf tegenwoordig (^roo- 
UtidecU door rier aaniicnlijkc woonhiiucn wordt inffCDOinqn ; het S t. 
Catharinakloosler, geslicht in 141ti, op de St. Pieterskerlgmcht , 
nicde grfatfcl tot biir^erhuiien in[;eri<jt ; het Klooster-dcr-Zuste' 
re II- van •Rome, gcilicht in 1420, op bel Hapenhurg ^ by de Doe- 
IcHhniQ , (jroülcndecU in woonhniicn veranderd, lerwyl ceo gedeelte 
tol hei %oorQialijj Chemisch Collcgic is verbouwd geweest; het 
Cat liarina-7<ii»lcrenkloo5tcr of Kloosier-Schagen , gesticht 
ix^ het jaar 1437, achter de üoArUmmentraat ^ geheel met hitizcu eii 
voiiingf^ii betimmerd j het St, Ceciliakloo&ter , geslicht in het 
jaar 110^} in de BastMan-dc-Roy-iteeg f naarvao het grootste gedeelte 
door bet St. Coci li a^Dol- en -Pes thuis beshigcn vordi , lerwyl 
hH oi.engcii9 lot burgerwoiiingcn i;erbou\id i$ ; het Kloos Ier-Nas a- 
relh of der Graauw c-Zu« leren , gesticht in het jaar 1474, op 
4e ilooglanJiche-JckUr^mcht, waanfan een gedeelte vroeger de Baai- 
hat uitmaakte cii thanji dient tot Armschool, lernijt het gedeel- 
telijk lot hurgcrhuiïeu vertinmieril is; bet St» U rs ula k loost er , 
Scsticht in het jaar 147d, tusschen do Oude- RijnshurgBchc -poort en 
en Frouicenkamp , naast hel St. Ëlisaheth*ji-Gaslhuit , waaraan het 
gcdeeltel^k gttiokkea isj hot Kloostcr-dcr-ZviStercn-van- 
Abcoudct gotticbl in 15öO, in de Paradijssteeff , geheel lot bur- 
gerhniien verbouwd, 

Voorlï had men er drie BcggijnhoTen , als: het St, AgQÏclc- of 
Gcfalif do - Beggy iibof » in de waodeling meestal bet Felle- 
Bcggynhof genoemd, op bet Hapenhurg f omtrent de Nonnenhrug, 
dat in 1516 reeds in wcicn wa* , uit meer dan 40 huisjes bestond, 
en eeu fraai kerkje met een hoog spits torentje bad, welk kerkje voor 
de Bihtiotheek der Akademie en bet Thcalrum Anato- 
micum verhouvrd is, terwijl de huisjes thans nan parliknïïi'ren loebe- 
hooren of afgebroken lynj het Picler-Siinoos- Beggy nbof , bezij* 
den *t GraveMtein f doch laler in de Si. JozefsUeg, achler de Vrouwen- 
kerk, ter plaatse waar nu bet hofje van Sion gevonden 'wordt j waar* 
van de slichlvng onbekend is, doch dat in 1400 i» te niet gegaan, 
en hei St. Pancras- of Ge r ri t- Laras-BeggiJ n hof , anders ge- 
naamd het Ruipenest, omstreeks 1400 gesticht, op de Hoogland- 
tfhc-Kerkgrachi f i^aarvan een gedeelte thans door do Evangelisch Lu> 
ihcrtcbc kerk ca bet KvangeliKb Lulhcrsche weeshuis i< ingenomcD. 

Builen de Stadsvesten hebben vroeger nog twee kleine en onhcmid" 
dcldc kloosters gestaan, namelyk: St. Agathaskonvcnl en St. 
JHarg a rel baskon vent, heiden van d*i Si« Augustinusord«. Het 
eerste is hij hot uïlleggca van de »tad vernietigd, het tweede i$ in 
weilanden wrandcrd. 

Dn Israëliten, welke ie LeYOEn 450 in getal lijn , maken cenc 
rinfpyndgaga uit, welke lot het Nedcrdnitscb synagogaal ressort van 
U Grfitenhage behoort. Het gelal Israclilen, dat lich Ic Letdea had 
rt<;dergezct , was in het eerst ïccr gering j maar in het begin der 
vorige eeuw ftcrk toegenomen lijudc , hebben tij eerst ecne aigeton- 
deroc kerk gehad op cenc kamer, aan de Vüchmarhtf in het vervolg 
in een buis op het Ltttntlaal en later in het Rqqs- of Stinksteegje , 
lol dat »y , in bet jaar 1770 , de Icgcnwonróige Iraaije sjnagoge , op 
bei Levevdnal f gü'houwd hebben, waarin de dicmt door eencn Man- 
bigtm-Optigter vcrrigt wordt. 

Sen beeft te Uehueh een Gasthuis, zijiidtf Het St. Ceeilia- 
lïiastbiiis, in de Ra itiaun-cie-notf steeg j in den yromttniamp. Het 



LBY. 



M5 



«a« viMfv hH Geciiiakloosktr, hierboven (bJads. 242) rerineld, en 
werd 'm liftS toi Gatümü iogerigt, dMraa ook tot een Luis Yoor 
kiaoUflByen. By de laaUto ornnieke bepalingen omtrenk de kraok- 
aoo^fsbaiaea , if dil geboaw dMnroer niet ^>edgekegrd , en dient 
daoo tfaut alleen tot bnisTerting vao eenige commensalen en betat 
tefeu de aladt «ekennlen voorule arme en bedeelde klasse. Al wat 
tol hoisvestipg wvk krapktinoigen diende is weggebroken. Het is een 
groot en wel doortiiiimerd gebouw , met eene luchtige Toorplaats , 
omringd na echooae aaien ea a%esonderde ▼ertrekkeo , ten daele ge- 
schikt foer mepicbea, die hier door de Hoiiiittenmeesters besteed 
«orden. De inkooMten Tan dit huis a^n grootendeels gesproten uit 
eene iolery , die, ia het jaar 1tf06, tea behoeTe daarran getrokkoi 
werd. 

Yrocfer had Ben hier nog het Elisabeths-Gasthuis, het St. 
Barhara*Gasthnis, thans net Hnisxittenhnis, en het 6k. Ca- 
tbariaa-fiasthats. 

flet Biiaabeths-Gasthnis, tasschen de OtuU-Fest en den From- 
wtmkawÊpf werd, ia het jaar 1428, eerst aangelegd door tweo echte 
lieden, die er, behalve de behniiing, in het eerst niet meer dan 
honderd onde fraascfae krooaen en vier koeyeo toe gaven. Doeh 
naderhand ^tf de inkomtten aanmerkeiyk vermeerderd. In het jaar 
1tf83 weid hei hais vergroot met het Ursolenklooster, hetwelk er 
naast gelegen wit, ca had destyds vQf vertrekken. De Lcproien, 
die eettyds baiten de sUd woonden , werden sedert ook herwaarts over- 
gebragt. Dit jgtrticfat is als Gasthait voor vele jaren gesopprimeerd , 
wordende de Jnrisjee daarvan , thans een en twintig in getal , aan 
oude lieden verhaard. Een der aaien met de kapel is ingerigt tot 
Scads-ArBMnsehool , eene andere tot Gollegiekamer voor oen stcideiyk 
Lector ia de aaatomie. 

Het St. Ca thari na-Ga 8 thuis stond aan de noordtUde van de 
Srtêdettrmmt f kwam van achter op de Jahnarkt uit, en was een 
der ondae gebouwen van Lavaaa , tynde reeds vóór meer dan zeven 
honderd jaren aebonwd , want in het begin der twaalfde eeuw kwamen 
reeds ktagtea ia over de bekrompenheid van dit gasthuis ; soodat 
aekere Wiuua Smaveiaz in 112tt, syn buis en hof aldaar, tot ver^ 
grooiiac vaa dit gesticht schonk , en vHf jaren later daarby eene ka- 
pel oC kieine kerk etiehtto, welke aan de H.Gatbabwa werd toegewyd. 
Onder a ad cfi voorragtea had dit huis eertyds het regt , om oorden te 
munten , ter waarde vaa ttOOO gulden , doch zy moest die binnen vyf 
jaren weder hebben ingewisseld. De stompels daartoe, zoo wel als de 
oorden (1), welke in net beleg tot eene soort van noodmunt gediend 
hebben , sjju aog tegenwoordig voorhanden. In het jaar 1tS70 werd 
dit Gasthuis aaainarkalyk vergroot en met eene ruime zaal , langs de 
Breêdêttmat voon i e». In het geheel waren er ses zalen, twee 
voor mannen ea drie voor vrouwen j de zesde heette de Lopsensaal, 
omdat er de goadofen van het oude klooster Lopscn , vroeger gestaan 
hebbende biiitea de Blaanwe-poort, lator binnen de stad, alwaar thans 
Beestenmarkt is , aan geschonken waren. Voorts had men er eene 
fraaije Regentcnkamor en andere vertrekken. Ook was er een beijaard, 
waarin arme landloopcrs drie nachten slaapplaats konden vinden. On- 
derieheidene huisjes vaa dit gebouw werden aan proveniers verhuurd. 
Ook had de stad daaraan het voordeel der Stads'Apotheek toegestaan , 



(1} In ■!• «e «TtaiUlH d^rrra bQ tah Looh, Tf9i»i\«md9ehê BUtorittinnmfn , D. 1, bl. tSl. 



JLBT. 




mt griNW «iMt iiMfi bet achtenU 

^m^^éê Afikmit Br 4|a ia het 8t. Ca* 

mém ■ür.cf.Wijei» «dke bewoond worden. 

*fo mfeftctUoit Tan 

tot «BDo GelMor- oa Coocert- 



Si5» dfaaea tot liKtrirn lliffBittmim ; tm^l nejl aqdere ge- 
k ^MT ét flad dki iMOgt voor het o nd e r w fl i in de loege- 
J " . - doTarki 000 ab^ roede megor (U. SK») gokn 



,^ «-» by do Waabeho gemeeato in gebniik ii. 

■tuifo-Gceot-oif Armottwooehaia of Hervornid Bar- 

Mi-n— *-*" etond ¥ó4r het jaar 1516 op do Bn ê dHimmt ^ doA weid > 

EMS. Mar do ffoif landMo-lérbfwdk wplaatrtin betOode-YnNiweo. 

£«hnii, dat ia 1604 en IIN» on ebdeigk in 1774 aanmeftdBfc Ter^ 

^MWit oa foi b o t er d wewU Hat iiia oen joagoae» ea eea miiiydboif ver- 

SMt koaMade het aadeelU, door da^ joageaa hewooad^ net eeoe 



iMTt oo 4t JÊêO fImmMê K ttèg mtk i oit, terwyi het pêiOBê^ waar 
jb.aMinee gehaitroet 4b, op den <Mni-ilj^ uitgoMtaft. 



Om- 

kiaderen fcnaiMa er ia gehaimet weedMS doch sy 

1 vroeger aiet bovea da twaalf jarea ond'atfa; •Oadar lyade 

I. i6 ia hot Armokiadoroahnia gipkalatr- Dü.laatote, 

^ÉeaNoaiyk het Hoohnia geaaand, waaria voadeUagoa oa aadero 

Jpa der ea , die tot qoeae gonieeato behoorden, opgoroodwardea. wasia 




Ai het jkar 1730 gediead hebbea. Eeaigo jarea na' hot etiehtoa van 
dat hnte , it er een ander in de JTtBypenAÓMtffOf aaagetaokkea , al- 
•^nar toeo voorraad vaa koren en andere behoeftoa voor ^ armen 
Jbwaard werden. By het vertimmeren van .het H. Goeethnb, in het 
ijaar 1774 , u bet Armenkinderhnie daarmede vereenigd on het eerst- 
gaaielde g^uw aan parlikuUeren verkocht. 

Het Huisiittenhois itaat aan de noordiyde van den Rijn, ter 
plaatse waer vroeger het St. Barbare Gai thuis gevonden werd. 
•Het groot getal armen binoen Litdbii, dat sommigen, al voor ruim 
Jtoaderd jaren , op een vierde gedeelte der ingetetenen van de stad be- 
groot hebben , .en dat sedert niet afgenomen is , beeft het oprigteo ea 
onderbonden van dit buis noodxakeiyk gemaakt. Onderscbeideoe ver- 
trekken «yn er in dat gebouw , waarvan de voornaamste tyn de Kamer 
der Begenten en die der Begentessen. In de eerste liet men eeoe 
lyst' van alle de Begenten en alle tulke liefdadigen , die boven de twee 
honderd gulden aan dit buis gemaakt hebben. In de andere vindt men 
bet beeld van een klopje, hetwelk, soo men getuigt, veel aan bet 
Jiuissittenbuis gemaakt beeft. Ook hangt er eene levensgroote afl>cel- 
.diag van den Heer Joah vab Ovhiu, geschilderd door Fbais v4i Mib- 
ais , die meer dan honderd twee en dertig doisend guldens , in rento« 
brieven eo obligatiën , aan bet huis gemaakt bad. De Begenten van dit 
.buis, Uuistitten-Meesters genaamd, xyn ces in getal, die ne- 
vens zes Diakenen der Nederdoitscbe Gereformeerden, sorg dragen 
voor alle de armen , die tot eeene andere byxoodere gesindbeid bebooren. 
Dexe mogen echter in het Huiszittenhuis , ten baren koste, uitdeelingen 
aan de arineo laten doeo. Voorts «yn er acht Kraammoeders, die 
ook wel Goede Moeders genoemd worden , en sorg dragen voor arme 



LSY, 



94: 



lorvilHivCD eo jonggcborciie kindoren , die zy ^ drie of vier wekeo 
mg , van liet noodiga verborgen , loo dat de lailcn van het Hirii * 
ht«ttliut» «waar tijii. In dft voorgaande eaaw worden er , in ét^n jaar 
-*^* en twinlig lasten rogge co omlrcnt «eveo^ duficnd tounen tiirf 
ttd, bcbaWe nojy ics en derlij duiiend guldeu aan geld, die door 
de ilrmverxorger» , ten bnanen huize , aan gewone en buitengewone ar- 
Dien uitgereikt w«rdcD } doch thans komen de ArinTerzorgcr* met g<sen 
t««e honderd lasten rogge en tarwe en met geen twintig duizend lon- 
"- n iari 'iu het jaar toe. De inkoruston van dit huis beslaan uil ecnige 
zhteo « kndbureo , renten eni., en vooniaiucUjk uit do penningen, 
g«dü/endc de prcdikatien in de kerken en ann dt* buixcn der inge^ 
mên «orden ingciaroeld, en, tweemaal in hei jaar, door de Jluis' 
■fttiïBSX^c^ters . Predikanten en Ouderlingen der Ncderdiiitsche HcrvOTiu- 
é<' '^ byeengebragt. Ook de si edelij ko kas getft jaaHyks eene 

h* j loclagc. B\^ dit gesticht slaan kapitale gebouwen laogs don 

Omttïïm-&*ju , g«hcel ingcrigt lot berging van eene groote hoevceiheid 

rteo, va«ro^«r eene afionderlijkc administratie is aangesteld, doch 
Xett lieho«vc van de hniaxitlen-amicn graan koopcn en brood bak- 
ken , en dit aan de annen- administratie , tegen oen«a overccngekomcu 
~ )t, l« uitd<«ling verschaflcn. 

liet Hinochuïf, in de Kaarsenmakemtraatf ter plaatse, waar 
Vrrteger het Stad^-üagaxyn gestaan heeft, ia eigenlijk eeue afdceling 
%ün het Tluttsttlcnhtiis. Vroeger werden namelijk door Kulszittcn- 
een auiCil bcho<*ftigen , meestal gebrekkigen, die niets racer 
I docfl, littt4«d , totdat in bet jaar 1829 daarvoor een afson- 
grbovw i»p den grond van het voormalige Magazijn is gebouwd, 
fctliill, het Ifioiiehuis (Uui> der Minne of der Liefde) ge- 
wordt 4ü watrin ihao» ongeveer SiiO mcoicfacn worden ver- 

'oorls berd mrn er e^n Invaliden haiSf op den Middeltrey , 
liet voormalige Oudc-Ma n nenhnis, dat in bet jaar 1783 
it was. in bet jaar 1819 is ingengt, Dit gesticht^ hetwelk 
btrt *«»ffbr»'ken van de halve Koppenhiufjsteeg f een leer niini voor- 
in [v ' dal ïfcb tot dcu Ouden-Uyn uitstrekt , is geheel 
i»rij iten, een gevolg van do Algorn«ene get'fttdrift, door 
de over»inmng by Waterloo den landiaten ingeboeiemd, daargesleld, 
Bo^cn den 'ingang leest men bel volgcudc , doc^r wijlen den llooglccraar 
««rraardigde , opschrift: 

Rtpublim Saita 
Saucio tyiiliti 
Grali Civet* 
tè* 1. T^ ^ " »r« burgers aan do gewonde kryjjs'ieden, na bet behoa- 
>ji t.i «al). 

Het tnwir. y tnoen- en Vrouwenhuis werd, na cenigcn tyd 
in hel St. Cetlierina-gaslhuis te i^n geplaatst gi*wcesl , op de //ee- 
twmff^ht overgebragt « waar twee bur|]erbulAfn met hunne fabrijkgo- 
Wqwch dearioe werden ingerigl ; ttiwtjl in il^n achtergevel de steen, 
welke boven de poort van bei vorige Oude-Manucnbuis geslaan bad , 
is erplaatst. 

Ut W*al«cbe Dtakonie , die rroeger hnre arracn in hljiondcre huiicn 
Ut ooderbooding besteed had, deed, in hel jaar I70i, de weeskin- 
19 Iwef êUond»»rlijkc hwïtrti » in het ccnc dertig jongens, in het 
derUir meisjes, opvoeden; doch deic schikking niel naar gc- 
WlvidUfldt, korblen tij, in hel jaar 1709, de St. Vitnskapel, 



•• J * " • ■ ■" "" 

^.' •... a* -.:l ff. :« klein {jCMorilon 

-^•i--: .- ▼•*■* *"■ •^^ TurftiiurLt , vvn 

inc zi ^^cal^obe jji'iiioenlL' te 

..•.*-<*-•••'• :" *■«' j"r 1S17 , mot 

^ :t -..r.-. ï-ren baar zit-keiiliuiï 

„.. ^ .ir*C'. W 5-» i'*D 11 OSOCU 111 1 IJ in 

,. . ',- Vi-. .• wf*«n en oude liedfii in 
.. .- S»£»Ntf** «^ergebrajyi lijn. 
^ " . . V. /f».-.'C*v?rtrfAf , is een , na het 

:!-*:••:- •' *^^^" opS^^C^ » geheel nicim 
"^^^ f. jaj- reed* vroeger een dergelijk, 
- r'r't <xc in den roorgevel leest lucn . 
^ $ .«ts wanhopend nederzatf 
" ']! , • M»t» «fcr kttifrerwoeste stad, 
■ '^ •*-— ^ ^^^ ^^ jj-^^» vernielde vonimj 
\,%'- i«/tfr Hollands eenten Koniutj. 
' , «dm cfej Vorsten gunst en deuyd 

* 1 -. • Mipeloose jeugd. 
"*' '" 7*««— '♦* **''* *'*'' '*'/*'^ kroonen j 
..^ .a* 't eenmaal rijklijk honen. 

I jerschen hebben hier ceu Wees- 

..^ .,iude-3ïnnnen-cn-Vrou wenhiiib 

•■»*i M jtu-ii de Diakenen der Evangelisch Lu- 

'' " ,jjj.- "„ocbebooreude huizen aan den JUiduit- 

*\c'\\'ns het toenemend aantal Meezen, 

^ ". .1 xic«dond huis gekocht en er bij getrokken. 

** *"'^^.^.;jl was een »leen geplaatst, waarop te 

•** .,^,J<^t- W Bt*oii» ; daar echter in 1828 met toe- 

* * X- •o'vr»"Jf ^" Onde-Manncn-en-Vrouwenbuib 
• '"*''" "'V-* tft Kuis Tcrcenigd, is lalcr bij het maken 

'■ '■' ^ ^^!;,|Maar een andere steen geplaatst, waarop 

- -'"* ''^*J*^^^,Ovi»i-MA!«ï«EH-ÏS-VHOOWEKHOlS. 

.. •'^***^*'' ^. ^ l.i\vB!i I tustchcn de Rijnshurgsche- en 

- *- **"*. ^lui», hetwelk in het begin der zeveuliende 

*" ^, , .„ |j»^liouw is. Dit heeft later eene reeks van 

^. • ■ **■ \*\..iji4l gediend en is thans tol Militaire- 

...vi<^* Aangciicn dit gebouw echter eigenlijk 

• * ^^'.-, •'**•«'(!/*'*' staat, zullen wij het opdat art, 

* - *"' ^ ^%^i hutten de Wiltepoort der stad Leydli 

^'- •*• *^*,^f4««>lk reeds in 1441 bestond , doch dit sehij II t 

' ^ i^>.i ^'V liet eindo der zestiende eeuw, gesloopt 

•, a^f»* meer Hofjes zijn, dan er in eenigc stad 

"• * * \»^xicH, Hel getal daarvan beloopt een eii der- 

,. »• •••'•"*'' ^Mi de lluisxitten-nieesters hel opzigl. Ainlere 

^ <•-•'•'•*' ^. ^^.'fnlen bestuurd. De vier ouds^le llurjes zijn 

v'^*'* ^lïi de noordzijde van de Ifaarlcmstmat , ge- 

. ^ . 1^. iicnlf nithofjo, op de Vellebrocrsyriuht . 



LIT. »47 

in 1187; SioB, adUer da «firabrolLMit Frouw9mkêrh, io 1480. «a 
iiel St. ABB«h*rje, op 4m Uooifmêkt, u 11107 gMlidit, «urio 
no|f eeM Lapd k net •cbtUeryeD ra kerkdyU twraden , van vMr 
d« Herromimg u wcsen geblereo, iMt oog aeoige l>(jn« ▼•rgaae 
Pastoor. De ^ier laaUl gestichto lyn : dal iMt- 



«elk Sabiu m Zn, op dt Ktp—rtêgrmelA , in bet jaar 17i3, met 
twaalf woBÏagoo hoeft doen inrigtOB , mei twee opiclirifteB aaa de flraal 
Gttft God mUitn dl» ctr. 
Ffor goode dog niet tijken. 
Neten ende niAUn ^ 
Deed Siavn m Zei , 
Dii kij tijn ieoen tiiekten^ 
Binoen boTeo de poort : 
Dng «Of tny» oin, 
Bn ieder fraat 
Na Mgn hegrip , 
En too Uniei ttant 
Tot uw genoegen f 
Bkff maar iwgten , 
Ik kan wufn poort, 
Uw monmniet elmiften. 
het Hofje ^aa Bunao tah Nabu, in liet jaar 1790, ia den Afy/- 
hoek gesticht , insgeiyks roet twaalf hobjes ; dat lan Fbam tA« Ueer- 
TOTH, in 1757, ep de Uoóigraeki, en bet Conincksbof, in 1771, 
op de Oade-Fett, bQ de Twrfinarkt gebouwd. Het fraabto en grootste 
HoQe is, in bet ^ar 1084, aan de luidsyde Tan de OndSe^retf gesticht, 
door G. Hiauu*. Het bevat tier en twintig woningen voor oode we- 
dnweo en Trystert. 

BoTendien heefi men in Lirani nog de Tolgende weldadige inrig- 
tiogen : een Genootschap tot onderstenning Tan min?er- 
mogende faaisgeiinnen, ooder den naam van Leydsche Maat- 
schappij T«n Weldadigheid, in 1817 merigt en ISO medewer- 
kers tellende; eene Afdeeling tan het Fonds Toor de gewa- 
Sende«dienst in de Nederlanden, tot welks jaarlUkscbe kollecle 
e Tolgende gemeenten bydragen: Leyden, Woerden, Yoorhont, 
Soeterwonde, Oecstgeest-en-Poelgeest, Warmond, Ley- 
derdorp, Sassenneim, Koodekerk, Hoogmade, Aarlao- 
derteen, Ondahoorn-en-Gaepboek, Ryosaterwoude, de 
Beide-Noordwyken-LanreTeld-en-Off^m, Achttien hoven, 
Lissc, NienwTeen'met-de-Uiterbnurt, Zevenhoven, Ter- 
Aar, Alkemade, Noordwykerhoot, Rhynsborg, Nieuwkoop- 
en -Noorden ea Hillegom, wordende de hydragen dier gemeeolen, 
door de lofv van de Piaatseiyke Bestnren, telkens aan den Thesaurier 



▼oor het dntiikt Litki ing cMndcs ; eene Afdeeling van het 
Genootschap tot xedeiyke verbetering der gevangenen, 
met 00 ledea; ecae Afdeeling van het Nederlandseh By. 
helgenootsehap , met 2SS leden en oogeroer KO begnnstigert ; 
eene Afdeeliac van het Nederlandseh Godsdienstig Trae- 
taatgenootsebap, met ongeveer 00 ledn binnen en 50 btiiten de 
stad; eene Afdeeling van het Nederlandseh Zcndeling- 
enootschap, wdke A Meeli ng sodert 1814 bestaat, en ongeveer 
Wledes biiweB cw wagCMCf 90 hnücn dt stad lelt; eene Afdeeling 
▼aa de SaatseknppO tot bevordering van bet godsdien- 
stig oadcrwys onder de Slaven en verdere Heidensehe 



I» 



... .'^je-.ier 40 Ic-iki. ; 

. . J ; -Istorijincri t c 

. ? -._ A . ■Li:iiiï>ii; ile r 

. !o*) ie«it.'ii iiiui-.T ile 

- ..^ f- tn 7 h;iiteii!».'J.Mi : 

-. ii.-wijs \an Mi n- 

• • .-."i r c::tz»'t van Li\de:%, 

. * :r ie EJclcii en sIcJlmi 

.- ruüi'udcr , tot xer'MJi'- 

.^ ?:ait?!astefi voor tviji;je 

^ -rJcJeo. De AVoIIhuhIi'i- 

j . . x*ijl* uit nood bfsijotid 

...-.? vcör eencn lijd duren 

, ... .• iin 6 Januarij des \ul- 

'.. ;.: cctrooi buluoide lucn , 

: :?>cbool te zullen oprijtin. 

- "^..-.ijke goederen eerden tot 

v>eliikt. Zij MCrd allereerst 

ja'4aar naderhand het Priu- 

.Muarij 1575 plcgligr ingewijd. 

• Tgebragt in het klooster der 

^> Rapenburg en de Nonnemlwij ^ 

iu». Doch hier cntslund, op den 

•. . die ceu groot gedeelte van liet 

. . w'cbter, op last der Staten, ter- 

.^.iw der lloogcschool beeft sedert 

Cl, waarin men bet tegenwoordig 

. ruim ; beefl eencn toren en een 

ol plat, tot hel doen van sterre- 

^. ji ;v!uaakt heelt, en waarop de teles- 

^ .....enlniakers , Roclofs en IIiexks, ge- 

.e iajtilc jaren , naast dit plat nog eene 

.. * or aan de straat treedt men duur een 

..>. :uar de hortus geleidende. Door eenc 

,K*x :;r het gebouw der lloogeschool en eerst 

u'iJjr de plegtigc openlijke redevoerin- 

..!£. jchouden worden. In dit vertrek was 

••t.ir\>p, voor en na bet doen van plcg- 

. I. d. Hel is bij de verandering van bet 

^i>. iwr eene plaats voor een orcbest vervan- 

^-.d van redevoeringen nuuijkanten laten 

.— .'• :; •* <l*ï Scnaalkamor . die met de af- 

.,i.;.il Hooglecraren prijkt. De beroemde 

vi- xijncr Hömische Geschkhtc ^ gecne cer- 

^ . S:iropa te kennen , dan de Senaatkamer 

^xxt luen omringd wordt door de beeldle- 

. Nv-derlandscbc vrijheid en van de grooti»t(> 

«tiiM'happen. Tol welk ponen uitsteken- 

.^•Kvl in de acbtliendc eeuw geklommen 

. . uit hetgeen va:« Kaipr> daar\an meldt. 

^. I lIcxsTBRBCis sprekende, zegt hij: " De/.e 

'' ^>c Hoogcschoül , die door ben de eeislt- 



LEY. 



^0 



ia Sttfopa meré , d'w «en (p-ool aantal AJutdcrnkbur^ri uit Dtiltsch- 
land , IIoDgoryc , Rnktaod , Zweden , Denemarken , Engeland , 
Frankrijk cti ZwiUcHand^ jri , uit Araerika i'n Arahië telde. AileoQ 
tut ée Brittdic eilanden li",d dcEc Uoogeschoo) , in de acUttiendfi 
Pcotr , by de twee dniicnd Studenten. In 1724 werden raecr dan 
dffti'X Baronnen f Graven of Hidders ingescbreven. Uit het pa» aan 
de barbaitrscbbcid oultrukkenc Rusland , stroomde Tooral de booge 
Adel hcr%iaarl9, om Lcschaving op te doen, en de ongestoorde ou- 
iijdigbeid van ons vaderland , te midden van alle voelingen van 
Eurtip.1, droeg zekerlijk vrel iels bij lot die voorkcnr. Het onlbrak 
nitft êAo middelen , om cenen RoiufEESiDi , eeuen WuTTEnsAcn aan 
JVederUod , aan Leyden te boeyen , en zoo dit bij IUilch en by 
tAMUMVM minder gelukte , de eer der vorming van den ontdekker 
«icr »pno^eer des levens en \ao den ran;jscbikker der levende 
scbcppiog;, kan niemand aan Holland ontrukken." Deze Hoojjcücbool 
«Yrd aoor Na^olcoü. in 1812, tot ecnc Akademir der Franicbe Dni- 
Tcrtiteit verlaagd , docb na de gezegende omwenteling van 1813 weder 
eenc breedere icbaal bemtcld, en bloeit nog steeds door het onder' 
|b ^»n aitslckcudc mannen in allerlei vakkeu van vetcnscbap. 

lig is de aan de Hoogescbool verbonden Plantcotutn, 
sn gedeelte geneeskundige , het overige allerhande uitbeem^ 
bevat. Deze werd in 1587 aangelegd, en in 1600 van 
^larij voorzien , vraarin men in den zomer , by regen , zich 
co, ia den winter, de planten bewaren mogt , die de oo- 
B» der lucht niet verdragen konden; terwyl bij toen te ge- 
Ikerf'^-' ^y-Kiipi vergroot te lyn geworden. ïn 1685 werden de grenzen 
! nmerkelijk uilgezet. In het jaar 1756 werd hij weder, 

Mti. mmi»L\top en bet afbreken van weinig minder dan honderd 
i wooiBgen , tot aan de stadswallen uitgebreid , ten gevolge waar- 
la im dMCT dan bet dubbel zijner vorige grootte bekwam ; bij (welke 
illtid d« tuin tevens vau ruimere bewaarplaatsen voor uilbeem- 
ftrwastcn en andere uoodwcndtgbcdcn , voorzien werd. De Iaat> 
vcrgrooüog , welke deze tuin onderging , bad in de jaren 1816 — ^^1818, 
|,,i ....i^f.rp van den Hoogleeraar DavMins , plaats, als wanneer 
A jk gedeelte der stadswallen, met den vroegcren Aka- 

tu... ..Muigd werd, waardoor by cene veel grootere uitbreiding 
Ie voren kreeg , komende de hof , na dat korte tijdsbestek , door 
kunde, den yver en den smaak van den ontwerper dezer groote 
, in rrnc geheel vernieuwde gedaante te voorschyn , waarb^ 
l*%'T!Tr,,.V,;.! tlah m de schoonste overeenstemming vcrtoonen. 
d' nagenoeg 9000 soorten van planten en heesters uit 

%ij. . .1 beval (1) (waaronder vooral de palmsoorlen , de 

|e>cn , de Kajipkdte ru de Nieuw-Uollandscbe planten uitmunten), 
welke «fle in uitgebreide trekkassen bewaard worden , liei men 
«ok ccnige baftea van kruidkundigen, en er staat nog een boom , door 
griioten BoimpAAVE geplant. In de laatste jaren beeft de tuin 
muürkelljke veranderingen en verheten ngtn ondergaan door hel ver- 
*awcn van oude, en bet aanbouwen van nieuwe fitookkasten , door 
bei a«obreng«ii f» beter* verwarmiogstoestfillen , eai« ent. «ns. 



ai>, 



iMT 4m ttonf^mmt JlavaaAJw <iii|«ff>^« * 1>*'"^ ^'^^^ """*1*** * ^ ^ '*^* - 
Kurwlk»t , UW. 4t* M ISM . TITO ; dit t^ 199* , 1000; Ui tD 1^' 



948 

bevolkin. 

«en Dep ai ^.. ■ •': ^' ^romt-i 

Groningi' ... -• -• ^^ ^(1* ***ïn 

Maattcli 

bur>gerf cJ« ,i ^ r- ~:-- ^o»^' bui f en 

eeoe Afd .. ^:faJ . tel ccn«.»n Ti, 



Boa. v(> 



•".■• 



den te .' " .. -■ ;v.;ffr Oeconoin iici 

.Onder - ..■ ."^'''"jT^ werd lol <t 

plaaU d- .^ — jrcneode. Dil Kulu'm 

op den r .^.y^. f^». or- df Hoo^cimetd ii 

▼an Hul ,.,4^ .r.»i< wWltuifyeii vour i/m 

ding du ^^„i,«j;^.;j)ijeDde soorten va/i ijoni 

jaren, ■ \J-\^- tsia^* dertien Jiomlcrd «j* 

schap, « -^Wm-JW" [:«ï«(t^'>j*^ "'^ i>*^^t dit 

of ingft ,^^^ ^iialw eeni^c platen , mcIIi 



.i^Mi 



_ ^'.-f Eerste Curator der lloo;re- 
^^.-.f.*»i*' . het in 1751 mei êeii 



genden .-üj iiilorio ovürln'ft , i, 

nergen ^,^t hjffia aile kabinetten vai 

De iul ^ , Vrndfli/iW van inrij;tin;r lu;e/ 

▼mul. "7 w. e' "^o ff^*^" eigenlijk Mu 

gepla.: *■" '^^^ ««."den de daartuu behoo 

•enho , . (ii.. dftir Joar Malrits , (iiaa 

In I. ^ ijii^c»^" *^" Braiilië Ma? , vai 

WiU ^,',^!ï. fl- liet Anatomisch theater 

LelN* ,Z^>'«^'"«' bi'boorcnd , vertrek he- 

il ..«rriiiJf eeuw, MOS men bed.iehl 

geh .^.,-.»i.*".''flt hetwelk vournamelljk 

sto. \. •*.;•:!;« voorwerpen, welke ch; 

om .« i'.t (junstiiy bestel van dcti 

lie: •••II» ran Oranje , en de Jtc- 

uu ,.,.. •!n^a^ien , ecuiire jaren aeh- 

ki: 
ko 

p! ^ ., .r finJerc voorwerpen , tic ISa- 

ho ""^.. IVie jaren later werd de ver- 

d> ..«.-.r van ecne kostbare nieni'r|(» 

p. ^.-■;•f^rnIM Joor eenen lief hebber der 

il. 7: «•••■• * CoK"!-», bijeen {jebrajrt, ea 

«] \ . «.*f hiweelbcid zcc{;cwassen , door 

^ ^ «A-«"^"'. ^^** ^*^ Hoo(jleeraar Ai- 

1 *" , - kabinet was opgrcdranim , zich 

i: ' ..;,.wdinff daarvan te zorffcn , na 

; .^. Mat hij daarvoor over had, 

-* .. ,v,-werpcn , door hem voor oiirene 

' . . rrd cinrendoni der lloojje.school 

^^ , «jarlijk koninklijke «jiit , door 

.-.>3aan , van het rijkt! en ahmi 

^ V rLi.Tic , door wijlen zijnen vader 

* .. V •» bet jaar 1795 door de Fran- 

m^jiT door de torg van den Iloo.r. 

^ f. el slechts onijeschonden , maar 

^.. -vtkonicn , lerunr verkrefjen wfrd. 

^ ... :.-^ de Hoo(yeschool , gerinjro verza- 

!t «1*^»"* '""^^^ffegroeid , belwelk , wat 

„. ;n 1816, door aankoop va» het 



LBT, 



m 



vooflftll^lijke kAbioeC van miDcralen , door dea beroemden BnrcKitn , 
ie Branswijk , lewameld , oo^ meerder uitbreiJin j verkreeg. Toen 
fia Doj in het jaar 1820 het Museum van Natuurlijke His- 
torie, door den Uoofjlccraar Reitiatabdt te Amstcrdani , op 's Rijk» 
kotten «anjyclrjjd, by Koninklijk bt-sUiit daaraan was toegcvoc^rd , vcr- 
dicode bet ttn volle den , te (jrlijker lijd daaraan vereerden , naam van 
Byk^* Mu»('iini. Later beeft dil Muscura eene aanmerkelijke aan- 
^ l. regen door het aankoopcn van de door {fcbecl Europa beroemde 

ib t)^ viin vtijjeU , viüAchcn cue. van Dr. CoEnaAAD Jacob Tev- 

■tj»ci^ y die bet Müicum ^ sedert 25 jaren , tnet de meeste xor^ en 
Kver bestuort, Londen tyd mocUcn de vogels , bij plaatsgebrek , iu 
ftiitea besloten blijven ; doch »edert 18^8 xijn xij behoorlijk uitgezet 
en wekken de bewondering van itllen ^ die deze rijke vcrzamelin|][ bezoeken. 
liet Kabinet van Werktuigen tot beoefening^ der Na- 
tuurkunde, k^n eerst zjjti bestaan rekenen van bet Jaar 1743, 
toen de v u door den lioogleeraar Willes Jacoa ^sGaiVESMDS, 

let eiffcn bycen gebrast, door de Boogescbool werden aao- 

/fcJukcht , en in bet volf^ende jaar cene nieuwe kamer, tot bewaring 
faa de !*iatuurkund]gc Werktuigen^ met eene plaats lot het bonden 
van ItMen over de Natnurkundc , door proeven opgehelderd , achter de 
akadeoiie « tn de lYonncBtee^ ^ gebouwd werd. Daar bet Kabinet, door 
«etiêdife aankoopcn , onder anderen ook nit de verzameling^ van den 
H«xtg^lfer«gr .\ukt«!«D, teer uitgebreid was geworden, werd in het jaar 
;; daarvan j eene nieuwe, ruimere plaats bestemd; 
j bewaarplaats werd ingerigl tot een Cheraisch- 
Labur a tuf iuuj on ee^ue Gehoorz^al ter voordragt van die 
ivetcnschap, wcjke tol dus verre op de Doekffracht , aan de noord- 
lijde van dm Akadetnietuin ge%onden werd. 

Hel Ryks Museum van Natuurlijke Iltstorie, benevens de 

[dJUrloe bchoorcude werkplaatsen en verblijven der Onder** 

^'ptigtert, hei Kabinet van Natuurkundige werktuigen 

'tn de CoUcgïcverlrekken voor Natuurlijke Historie en 

[Kataurknoue, zijn alten in een groot vierkant gebouw geplaatst ^ 

[toi wclki opbouw de gebeele noordsijde der Hontstmat , ecu gedeelte 

,dcr ootttijde van de Papenffracht en eeuige gebouwen aan de we»tiijde 

«an het kafrnnhtrff , onder vclke laatste het loogcnaamde Hof-van- 

£etsco in bet jaar 18iS, lijn afgebroken. Dit gebouw is in 1817 

Im|q<iiiisi, doch sedert gedurig vergroot. 

Seid^rl ▼«rselieidfuc jaren worden, in een gebouw op bel RajtfulfHrn, 
' ide voorwerpen tot bet openbaar en huiselijk leven der 
! andere %otken van Noordwcstelijk-Asia betrekkelijk , in 
(icr lyii > Hefr Ph. Fa. ?oii iiiicaoLDT meestal op hel eiland 

Detiim ^ ' . oüu de desbegeerigen vertoond. Dexe voorwerpen » 

dtr *• Ryki ei^ndom sijn , tnoctcn eenmaal met de lalrykc in *s ilage 
voorbiindeoe JAptOéche voorwerpen , tot één Japansch-Museum 
vprretiïj^d worden. 

Hfl Theatrnm AoAtomieum, benevens hel aanzienlijk Ont- 
Iftdkundig Kabinet, i^jn geplaatst in een gebouw op het Rapen- 
èttr^, dat in 1819 en vervolfrpus opgetrokken is voor en verbeeld 
Mn ' V. ' (U, welke kerk na hare ontruiming, 

tn 1 raar iu de ontleedkunde ten gebruik 

WW gC" iiKMi rcctU vroej^cr sich bejjverd bad, om de 

liTj^tiik in het bezit te stellen van irldiaamheden , tol 

tet nk ücf üniiccUkuude bchoorcndi , Terkrteg de verxaracling ecnl 



. .. . • rul jt: bülduifrijkhcid , loen 

...«.,..*. 'Iviun eiii., ccn annnicr- 

...ï^^r ->r«parJlen aan de Iloon-c- 

amc tfii eigenlijke (jromlUanr 

-. •'>■ *aarop de Iloog-cschool 

.... -.. . M rrst in 1719 ffelcffd door 

........ 4* ■«&> Jacobcs Rac , die haar ir: 

. .:u^r.iad van anatomische prepu- 

. *.-j. ijn zijnen {vcbrnike vervaar- 

.-. .u->r«ii;Iijkcre nilbrcidinu verkrec"" 

%.*x aiic in 1770, door di-n aan- 

^.«^ .-. . .r't'.üjke vcrzamelin{j van anülo- 

. :<!:ir4ur der ontleedkunde IIerxard 

< .«.. ..tuviijk van dien tyd af, dat dit 

v«. t"»«..x^k '..: LcYDEM, als ecnc der rijkste 

. . ^- '....i'j »erd. In 1784 werd hel uoq 

^. ...-. ^j Kt Anatomisch Kabinet van den 

,. . *«k*»s .<• .11 van de verzameling van zieke 

wv .\ • iv«ttv>heer A. Ledeboer bijeennebra<rt ; 

-sx^ « «.(-«uMelin^ van anatomische voorwerpen , 

^ .^ . v-^v-^^x^t- Ro^uETTB nagelaten,, daaraan werd 

**. .;4k »i het jaar 1819 werd verrijkt met 

.. w .%> v« Je vergelijkende ontleedkunde bchoo- 

. ., .«^ — ■ ^«.tijios, hetwelk door alle deskandijen 

. > . « .>^.«.<> «*M met het Kabinet van den vcrmaar- 

..,^... x*s»^*\»-wr AaoHEAS Bojin , hetwelk vooral door 

, ,^ , «.-.^..irS *ati liekc hoenderen uitmuntte; zoo dat 

^, .»» wïk.niu'uhcid gekregen heeft, waardoor het 

.....,• .V jt.*%vvuuUte verzamelingen in Europa gelijk 

i ^^crlnrlton. 

■t. . ... j. s.^sii -iiS) reeds vermelde Nosocomium of 

^^. «.. (iii>, ter oefening Tan de Studenten in de 

^^.,>*i....'. . t Ht rwd» eenigen tijd aan de Iloogeschool vcr- 
•ii»*, •• v.vx. «*i».r bot loeiigt der lloogleeraren , de praktijk 
..;,»-....«. *. * »« K» *•"* 1787 opgerigt. In dit gebouw treft nion 
..%» . -.^x•>^^, *'j^ heelkundige werktuigen aan, waartoe de 
*!*- « - -■*- *^» '«*«■ .vctuioedigheid van den Uoogleeraar FEHDi?iA;{D 
^^1.- ^..^'*.^ '». '« -Vt jaar 1778, de doorhem byeen gebragtu 
'^.Tl^^.w *. . *, u.i,».-«« ïvr beoefening der heelkunde, aan de Hooge- 
'^'^ ».*•.—.» «vUv ^iTwnieling in het jaar 1782 nog aanmer- 
I iJ ,...*.«.<-.•<•»- •».»^ «i^***' *^*^ overneming van die, welke de Hoog- 



U.-.%* »»*' 



>•.^•U««'•t K 



Wn zynen gebruike, had bijeen gebragt. 



Il» V- « - =• Oudheden, eigenlijk Kabinet van Ar- 

^^. u iiju geheel genomen, als een der eerste in 

^^ ,' ,^r,i . en overtreft, in sommige afdeelingen , door 

r '. *.u,. i:*K'«*i *an voorwerpen, alle buitcnlandscbe , soort- 

/J, ii». erlangde zijne voornaamste uitbreiding onder 

'^' '^ \ ;*. jo «org van wijlen den Uoogleeraar Reuvess , 

».... ,c* tijden, overgebragl in een aizonderlijk, daar- 

** ' ^,.» .-.ijndc een groot dubbel huis op de 5ree</,$frrtfl/ , 

^ ,, . ..il achter uitkomende op de Roommarkt, waarin 

,^ ., .^.» Miiaak zijn ten li>on gesteld. Het bevat om- 

\ ^' ^ ;.,tM:iie, meest alle uit Java overgebragle, voorwer- 

*' ^* .^r.^. /.awiiipche en Romeinscb-Carlhaagsehc oudheden j 



L B T. 855 

«Bgciaer acbt douciid tmt bonderd EgrpdMbe moBDiuootea ; e^ne im- 
oigtc Blmritelit, GrieksdM en Romeiofcoc Toorwerpeo, tio allerlei aard, 
siccoai beeUen , iMureliefii , optcbrifien, bronsen , Yaaea eo ander bu»^ 
raad n gereedicbap, in alles Tijf , waaronder Tier teer groote , lalen 
▼oUende; mim twee bonderd vijfiig Toorwerpen , motendeels tot de 
€crmaanscbe of Gallische oudheid beboorende, bebaWe nog hetgeen 
nabij Wijk-b|i-Dunrstede opgedoW en , in bet beiit van bet Museum ge- 
raakt ; een klein aanul Zuid-Amerifcaansche oodbeden , en eindelijk 
eene ttaaije Terxaiiieling van modelten tan oude gebouwen , en afgiet- 
sels in gips van beroemde beelden en bas-relie&, beneTens afgietsels 
ïn swaTd enz. van Persische en Babylonische, soogenoemde cylinders, 
Tan g^raTcerde steenen ens.. 

Hei Academisch Munt- en Pcnnin|^kabinet, in hetzelfde 

gdMww als bet Toorgaande geplaatst, en wd m eene Toor den rykdom 

der Toorwerpen Teel te kleine zaal aan de Boommarki , op den Ryn , 

bestaat uit eene belangrijke Tersameling Tan ruim df duizend antieke 

(Perzische , Griekscbe , Romeinsche en andere) , middelecu wsche ea 

bedendaagscbe gouden, ziWeren, koperen, tinnen en {Mpieren munten 

en gedenkpenninnen ; eene Terzameling , welke jaarlijks door aankoopen 

en niet mmder fbor TeelTuldige geschenken uit alle deden des njkf 

en hei baitenlaiid toeneemt; men vindt er onder de antieke munten, 

die drie en iwintig eeuwen oud zijn en onder de bedendaagscbe ge« 

dcnkpenningen en muntenstukken van de vijf werdddeden. Ben ge- 

4kdie der mntci enz. is , onder glas , in les lessenaars ten toon 

gesteld. De Temmding dagteekent van de helft der achttiende eeaw, 

ioen de Gmtor BaRxiiicK baar daarstdde , terwyi te later door dao 

Gurator lanas jmm Saützb eo eindeiyk , in bet jaar 18S5 , door een 

aanzienl|[k legaai Tan den Hoogleeraar Riotihs zeer aanmerkelijk to^ 

raecfderd werd. Zy werd sedert hare oprigting op de Bibliotbeek 

der Akadenrie bewaard , tot sy in bet jaar 1818 'in bet Kabinet Tan 

Archaeologie werd" overgebragt. In hei jaar 1835 werd zQ onder 

«enen afzonderiyken Hoogleeraar-Directeor in de tegenwoordige zaal 

geplaatst. 

De Bibliotbeek der Hoogescbool , welke men eerst in een Ter- 
Irek naast bei Hoogeschoolgebouw geplaatst had , neemt het boTooste ge- 
deelte Tan bei zelfde gebouw in , waarin bet Tbeairum Anatomicum 
wordt aangetroffen. Vóór dat dit gebouw in zijnen tegenwoordioen 
staat gdnagt en dus te klein was , om de gehede Bibliotheek te be-> 
Tatlen, was een gedeelte daarvan geplaatst in het zoogenaamde Ho^ 
Tan-Zessen, waarvan hierboven (hl. 385) breeder gesproken is. De 
Bibliotbeek bestaat nit een groot aantd oude en nieuwe , geschrefeae 
en gedrukte boeken , in allerlei talen en over allerlei wetenschanpeq. , 
inzonderheid is sQ ryk aan Arabische en andere Oosterscbe uod- 
scbriften. De BiUiotbeek , toegenomen ten dede door aankoop : da 
Tan de aansienlyke en kostelijke Terzamdingen , vroeger Tan uum 
Yossiss en later Tan David Ruuikihios, in haar geheel, ten dede door 
de geschenken en fraaye erfmakingen Tan onderscheidene gdeerden, 
met name J. J. Scauceb, L. WAaizaos, Jo. Uolbabzvs, Jag. PaUM- 
mos, Jo. SfOLV, Paosrza Habceibd, Richazd HAaais, k* Vouumt, 
WsvTsa , G. RiuiasHA , Mr. LoDzvnjK Ciatblaib Looiss., Mr. Cwanis 
CazTZLAia , Conius tav OroziiDOBr , tab ata Hoor , Joabbis w >b Bnoo y 
PiiieoBS , en anderen ; ook sedert het besluit, door de Staten Tan 
Holland, op den 5 December 1670, genomen, Tolgeu hetwelk geen 
eelrtoi iot het drukken ef herdrukken Tan eeatg boek Terkend werd, dan 



t 

w 



2ü2 



LEY. 






oinlrcnl liet tnidiieii dar serentiendc cec 
Tjodbwijk yam Bom, Uccf voh (Üoppensda 
kclijk aantal van TerscbilUnda anato: 
school ten {fescheiike gaf. Doch «1'- 
tot het 100 luisterryk Anatoniisci. 
1G Letdb.^ zich thans beroemen n 
ilen Uooglceraar der ontleedkiini 
het besit stelde van den kost! 
raten , welke bij , gedurende > 



digu en bewaard had. Eeni> 


n'- . : i .i 


het Akadeniiscb Kabinet . 


' - .. •.: *-.:* 


koop van de talrijke ct: 


.--i-..:-., 


mische preparaten van 


•.-.> ;.: £i» 


SlIGFHIED AlBIIIüS, Cll 


^. ... rfSN'b.-r.ii 


Ontleedkundig Kabinri 


-v.s Akadc 


verzamelingen van ih 
meer uitgebreid dn» 




Hoogleeraar Gualti- 


...i i:-: najvi 


becndcrcn, door «! 


A..««> Isisii Bi 


terwyl, in het j;:. 


^, •.: «a LJd der 


door den Haarl< 


"",-■. if f;>Dd$en 


toegevoegd , . = 


. .V7:n. 


bet Kabinet ^ 


: ;p :.:S R^pa 


rende, van •' 


y.'sstit Tocr een ji 


op boogen : 
den Amst< . 


,^ . r,T.!ji»elfn d^r 


.- .' v;4.-.Kiinj. njcerei 


eene belai 


I- \an oude p 


bet thans 


..»-•«.*- I.': indrukt, nam U 


geacht k.. 


".»- i:r*>:hoouste meest 


te stam. 


^ : -^^-.ï » inden overgebra 


Het 


'* "l" ^ .1 •.-.-J: bijna jaarlijk 


Aka.1 


V, « --sa mei ing der j 


rz 


" .-, .•*i.''I:'.i."'edigheid van 


■ "/.^ «licwchikking, de door 11 


uili 


, !*.. laar 1§09, aan de 


CCI! 


' * ..^r«.'. 'T. ««^^ »*>" ^c B 


C' 


" >ö. ^'^ *•* *^*'' °"**^ P**^'** 


lï 


k. .-•'«•;";?« onderscheiden. 


V' 


" \, ».r «*''^"'*'" oTonigt van de ge; 


V 


_^.^^. ...■ ^^' ccT schilderkunst ; c 


' 


*"*\, i;-^ w aangclejrd, als h 


-. 


'■'■,^^,..:^,- .yr.:iors; de derde eiudi 




' ,^. . :.;: »!>"<•«» ^an graveren 




^ ^v • s '«•* hoofdafdeflinjr , duel 




^. . , . .;.• o*erij;e , kan noj; Ij 


.% 


'"*'^..,... :.- wn prenten en porlrd 



;...•, >»as een in het ja; 

, .^v\. ^ -i' *••'* ^^f^^Miroedi'rxtjmcht , i 

\„^' i. i-. dorh later CO en ini' 

,. v,',.i.ïam gedmg en van eerli 

.. L*"»ti*n van do Staten van II( 

,.* .■..•.!. Mi'lke hen tol hrkuanjc 

«.laruit vele voorlrcflclijkc j 



LBT. 

%eu «mita <l«r Hefvonudu kerk t\^n voortgekoui^n , werd , nn iu bet 
jnar 1797 , Toor jong«lin|fcri Tan «Ucrlci gwlscJienstigo gciiuiJbitid er» 
ter heocAming van TerfchillendQ «elen&chapucn bctlenid , geopend te 
sfjn, m bet jaar 1800, loo oro de onge:icLlkLheid ca bou\iva1lf[jheid 
Tao bet n^bouw , ah urn andere redi'nen , gebed buiten nchruik fyc- 
•tcJd. In plaats daarvan braf;t ineo ernc inrigting lol lUnd \an 
dtrUif bearMn , ieder drie honderd guldeit ^s jaar» bedragende^ dii^ van 
T ' — -^ voor cenen bepaalden lijd, aau xoovelc min gerfoede jan- 
4» gunilige TerwjichLiu/v zouden worden uitgereikt Ou de 
^M up iici Hooger onderMJja tan bet jaar 18215 werd dcxc inntclling 
in dier voege betwtigd . dat van die dertig bcurxnn , tien voor de 
(Hfdgeteerdhcid , twee voor dt* Rcgt*geleerdbeid , virr voor de Medii^j* 
p«Q f vier voor du Wis- en Nalnurkuudige wclensebappen en tien voor 
da Wy»b<wc«'le en Lelteren bestemd werden. Ter plaatse « waar vroo- 
frr b^t 9talfrn-Col legic Atotid , worden thans du Manege en 
naoing van deu Pikeur gevonden, 

Ken gülykioortig Collegie ten bcboeve tao de Walscbe 
il«rv9rttid«-kcrk , werd in 1605 opgerigt, ten einde de studenten ^ 
tenb uit bijdragen bunncr genieenlun oudcrboudcu werden of uwr 
Ier Mmdeo worden onderhouden, by elkander konden Moncn, ouder 
a loMift van eenen bekwamen t»p*icncr , die ben in de Wysbcgeerte 
[#n de GoMlgetrerdbeid xou »»derw|j£en en tot de Prcdikdienst oplei- 
dden. Üil ooltegic^ op de GrotnihazentjTücht gevestigd, maakte een 
jartiit graotcn opgang en bragt goede vruchten voort; do«h 
, door «enen ia men loop van om»tandi;f beden , in verval geraakt » 
k ciodeJijk , met het begin Acr aehtliendc eeuw, loo gebeül te 
Curalorf n , in bet jaar 17:^3 , besloten, bel nutteloos gewor^ 
1f vcrkoopen , bctwclk sedert in een burgcrwoonbuis vct^ 

JSti Slnlpiaanicb* Legaat, lijnde eene vermaking van xe- 

ff aniblHooft burger van Loaap, Jas Svolp, die aldaar^ den 13 Oc- 

rr 1753, overleed, en bij uitersten wil eene som van iicn duitend 

ilden VMtstcldc, om daaruit telken twee jaren godgeleerde en xede- 

{>rijiverhandetingen luct goud ie bekroonen , i» derwij&e met 

Boomdbool verboodeu , dat beoordeelaan ticli telkens kieien uit 

iiin^wwTVTn* 

In nét jaar I8!i6 is Ie Levurv bet 1 nduitrie-Collcgie opge- 
'tvgi en met da Uoogtscbool verbonden , waarin openbaar onderwas in 
Idr ftebeiknndt, torgepaat op liet Tabrykweicn , gegeven wordt. Deze 
^iaak werd 0|i|«drageu aan de Hooglerraren J. kb Geloei en A. 11. vau 
KR Bo«B Mnai, en wordt door den laatUgenoemden sleed» vervuld, 
liebiligtt^ng 10 dit ondrr«^i^ en bel aanxicntijk getal toehoor- 
rft, dir d«M Wüeo volgen, becf^ de «ledelykc Rtgering genoopt voor 
it tindeniffi «l« ooadigc lokalen op de Aalmarkt voor stads rekcnitig 
lalca iiV^tiMi $ xoodat , bebalf e een tttt uitgebreid Scheikundig 
li«riiiiB, onderscheidene kamen met pracparalcn en werktuigec 
lat ileic finriftiiif heboorcn , en deic verzameling de grootste en uitge- 
liliiiiH^, dia toi DU loc iu bet Vaderland be&laat, raag genoemd wordea^ 
Ilaor Jiet Wiikundig Genooltebap: Maihe*is Scientiantm 
iw <\Vifkund€ i$ de kweckitcr der wetcnichappcu) , dal in bet 
1785 opgorint ia, grefl van dien lijd af onder»* ij« in wi»-, boaw- 
tMienknocIft^ en bad vroeger ook eeu colI«;gie voor de natuurkunde, 
tfRB ecbtrf te niet i« gegaan. Sedert ecnige jaren is dit natutif' 
wtrkf uitrkurulig^ QAdcrw\)k weder bervat . ru in overeenstemming 



LMls 



^ ^ -M - * HÊi* 



i^ tcrslÊdaMBi 
^ kMte» TAB éit <kfiiler«r)^, Mdtft flMÜjp jiMB mdHMl. Br syo bQ 
ditéê ■aUea TM«ttd«rw^t T«n dit «oooInCm MtaiUlWOoderwysert 
b MJMT tMf Mfip ütii getaf der LadMil^M SOO , ook dat der 
glïe g T* ««• NM ■»<» Sr»At. Het bestaat aflaas uit jaaH^kselie by - 
%wm dtteo. Er bcea jaariyks een np — h a ar mwia en prUt- 
ptaiAi, waaHoË da Kooiii|f 
' nlles sclienkt , om in syi 





I 



ML»«tni 



I na dit gmoot schop de Heer B.TAiaMiBMaK;ii tluuie(184J^) 
bvea CD hoi-zoer hoc^^ bfjaard betteadtf nag aaahat eoderwyt 



^ IV Laiymcbe icboel^ ▼roüar de Groota tfiliapal 
Ibtm b<ft tivmneftium^ tï 



ta de la Uüifift aaly b ia da 

% •■ 1C5CH) gebouwd , en vas Terdeeld eent in lavea a 

vêËMBflerlQU scholen af Irappm , naar der leerlingea bekwaaaibeid, 
pKtt »elken ieder door eenen hijiooderea aee rter werden bediend. De 
jlpoeit el ïrgtng, die iieriyk van Bentbeimenteen gfèalt iip avonkt 
I^Mt bH «apen der itad en dit byaebrift : 

•^^ J>ietali% InMHiff. ef nrfilnf 

I|^B» Jmtennf miMBr. e. 

r ^nni. CO.I3.C. 

ff (d. i.: Voor godavrocbt, uIêq, en fraaya knnslan geieUkt door den 

raad rn h«t volk vao Leiden , berbonvd in kat jaar van Gbriitns 1000.) 

Sf4eri ix er oog eene (^oote boiiinf tot woninf van den Reelor , 

nr en «ca go«d getal s choIiereQ » dia by lam konden inwonen, aange* 

^ timinercl ^ z^ado gshechl aan da gemelde greota idiael, en hdibende 

> cc&ea bijxonderen uii^ang op de t^vtrwdMIt JWiif ft kmèfwmtki^ a1- 

•^waar, in het jaar 1613, eeoe poort gebonwa ie, voerende m de epitf 

; de afbeelding van PjbLt.u, gewapend met eene lans, en kef boofil van 

Kwi^, met deie Iett«rt : 

7*«to etl affidê Pailas. 
(d. i. Pauas m veilig door baar scbild). 
Tar wederxyde van dese Toorpoort xiet men eenen leenw, bet wa- 
pcnscbild der stad Letdbk met de klaauwen hoadende. Aan deie scbool , 
sedert 1 November 1838 tot eeo Gymnetium ingerigt, wordt ook 
onderwy* gegeven ia de levende talen , geicbiedenis , aardrykf-, wis- 
kunde ena. Dit onderwys is opgedragen aan eenen Rector, eenen Pro- 
fcetor , twee Preceptoren en eenen Onderwyxer in de "Wiskande. Men 
telt er gemiddeld een getal van 50 leerlingen. 

De Leydsche Teekenakademie, bestond reeds in bet jaar 1702. 
De Leden bielden destyds, onder de Directenren Gabbl ob Mooa en 
Wiun VAS Miiais, op het lokaal boven de Ryosborgsche-poort bonne 
byeenkomsten , en oefenden zich in het teekenen naar bet naakt mo- 
del. Toen in bet jaar 1738 de Directenr Fsais var Mibbis overleden 
Was, had fay aan de akademie sekere som gelds vermaakt, om uit 
do renten de onkosten tot het teekenen naar het naakt model 

rl te maken. Door tydsomstandigbeden , in en na bel jaar 1793, 
leekenoefeningen gestaakt synde , werd, in bet jaar 1799, door 
den toenmallgen Directeur A. Dbltos, met behulp van eeuige kunst- 
vrienden , dese teekenakadcmie weder befsteld en daaraan meer uitge- 
breidheid gegeven. Men koos toen tot linspreuk : jén amula Natura 
(de Kunst is de navolgster der NaUiar). De lieden letten thans bare 



LBY. is7 

.'i-uiiUti aiodel, ia hel leKde IoLmJ, onder 

.:i TooQkaoct U LitMa, lii ba jmt I8S4 
; zrli'de jaar, etnt Maiykacbool opgeri^l, 
■^. * ^an CommiMarisscii , doar eeo booldicd Dirao- 

. ru ijzer», (bfelykt aan eeo groot aanUl leerlin- 
> uocki, aan eeaige Onder»ytertkveekcUogeo der 
triiie eo miiifcnnogende weeshuiian eoi., sltlselma- 
■ lil' toonkuatt wordt gege?eo. Eaoa aodere inrigiiog 
i^ij M de Zaag? ereeniging, welker oefeoiogeo ge- 
•i-ior deo Direclenr der Mui{ikschool , eo tol wrlka de 
'ior hoogere langklaMea vaa die school gratu worden locge- 
i 'jze vereeniging , welke thans een gemiddeld getal Taa 70 lê- 
t , houdt kaï e byecnkomsien gedurende les maanden , van Oe- 
Lut April, ea eiad^^t alsdan met de uitYoering van de in diea 
i>t oefende sangstnkken , ten aanhooie Tan de leden der maaU 
'^'f'py met hunne dames. 

\ oorts beeft men er eene ïnrigtlog toot kunstmatige ligcbaamsoefe* 
riugen , akmcde eene badplaats , in den Stadssingel , bU bet Ueeren- 
poortje , mei |MMlwerk ingesloten , tan stadswege , in 1844 , aangelegd. 
Te LnniB is er by de Stads-Scholen Toor armen en inm- 
Yermogendea, «ca afwisselend getal kweekelingeo , thans ongeTcer 
SO , welke , seo deer schooldiensl als door lessen , welke sy van de 
UoofdonderWyien «atfangen , en onder het bestendig toesigt van de 
plaalseiyke Scbeelkemmissie y tot Oaderwysers worden opgeleid. 

Bebalte de Middelbare^ of Latynsche school , staan er onder bet op- 
*igt wëa de plaitsfiyke Schoolkomroiaie 8tf lagere scholen , en een 
dertigtal bevaar- of kleiakinderscholea. De 24 lagere scholen lyn : 
I**. Yjjf opcakon, aamdyk : eene Stads- Kost- en Dagschool 
▼oor ioageaa, met een gemiddeld getal van 70 scholieren, deels 
in de kost { eene Sladsschool voor Miovermogenden, mei 
500 leerliagca, ea drie nog uitaebreidere Stedelyke Scboolin- 
rigtingen Toor Armen en Xinvermogenden, elk mei meer 
dan 1100 kinderen; St, vyf Byzondere Scholen van de eerste 
klasse, onder welke eene Israëlitische, met omtrent 70 leerlingen ; 
de overige tol ondencbeideue weeshuizen bchoorende, en 3°. vyftien By- 
sondere Scholen van de iweede klasse, van welke elf, waar- 
onder cnkde voer jonffeas alleen , de meeste voor jongens en meisjes , 
samen tnsscben ib. 800 en 900 leerlingen tellen; terwyi men op 
Tier doer scbolea, alleen voor aieisjes bestemd , er on^veer 100 aantreft. 
Ook tt er, ia bel jaar 1800, te Litdbr opgengt, door Ds. St- 
MAjiDos Uaaiaas, eeae School voor bejaarde en behoeftige, 
doch oabedeelde Personen, ten emde hun oodcrwys te ge-> 
▼en in bet leaea, scbsyvcn en in de waarheden van de Hervormde 



godsdienrt. One acfcael wordt ouderhoudcn door vry williice hydragea 
ait de g * ■—*■*— as ook zyn daaraan sedert onderscheidene legaten 



Li. flel oaderwys wordt gegeven telken middag ▼an twaalf 
tot een are ea idkcn avond van zeven tot acht ure, en wordt be- 
sacbl door raioi 300 leerlingen. Sedert de oprigtiog zyn tol ledea 
der gemeealc aaageaomcn 830 personen , welke aldaar ooder«ya bad- 
den geaolca. Bei bestnor over deze school bestaat nil Iwee Predi- 
kanten ca twee Onderliagen. 

Onder de hier gcvostigde Maatschappijen en Genootschappen ▼er- 
dienl cmt tTH'-r de Maatschappij der Nederlindscbe 

TIL Du. 17 



LiXT. 




iJ!l^w![J^i^< » ^i^ «768 geiprtU» uit mm ^uwmMüs ^aa 
^P« itUcAudm noid^ehaii^a, alt: dal ondar 4a riinpaafcr i«»- 
(d. !• md BUNid ea bari gdtaav), en ooder 
de Uwute diB({ca worden groot) , beido 
didit-« oudheid- 
voor- 



■••jf J oedcD m 4to; do iwoeda onder deo tital f ^trl m méï Un^e» en»., 
mWéKÊtUn^ in 9to, en de derde onder den titel van Nkmme Werken 
M.» tol dnt verre 6 dealen in 8vo nitmakeodo. De fbadMa deter 



, ng , die eeno nilgikfeide boekvOMameling beut , beitaan uit 
Q^ , irolgent bebocften \ te bepalen toelagen barar leden , die 
n de 808 en 51S0 in gelol syn. - 
OoL u bier eene Afdeeling der Hellandeebo Maat- 



• obnppl) Tan fraa(|o Knnaten on 'Wotoneebaf pon ge 

identtMMune ffo 



• oBnn 

Mtigt, liélbo ontataan ~w nit 

■■Kirbinptn ¥an Nedordnitscbo 'ïaal- m Dïebtknndo , kinderen der 

o«de Bfdenjkbainert. DM te Liymb, genaamd i Anti «ordt door 

ê^iü 9trin§en , dee^, in het laatst der vorige oenw, aan den 

Mbtmdamiebcn kring: ShMm Seienimnm femtrig (d. i. Oefening 

y- de voedfter der vetcniebappen) , en aan bat JwutméÊmiA Düki- 

en i0eUèr9ifniÉnd Omoaiielop, bet Toontel tot f or ee nigin g, dat. 



lijnde» de Bataaftebe Maataobappii van Taal- 
««llichtknnde lormde, welke op den 10 SepteoBber 1888 bare 
cente tergadering hield. In bet jaar 1808 Teranderde kq baren 
naam in dien tan Hollandf che Maatacbappij van fraaije 
Knntten en "W eten •cbappcn, en lag tn bei jaar 1809 bei 
Haagsche Genootichap : KmmtUefde spaart géén •!(;< , in baren kring* 
treden. Behahe 5 Eere-ledeo , telt sii nagenoeg 470 leden, ab : 
te Letbeh ongeveer 70 , ie Rotterdam 100 , te Amsterdam SKK) en te 
*• Hage ODgeveer 80. llare werken xijn , behalve die , welke door de 
vroeger genoemde Genoolschappcn lijn uitgegeTcn : fF erken oan de 
Bataaftche Maattckappij , K deeten ; fr erken oan ie UeUandteke Maat- 
ukoppij , 10 deelen , en Pfieuve werken der UoUandeeke MaaUckappiJ 
S doelen. 

•Voorts heeft men er nog ecne Afdeeling van de Maatschappij 
ter bevordering van Nijverheid, ongerigt in 1778, tellende 
thans 86 leden j eene Afdeeling van de Maatschappij ter 
Beiorderiug der Bouwkunde, roet 20 leden ; een Departement 
der Maatschappij: Tot Nut van 't Algemeen , den 17 JuÜj 1786 
opgerigt en 160 leden tellende, hetwelk vroeger eigen school had, 
tem ijl dit Departement, in 1833, ecne leesbibliotheek, vei volgens 
eene spaarbank en later eene brei- en uaaiMhool heefV opgerigt, welke 
kalste gemiddeld door een getal van luim 80 leerlingen bcxocht wordt; 
twee liiefhebbery-Concerten , het eene van de ingexetenen , 
onder den titel van: Mntit Saerum (d. i. aan de Muien gewijd), liet 
andere >an de studerende jeugd, onder den titel van : Sempre Crescendo 
(d. i. AUyd ioeoemende), dat sedert het jaar 1831 besliiat. 

Iii vroegere tydcn Lad men hier drie Ucderykerskamers ; als: 
de Witte Acolye, onder de xinspreuk : Lief d* is "'t fondament , 
welke nog iu 172j bestond; de Oranje-Lelie, onderde xinspreuk; 



LET. 



a;$u 



kefti' groei/endé, ook wcï ^enocm<I ct« Vina ninjiic- Ka me r , 
en (bPjilmbgoiit, onder de iins|)reuk ; fn liefd* werekemU, Dcxg" 
l«at»t« werd doof dti sledflyke Regerinif, in J656 » door cciid ordon- 
Haatn eritffid en i«ct reglen bcjfiAjgU. De stempel deier laaUte 
itMinrr beru%i tham io bet archief van do Maatscliapiiy der IVedcrland- 
Uc f^tlerkunde. 

LtToea li^^ft ci'11 aantal beroemde of algetncen bekfnde manuen 
tn«o baru muren gien gtbortn worden { als daar zijn : 
De Graven van Holland WiLiE« II, die Ivvens Roomscb Ko- 
of w»* t fj^cU* in 1^28 f ga9ti«uretd bij Noog\«oiid, den S7 JaDuaiy 
Ia6f en dirns koo» Floms V, gcb. in liiiiG,, duur de wederspannlirtt 
'U'n um bel leven «rnbragt, den 27 liiny 1^96. 
Hei Uaofd der Wcderdoopers Jxh BttKtiit. of BocKBOLn, 
oodtr den noain vuo Jan vau Lctdem bekend, gtb, in ISJIO, ter 
febragt i^ JAnuary lo36. 

Go Jj^o leerden : PsTitia Bloccios, da scbryvcr ran bet letr 
k«aardi<^ boekje: M«er *hn 3200 ketterijen, blasphemiën emle ttitutfie 
inf^m, mtlkt tet de Mine stjn ffhec<rmtn eui., 1967, die ia 1&59 
aU Prorector aan du Lalijnscbc tcbuol werd aan (featold ; pAsscmca ni 
Fm, ipeb. 91 Janiianj ]iiH^; Caaolcs DtHjinox, eigenlijk Kancl nn 
ll&in, een der Ovcrtcltcri van bet Micune TeaUiueni eo der Apocrypba 
iHMikcii, atb. 21^ /aiMiarIj 1!J97, f 20 April 1G5t , aU Hoogleer^iar in 
ile GodfUCfMbtid Ie Ulrecbt^ Petbits CAaKLJAAuw , geb. 17 December 
1610, t 90 Maart 1668, uls Rc^jrent van bet Slalen-Collcgio te Lcv- 
den; FaiM BtisA]! Petm»., (;fb. rn 16:^8, f 1^ Novembfr 167^, 
Ab ll«i||lM!raaf ia de (jodgcfeerdbcïd te Ulrecbt , na eerst Onder* 
Biyiii «M bel Staten-CufJi'fjie te tijn geveest ; Jako» Bril , gcb. 
11 iMiiafij 1639, t tu 1700 f Marcus va» Feess « geb. S9 Auf^ii- 
iiM 1049, 't 9 Jatiuarij 1606, ah Predikant in xijne geboorteplaats; 
PlfBBi HouKassa^ geb. txi 1646, t ^ Februarij 170d, aU Predikant en 
Iran bei Stclen-Coll^gio te Lcyden ; Datid Kaidbe, geb. 11 Maart 
^1 , X 4 A|>ril 1748 , als Predikant en Onder-Regent van bet Öla- 
IcgiM^ tir Lrjden ; JooAiintA DaiEBei«a!T, geb. 11 December 1686 t 
t Hei 1747 , al* Uoogiceraar aan de kweekscbool der Reinonstran- 
ien te AnittprdaRi ; Ciaolus Scgaah , geb, SG JanuariJ ITii , f Sï 
Osomiber 1803 , al« llooglecraar in de GnekK*be laai aan de lloogc- 
■diaBl te Urrecblj Lvcas lUiata, die leven:^ een heldcrdenkcnd ^V ijs- 
man van uitgebreide kennis en geoefend oordeel wa3 , geb, 
i, t 1* January 177Ö, als beroepen Predikant bij de Evawge- 
^ (*nte te AuiBlerdnni. 

Da Rtf. <Un : Pitiiprcs a Letüis of fin LEtoE^i, f 8 Junlj 

f Gta^«»«f iuiiniftos« eigeulijk GBnAno xa-h To.ii!icvb.i , geb. iti 
1966, t t^ Anfiwto» 1610, als Hoogleeraar te Leydtn} (UjamLiü» 
5«a.«KaMvaraf, rifmiyk Coanuis van SwA:i«»in(a6 , geb. 12 St*t)ieinbei 
1f74, f tu Mti 1630, aU Hooglccroar in de Uegleii te Leyden j 
ll»iifi, OiMiw (tA« Ciittt:») DAtistótouff, geb. 18 Aprii 1608. f ÖJnUj 
l«7a, als llm}i}l«*raar i» de Rcgten aan de lloogescbooi lyneir gcboor- 
Uplttla; Wiitta R««t»q» . t >^* 1646, na eerst flongleefaar in de 
iffleti ««o d« Uoogescbool in »yne gebo<irl4'^tad cii lauir Scbüiit tan 
Ujé» la a^M fe««est{ AuaiAües Beeckcrts vai Tkikhen , gcb. tn 16Sj, 
t S ScpUnlirr 1066, als Hooijkeraar in di» Ri|;lei. aan de Hoogcschool 
i^|«« m^ -)-'-"*'■■"' ; Grna^Bu StnnoitCB. die tovnii l**-» bcki*aaiii l a- 
tjnadi tfli ' -U Difblcr wa», geb. 50 ilci 1708, t 10 Decem- 

ber 1799, -i* ii.j.»gleerö.'>r in de Reglen aJft de Hoogtscliwol Ie 



srïiS! 



ü)8 

i.cltcrkuiidfi, iti l* 
Ucc Icllcrkuiidige |.' 
puaque atitmoque //'/.. 
ilic \an 9linima r/-' « 
te Leïmj». Haar i • 
lil jrfscliiedkunde <-■ 
Icïin;;cnin hare \.': 
va» prUsvragcn , \. 
iiiodaillc. llare v. 
den tilcl %an /' • 
kHndtf 7 dccln 
in 3 deden, ie ■ 

ViTccniginjf , «1 
de jaarlijk?, ^ 
tuMclicn dc> " 
Ook is I. 
ichappij 
¥esli{rd, Kn 
nooti»cbai>|i ■ 
oude Rfd'. 
arbeid r/f' 
llotterdiiii 
it de % 
en Lef 
aangf<'>' 
co i).- 
versU' 
naaii 

X II ! 

Han. 
Irr«: 

te : 



ij..a.irij I7"9, 7 i> A|.jil 
■ . . (•Jirnacujij ;e Am>l<Tdam. 
,..-.1 •"• iJ'^^' '" 1''13 . t >n 

IjJ'ïI. t ^ .Nu^eniher KiUl , 
. I tnU'T J'f llocijjcschnol zijner 

'^ ,^v,.:-:!r.tad CD tnratör d.'r Hoo- 

' .*,^ ],..'ri'^'f^^*''^ ïijiicr ;}.^l)oortf- 
..--.;• '^ ^tvinluT IjJJ, ~ in 

. ^ 'v.: '•:;: ItiiO, na fUnuil.ti 

.. -n. .iz'f rdc ter GciiornlitiMl^ 

.. :-».rl. misschien wel zijn 

. - :,i !l>S2, na dcrticninaliti 

. ¥!Tt»45, Biirjcmeeiler «ii 

;-.:. in 1623, t in lOTo : 

* \n 1713 \ Mr. .loiu-i 

•£ leclmalcn lJiirnreinee>t»'r 

• I ;f vi'lJc te zijn jrewersl ; 

. .. >:.-a:n aandeel in de slnat- 

.... .-;'.!;:rende het laatste vienlr 

. . • fu Dichter bij ons |iiibliek 

. '.y), ^ iL\ Seplembor 1807; 

.r Uijtiland en Curator der 

^•■^ 1 • lU^iD VAX RoiJFü . Secre- 

**5 ilieii post uaarnam . eer. 

1 . • 1851, na Opperhoofd \nv. 

^.. ; te zijn (fcwcPNl. 

\- VlETLü DE CoiRT, JJI'I). ili 

..' «tukken over staathnishoud- 

. . . •. .'.sW, te hebben geschreden, 

,: \an de üazettc de Lcyi/r, 

>. ^ !*. ffob. 1Ö62, t 24 Oclobei 

..:., de onoverwinnelijke Spaaii- 

vli'n wimpel van hel door hem 

>:. Pieter&kerk Ie Lcydeü , tol 

. . V %^^ LEYOE.f VAX LEEr\VE5, frvh. 

f !(iU7, na in Mei \an dat jaar. 
• Kranscb koningsschip jjeslreden 

\ Poes, lieer van JV oordwij k , ii. 

..-te den naam van Jajics Doisa . 

.'v l()Oi , na zich als een ervann 

j on niet onfjelnkkig >iederduil^eh 

rtijl hij tevens zijne {^ehoorteslad . 

iioedijj te^rcu de Spanjaarden hielp 

. die zich mede tijdens dal bek" 

. .w-lde. 

Kruid- en On tlcedkund i frcn ■ 
tl» I»o>r, {Tfh. in 1Ï576, f ^^ J""ij 
,Mjar m de \Vij>bcjjeerle . daarna iii 



LET. aei 

i WO Fbbbik Homus , laUr Piioi mm 
A.^ii^cs FALc*Miavt (AauAAS wam Vaum. 
\jM , t in 16M), na eent baitangvwooo , 
^ir iu de GcncnkuDde, io het byioiMier io de 
. MO de Hoomcbool te Lerdeo te s(|ii ge- 
11. SLIS, geb. in 1M5 , f in 1706, alt LyfarU 
^M UouTi», na Hoogleeraar te Kiel te syn ge- 
• /.ciBiC A Conni.T, die over de Haarlemmermeer eni. 
!rn«trfeks 1700; GnAaa Baron vai Swiriii, g«b. in 
Junij 1772, ab Eerste LyiarU en Bibliotbecarit van de 
Mtxu TenuHA en Dircctenr van de gencetlinndige faculteit 
«rtVtatea; Jmaw OentaauK Soacit, Hna. filitu, geb. S6 
. .-r 1701, t 18 Angnstos 1793, ab ruitend Hoogtecraar in de 
: -.'^Lskonde te Uttecbt; AaaiAios vAa Reun, geb. 11 November 1704, 
, iH FdtmafQ 1779, na Hoogleeraar in de Genees- en Kniidkunde 
140 de HoegadMol sijner geboortestad te syn geweest; Faianicos 
biisaAanaa Auom, aeb. 90 Jnly 1715, f 93 Mei 1778, aU Uoog- 
ieeraar ia 4» OBtieea-, Heel- en Geneesknnde in syne geboortestaa ; 
Pnnn Cabso , jcb. in 1799, f den 7 April 1780 , na Hoogleeraar 



slner geboortestad te syn geweest ; Hnaaia CaTriaSy 
neeskeer in syne geboorteplaats ; JoAcain BoaiL, geb. 
17, il JUmtI 1831, als Geneesheer U Dordrecht, en 



in de Genees-, HceU, Ontleed- en Kniidkunde aan de Hoogcschool 
ie Gi en i a gt n la t%n geweest; Nkolaas Jos» Baron Jacqou, geb. 16 
Fcbrnarl 170, f 9i October 1817, aU Hoogleeraar in de Schei- en 
KmidknadeaiadeBoogeschaol te Weenen ; PiraosLocaTBAaSydie Hoog- 
lecraar in da Oülead-, Heel- en Verloskunde aan de HoogCMbool te 
utrecht was, gek 17 AprU1733, f > February 1800; Datio tai 
Rofjiay f Sè April 1799, na Hoogleeraar in de^ruidkunde aan 

tl«4,als 

11Felra»«1767, 

Fasas tab aan Biasewa Coassuss., geb. 1 November 1783, f 3 Fa- 

braafij 1S4S, als Hoogleeraar aan bel Alhenaeum te Amsterdam. 

De Beoefenaars der Natuuriyke Historie: Jam FasDsaiE 
GaoMvies, die over onderscheidene ondemerpen der Natnuriyke Historie 
heiA gesc hr ev e n; Jas Davio Pastbss, geb. 23 Mei 1753, f 9 Januanil804, 
en JoBAB La FaAacf vab Biaiaiv, die zich ook als Nederduiiscb Dichter 
heeft doen kennen , geb. 93 Jannary 1729 , 1 13 Maart 1812 , na Lector 
io de Natnnriykc Historie aan de Hoogcschool te Leyden te syn geweest* 

Den Wysgcer: Aaauans Hssasaooaa, geb. omstreeks het jaar 1614, 
f 17 JnaH 1061, als Hoogleeraar in de ^ysbegeerte en Onder-Regent 
▼an hei Stata-GoUegic te Leyden. 

De Wis- en Hainarkundigen : Mr. FaAis var Scaooni, geb, 
in 1581, til December 1646, als Hoogleeraar in de Wiskunde an 
Ingenieur van den Staat , en alt soodanig by hel leger te velde wcrfc- 
saam; diens aaaa Fkvaas vas Scaoovaa, geb. 22 Febmary 1634, 
t 50 MovcBshcr 1679, als buitengewoon Hoogleeraar in de Wiskunda 
te Leyden; Wiuoaaaaits Sssuios vas Rouib , Roaoivessoos, geb. in 
1591 , f 30 October 1626 , oa eent buitengewoon , daarna gewaoA 
Hoogleeraar in de Wiskunde te Leyden te syn gewecit; Woniuns 
LAaoaaas, {■ in 1757, ab Lecter ia de Wiskunde ; Prraes vsa Mas* 
scnsmaaa, geb. 14 Maart 1692, t ld September 1761, ab Baeg- 
leeraar in de Wyibegeerte en Wiskunde aan de Hoogcschool ta Lcydca. 

Den Landmeier J. Don , uit de leventiende eenvr. 

De Latynache Letterkundigen : Gaasaats Yaüiai; dïens broe- 
der 'bsKas Ymmm^ geb. 1618, t ■« l^^M; Nmmsw BLaacsaacs 



1719; Hmicut Sm. 

« f et». 89 September 

Atleo in lyne 

C.finv, io17St4, 

, nh. m 1694, t ia 

UL^ém i FiAM TAV 

t7i1 f C^MASLJt Sghituios, 

«Éi M«d. ]ï«clor itD GTRinasiar- 

ft ^ae fe^^riestad: Ar. Jobaiv 

CB Giickscbe Interen aan 

««^ fè. 9 Attfuttiit 1746, omgekomen 

"" * ' Lnstji, op deq 19 JaBoary 

geti. M Febroary 1791 , 

«» i«t Gjniua^ium ir^ner geboortestad. 

lémT%: NicoLiAs fluRstos (Hun), jnb. io 

geb. in 1711. t in 1791, M 

i« Gorificbcni, Woerdea, Gilenboi^gy 

iv i^n ^vee»t; Pistu Jon&inntTAi Lnxi* 

9 Dkeiïctiiber 1747 , f 91 NoTcmber 1819, dio 

lïer ha» leerde ; Pavi, Ui.!i»i Hauov , gcbw 

J1 J«il|f 18^3, ali Prcstdenl van bet PraUatanticbt 

taeba Itellef kundige Fa^f i taji LnuTBA Wb., 

Iftfibe Dichterft! Piswn Coaiêutt. Hmsgi, Miff*" 
ialft40, fin 16^, ak Lid der flt^ergkerakaner 
de ttn«|»retik : Lttfd* it 'I fonikmumi , aa van 
>» >uJi-iiid« t« »^D fewee»! ; Fa^h^om ul Bun, féb. em- 
^ AiMM» M Kaajui, ^h. 30 April 1666, f W Kaarl 
3ttiÉ Ie AnulrrdAin ^ Joiunss Bah», geb. in 179tf « f >° 
A 1)k4<imi, grb. 91 Maart 175:2, f 2S Jnny 
'rvlarii drr MAaUcbapptji -, Tot J^ui «au 'f ^Z- 
ItiHwiiEit Ja.^ geb, kS Jaituary 1740, f ^o 
li^ljlüi — M broeder Iai Aaaouw ta» Hooeirm LAiciaAE ; Jab 
^Wriginx r^ 1» September 1706, f ^0 Jannary 1775, en diens 
j j^»i. Kamt», gob. 11 Oetober 17» , t 84 December 1831. 
^1 ||%a«biedkundigen : Jab GnaaAnscoea vab liEnai, meer 
*^ tUldiir dm naam van JoaAiins a Lnois , f >o ^^^ > Si^o* 
« die levens een erraren Regtsgeleerde vas , geb. in 1686 , 
Ja» jAMioaa OaLias, geb. omstreeks 1580, t d* i^il, 
\tt in ayne geboorteplaats , alwaar by ook de bargemees- 
brkl(«d heelt; Fbabs tak Miieu iU Jonge, geb. 
1689 • t 99 Oetober 176S, die tevens een ervaren 
en btkvaam Schilder vas; Dariilvas Almbk, Voort- 
#re> A rtmiy eau JmUh. van va« Miuis y f in 1797 , 

ÏAM*M vab wn Aa» geb. in 1749, t >Q o( omtrent 1816. 
HmuI* en Peaningknndige GoaaiLiDs Nicolai, t 1698 (1). 
Scbitders: Jba» AaaiABsss. tiOTTsa , die omstreeks 1495 ge- 
hfi^t^ i l4«atua KaenaaTiniw of Eaouaiaxs , geb. in 1468 , 






l%% J^MAMa ^A« Aa««M 



IB tliMi ». JAI kLamom {éê mtaler rm A»M- 



li fi T. S4S 

tin IN»; affM iomo Gouiu» Cmhu». ftmr , j>«b. n 1493, t ia 
1544, ea Licm Gouuiu. m Kok, gcb. in 1498; Lccftt vai Lit. 
DU , feb. io hei UaUt van Mei of io het begin van JnnU 1491 , t (» IttSS , 
die tevens Gravaar en £l«er wai ; BAanaLaaioi Fitauus ; A4ar KL^Mtooa 
e/ iiaTcaa wam Imian , ook wel eeo« Ajutm oi Vaiaia geuaenid , 
geb. in 1498, Terdronken in 1564; AaauM tas ftia Stilt, ffeb. in 
]S30,.t io 1^74; Ldcas bi IIoit , geb. in 1533, f in 100 f ; dieM 
broeder Jab at Haai , geb. in 1545 , f in 1615 ; Mr. Iiaax Niooiai , 
die in da xestiende eenv laaide; lijne sonea Jakob IsAAita., t in 1039 1 
en Kkolais Isaabss.: Octatio tai VaAa, maer bekend aaéer drn naam 
Tan OrToVAiMoa, de Leermeester van Rauns, gobLiai558, t ^^^ 
16J4; Jaji Aaauaasa. en Aaauta Viaaaaaa, geb. aaMtraeks 1570; 
Klaas Kas , dia node een •bekwaam GraTeur was , gtb. in 1570 $ 
Datio Baiut, geb. in 1584, f in 1838; Jaais tak ScaaaoDi, geb, 
in 1587 ; Jai Jaotnsiaoa tav Gouti, geb. 13 Juny 1596, f ^ ^866; 
Jas Pabcuxis, dia aok aen bekwaam Etser was, geb. in 1597 ; Jbsaias 
r Af aa VaLai , geb. omtrent 1597 , t >*> ^^^ i ^*^* broeder Jao tai 
M Vii.aa , geb. omsireaks 1598 , dia mede een bekwaam GraTéar aa 
Etser was; jAoaa liAaa tai SwAiuisae, de eerste LeerouMSier Taa 
AusaAaa tai Rui, geb. tnssehen 1597 ea 1600; Jasras tas EaaasT , 
geb. in 1803, f in 1674; Jai Listuss , geb. 34 October iWI i 
WiuiB TAI MVbaa, da Tader, geb. in 1610, i'm Deeembet 1699; 
GuAaa Daa, geb. 7 April 1613, f >» ^0^; Gamiü Mnta, geb. ia 
1615 , fin 1658; AaaABAi tai au Tupil, nb. in 1618 , t » 1079; 
CoaaiuB Lnaiaa, die tevens een bekwaam Etser was, Aaiooa Sah- 
Tiaa ea Ecaava GaaaiLta Sloto , alle drie geb. tusscbea 1630 en 1699 ; 
GusaisT YnaaaaiB, Aiaaim., geb. 19 Julü 1633; CaivaAAa Scan- 
#iaoMa, geb. ia 1635; Fiais tai Hinis, geb. 16 April 1695, i'li 
Maart 1681; i|iaa ionen Jai tai Mimis, gdi. 17 April 1660» t ^7 
Haart 1690, en Wiaub tas Misais, geb. in 1662, f 97 JaanarV 
1747; JlATflBut HAaiiaa, geb. omtrent 1656; Pima tai Sumbiaib , 
geb. 1640, t >B 1691 : Aai oi Yois, geb. 1641 ; Jsoaa ToauTun, 
geb. 1641 , t 1719; Jobaiiis tai Haaisiuui, geb. ia 1649, f ■> 
1705; Mattbim Nbtbo, geb. in 1647; Etiit Coltu of Couia, die 
in 1691 bloeida; Jobamu Baoiaaoisr, geb. in 1648, dia tevens eea 
bekwaam Teakaoaar in watenrerwen was ; Jai Mmtkl , geb. in 1650 , 
•V 15 October 1719; Kaiu bb Mooa, geb. 25 FebruarU 1656, f ia 
1738: Jaoobbs tai bib Sluis, geb. in 1660, t >'" 1736; N. CiAua, 
geb. in 1670, t >» 1710; Fbais of Fbaicou Guxbls, uit de UTen- 
tiende eeaw ; AiBAaAa Toiiitubt, geb. in' 1685, f ^ April 1735; 
HiaaoivBBs tai aa Mu, geb. 8 Mei 1687; Pibtu tai Cau, gtb. ia 
1688, tin 1737; lyn broeder Jas tas Call, geb. in 1680; G. Kab- 
raa , uit bet bena der achttiende eeuw , en Nicx>laas Riijbbs , geb. 
4 October 1719. 

De Plaatsnyders: Babtiolohius Doinoo , geb. in 1560; diens 
broeder ZAcaAaus Doliioo , geb. omstreeks 1561 ; Willbs tar Swa- 
luivaa, geb. in 1581; Willih Isaaiss., f >» lö^^i Abbabab IHa- 
bos, geb. 8 Maart 1731 , t 13 Jniy 1890; Pibtib bb Mabi, geb. w 



MB's bnmiê étr dwfi» Gtdinkrtnnimgtn) Obttufct Air Vcrpondiatta i Mr. B. BACUB. 8efcc|« 
U lYh; ar. BABTBOU»»m BM.- SiaiAiKT IlATiiiSAHP , Uooftoww 4*r Uiiliicha , W^ip»*- 
kcaArtU cb Grlctache tul « dta ttlf ondcnebehlcM bdjafrüke nualwcrkeo hMll «itcih*«<*i ^'' 
CounuB TBionr. tmtjtmt; L. Disbits, DincUw mb tel roiAkutoor: Br. L. VA» taViW»»"' 
•u., MB.. MB TiB i» Bil bmUKÊf . Mn btU»fri)ii« Tcnterllaiea . altt M ifniM. 



.-^ -• ^ 



M Nrrs of 
t6S9, die teveiis 



km mmt Si.« éit terens een bo- 
et I7IT, t W September 1838. 
TtOMMA» iwÊAnnts MAjorfKr, 

■Icn Jnfrronw Roibb, geb* 
mm* v>ii oït^pluisdc xijdeop 
■KvCi, pMiretleo enz, zoo kuDslig' 
^ f uii f m afstand , die voor pen* 
I O—l , feb. VAN Cté ^ die ia de 
^» «n gesticht Ier verbetering van 
■fL Zy wa» geb. ir» 1656, f tö 

éaor Bekten betocht geweest , welko 

}d« voornaamste xitllcn wij fait^r opge- 

en noodlottig. In 151^9 becf»eht«i 

^fm t«eet£tekte Doecndc , en vele mcn&cfaeii 

«liÜI )«■» de sterfte zoo groot , d<it 9807 men- 

.^^iÊm%, tcsveken. Jn 163t> overtrof zij in be- 

^ ^ik iMMgvtneld jaar ; van Jtilij tot Dccentber 

^^^^m^ Bel begraven op de kerkhoven , binnen 

r^g^ a(^«fcbaft, In 1747 vras er weder cene hc' 

.ï«; 4t fravcD iD de kerken wareu toen nog met 

^^^ «n^eii nu met bardsteenen zerken gesloten. 

^ ^ 1^ aifuw cenc geweldige ziekte. In 1661 wa§ 

^ ètw; ^OB de liicht te zuiveren brandde men overal 

4ll fr Ml weinige maanden 40O daarvan verbrand 

, «a^n^M» noodlottig jaar van pest« ziekte en slerFtc 

I %MHtft buisgeirnnen verschoond bleven. In 1778 

mm müt» en buitengewone sterfte, bier ter slede ga- 

k Wa, loeo de ebolcra bier ruim 1000 ^lagiolTert 

kim der tiende eeuw werd Graaf Dibk 11^ m^ 

|gh J» WMl^Friexcn , volgens bet getuigenis onzer kro- 

^m Ibrfgraaf van LeT»Ei« , trouwhartig bygestaao'. 

^ ém Mnvaog der dertiende eeuw, op den biirgi te 

m ifMi^» mtré aldaar, door de Kcnnemers^ belegerd ca 

borgt te ruimen. Haar man, LonKwijt, Graaf 

eeoig krijgsvolk binnen de stad verzameld 

ètü Kenncmers slag, niet ^cr van de stad, ea 

iMriwaardige overwinning. De ïfocksehe en Kabel- 

i^^lMrden badden reeds jaren achtereen geduurd, toen 

^ f9té Uocksch, zich met de Utrechtsehen , in den jarc 

mmg Jar V4JI BEucnETi, verbonden. De fjcydenaars, on* 

0tg0 bondgcnoolcn gekregen hebbende, liepen, in het 

^ pUtlcland alom af, verscheidene adellykc sloten def 

. »rn gronde loc , verwoestende. Dit kon Hertog J&« 

^ Q.et slot Poelgeest befjiagiigd hebbende, sloeg hy 



LE T 



Mf 



UI dl maand Mt-i Tan li«t jaar 14SM) , hel beleg Toor de tt«d , dfe , 
.Aa vcrionp T»n ointrent nejcD weken , tol de over^jafVe ijedwongcn 
rrrd. l>e Burggraaf FiiiM vaw Wasseüaaa werd genoodiankt , iljn 
^ a£»chap aan Ueriog Jan af te traan , en van dien tyd af. werd 
iMd liet i^aafscbap Holland vorcenigd. Zc\k verklaarde dii Her* 
f bij een pfivilepio fan den 15 Februarij des volgenden jaar« , 
lie »lad nimmer van Holland te lullen vervreemden. In net jaar 144^ 
onlAtund een geweldige oploop , tusschen de Hoekschen en KabeU 
jaantricheii binnen de stad , die , na vrij wat bloedstorleos en bet 
ortthalicn van eenigen , door Hertog Filim vajt Bocaconoik gestild werd, 
In bet jaar 1479 braken de oude oneenigheden weder uit. De ttad 
^irerd oa door de Hoekschen en Kabeljaauwschen geregeerd , en men 
ld een onderling verdrag getroOcn , docb de Kabeljaauwfchen hielden 
!l niet. In den aanvang van Julij dreven lij de Hoofden der Hoek- 
rben allen Ier stad uit. In bet jaar 1481 kwamen er de verjaagden 
bebendrglijk wederom binnen , maakten zich meester van het 
luts , en namen , op biinno bcnrt , een goed getal KabeljaanwBcbeo 
idHeati. Haarlem , Delfi en Am«lerdam , die de Kabeljaauwcbe 
hidden , lieklaagden daarop de Hoeksche Lejdenaars bij Hertog 
UstctUAA^ « die terstond bevel gaf, om de stad te belegeren. De Stad<* 
bonder van Holland , Joost viir hhhkinc , kwam er met eeoige benden voor^ 
werd eerlang, met aanmerkelgk verlies^ afgeslagen. DeLejdenaan 
geen kans ziende , om het tegen den Hertog lang uit to 
legden het hoofd in den schoot ^ en verzochten vergtflTcnii. 
die niet , dan nadat de Herlog zelf binnen gekomen, en 
der Hockteben had doen straffen. Een goed getal gevan-* 
oaderband. op voorspraak van Vrouwe MAEDARETnA , weduwe 
Htrtflff RaiiL TAnBouncoiiDiK, in vrijheid gesteld. De Hoekschen, 
Ier de neeren van HonTraoav en var Naaldwijk» poogden zich, ia 
mecfter fui de itad te maken , doch tij werden met verlicf 
ireven* 

co Broodvolk , in het jaar 1491 , geheel Noord-Holland 

ld* , socht LtTDCü ook te bcmagltgen * doch werd , na een 

'rt Tao twee of drie uren , op de vlugt gejaagd. De Mun« 

Wederdooperf f die, in het jaar t!$35 , ook ccnen aanslag op 

•tftd , geboorteplaats van hunnen Koning , Ja!( BoisnoLTz. vak 

beraamden , werden , tijdig ontdekt , gevangen genomen en 

W^ zouden den roem van LiYVEfi te kort doen , indien wij , in hot 
Iwachryven dier »tad , nalieten , met eenige uitvoerigheid te gewagen 
'Tan de merk waard i (re belegeringen, in de jaren 1 073 en 1574 voorge- 
-<vallen. LzTvn, alwaar men , in Augustus des jaars 1S66 , de beelden uit 
'<le kerk had mworpen ^ hetwelk aan eenige beeldstormers, omtrent tvree 
I-jaren laler, het leven gekost bad, wa» , reeds in bet jaar 1572, tot 
Me 5l«<lM;be z(jde overgegaan, en had een ' vaandel Staatsch krijgsvolk 
laomen , waarom de Spanjaarden , na het innemen van Haarlem ea 
vnjchtelooi beleg van Alkmaar, in het jaar 1575, het oog op 
ttad wierpen* r nAticnctis Baldez kwam er voor , op den dl 0<> 
van het gemelde jaar. De stad was tamelijk voorzien van voor- 
eo krijgvvolk. Men bad de huizen, de schoren en de hoornen 
de »lad, en voorts alles wat den v^and eenig voordeel kon 
•eed* voor tyoe aankomst , omvergeworpen «n verdelgd , 
m iD«n «telde zich instaat, hem wel te ontvangen. De Spanjaarden 
het voornemen de stad uit te hongeren , en bleven er tot in de 



S64 



LET. 



1707 , t •« 1799 i PmuFFBs Vnijw. «tn 
Uncheideo* platen en portretten vvrtc 
178e, t ^ if" 1836. 
Den Te eken aar Hküdiik va^ Vcida 
Den Bonw- en Dooriiulkanr)i| 
[»*» Netst, geb. 16 December 1897, 
;en onbekwaam Schilder ^as, 
DoQ OpTOodkundige NicotAAi M 
raam Teekenaar was, geb. 12 Maar^ 
Den uilmuotendo ToonecUpelc: 
'k 16 Jnly 1770, t 24 Fcbruarfj 
LiTDia it ook de geboorteplaatft vn 
in 1632, t 1682, die, volgens Hot 
paneel landacbapf^en , bloemen , ged' 
wist te Ten'aardi^co , dat nteu ^ o; 
tL^clwerk bield ; en van Maria vi ' 
foontad St. Germain ^ b^ i*arU$ , 
ontucbttge vrouwlieden hecf^ op|j€J 
Juni) 1692. 

Letdsh is vroeger lecr dikwijls 
eene grooto sterüe to weeg brairU'ii 
yen* 1d 1509 wa» do stcri\e bev 
eene bevige ziekte, die men z<> 
ten grave rukte. In 1024 wa» 
«chen , io weinige maanden , U 7 
vigbeid de slerfle van laatstt^r 
•tierven 14,CS2 menseben t Il< i 
de stad gelegen , is tucn afgi^iLi 
vigc sickle en sierfle j de gt.. ^ 

Ïlankeo gedekt, maar werdr ^ 

n lÖiJÖ. beersebte cp op nicu ^ 

de ziekte en sterfte herig; &n. ^ 

pcklonncD , loo dat er in *» 
tljn. In 1669 is weder een n 
geweest, waarvan weinige f 
vindt men de laatste liekh 
meld, behalve in 1832, tot, 
beeft weggemaaid. 

OmtreDt bet midden i^> 
eenco stag tegen de Wcat] 
«ykeo, door den Burggn 
Gravin Ada, in den aanv : n 
Let01J« gevlugt ijjndc , «kr 
eerlang gedwoügcn den btir,; 
9an Loon f naderhand n- 
liebbeadc, leverde dr.n K 
bebftaldc eene merkwaar' I 
jaauwscbe oneenigheden li . 
die van LcTDeif , goed Hoi 
1419 , tegen Hertog Ja^ • - - 
'ïrstand van bunnc bomi , 
^olgendo jaar, bel phlti I 

kabeljaaiufcschen , ton 
I Aicl koRttr dulden 



slad fteye men 
•i^^edeetd werden, 
itjaAfiien Aanmurkel 
3 '^71, op do tijdi 
i,L leger, oittd 
ii «If stad verliet! 
. Atn 2ïien 26 
L itiia , dut nu vei 
•r 1., wieti bfl bc' 
j:waj^.:Ji, trok leritoi 
«CS rtx\óöt in dexen ui 
iisa vi> ft'A Duca, lil 
, 1^ mii de ttad aan vi 
^ «ck^esen daar rondoi 
, iM 4e sdiansen der Slaat-» 
•AViMtti l£ngt'li»cben ,.di4 
,jB ttOfOUW, ntct brnM< ' 

.■rui lutu ündtr»chcidt:f 
esiniil , tco dienste aloi 
•ud te bci»e|^'n. 
rc: •serilfn : fhlula dni 
.; «a^cüjf Unit lort, lurwl 
^f «. door dit scbryrcn 
^ M neg toe gusr.lürd wai 
. gAitüTfrhrn scherpe ore 
^uii aoauw ond«.'rxoek naj 
.^ 1^ nieu , reeds te vorei 
^^Êtm pcrtoncn , vrijbuid 
« iflHmsa van wrlkt'ti , 
« ^oM de gelegenheid der st 
^mimm f»» aeht'en*twintig 
a flMMl Ier waartic van eeneii 
^gg bsifgrrs drurf ben tot gc< 
,44fli , die soo Tivrre gin(Teiii 
^^«bare klokjilaji, itiocül vci 
^■Jkeai biuueu de ülad bc 
.• «wMt'H bitteren bongcrsno< 

r Mi« «AIS Oaahji , om mei 

•^l>U;jon. Men x^^ er gcca 

. . • hut iand om de stad soo 

4/^ i.ottlcn. Ook werd deie 

- - ' , en de Admi- 

'Otict te bevof:;. 

, *»^Mi liKvoan moutkockea 

- Il blank (ongeveer 4 ceni 

. « U^twi verleerd en de boiij, 

^ iürlun[|cn bet water, datf 

oft wasKU \tilde, te getn^ 

baiiit in do harten der 
. mw^I die hü 



löup door cenigea| 



Ufimf ém Jr#tfHlf«i<«»A4 IK^iorirytHp 



967 

oBOM^geiyk biddtn , gedurig wc- 

^ iMt einde van de maaod Aujriutuf 

.en meOp tot op dica tyd toe, nor 

tïeoeimle opgeteerd. Ook badden de 

^ " .iffonnen te lyden, hun aficbeid be- 

.kbco. Alle de beesten, die men pu 

^ :den opgetcbreven , en bet vleeicb, op 

t^en halt pond aan ieder *fl daags, rond- 

•■cle maand Seplember verden er drie 

ioren en aes en seventig paarden geslagt, 

vlecfcb, maar selfs ook voor een gedeelte 

.1. Onder de ingezetenen sloegen middeler- 

rco. Velen begonnen bet oor te leenen aan 

iC, vaa tyd tot t^jd, door de Spaauschgo- 

monden werden. Men toonde in die brieven, 

van d« elleude der stad, en men zoclit den 

»p bat wassen des waters te benemen , daar men 

it-n 9 dat Rijnland en Litoeii te boog gelegen wa- 

dat in Delf- en Scbieland stond, derwaarts te 

j bedrwgingen voegde men beloften, en bragt bei 

: > aUoQ in eenen bangen tweeslryd. By den bonger 

-!■; pesly die soo bevig woedde, dat binnen slechts 

liaardoor en door den bonger ses duizend menseben wer- 

■ :. Dit een en ander verwekte tweedrafft onder de bur- 

^ uok onder da Rqperiag. Eenige burgers den Burgemeester 

.Mixis. TAV N Wiaii, niet zonder bitse verwy tingen , bun* 

•7) nosd voorfahonden hebbende , kregen van beni bet vol- 

.liiiaiUg antwoord : » Ik heb , mannen ! der sUd trouw ge- 

; dieo aad lioop ik , met Gods bulp , te bonden ; syt gy mei 

ij dood fihalpfn » ziedaar myn ligcbaam , snyJt bist aan stuk- 

^.11 daeliiMf zoover bet strekken mag, ik ben des getroost.** 

. <-ettc iiiliilanwlkw Ual verstomde de klagers en deed ben bcscbaomd 

verwydflUiiu Cbk schroomde men naderhand niet, van de wal- 

i den SmMiJNMnifa toe te roepen , dat men gezind was , in den uiter* 

:.:ii nood, atr. 4iB linker arm op te eten en alleen den regter tot 

erdedifiaf 4ir IV^brnd te bewaren, ja, de stad liever aan kolen te 

w'iUen lc|pa, dUa wn^ aan de bloeddorst der Spanjaarden ten prooi te 

sUk er, den 18 September , een vrij hevige wind 

Op 9 dia het water geweldig deed wassen en abiia 

joeg. BoisoT , in dien tijd met zijne vloot tot do 

Sijode , gaf er den Heer vah Nooaawiia , die bet bo« 

voerde, den 22 dier maand, kennis van, doch 

dagen , bij gebrek aan water, niet verder 

fcll Vinde der maand echter kreeg men , door mid-< 

die men brieijes aan de pooten gebonden bad , tij* 

'iike wijze zond men ook bet 




dioff oil jhll ftiiliibi leger \ op gelijke wii 
bcnyt VM ^m jommerlijken toestond der stad derwaarts. Hoog was 
daar dl JHod jliilaf in : velen badden reeds in geen zeven weken brood 
gcpwil m wol dan water gedronken , waaronder sommigco wat aiijn 
c aadcion dronken bier, uit haverdoppen of stinkenden draf 
i« OD ocbraiktco alsem en wijnruit in plaats van bon. Met 
VM Eet mom al lijdelijk , maar met de soijs kwam Let bo« 

aoB. Paarden-, honden- en kattenTleescn , j«, ratten en 

-vM » lecD bet brood en de moaikoekeo verteerd warao » bet 



ie booiueOj onc 

^ lÊijhé. gemengd < Vooi 

m BtolbUiLefea , die n 

|a0ekt ; vemworpene 

lan de drekhoopea op|^ 

i «hfeio^n. Men schepte 

Oig bet ffiiliiglijk Ic Itjrc. 

^ «■ «Hméeel be»cbaa '9 (J^rigs be- 

.^4 ^ fehrei, en de vrucht verleerde 

]^mibAm tMgta soms hare kinderen 
t. ^» f**" fc^^f^ t meermal en gchtiui 
HM^ i«i twi^er op straat stierven, E( 
»4 ^KÉflBMfi fcon , gold vijftif^ri stiitvej 
A «ar fiÖoents), een ei twee (10 cents) , 
« ^péOffutk eenen liaKen (i^ cent«J 
■««r (7| eenls). De pest sleepte oni 
«, toodat het dikwijls gebeurde , 4i 
4^ ^ ^ir vcnoneo in één huis stierven, die 
^^^^ W WTMiden. Die hei uoq op de becu 
^^^, ÉÉt Je beenen het iiitg^einergclde ligr, 
P^g^ «dieA* Hen dcnke , boe han «^ hun h< 
'^ » eo het ojinhoudentle iirichlwaken oi 
Uta , die in het begin de \«acbt hii 
'^g Ml «ler of drie versmoHeti. Dikvtijls zal 
gmtn, eer schimmeo dan nien^cbcti gelij' 
ym ■•^r ^c wacht kruipen en , of onder vie^^ 
!^ gCTen. Die levende Ie huis kwami 
«iardste panden van bel leven beroofd» Ii 
I Biefl in de stad plegti^rc bcdestDtiden , om 
t« bewegen , en lict , daar sleekt op 
den springvloed , een hevige storm uit bet 
''^ ^ «Tgeloopen water weder landwaarts injaagt, 
«il aebl streken meer xuidwaarts xwaaijende , naar 
l^y 4— *> wonderdadige beschikking) kreeg de vloot ^ 
^^ ^tju. duim «alcr had, er nu acht en twintig, 
||^tt4«A over boog land, tot aan en over den Kerk- 
(S^ Mtu bediende tich van deze gunstige gelegenheid 
Jm Eetkweg « die de vijand sterk bezet bad , te vei 
^^m «t^ inmiddels al meer eu meer, eu trof hel>^ 
!t eenen zoo diepen schrik, dat xlj aan het^ 
teir trok uit Socterwoude naar Voorichoten yj 
lo Lammen , een vierendeel uurs vi 
^ ^;M«,JMn)<^n nog Blerk verschanst, en velen, ja Obakji 
dat hel ontxet hier gestuit zou worden. Boisoi 
Mii te beschieten; duch eer bel hiertoe kwaniyi 
, dien de schrik nu om het hart wai getla- 
^^ lÏKMcken den 2 en 3 Oclober , verlaten. Het ge-i] 
i^Üv MH** dat de wal en borilwering der stad ^ tus-' 
l^f^l «a ilen toren van Bourgonjc , ter lengte van xes. 
l^g^ ^fwim 8 ell.) , instortte , hetwelk ^ ware het eene ol* 
^ ^^^^ mthooré, den Spanjaarden, die toen voornemens. | 
^ %i Mfiwmrn , eenen open weg gebaand zoude hebben. < 
kgi 0m li^ '"<^^ <^<^' ^^ meer f^poed te doen vlugtcn ^ 
^g^ éé ^ sUdelingcD ecnco uitval dcdco. Bit vluf Uift^ 



LET. 989 

, dat intB er io, noeb buiUo de ttad, 
joofiea allcto had , tad deo val , braiw 
deadc laiïiai ter i rtMi uit nen trekken , sooder dat s)f wederkeer- 
des, m wai daardeor aao Tart venekerd m bel vertrek det ^yaodt, 
dat kg , voer eeM beloosiiif van set jmlden , U morfreoi op «eg 
giBg, «B de vaarkeid te oodenoeken. UTergekomen wuifde hjj met 
zgaen hoed , tca teeken dat de scbans ireHaten waa. • In de ttad cch« 
ter miitiwnvde men s^ne wenken , ducktende dat kern de vyand daar- 
toe sogt gedwongen hebben. Doch toen men eenen man, die bem 
gevolgd wat, Toorby de tcbant, tot aan de knieën door bet water, 
naar de vloot zag waden, 'veranderde de boop in volle sekerbeid. 



kwam eerlang ook te Lammen , alwaar by reedt den Hopman 
Gtaifv VAS MH léAAM vood , met eenigc Leydscbe vrybuitert. De vloot 

rJde sieb naar de ttad, en kwam er op Zondag den S October, 
morge nt omtrent acbt ure, tonder eenige binder binnen. Onuit- 
tprekeHil wat de biydtcbap by de Regering en bet volk. De gracb- 
ten, langt wdke da tcbepen naar binnen voeren, waren opgepropt 
•t mentcken. Elk wat in de weer met grypen en vangen en grab- 



belen van brood, baring, kaat en andere spyt, die bon van bet 
kooUTolk toegettoken of toegeworpen werd. Men tprong of liep, tea 
balxe toe , ia ket water en twom naar de tcbepen , om tpyt te beko- 
men. Bannen, die bnnne vrouwen en kinderen, byna dood van 
honger, te hnit gelaten badden, droegen bun, too druipend ab iD 
waren, de ketwnrae tpyien toe. De biymare der algemeene verloa» 
ting klonk de gekeele ttad door ; ttrateu , graebten en tt^gen weer- 
galmden van kcC geroep : Leyden ü outsett Ltyi*n ü onisef 7 Eêuwif' 
lijk zij GhI fepTtÊnl Met deemit tag men iotuttcben , boe velen y 
geen maat kunnende bouden in bet gebruiken van voedtel , waaraan 
de maag au niet meer gewend wat, met de tpyt tuttchen de tandea 
ttierren. De Wetboudertchap , biervoor sorg willende dragen, liei 
den voorraad grootendeelt in St. Jakobt-Gattbuit samenbrengen, en 

E f order, om aan ieder niet meer dan een balf pond brood, een ttnk 
at en eenen pekelharing uit te deelen. De Bevelbebbert der vloot « 
aao land gekomen, begaven sich, too wel alt de Regeerdert der ttad« 
naar de Fietertkerk, om God voor sulk eeoe merkwaardige vcriotting 
te danken. Daar sag men de menigte tmelten in tranen vin vreucde, 
terw\il het ptalmgesang door bet tnikken gettuit werd. De Wetnou-> 
dertcbap ttelde toen reedt %att , dat die dag jaariykt plegtig gevierd 
soode worden, gelyk tot in bet jaar 1795 getcbied it. Van toen af tot 
in 1815 meettal ook ter tlaik ; van 1814 af weder openiyk, tot op 
den dag van beden. Een ieder, de Print via Obahjb telf, naderhand 
binnen Liiaaa gekomen , erkende , dat de tud alleen door Godt baad 
verlost %M\ ja, dat men nimmer bet ontset sou hebben ondemn« 
men, alt men geweten bad, dat de vyand too vatt vertcbantt gela» 
gen bad. Daagt na bet ontzet draaide, tot elkt verwondering, de 
wind , en bet tlonnde drie of vier dagen too geweldig uit het Iloord* 
wetten , dat het water , alt bad bet nu syne dientt gedaan , ten landt 
uitgejaagd en de weiden , binnen weinige dagen , drooggemaakt war- 
den. De Spanjaarden bielden na bet ontzet nog eenige tehanten ia, 
welke tg ecbter, na verloop van eenige weken, allen verlieten. Ona 
sag men aan Lsrata, boe by, die op de Hemeltche Voorsianigheid 
vertrouwt , buiten bulp van meotchen , in den nitertten nood , door 
onvooraiene middelen vaak uilkomst bekomt. Een fira«ye gedenkpen- 
Mog vereeuwigt dese belangi-yke gebeorteuit. 



mm v-ttUÉtfi 



rwikto bittMa LBram « io tn 

mm PredikaoUn , PirriR Kot* 

ds Wtlbooderschap zich zelf 

êm^A d»lte. KiMiLüiAs nerd 

D^ Regvcrders der stad ver- 

tcf n de borst stak , in 

ét vctschUleo bggelegd en de Pre- 

i«* iar WÊO imf isen biiincii LtTOBN kennis 
■■i IV aitoii «ÉB Lncirrtft ia banden te leveren , 
üliTchl, noar lijncn wil zou 
r den Statea kennis \an en 
BmifÊ Brabanders en Vlamingen, ook 
ém go<ifeleenlheid , een Predikant en 



ria|pf omdat xij LEicesTcas gexa^ 
to seer gebreideld hield , waren 
■er iDuitcrij. Doch de aansb{^ werd 
fÊÊ^0m «miiilU «b ^««c^fal ddor de manmoedijre taal van VAn dr 
^llP^ ^A» MA lAtt»« UI «^ HooT met AuELis VA.» HóOGETEcn , daar- 
im AMk da» l i a wè t nii i ^ ■%wi o i idcn. Uet doel was de Akademic van 
laiMp «Mf tit mhi «««» I» plaatsen en de slaff werd aUoo afgewend* 
Ift bii |««r lüM «u<»toiid er Ic Lktden een hoog^ vci-scbil over de 
^lr*in^**lt **<^ ^* .^ii«kle*«.lui« , wciku sluis in bet jaar 1308 reeds 
«AiUr iiM «MM "^ *k te u-s luis bekend was. 

lil ik wJktm*' de jaren 1618 en 1619, beide Kerk en 

■^lail htpstfdai^ '«n«« ^«tM:« ook rijkelijk haar deel ^rehad. Nadat 
W7, in uavolginjj van üti^cbt en eeni([e ao- 
had aangenomen , rigtto men voor bet 
tot de St. Pieters-Cbuorsteen; loc, eeno 
Terkreeg van Arminiaanscbc-scbauf , 
liürf %il ^«niediging van de Wet tef^en du Burifcry , tot 
HR« INfea MM Oranjtf er, op den S3 Octobcr 1618, de 
%Tiiii i^wèwep , 100 als omtrent dien tyd in de meeste 






t6i6 €n 1636 is hier ter stede de Nederduttscha 
• Miïtijo ScHrifl , sedert du Slateo-Bijbel genoemd, 
Ü Ilto||iii0f «nden , door zes Godjjeleerdeu bewerkt. 
dy ém Jttra 1673 out^iond er eenc i^ewefdiiTc op- 
db iMUftry , over bet verkiezen van den Prins vau 
die , door de tuüschcn komst van twee Hop- 
. f^kyyk% fcstild werd. Doch omtreoL het einde der maand 
1^ %^ V MH nieuw pwocl ouder de burgers ; men wilde ver- 
^ SiiBülU iibbcn in de Re|reriijff , die , voor een gL-deelte , 

«9nl vin de partij der Arminiancn toe^^edaan te 

%^*m^WÊm ttrtoekscbhft op, gerig-t nan den Prins mh OjnvtB, 

- ièmÊkmiéer verkozen , en voegde er eene voordragt van 

^m m t uit welken men gaarne de Kegentcn verkozen 

nm^^^ ét IN^»» » den 21 September des xelfden jaars, ook eene 

vm »elkc cenije Regenten voorbij {gegaan werden. 

•-*'• . in dm winter van 167hi» van LUrecht naar 

.aren en de dorpen IJodegraven eu Zwanjmtrdam 

rn (waarbij de Leydscbc Student Connr.iis Mm* 

\<^ Leydeaaars door hen overvallen te zullrn wor- 

\\Ut de boomen rondom de stad omkappen en 



LET. 871 

dvan mr én «eg werpen , en de Uiiaco iutroe|(cn , om daardoor 
de laqiangeo veer den T(jaDd U t toppen. Men kield goede wacbt, 
naartoe eok de Studenten, onder beteL tan den Uoogleeraar CaauriAAa 
Haan, dapper SMdewerkten ; eene gebenrlenii, welke door eenen 
aan ken later vereerden gedenkpenning vereenwigd 'n (1). Doch de in 
1671 gennonen Tooraorg was gelukkig nuttelooe, alxoo het opkomende 
dooiweder den aandag det Tyanda veredelde en hem Terhinderde Hol- 
land Terder in te dringen. 

Toen Ben, in het jaar 1748, byna in alle steden van Holland er 
op aandrang de pachteryën af te schaffen , ontstonden er te Lnmtm 
ook grare ongeregeldheden. Een Pachter soeht eene schnnr met brand- 
benty die hy aan sich gebonden had, om het gemeen, dat reeds 
legen hem en sgne makkers aan bet morren geslagen was, te vrede 
te stellen, tot eenen lagen prys te verkoopen. OacL aUoo by den 
impost van bet bont vorderde, welken niemand betalen wilde, sloeg 
men van nM»rren over tot het werpen met steenen , waardoor de Schout 
ca ecnige soldaten, aangekomen om den moedwil te stuiten, op de 
vlogt gejaagd werden. Terstond hierop werd het huis van den Pachter 
aangevallai en geplnuderd. Het graanw (jlde toen naar drie of vier 
andere padüershnisen , die ten deele met soldaten beiet waren , waar- 
door de plundering werd voorgekomen. Een der Pachters onthaalde 
bel gcspnis op bier en wyn, en deed het, door goede woorden, af« 
trekken. Dodi een ander , die meende in gonst te staan hy het 
gemeen ca hierom weinig voonorg gebruikt had , moest bet aan* 
sien , dat alles in syn buis vernield werd , xcl£i deuren , ven- 
sters en posiflo. Het plunderen duurde bier tot diep in den nacht. 
Des aodem daags kwamen de Schutters in de wapenen ; poorten en 
bruggen werden bezet en niemand, dan dien men kende, doorgel»- 
ten. /Üadat de Regering , op sware straffen , alle geweld en oproe- 
righeid veibodcn bad , hield het graauw sich twee dagen stil ; doeh 
den 20 werd de woede weder opgewekt, door het slaan op eene koe- 
kepan , waarmede een vrouwspersoon langs de straten liep. Het buia 
van den Pachter KoaiEiis viii oia Kok, een fraai gebouw, te voren 
door de krygslieden beschermd , en sedert met planken toegespykerd , 
leed den eersten aanstoot. Het kostbaarst huisraad werd vernield , 
de voorgevel gedeelteiyk afgebroken en de sieraden van bet muur- 
werk dwriyk geschonden. Vier andere huixen , mede van Pachters,' 
troffen dien £ig het zelfde lot. Aan een van de laatste verweerde 
men zich eenagen tyd tegen de woeste menigte , die weldra xoo sterk 
in getal toenam , dat men haar het huis ten prooi moest laten. Twee 
Pachters echter , badden , den storm siende aankomen , hunne hni- 
zen ledig gemaakt, welke door de eigenaren open gezet en te buur 
gehüDgcu werden , waardoor die gebouwen van de vernieling verschoond 
bleien. De Bcgeriog , hierin het voorbeeld \au die van Haarlem vol- 
gende , kondigde den 21 af , dat de pachten by voorraad souden op* 
geheven worden ; doch hel gerucht , dat er krygsvolk in de stad 
veruacht werd, hield het geineen nog eenige dagen in onrust. De 
Secretaris Davio vas Rouen gaf zich veel moeite om bet volk te 
verzekeren dat dit gerucht valsch was , zoo als ook openlyk vao bet 
stadbiiij» werd afgelezen ; doch de burgery zelve , in grooten getale 



(1) h het •Istneca tQn de n«iUillM, noodmanUfi, enx., tot Lctms a han UoofMchool b»- 
tnUtiac taMiMd*, u« <«lr|k, AM 4l Yteatixriiiia^ tUsmp tcI eea umrlQk koafcdisl wude kuoocu 
TBlln, 



&S1^ 






ttda BJict, din oadAt luuir ww* 
kl wêrttt «%esciiaJV , iet« wal, 
■Miie. Hierdoor vas het volk 
Wta hkH hfjeenkomsleD , koot 
ir te«o«kschnft«n , van welke 
IK ook een aan den Prins vertl 
uet oakuadig van hel ooj- 
gcea geiu|feiifaeid vrijwil% 
^^^«-éiiB. Ook KfOD een grmt ^etal biir- 
M^fli^ ^ aèiidn , vooi^Tende dat de zoo^f- 
M^^^^VJ^piB^ Wtléa of tegen Ia»t, vcraodcrin^ 
«^ èafe èdKjkntf » waar men tot dat einde 
■B |pa>B* "*^ plundering hedreigd , waar> 
^^ ^i^ Dir Geibagtigden van den Prins , reed» 
,^i^fes ^B dv rust te öerstellen , iDtni&chen naar 
^^ ^yip^ kaïwirn andermaat in LciDm , xoo« 
mm 9^ laif ■ lieslattan hare ambten neder te 
builen van eenige leden der Re- 
de ichuLterij bescberind Meerden , 
loaii TAH DE^ Benen ^ komende van het 
bejegend bcbÜende , lieten zij licb 
•f<erhaleo om van hunne bedieningen af 
inv ''t Prinsen bepaalden la^t bekomen heb- 
mj^a en Veertigen , den 18 Oelober , allen 
, die verlaten bleven , weder in het bewind 
vtA DCii Beaca , een vao deze vier , en de 
■ reeds Ie voren verzocht van bnnne he- 
bo. De laatste werd echter tot Pensions* 
«ri aaogesteld tot Secretaris van den Raad 
Gecommitteerden , die tot verandering' der 
A , raakten , tcrslond hierna , loo zeer 
vour hun leven beducht , teekenaara zocfa* 
verklaring dal zij zich allexins hadden ge- 
mttl^ '^ 1*' * ^^^ ^'^'^^ ^^ burgerij gegeven. Ëenigen 
^lUtm tuétH meove op«ehi]dding, roepende by nacht, dat 
l^i^^aèMt waf, hetwflk men moest buiten' houden. Ook 
I ^«Jir «M«we ^erttH'ksch riften In , waarin de Regering be- 
Mit> duc^ d«s IG November, met het aanbreken van den 
kW iy««HMal ll^o*> f A*»' ^^^^ hoofd van eend bende Dragon* 
' wl 4e lyfwacht van den Priui^ onverhoeds de stad 

s IPri«ueo bevel derwaarts gezondeo , de rust te Lbï- 
M. w o«er prrionen » die zicb ïu de laatste opschudding ge- 
dM • 1^ '" hechtenis nenieo en naar den Haag voeren ^ 
,p«l m Haart de^ volgenden joars, werden gevouni^d. Een 
^^iil yig« bei awaard over bet hoofd gestraft ; voorts lot cene 
en daarna lot altoosdureode balUngschap verwe- 
tol ecne tweejarige gevangenschap en daarna tot 
veroordeeld ; maar op lyo verzoek werd bij mede 
algenieene vergilTenis , die tn October daaraan vol- 
vtrd , en bekwam toen zijne vrijheid j de derde 
kiMir i'«y*tM jarvn gebannen, en de vierde ontslagen. Twee zoo- 
^M^ ^gi^^«iMlteerden of Sprekers ^ die voortvlugttg geweest en 
umcdaagd waren, kwamen^ na bel afkondigen der 
, van welke zy niet waren uilgesloten geweekt, 
terog. 



kMÜ^ ilM ty 



LBY. 



m 



In i)«n oacki Muachen den 9 eii 5 Octohcr 176d ontitond er te 
I brnot! ia conen borstelwinkcl , by Jo Fischhfuff , waardoor 
vier baixen ec«c prooi der %UiiitDca werdt<ci en de bewoner vao het 
buis by wi«n de brand otitsUan wa» ^ benevens drie lijner kinderen 
dajrbij onikwampn. Bij eenc koUccle, welke binnen de slad plaal* 
bad, tamelde men 14,1)57 gulden in, uelkc onder de bewoners van 
dne der tier verleerde huiten verdeeld werden , dewyl de ei^narei 
^an hH vierde , de weduwe van Gnsiemt Wallki , niet alleen voor 
baar Modecl edetuioedig bedankte , maar zelfi begeerde , dal men hel 
buil, waarin sij haren winkel Eoude doen ^ terwijl haar ei^n htiis óp> 
^cbriuwd tverd , bij de inzameling niet lou voorb^ ff^an. Tol aan- 
deoLea ««n de edelmoedigheid door de Leydenarett by dit oogeral 
betoOIMl t lee*t men in de kroonlijst der herbouwde huiicn : 

iV trouw der burgerij hteft hier , 't yeea door *t tjertrld 
Dêt tlammtn werd ^e$loopt, in btt'ren ttaat hentetd. 

Had Ltratd, op drn 5 Octobêr sintv twee eeuwen^ bestendig gedacht 
aiA de gedeukwasirdige verloising van het hcnaauwde beleg , met tv^ne 
b(}kan« / ' V f- ilandvastigheid verduurd, eo der getrouwe burger^) 
(oi oii' ^ roem verstrekkende; toen dcxe dag, in het jaar 

1774, tiuiifi aait te lichten f Londen de inwoners dier stad niet in ge* 
brdke bleven , om het tweede eeuwfeest daarvan met meer dan ge 
vrona pUriifhckl Ic gedeuken. Twee dageu werden aan de feesUdijke 
ptegtigbrncn besteed , tot wier aandenken twee verschillende gedenk* 
penningen gcUageo werden. Even too vierde men « op den 8 Fc- 
bruartj 1770, met grootu plegtigbeid het tweede eeuwfeest van de 
tliohliog der Hoogeschool , waartoe Prins WrLLEs V uit *f Hagc over* 
kwaaie Oak de gedachtenis van dit feest wordt door sier onderschet- 
deoe ^edffokpeAningcD vcreeuwigdi 

la bet jaar 1784 begonnen hier de partyschappen te woelen* Men 
rifllif «ca genoot^hap van wapenhandel op j het gemeen , hier xeer 
tcfts ia^eooiBen , raakte aan bet bollen en tloeg tol dadetykheden 
ofcr, beiwclk een der «chuldtgen tncl geeseling , vyf jaren uitban* 
Bliig au tien jaren gevangeni» boeten moest. De parlyschap ver* 
Yserda aelfs aekere JoaAVüt» GaunoB en Jo4fi,ka CoaTiBitA vau dea Sasd, 
da terflo «U LoetAier, du laatste als keukenmeid bij den Heer Gatif 
Cutanaii vav i>ita jMcdleu gediend hebbende, om diens huisvrouw Ca- 
tüiibaTaa), te lie»chuldi(rcn , dat »y hen, duor het uitloven eener 
•miWnVoV^ ...r., ^ tiad traciilcD om Ie koopen, om den IVin* van het 
leven i II, Deie taak, gcregteiyk ondcrtuchl ïyndo, bleek 

itiei \^ .1 de volledige onschtild der anngektaiigdc ^ alzoo de 

Kt« 1. - lii'.r»^ door wroeging des geweiene gedrungru ^ de valsch- 
LeiU Laau'i ^düklagt beleden. Deic laak duurde tot Augustus des 
li»l|pMld«n jaarv , wanneer beide bet schavot beklommen en gestrafit 
»eraan , dr koet>ter met strenge gec»eliug en brandmerk ^ de koord 
•O) den hids aan de galg vast gemaakt en een bord boven hel huofd, 
waamp slond : mwmredttjt faUarit ; verder voor dertig jaren in het 
werkhui» en vervolgen* gebannen, Zync fucdepliglige onderging ouk 
eeoe strenge gerseling cu had boven haar hoofd het upschriri taUcke 
fÊtnif^i trrdcr werd haar ecne negentienjarige gevangenis en eenc 
vevbanning vour achttien jaren opgelegd. Ook de woelingen van 17Jii 
syn door eencji jLeldtamcu gedenkpenning vereeuwigd. 

Sm ét omwenteling tan hel jaar 1787 bleef LtYoEii in nul, xoo 
laof de weldeakeude Lloofdoflicier Pittia Jah Maacds en andere le- 
den der \Veiboudci»cbap door de gewapende genootschappen ouder* 

VII. DtiL. 1« 




J 



fle» g)f|ieiJpaU « ia handen badden ; 

^OÊ iumt ea Terandcrde spoedig in 

tidi , voord in de afgelegen» 

bczitüiigen bunner inedeburgcn 

, ^^tm éé fODoedcren bter aan bet bedaren kwa* 

m wmim m tmA, 

V9 I^itiB, door eeoeo lameoloop van omstandiif* 
\ waar de omwealeling mu het jaar 
igt Toorbcrctdfelcn , als te Amislcr* 
«aren. Op Zondag den 18 January 
«p liti $ladbuis lujecn. Detc gingen, aan 
Br iéOtr RoBswiJULEL , stuutweg de Bur- 
in^ en ei*chlen , dal er eene vergade- 
fceltgd worden , otn de voorjilellen der 
Dit nriregen bebbende, garen z^ buttnc vrees 
iMMliam^lirrlrii Mfaarin de &Ud , door den 
^P^ml^^^ ^HrtiHl ^Mi trappen • «onder hoofd en orde, vf^s^ ia aardoor 
^ ^gg^ ^^ Ü^liMi m fMMT bevond , en bet leten en goed der 
^^ ^^ ^^v ^""^ *^^ Uierom tordordcn ly : 1*'. lerug- 
^1^ ^ gt ^ JMV ITV oBlAoniene geweren der burgerij ; S^. 
^ffg^^^m èm iiV**'*''''^*f* 8L-buUer\) ^ 3^ kennisgeving vaa 

' mt lltiTKL ,, ten einde dcxc met. 

^crkeo lol bewaring der ru»t, en 

worden op het wanordelijk doortrekken 

^ «■ïg* woordenwi«&«litkg over en weder oiel fiur^ 

iKoordvoerende burgers, werd iiog dien 

^ 4^» kwm**!! ber«lcld , aan deze bare geweren « op bet 

sAnder slolen en bet verder benoodigde , ter 

^gPB ^_ Jn atibliealie, Ier ontwapening der tegenwoordige bur- 

^B^. ^A li^ «AWnne geweren op het stadbuia in Ie leveren, afge- 

(2^ ^ ^^"^ ^^ mililaircn Kommandant van dat alles kennii 

" ' *"' hea«lti» de nieuwe burgerg da posten, en vMr elf 

«aiu er reeds 1000 man in de wapenen. Zestig 

■krill gewii|iendc burgers badden reeds de stoutheid, 

t«M kAai|uigoicn Ruiters, die du poort wilden intrekken, 

jm^m' éwar buiten te houden en te noodzaken builen om ie 

3k «li afkondiging der boveogcnoemde publicatie, werden 

Lt4iffdkiM en de driekleurige linten algemeca opgeiel en 

«nlgandfn dag bleef bet hier niet b^ ; de gewapende 

brieijet in de Marekerk opgeroepen , alwaar da 

wtasiL rcne gepaste en teven* ieder lol bet betrach- 

termanende aanspraak deed , en de vergaderde me- 

•n^ xoodcr verwijl, Toor cenen korten tijd, twin- 

, om bet Geiuceulcbestuur uit te maken, in plaat» 

BiiQg«ring. Dit dadriijk geschied z\JBde, werd ook nog 

door den burger J^it Kovh , die lot Voorzitter van den 

ftaul v^erknaen was , do oude Regering van bare posten onlaet , 

W4 ««ii(Mi«vti der bnrgery verloren hebbende , met last om da- 

" kaw MtiplaaUen ie irerlat«'n en aU anibtelooae burgen lot de hun- 

nW In kecren, onder belofte van op de betckerming hunner 

<• gnmUsron te kunnen ilaal maken. Den !^ January ont- 

•è> inwlianeU Baad de burgery van den eed op de oude con- 

• en gelastte , by eene nadere pihlieatia « dat de amb^ 

1 in bnnne bedieningen zonden Uyven. 



1 




LBT. m 

189r JSiémk MÜfa. MMlaa wêH «m «lm Uê- 
9i|6ü ligm i ii a% » Msdeo) knriil bfaMM lm* 
mg Ma», te ImI bpaibm Utt«Mk. te &*> 



^M te- ff AiMMr«, 4btr m ModlotlL?lmt «f dM 
%Wi, fr wMÊeêf va» M tdMMMte en i«bt« gedeelte dèr 

ft Mr tep t fc a» wÉmnËA ét beéf^fw » «ié fcf ook iQ , o»' 

Mc«r*^MAr jnwordM fa. >ét «Mnehgiiigkrt 

MftteMrV tMiMi Ifilia iudtten opouniMiAl . üm daaimt 



* mfcipym tiil}«t Ifttid Mtten opengmiiuil, om 
k il vmoopoi €■ ' 



. ^ „_ toe hoc boMtm 

nm ént mmIiM, Bf te Morte iraid, voor hoddon onUlokeo. Di 
Mfak dood dei op tte» duiirgf en Iwintiy aren oortwaorU gevoelen^ 
■onr dknr lo «ndf Woil Urns, «ord mim dio in te nabwiM dbn 
lolvtt Mamomkf fOMftr. Smi kon ndk «oeB donkboeM maken 
im te oeteMMnoel, dM èi ftad te dio oogonkSkkon opleveidt. 



Bte knAwi ain kilte ^Anr tav te Bapenhnif , vaart an de 
Mkoo», ooniio taM ^mM^ «aran , teitoónden ileektv oenen 
itiokton pmntep, v a nwnde r do janunerkielen der ■hgtofKri^ 
door deao mmp g B b oi h n «orden « weew ai mda. Yerrai t te 
der gw oe f la t«i te geaillte letn , of bg den kniiei)iken kaard , 
ircfteiden tria* dtetr ongalntiteBn m oenen deemuwaardiaon ton- 
sfand y daar te tanr , tv tofgaeS aenen- uitweg tan onder oo pnte- 
hoopen BoateiBy dtedemiÉ op tier plaaCien te gdffk brand teroor- 
dé noM tan da onder de bonwtanên nA 




kilr toppu nt ueicïECi* Hiar ttortte oeno ackool te dÉ 
ket koaM dsf jÉigp', de koop kuuner ooden en tan de nuMtnLkap|i||]j 
daar werd een* gwwbdfcap tan oodert en trieodea , dat gekomen ttei 
om elen knfiHl|l fceet te tieren, Terpletlerd; do moeder, dia dbeb* 
ter, de grVnard en db jöngelfag kwamen' te oen ooopnblik om . «a 
drie geiiiek|— ti nunen werden- van ondbr* db pmnHopev phJMi 
Ut tnnd tan WteMntoa eir AaA», de betnemde loogttor aa r Laua, 
tond ^^aem dood» te aÉMAm der straat , soo ab tttn adiM{Rnèe«« ëê 
deer k u B dtgo 8uiSitiettf luir, te syne wonteg. Da Hoogbenriir dltr 
OlMtcneke iAlen en ^Mbcke FMIkant RAtr' , terlodr tt éSaen tëboótt* 
broeder: hQ ndf kad iQo bcboad ileehlt aan eene wandeling ta dkn- 
ken. In dcM wnnkopige oogeobUkken tertebeen Koniog LoaawuK^ 
de snditsla, dtr MenidSelHtoto tan de fiittiaie tan ÜAffoLiea, dSe ga- 
noodiankl waa g e na iJen do kroon te dragen tan een Ikod , èély ü/k 
godun!nde-naer dan twee eeuwen ah de eente der republieken gebUnil 
ie hebben, kem door sQnén broeder, den Kdter tan FrankrQt-^ 
gegeten werd. De Nederlanders, die voor de aankomst van Loobwuk 
NAToaeoir betnmè waian, leerden bcm weldra kennen, en wisten hen 
te wanrdtoc»^ Wili oehter deed bem te bart tan iQno nianwa 
onderdtewaaaoraliir'linemen, als syoo taavdrgheid enUter te het te 
knip snofléar dtar 'okiÉkikkigen. Uaiwux hield ittn terbmf te S Gra- 
▼enbage, tloen kf «b vencbrikkeiyke tifding in den sekonwbo^g ont- 
tbg. fl0 spoedt aièh naar Lnaia, begeeft sieh op de rookenda 
'de werklieden, diebesigsyn, om er, hetj^f 



noiaboopon, moedigt de werklieden, diebesig sQu, om er, bet^ Mg 
levendb ongelnkkigen of lyken uil te balen, door beloftan tan gitf 
beloontegon , aan* Zyne torgen waren niet te tei|(eeft$ taMtidaiio 
ongelnUügen , aan dim rand des grafli ontrokt, «egenen teltaad W- 
doener, dte licbr kaartte de slagtofliBn tan dtten ramp la fMloet te 
, dbor godorendn twintig jaren trijdon^ tan BalkfUn* iMn'||rond- 
9m te twteenen ; door eene gift tan KK^,600 goMan nit sQno 
door aadeta g«vigtigo gonitbewQien.- 



LBr. 




«at te dgaiMeD'' 

ibalrnuD «U., 

a* fdAtMBdtte v^n. 

te bovcBf liet pMi* 

m ét f/tmu ^ftea y«a don 



borgfn 



uit. 



prvfl dcMr pogiafai vio JmI folk, «ad het venraeite fededte 
r ilad Biet iMcbomid. ZQdrugt «egden bhbi tm HnJiDe. Het 
fMM groote tutckenroiiBtê, in twaeSn feiiedca deer bet kaneel 



iBffMM froote tUM 
' Bapttboff. 

biedt' eene waadekdaate aan: dat van het Zaiden .verMt eeo 




Het nwkrdeiyk fededto, set fraai lahaeste be- 



^ fiérkant pkUy mtf boomen emrii^, ,dat a ew H di tet de 

oefeninfBn én MEadce dient. Mii eeb ien .delf bat, ifa l o fc der 

' ' van de alfneena aehatkiüt^ dedtttd toe- 

oer iaBniJKen. van jumia. Minnnna.aa JFran- 



p ;iif ejïiMcnebiog «, onoverluaMqike binderpalen ^t .di* «ag itelden 
ta|tJb]Bt tennitvoeriiraifen van hdt oatvêrp van einj|a>ffidiii1inili ii , 
flpi, Ie midden-vao liet aoiddHke plein, een great.bMfMabiiulgiiLiuv 
«jhlen gertickt hebben , waann atte de tahSke iirianwiingen vai 
sqUtaiBiebap en kuMt, benevent de gehaeruden, aoadan fcnenigd 41 



«mfJen, Ter gedechtanii aan de deefiUfca raaip liM nen in een 
Kriyft»*^ bois.op de KoepoortigmQbt , tMMwer .bet «nmitievddy 
dfip..inedailloiitj onder elkender njedefgleoyende , aan tvpe gq^kte 
fuMen toiicbcn de penaoteo afhangen. He bamiily laat iia lapiien wit 
loitfaeren cirkel , met daarin gebeeMhoniida swaite laltaft , leatn : 
^ ^e. 1807. in éU jamt nuwmmUi, , . 

u^ tweede medaOlon is raitigeiryf , Verb eeld e n de da papieren needmoot 
in. hei TonDaard beleg van het jaar 11(74 geeteaapelo, beteekeoende 
de oode ftad met het onde wapen , waar rondom itood : Ooi htkoede 
Mit^den, doch dit is op den steen niet wel kunnen gebeiteld worden. 
Sip derde medaillon is, geiyk de bovenste, mede rond, en heei% tot 
pnuchrift ; 

Jo. 1806. In dii jaar weer kersieU, 
ttierliy sijo onder de twee borstweringen der schniframen op de eerste 
▼erdieping geplaaUt , twee araanwe arduinsteenen , en daarop in witte 
Bomeinsche letteren gebeitdd, de twee Tolgeode elkander beantwoor- 
dende, «inspelende ▼ersjes : 

Ebbsti Steer. 
Toen Butkruid de Oude ttad >- Tot Puin verbrijsM had , 
De wanden van dit Huis — Neerploften wtet gedmtt. 
Het YoLE in Doodtanatt hij 't verpletterJ Maeatehap uhimde! 
Zag God ontfermend neer , — Hij heeft gelijk weleer, 
In xijn gedugt Ontzet y — De bange Stad gered, 

En Hollands Hoogetehoql bleef 't Hoofdjuweel pan beide. 

TwBBDB StBBH. 

O Leyduhe Burger-reu t — Gaat hier doch niet voorbij! 

Als gij met Pracht herbouwd — Deez' Koepoortgraft beschouwt 
.. teer dan uw Naegeslacht Gods wonderen verbreydenl 

, Dank HoUands JMUjbstbit ! — Dw troostlieve Ovbbbbid ! 

De tromoe Riddebstasd ! — En 't Voia van Nbobelabd. 
. Zoo keer met Vrede en Heü de Weleaatd weer iu Lbtdw ! 

JOABBIS VS FbaBCQ VAR BbBKIBT. L. B. MT, 80. 



I*BY. 



977 



TMütnen, in April Tin het jaar 1813, \n Holland de jfchuwtlün 
voor de nulionalo garde brjfon op te «chHjven , waren bet de ander» 
•00 TTMtitantX! butsltodeH tan Rijnland, die, in een ooijcnblik van 
vanhoep, It^f^en dcipn tnaalregrl opstonden, de lijsten der krjjgsop- 
sebrDTing verscheurden en , bierniedc niet Ie vrcdcD , tclfs op liCiociv 
MBrahtfn, waar bet griueen htm in den trocjrcn mor^^n de poorlen 
Opende. Onbesiiï»d ginj het in de «lad loe. De Maire werd bcdrci(fd 
cii bijna mishandi-ld ; on bet stadhuis, behalve de lijsten van opscbrij- 
^nj ♦ w\k andere «liikketi , die met bet Franschc be»luur in yrcfne 
betrekking stonden , vernield ; bet oude wapenlui|r , nog uit de Spaan- 
•cbe tijden bewaard » werd uit de cbarlerkamer geroofd en raakte 
•iMit %erloren ; schooijenj gingen lan^ de huizen , onder vonrweodMl 
van y^er voor bet huis van üa*iiJE , aan welks bcrttelling no^ niet 
ten* te denken was , den defti];en burgerstand geld afpersende , en 
toen wa» niel tonder reden voor plundering beducht » wanneer de 
Daebt aan de door sterken drank verhitte genjr>ed(»ren , bet overhiyr^cl 
' ran Mrbaainie ton hebben ontnomen. Toen sloegen de Studenten eti 
l^goe^e bnr^en , ter wering van n^eferinglooiheid , de ergste aller 
rampen , de banden ineen , en openden voor ecne Franschc krijgt' 
bende, die bij langcren tegenstand de stad mol ondergang dreigde, 
de poorlen. Terstond schoten dezen in het wild door de siraletj , 
ilooddrn en kwelüten enkele scltuldigen of onscfauldtgrn , w/)Amu de 
bollende iroep uileen stoof; iL-rwtjl de meeste hudlieden do stad reeds 
vmp^r badden Terlaten , en de btirgerij moest tot *lraf cenigc dagen 
ile infotrokkene soldaten voeden en htiisvcsten en 4000 gnid. betalen , 

* ' " )i tan plundering. Eenige hoofden van dext'n opstand, ond«^ 

uiand van naam uit de <»tad ^ doch een enkel weigcit^ten 

iandmaa* werden door éenen krijgsraad Ier dood veroordeeld en dood- 

i^^Mdioteo. Dat er niet meerdere hoofden door de banden der Fran- 

^«-n 4 had mrn Ie danken aan de roensrblicvcndheid van den 

^ n Prokurenr* den bruten de Cir4VAniiEs. 

\}c vcreeniging van Nederland met Frankryk was voor Let oen geen 
rioder groote ^lag, dan voor de andere gedeelten van [Nederland* 
UrotEox « boewcl in Beigitf de nijrerbeid i>evorderende , deed niets 
roor die van Noord-Nederland , en , den iccbandel onderdrukkende , 
t ' ' 'ij p«fi onrrrvdig nadeel aan de venending uit onderschei- 
Geen wonder du», dal de slad Letoek, van oiids loo 
I n de geschiedenis der Nederinndschc vrijheid, bij de om- 

van hel jaar 1H15, ecne der eerste was, welke hare toetrc- 
«^ing ir.T tl« tiak der verbondenen « openlijk aan den dag l<^de< 
Brkend met den Vaderlandiichen geest der ingetetenen, bad de Mairè 
JJrLtiiwica bet van xijnen nligt gwordeeld, reni^fu mnnnen tot lich Ie 
rorppw, die, «m hunne kunde en brnafheid allerwege geacht, hem 
den legenwoordïgcn tijd , met raad en daad , louden uudetateU" 
TO. f»e Ifeerrti Mr. Joeaji Gasi , Jonkheer AntotitJ GvsTA*f , Baron 
TAV BotTtEtAm , Mr. GriAiio AnnatAS Mabti^üs vaji Bc»i»«Et en Mr. Wit- 
PfSTEa KttiT, waren dathjlijk gereed, hutiiie gewigtige diensten 
te le> »' '^ stad leverde bet totioheeld van rensgesinde 

De al 'O van bet algemeen besltinr werden eenparig 

'it. Mm ii-i.jki.' Alechli» tiiet oogedntd naar het tijdstip van 

* om den op«tand te vollootjen. Een lelfde guedo geest on^ 
«-••••«ruide de sehiillcrij rn dü jnn^jidinfy^-eh.'ip der lioogeschool. De 
tliM|lM»raar Ji» Mantatoa Ktarsii bü'd Aijno vjiderlandiniin en lijnen 
|f«r Mjna in aller gemoederen gestort. De geesidriïl was algemeen. 



976 



LB Y. 



=« 






H 



Ittaar de Konin^r kon niet alles doen; de verwoi 
gcweesl, de {rchcelc bevolking van Nederland u 
om de ramp te Iccnigcn , en zy deed het op < 
Eenc al{]^ineene inzameling ging allo Terwachtii 
nin(;8ke van den arme werd gevoegd by de 
rykc ; zelfs een edelmoedig vyand wilde belml 
dens verwoeste bnizen te herbouwen , en m 
guldens maakte hel fonds van schadevergoeding 
die alles of een gedeelte van hunne hczittingeD 
weerwil dezer pogingen van het volk, werd 
der slad niet herbouwd. Zy draagt nog den na 
is cenc groole tus!>cbenruimle, in tweeën geso 
van het Rapenburg. Het noordeiyk gedeelte, i 

filant y bieat cenc wandelplaats aan ; dat van 
angwerpig vierkant plein, met lioonien omring< 
militaire oefeningen en parades dient. Misschie 
tyden , de schaarscbheid van de algemeenc schi 
nemende vermindering der fahryken van Lktdei 
sche overheersching , onoverkomeiyke hindcrpal 
tot het ten uitvoer brengen van het ontwerp vs 
die, te midden van het zuidelijke plein, een g 
wildi^n gcsticbt hebben , waarin alle de talry 
'Wetenschap en kunst, benevens de gehoorzalen, 
geworden. Ter gedachtenis aan de deerlyke i 
herbouwd huis op de Koepoortsgracht , tegenc 
drie medaillons, onder elkander nederglooijcnc 
koorden tusschen de penanten afhangen. De boi 
marmeren cirkel , met daarin gebeeldhouwde zi 
Jlo, 1807. In dit jaar neerg 
De tweede medaillon is ruitsgewys , verbeeldende 
in het vermaard beleg van het jaar 1K74 gesl 
de oude stad met het oude wapen , waar ronde 
Leyden, doch dit is op den steen niet wel kur 
))e derde medaillon is, geiyk de bovenste, mee 
onuchrift : 

jio. 1808. In dit jaar veer h 
Hierby zyn onder de twee borstweringen der se 
verdieping geplaatst, twee graauwe arduinsteeni 
Aomeinsche letteren gebeiteld, de twee volgend 
dcnde zinspelende versjes : 

Ebbstb Steen. 
Toen Butkruid dê Oude stad — Tot Pun 
De nanden van dit Iluit — Neerploft 
Uei VoiE in Doodaanatt hij 't verpletterd 
Zag God ontfermend neer ^ — Hij heef 
In zijn gedngt Ontzet , — De hang^ 

En Hollands Hoogetehool bleef 't Hoofdjuu 
Tweede Steen. 
O leydacAe Bnrger-rey! — Gaat hier 
AU gij mei Pracht herbouwd — Deez* Koep 
leer dan vw tyaegeelacht Gods wonderen ven 
Dank fioilandg Majesteit ! — Uw troostl 
Ue troMwe Biddcista» ! — En *t Voli 
ItN iter mtt i^rtdt en Heil de ff^elvaard « 

JOARBfiS LI FbaüCV VA?I Be 



LB¥. 



Ü79 



nw co andere ftpeleii , beocirenv aljjeoiccne Tcflkihling v«n taiMA, 
mewtffn en ilratcfi, «.laroiidcr dïo van b«t raarJhiiis , de cdbouwcA 
oer boog«<«liovl , licL buts, «relcer door Doitenbodi bdvtaomf, en de 
iUMU%iBgfflaaU der sludcrcndu jcu^d okmanltca ^ setU hel Smott 
' mam mntnr- ?:i '.-r bij. 

méi V ^icrryk, ji^noegftiyii m |»l«gt% wat » in Ki^raae^ 

"IttUi, io«^ciijik> lie feeitvienna van heK twccbooderd vy(iigjan|^ bo«tMft 

der HoofeschKDol « die soo veel tot deo vroege ren bloei en Uiuler éü 

iU(! ~ 't hél aafkliw<!«lli?n van Tele geleerden lot deq roetB taa 

PrtJ. 'fl tocf^ebragl. Dit feest, dat vier dag«o dutu-de, kwaoi 

Offer nri j^rticel ni«l hiML voorbaande overeen ' docb ondfrscUeiddti xidi 

^ tevens daar d« betardering van een sevcoial vcrdieostolijkc lecfUrirai 

[dier Hoou«9cbool, op voorouderlijke Yiijxe, met de kap<, terwtjt 'aaTon£ 

Wtn fo ta le l^fke optoj^t der Slndenlen by fakkcllicbt plaaiis had, dia, 

Sal6 lat in kleine K^tiiiiderb«Mlen , deii «plogi vovntolde, weik«L tn 

1S79« h^ de in^ydiijg d<.'r Akndemje, ^eiiaan was. £cn ^jcdenkpeimknj 

Ifeiil nm dit fce*t te vcrecuvvi^jei». Sedert ge»chiaddc, tcikcji v^ijorcn^ 

m oplogt van hel zelfdo korps, lort fakkelliebt , wtlkc U^ 

i%«Bt rene gebied ku iidrfr«> , b«'ixij binnen-, hctEtj buiteidaiidacbe g^ 

bnirtcftia éêr vracgfere eeuwen levendig v&or oo^u slclda. t 

Tijden* dm afval der Ucl^^cii , in bel najaar van 1830 , bode» wt^- 

der 9m aantal Lri>denaars bunnon arm vrijwillig hei vaderiand aan, 

•n dienden, too Uiig de onlnaten duurden, bij bet Ic^r. De Studcolién 

beyi i gpwi ««darom niet acIitvrtijL te mojjen blijven. 2)f irokken, lal 

•ane canpa|piie van bijna dabbele sterkte vcrceni|^, uit en kwaaien 

In den tiendaae^chen Vcldt4>(Tt^ bij Beringen, met den >ijand io gc- 

'Vtfdii , alwaar de Jager UtKttaAa »ueQ telde en üuir eu SvouA gewand 

ücrdrn* 

Off door da tlormen van 29 November en Si( en 36 Deoeoiber 1630 
Inwda valeren vat» bet llnarlemoicrinecr , vemofsaakten lu deier 
lfd« ei*o<? nversiroomiug van buizen en kelders , waarvan aldaar , 
irttert tot to«)düni^ hoogtc » geen gebengeniü bestond. 
Ijien R An.rno.r.^ 1858 vierdtui de Leydscbe Oad*Studtuitcn van de 
179* * 'Ie borinncring aan bunnen akadeniictijd , even aU 

in l^^.'t U.'Or de aldaar ingeschrevenen van yóót 1790, in 
GrwranlMigs , onder de leiding vun den Hmigleeraar v^v atii V^tm , 
vAtattl Mhad, Nu gin^ de Walscbe Predikant DANtia Tnaoaoaa Eltutr 
nolltraaiii bun voor. 
la 1841 - nr> *)cn 1 Jiinij , mogt Liinan de «er geiiicLon haren 
iwen K iLLta 11 fuct^letijk in ic halen en in baar midden 

'tm tien. , Kaadbuit verleende Z. M. plegtig gehour , bezoubt 

irta écti Akademictuin , de Kabinetten van Arcbcolojic en vau 
futtlen en Penningen, al«uiede de Grofsmederij. Des avonds ^crd de 
•d fraai verlicbl. 

In dat zelfde jaar bad de pK^ige bijceokonMt plaaU van de nog 
levea tiindr Men der Jagereoropagnic van 1831. Oc Dordschc 
'iwdiiuit W. II. Vkdu« vroeger mede ten ilrijde uitgetrokken^ bidd 
die getegvobfid de redevoering in do groole gaboortaal der Üooge» 
d. Het vaandel der oompagnio ia op de Senaatkamer gepUatat 
■•orden. 

Act wapen der «tad Laiasii is een iiUer veld, ttwt Iwot gekruist 

tleutela van keel , sijndc g«ickl door rrno bertogclyku kroon 

^n ftdgwhonden door twee leeuwen. Men wil^ daL bvl door Ko- 



[ «00 i^n ifcscboo- 
de beCeekeoü. Ha 

Ml bij St. PiSTIB, 

iwwt i&ealcU plagt verbeeld te wor- 
w ée owklc b ii l i lfcr fi der sUd toegewijd , 
ji m oadc legeis der sUd aeToiideo, waarvan 
boMwden te 





bebbeo. 
Lnao is «aa de eUde eenw , waarop 
twee wapcBicbildea , geplaaUt is; 
de acbft Scbepeaen geknield, en 
w, de Scboal. Het volgeode is 
i«9 wcUigt door Kaaing Willbk 
kerkais foeiea, ie mid 



W«A 



daopvoai in den voorpoot bonden ; 
Dit I ■ 
tlokkrn gébraikt, 



de dobbele ilealek. Dit i^ is 



in 



bgaa gelykc aflieeldiag; ooderscbeidene an- 
^m ««M. éi^ «hyd bat wiyeiiiebad, met do dubbele slenteU ba- 
^gmmmtm, aya vaa latcrca oowpgai ^ ca vordoa aog by de stad be- 
«aM : tH^^l caar vaUedigc ii i ■ nai liag vaa afdnikkaa daarvan ia 
■aa«e was « bf 4r liilirhippü der Sedcrlaadicbc Lettcrknndt viordt 



U1IIE5. PwMo-XasMn of Miosotniia^ cil. ia Oott-Imdië, ia 
Ab SÊÊmêaÊAt^ n hip e i , cp de I tad t oaa ^ a fo wja, Si. vaa bet oiL 
JawB , 4 m. O. van Oarml. Hei is oabcwooad. 

UTMX. aa. ia Omi'imJit. bij Jimm^Gmmm. 

UTKX, «eeaeB st«itc ia Omt-imdie, laiidv. AwAam, ap bet 
«la^fcii cd. jfnéoina, acUcsvaL Bitm, gap. O^ls-JTciam^ , aaa 
ki «craokL 

JSem auviir is daar de ytdtiliadni . oodcr bet bewind van den 
Liaii^wifü M TLftMN, ia l&d. ge^oawd, docb is nu gebeel ver- 
^iifii. «M «al er Mts dia dr ai^ïm tot aaa de batterij van zijn 
4<t.-"jC<.Si.«'.^i . vTuot VIA Annt caix^^piijke dikte en van klipsteeoen 
|vowii«v:. ' ; «f£*i .ó.vr iftf axnix^inf >an 1 November 1o35 leer 
giK^Ps^.-f"« . r.v £^i xa. nrvsc^ liurbcj bet leven verloor en onder- 
M.*iK-'«:t;ac i«Jü.* ps^ztni w«ön. 

LJ}\.'i:N. ^^Mcua* :^ Jttir^ttM^-Gummmg kol. Suriname, aan de 

■«.xTt-jA uv «iij VS Cjmmtwtf^^^ ter pluts<, waardeiein de ^unname valt. 

L:*'*:*^ rS bLvX.VSlAK- . b ia JmtUlland, prov. ISoord- 

l5\:^iN5S\Vt\ Lnaa.vaaoi»r et' Luacvsaoor, voorm. kaloeoplant. 
•• .•^''^"/' ****** ■"*~- koï. >\nMM<. aan de JUatappüakreek , ter 
J;«4.ri .V :.. V't j\^-Ya ; paLeode tv^envaarts aan de \erl. plant. 
X«vv^-v, .1 xcv>iei;«jart» aou de kolKj- en katoeoplant. Spierings- 
S.V;;. i^.l ii4 iTxvt. Zij i» than* ^ewnigd met de katoenplanU 

i'wx iVwV\. ' ^*^" «^^UK-n haar J^coroi. 

l^\l^^^.tkV^. ^erl. kot%ianl. in .\ederlaHdi'GHiana , kol. 
>*^^;«*-. w:: ,io r^ni-wm-uiYwi . ter liukersijdc in hel afvaren; 
.mWiuL- .Vxcn^wr*» jao Je koffijplanl. Kleinhausen, bencdenHaarts aau 
ae koiltji.4nt. >:e.i*-On.er^achl; 350^ akk. groot. De Neircrs noc- 

,-ir^i. ur I.i.kor.,jde ,n bel afvaren; palende bivenwaa, Is aan de 



LEt. 



381 



Jobanna-CharloUa , bcnctlenwoarU aan Ue yerl. pUnU 
; 1006 akk. grool ; niet 144 «faveu. Vroei^cr warea hel 
ïei-lijkc planL, Jacobslu*t uu Leydcnshoüp gchcet^n. 
Of Nmw nocuien haar J*copob« 

Ulfl)EK'Ait)BACtiT« voctrm. nfnondcrlijkQ Uocrl. in den //oéibffAf- 
f prov. Zmii'lIuUattU. Zie Lenn-AaBACBT, 

X6\l)ËKU0i(P, ^ftn. in Hiinianfi f prov, Xuid^f/ollandf arr. ea 

mi. Lryiien (i fc. d., 15 m, k., i s. d., 1« afd.) ; paltiride N. aan 
da gem. Warmond cd Woubrujge, O. aan Koudck«rk , Z, aau deo 
Eijo, die baar van llaxerswoude scheidt, W. mede aao den Rijn ^ 
«aardoor sij van Soelerwoude (jcscheiden wordt, aan de siad Leydü» 
aan 0«*g»tg«e»t-eih-Foclgeest. 

gem, bestaat iiit den Zijllaan-en-Meije-polder, den 

UBaike*pold«r, deti Kalk-polder, den Acb tho?cn«obe- 
polder «o dao Waard ^ Uiijcvens (^mJedlen van den Harcubom- 
polder, tun den Boterbuis-polder, van den We*tla(ftilaiids« 
polder, van den Dosch^poluer cii van den Does^poJdur. 2ij 
iMval bet d« Leyderdorp, de Buurt-aan-Spanjaardsbrug eo 
de Buurt -aan-dn'Docsbrng, benevens cenige verstrooid liutjenda 
bwMcn, Zij b<r»Iaat« volgens hei kadaster, eeue oppervlakte van 
1414 bowl. 9 V. r. 94 v.cU., waaronder 140» btind. 75 v. r. 86 v.cU, 
Irtitilbair land. Mttn lelt er 330 b.^ bewoond door 347 buiig-es^, 
aitwiikr n dn Mnt bevolking van 1700 inw., die meest bun bestaan 
vloden m de melkcrij en bet koa>uiakeo. Ook beeft men er «ele 
viariuocslaiMiea , waarvan de vruchli i» naar Leyden , Amsterdam ea 
cilden vrrsoudeo «orden. Voorts sija er i steenbakkergen , 1 pauuea- 
bakkerij , 1 kaikoTcn y 1 bierbrouwerij , 1 iijuikokerij , l traankokcrij , 
t boalM^- co ^ vuLuioleos. 

Dt lienr., die tt 1S00 in getal zy» , onder welke 590 Ledematen, 
MUMkem 9m9 gtm. uit , welke tot de klasi, van Leyden , ring ?au At- 
pAia beboort. De eerste Predikant aldaar is i^eweest Ja» Jamsi. Bos, 
iÜe ia bei jaar lüOl herwaarts kwaiu, en im bet jaar 1619, wegens 
mlitÊC ftetDOtiflrHUlsdie j^evoelenfc , van zijo ambt ontzei werd. 

He Fr T-- 1 nib., en de Ibonsjp»., die nieo er boefl , bebooren tot 
kttOOc e gcna. te Lêyacn, — De H. K., ^clko er ongcveor 

800 iij KciJii s^u , worden tot de stat. vau Groenendijk gerekend. — 
Men bedl ïn dexc geni. ê^ne school. 

^ DcM gem* is eene ambachtsbeerl., welke in vro^gero lijden bare 
«%ao HeefM bad , die liureri naam droegen , doeb Lamoraal , Prina 
•nw Liynt^ Graaf iMin ralkenbury en Heer van H'astênaarf vorkocbt 
luur , in bei jaar Vói^ü , aan de stad Leyden , «au welke sij , den 
50 Augiwtus 1597 , do»r de Staten werd opgedragen. Sedert dieit 
t^jd , is de iW^ring dier »lad Auibrtvblsbcer van Lii,TO£aaoiip. 

iitt «' ' '*T'*nD06»of LKtUKADoir , by vcrbaiterifig Ltxsrf^r^-'* ''*^pcld| 
l^t j ' l^iirj'ddi. Hei is ecne seer oude en vcrii). uits, 

CB C(Uj u,» , '""^ord voor de Leydetiaan , van welke injui.ü.j^; ü bier» 

OBitrent bü '.lat&en hebben. 

Mail beril .,,• . ,^jiebrug ovit di(i R^n , wi^lkc oorspronknlük aan- 
fjcUgd ftch^iit , tPü dÏL'ii^tu van ben, die min de üvtixijdc van don Ujjn 

•oder S' » mie , wuoitden en kcrkelyk tol Lktokrih»»* behoorden j al- 

lb«M ^ . dal die liedcu niet weinig moeite gebud hebben om 

•Ria. iti^i, u ^i^aken en daartoe vrybcid van de Itoog-Hccmradeo van 
RyallodU bckCMMO, welke bun in de^er voege up den ^ (Jctober des jaars 
liSd ftrWnd werd : • AUu die geuieeii bucrcn van Sotitcrwoude uode 



_ mm étm Sjb otTtot èié kerak 

»-«» Ab Beemraet be^geerl te li«b- 

h» 4*1 sy die bro^e soDtfn aio- 

. W m^lea : dat ly die briig^ 

^iftn|[^ i» . rade so breet a)tt den 

-^ émèmÊ tal. Dit «et gi?dueren tot 

l^i^ 4em Kni^ is niet altijd in Rtand 

^^ »mm fpniiai« tijd eene schouw lot 

«1^ ^ «B « Mei vó6r het jaar f 6G4 weder 
^^^1» ^ ^ ib^peris^ der ftad Leydeu is 

^ «^i» i^^iAI i«i erftea brief van b«C jf 

|k HiDA lulks heeft aan; 

yoor ecne der drie Lm-rai 

ém tJtreehlsche kerk behoorde 

^^liwm kei geslacht vab WAsasiiAAa kwt 

-^ ^ ^«raefsle tijdeii af reed« eene pnrt 

^^_ j^ èr ■■<ii>riiirn;i n van S. wa^ [«bcdwkii* 

^^^aa^^^<llM||BÜc4, de f»n«derkerk \An St. Pai 

\^ ^pVrlcrk van 0«*g»turc*t de uioedei 

%^n t* Lrfdco j[jenoemd «crdr DocbT, 

^^^^ ^,,,^afét ér parocblekrrk van LiYviaooitF oi 

^^^^ ^^ «oi $r. ÉtCüAEL te Utreeht, en werd d( 

^^^^ ^ ^im fc»*el , door JonxiHi» vüt üiesr , di 

^^ ^g^0a^ -^ |?b««lil , in Jen jare 13itö nrtge^ 

^^ -M^»^ if kH patronaat fan LiTDBRaonp, viu{ 

^ '' «i^Mi^aad : «Als St. Michiehkapet open staal 

.^i ^ |oederen der kapel , en van de' kcHE^ 

. ^■cfeip, want de be(jcviDg^ dezer kerk slaat 

.^M ^atlfe otet bcg'cvcn als aan iemand yan 

^^■iilcr moet tijü. Deze Canonnik bedient 

j^g^Êtmi^^ «loor licb xelven ; of dat btj een 

^ rfrilr <*(" ^'^ bcitour waar te nemen ^ die 

jgg^ v«of||e9telt , en door liem »an^»onien 

^^ ^^ «en den Aartsengel ItticaAHt en nio^lijl 

^P^ «wev^d ; immers beiden xijn, v6or de Her^j 

.^^b^Sm» aldaar vereerd. 

« ^«4 ttlsaitT TA» Walbhbuig , Pastoor te Li 

|^«c«t van St, Pancraskapttlcl te LiTiiEaiwap 
«^ ^ , FiLin vAïi Leidc:« en cenif^* anderen 
~^^^^pAi ket uit eenen Deken rii vier en lu-int^l 
_^ ^^d«B in de parochiekerk te LBroiBBoap ondel 
« ^ tomtDige waren vicariaten ge«t)fht. Oi 
^^ ^m fieariaal of altoo»durende kaptillanij at 
reeds vóór het jaar 157i4 bekend wat, 
no^ans «cb^jnt dat «e^ireeU l< BÏjn, beN 
^ ilt kapellanij van do Zyi {jmioemd werd ^^ 
^^A VAN Ziit^ Ueer van de beerlijkbeid van dieo 
l!^9 bfloofd bad dat te lullen stichten, 
akomitcn hebbende, werd in het jaar 1400 
^f^èé-^ £cn daarvan bleef ifi de paroHiiekerk te] 
^0tt werd rui4ir L^yden in de Lieve Vronwekerkj 
^^IpBMMi' bcMt 1 in bet jaarlOOOf ^ne inkomii! 
é^ÊÊÊkoi^ tfi 4 graaien Vlaauiseb (16^ gtild^. 



Bril te Lcjitt , «t ket iMiUlfMiicIde ToortgctpioteD, Iwd em jaar- 
lijkidi iakiMBeii vrio vceriitn ■Mrfen m twee poodeD HoHaodsdi 
({ fvU. SO ente). De vwigv kerk te Lmmimip u in bet jaar IMt 
doer ét tafeavMirdiga verrangen, welke een vr^l md geboav n, met 
eea tamtie ea tao een fraai er^l vooniea , ketwdk in ket jaar 1781 , 
doer ëea noer Mr. C. vaiToll, m leTen Raad der tted lierden ea «yoe 
ecktgenoote ¥raa«e D. f Au Liotii , aan de kerk ten gescfaenlie u gegeven. 

U de» geai. lagen onderMkeidene adell. baiian, aU: ket Huig- 
te-Waard, het Hnia-Steen veld, het Huia-te- Bar endree ht, 
bet Hni»-te- Doet, het Hnis-te-Zyi, en het Haia-ter-M j, 
thans beeft bbsb er nog eeaige bnitenplaataen. 

Ook Toad men hier drie kloosters , het eerste van de Reguliere Ka- 
ananikea werd Engelendaal gebeeten; het tweede, eea Nonnen- 
klooster vaa 6t. Fiancaacasorde, was Room borg of 8t. M argarete 



ep Roseabara geaaaoMl, ea het derde, mede een Nonnenklooster 
vaa dcMÜde orde, boette Poel. Alle dese kbiostert ilJn ten tyde 
van de Hcrvevmina te aict m*>n en a^^rokcn. 

Lnaaaoeap beeft ook een Weeshais, alsmede eea Armbnit, 
dat in bet jaar 1797 ait eene eoUeete is opgebouwd. 

Aan de Doesbrog, onder dit d., vindt men een boQe, de Vier 
Aolmoesbaisjes genaamd, waarin onderseboidene behoeftige bois- 
geiannen eeae vnje woning hebben; sijnde dit eeoe stichtmg vaa 
Vrouwe Hiamica vii an Does , wier afirtamaMlingea er aog bedea tea 
dage de bcgeviag vaa hebben. 

Onder LavaaMoo treft men ook een , door Jonkkcer Siiaou op 
syn baiteavcrtillf opgerigt, Etablissement Tan iavoering ea 
aankweeking Tan uitkeemsebe gewassen, ten bebooTe 
van de Koninkiyke Maatschappy tot aanmoediging Tta 
den laadbeaw. 

LiHiBisar bad vroeger met eea goed aantel andere dorpen en am- 
baehtea, aoo oader Riioland als onder andere baljuwscbappeo , een 
voorregt dat de baniliedca en opgeieUnen , te Leydea , em sebuldea 
of aadernaa bemoeyeiyki wordende, Toor de regtbank dier stad niet 
behoefden te regt te staan , maar, op aanschrijven van bun eigen ge» 
re|;t, aMestea venenden worden naar bonnen dagelijkseben Rcgter, 
mate dat ook de bargers en inwoners van Leydeo een gelijk voorregt in 
die dorpen en ambachten mochten genieten. Dit werd aan LnBiaaoae 
en aan da verdere ambachten vergund , omdat tij in het jaar 155i , 
tot bet venneawea en bermaken van de Yischbrog te Leydea «eker 
aandeel hadden toegebragt. 

De vafderCdijke Hoeksehe en Kabeljaauwsche twisten hebben kier 
gmweKjke l esna ri ea vao Torwoesting aangerigt. Ab een klein bewiji 
daarvan, rwawldtu wij alleea, dat, toen Hertog Sèm vai Bninaa, 
in bet jaar 1490 , de sted Leydcn belegerde , de buisen Roomburg, 
de Does, Steenvelde, de Zijl, de Waard, de MeTe, Rertndrooht en 
aadeiw geheel ea al verwoest werden , waarvan er sommigen naderhaad 
Boc wederom mt de pninboopen sijn opgehaald. 

In bet jaar 1SA4 was alhier, ooder de Edelea van de even genoemde 
beÏBea , een groate twisi , om het regt van voorofTerea ia de keiè 
«in Lnaiaaoap , oaUtaaa, welke door tesschenkomst vaa WiuVy 
Gnaf «an BoUamd , momt bijgelegd worden. 

Dma gom. beeft ia de Spaauscbo beroerten vod geleden , tioorai ia 
^ j^ata 1075 ea 1»74, toen Leyden belegerd werd. Tben de 8paa- 
, am de slad Leyden ten tweedoDale te bdegmB , 



D, lic» mÊtkia ttisschcn den SU$ en SG Hei 
r bet llttirleiiiinermcer , met omlrciit xevci 
die Uaii ea le^rtle xieli te fimi»i>oiir, was 
bjiiJcq eo sterke verschansingen opwierp, 
^m ^ C^^ém-^ db wmmnt hij op eeuc icbaodelijke trijne li«i 
Mi«t ^èetWau. Mm tboiI ia cijnc leot, onder eenc afbeelding. 
^« m«bd^ I^if** 1^ volfende «oorden geschreven : 

^ ^B^ft^ «UOB CinMU FAAVl 1 90IA IIALIGTI fiSITU PKOPTEft 

Hir-T, O *•■ m Vim iMSicoEUH. i\ 

|'^r«4«taè» ««Hi «d m Uctuc sterkten ! aU verlaLeo 4Jada 

M tac %M«r, «m BÏti «Mr het geweid der vijanden), 

^ èril ^Mr tTSi w awia 4e boeren van dit dorp slerk ïrjcn de 

0e Schout CiiAfiTELeiü , ia de it-jjikunier 

bij drie man Ic gelijk laleo binnentreden | 

lic kvop drong de kamer in en \i'ei[ferde do 

brt oa ecnigcri tegenstand loo kwaad, door 

kh heru tuebr.-i(rt, dat hij het naatiwelijkf 

«tit{{ttc, rnct ouj^nicrk, om, met haJp uit 

j doch dc«e beiu geweigerd lijnde, inocsl 

I atiieii. 

uit dat der stad Leyden , tijnde een veldi 
Lïg(;cndc sleutel» vao keel (rood) ^ waarover* 
i) cene bolronde 1'asee van de zeilde kleur. 
«^ Ltuiftoonp , verl. uuikcrplant. in IVcdcrhndt* 
mmiÊÊgf aao de Bencden-Commewijne , ter reg^Lcn^doi 
itÊKÊiét boveowaarts aan de Huikcrplaot. Pielerszorg, 
i db rrdoule Leyden ; iJÖ3i akk. gfoot. De Neger« 
to-facimis of B4ATL0MÉ. ^ 

>1^AD, h, in het balj. van Amêtélland ^ provv^| 
kAot*, ifem. en U min. VV. v.in JmxUrdam, ^ 
^||UNR% ^k io M^tilerwoble j prov. Groningen ^ O. van bel 
yii^lli» lbrvJtf«l« U^ neemt xyuen oornprong^ aan den Groaf-Ertut* 
^|4^ 4A Im|NI, ia eene ncMidclykc sirckkin^j ^ langi de Hanuoversebo 
Hl lilfc <ègit_W t BourtADgcrmeer , naar bet fort Ëourtan^e, 

1URT ^ naam van een gedeelte der itad jéinsierdam}.\ 
xich nititrekkende X. van de Prin&coffracbt., vaaj 
lot aan de Huamslraat. 

^t'UKT, geb, in Hijntandf prov. Ztêid-flollandj arr.|j 
«k li^ éc nabijheid en noordAvaorls van de fttad Leyden f (peuu j 
m^*^m-F9ftt^tit^ 1 u, Z. van üe^slgeesl, T\ 

iÜbCm^Kkll^ voorm. afionderlyk roecr , prov. Zuid-fioUandf] 
^ bH 4i Y««mep do<>r ecnu «mtilic vaan met bet Haarlemmermeer I 
%aièiNlAl* ^MA. rhani laaakt het het Miidelijke gedeelte van hefej 

UlOlïailLNDAn, d. tit Rijnland, prov. Zuid- f/olland , arr. ea 
H» ^ i^ ^^A 'tGravenhoffe, kant, eu ^ u. N. van Foorhu/rg p iO aatfu| 
^» lm N. van \\ ilsveCQ. 

iil «L^ ikal tyneii naam ontleent van de stad Lejden en van ccocaj 
i4« de Vliet of vaart tunicben Ley^den en Dclfl , in 
Cfdfi vaart, is afgedamd, HOrdt door dit vaar««ater imi 
}e^mè li w iwt^ Leydschendam-Noordzijdc en Lcyd^cbcnda m^j 
X^^^Ü^ikt J«*chcidcn, waarvan het eerste tot de gem. feiir-e»-! 
• ifoordsijde en het tweede, dat wel het grootste gedeell 
liü <k gnin, ütompmjk'ifitneeH'êU'léfydichëndam'Zmdziji 



LB Y, 



fhttUoon, Men (ell er 160 h, rn 030 inw. De itiw. vinden mecftt 
% ' -win in de meJkcHj ei» het kaa^^niaken ; terwijl men er ook, 
\ < de xtiidxijdc j *L*lij hrrbtTgcn liecft , welke door dcr> gc&üidigcn 

*i<MHU)2i Tan scliuileti en scbrpcn verlier vioden ; doch Troe{;t'r, róór 
[dai d« toel- en spoorwagens bei verf oer van personen gcniakkrlijker 
liten, door de menigle rcl»ijjcrs, xeer bloeiden, zoo aU ook bak- 
\htrt rn andere winkrliers in die welvaart deplJen. 

0c Ufrt., die hier 300 in gclal tijn, behoorcn Uil de gem, van 

)J^diciynnlam'vn'fif'ilrretH, dïc hier c<!ne kerk heeft, welke in hrt 

*l«f tö!5i gebouwd werd. Het i» oenc ruime, achtkante , «ierlijkc 

locpetkcrk , die inct haar dak verre boven alle rondom staande {rebouwen 

litsteekt , wolk dnk nieilc aehlkant en mei leijen gedekt iü ; midden 

ttjuit ren fraoije koepelloren , waarin «nr- en sfaijwcrk» en eenc goede 

lok, »yridc naar buiten met uiirwijiera versierd ; de windwijzer op den 

irrn is ren lH*euw , hoiideiide livt wapen der stad Leyden ; foovcii df^n 

iMftg der kerkdeur ziet men het wapen van het dorp. Binnen het 

iim der kerk , staan tegenover den ingang , de predikstoel cd het doop- 

lek ; voorli vindt men er onderscheidene geschilderde glazen. 

Eru kerkhof bestaat op den LEtuscueüOJia niet , maar de lijken moe* 

flen naAr Wilsveen gebragt worden. 

Ih R. R.» die er 630 in getal lyn , hchooren gedeellelijk lot de 
•tal. van Slompwfjk, gedeeltelijk tot do stal, van Leytlschendam-en* 
/'cttff welke Uatite bier ccoc kerk beeft, in hctjanr Ï828 verbouwd 
rti AAn den II. I^ktrus bh Pjulds loegewüd , zijnde een langwerpig 
«icrkant gebouw . met eenen fraatjcn toren en van een orgel voorzien. 
.Ji,-. i.^^r» il, dit d, l^ee «obolen , als cene nan de noordxydc met 

t < n cene aan de zuidzydc. 

Vt*r^,jvi i.^üii hier ook eenc Kamer van Rcdcrykcrs beslaan , die 
io bon MitOtfi voerde cencn olijftak en ten zin»preuk bad : Liefde 

Uok hwr^h men in het begin van hel d., alt men van Delft komt ^ 
«eoeo goeden paardeuslal , welke door de stad Delft onderhouden wordt 
«co waarin de jaagpaardcn vrije stalling vinden. 

De kertnif valt in Zoudiig wix Sr. JoaAirsies dt^n Dooper, 

il€l i* onbekend wanneer de dam , waarvan dit dorp zijnen naam 

#.ntV..^.>i -^ 'o^elegd is; doch bctblykt uit eenc overeenkomst tnsschen 

piijt Naaldwijk en loi Kapelle ^ co die van Levden , 

. .: i .:. .. M lol» welke aan den overtogt , tusschen Levden en Delft, 

foor de gwsdcreo moest heianld worden, dal bier, reeds in het jaar 

1434. op) de c«:ne of andere wijze een dam bestaan heeft, en de 

benaming van overtogt geeft genoeg te kennen , dat het een vaste 

dam tiici WO overhaal ol overtoom zal geweest zijn , gelijk er vroeger 

velen tn Holland gevonden werden. Dit bl^kt nog duïdclyker , doordien 

dia van Gouda s»ch, in hrl jaar 1491 « bezwaard vonden, dat men 

hier en riders verlaten of sluizen had beginnen ic maken, door welke 

|[n>ole vaartuigen konden henen varen , lot nadeel van de lollen en 

va«rt van Gouda; waarop zy mei die van Dordrecht, welke lich, 

ten aanzien van hel ttapelregt, daardoor mede benadeeld rekenden, 

liebben zamenfrespannen , en , na vcrgeef*che klugten aan de Rekeo- 

kauicr, drie verlaten, in Juntiary 145->i, vermeld en de doorvaart 

ffTktnil hehbrn, R*-'mge j.iren later beklaagde zich wederom de lol- 

Uo^ar van Tiouüa, in een reglsgediog voor hel Hofman Holland, dat 

men den doortogi va» cenigu koopinao*ch.ippen va*i Oo»i cu West 

i . Vut verkorting \»u \ Koniiigs lollcu ; doih de saak werd ten 



LET- 



«Ijneo Dodecle uilg«wexiïii. Echter moeien er toeti ^ne ferblen « 
vee^l zijn, omdat er in een bevel vaa liet Hof van Holtand, den 
4 November 1514, verlof werd verleend , om een duiker uf sluisje te 
niofpjn leg;f^ md den Lstvscicüoai , ten dien»te van de watcr]ozin|p 
van R^uUnd. Het «erk vnii den Letihchbüdab scliijnt zijn volle be* 
*\êg verkregen Ic hebben door de vcr|^unning van Kciicr Kabel V , in 
hel jaar 1356, nan die van Delft verleend, volgens welke tij, lijden» 
lij bi«nne vaart duor Tedingerbroek nug niet aan^ele^d hadden , bittr 
uiiddclcrwyl lv>ce verlaten met eenen kolk niogtcn maken, om de sche- 
pen mei koren, bier en andere Miarcn bc Inden , hcbooriijk, xonder 
kwelsin(r en bederf tn^, te Uien doorvaren. Op (rrond dezer ver^n- 
ning^, hebben Uoogbecmraden van Delfland aan Burgeineeslers der 
stad Delft , op den 17 Octobcr 11(78 , toestemming verleend iot 
bei «teken van twee verlaten en een kolk aan den LfiTOftcBcni^Aa. Ver- 
volgens kxram hier ook , in bel lelfdc jaar , de vergunoïnu bij van 
Hoogheemraden vau Hynland, door cene overeenkomst^ welke, op den 
10 Ueccnkber, wcdcrxijds werd aangegaan ; alioo de beide kollcgieo oor- 
deelden ^ dat de boogbeeniraad!).chappen , bij Ooslcwmdeo ter eenre, eu bjj 
Wcsicwinden ter andere xijde , elkander xoiidcn kunnen ten dienste staan 
met walerloxing, of, bij tijden van droojrte^ met heifolatcn van water. Bij 
éeie ovcrrcnkom«t werd, behalve het stellen der verlaten , de lenglc van 
de kolk bepaald op twintig roeden (75 ell. 3 palm. 3 duim.) ende wijdte op 
vijf roeden {18 ell. 8 palm. Z duim.). Ondrr de voorwaarden was wijden 
grepen, dat de verlaten niet beiden Ic gelijk mogten geopend worden, 
«n ten hoogtte niet meer dan viermaal tnssehen dag en nacbt, tenxij met 
toestemming van beide de hoogheemraadschappen ; de kolk moest ook 
met goede kaden en plantingen voorrien zijn. Het geheel e werk mot^t, 
ten allen tijde , staan ter bezigtiging van beide kotlegien , en moest 
ultoos in goeden staat onderhouden worden « op eene boete van 
tien ponden (7 giild. 50 cents). Aan de oost- en westzijde van de verlaten 
moest een peil geslagen worden, waarboven ^ het een hoogheemraad- 
schap aan bet ander geen water zou mogen toebrengen. Eindelijk 
souden ook Hoogheemraden van Delfland gehouden zijn, de Schie aan 
de brug te Dverschtc, te doen houden io gewone wijdte en diepte tot 
bekwame waterlozing. In diervocge en op die voorwaarden lyn de 
verlaten en kolk aan den Lrydsehcadam gemaakt door de Regering 
der stad Delft ^ die hiertoe bet rcgt met eenigcn grond gekocht heeft, 
van de Gravin VAK Ahebbiug. Deze verlaten hebben, door de menigvul' 
digc doorlofllen langs de Irekvaart van Lcydcn op Delft en *s Graven- 
bage , den Leyd&chendam tot een uitgcitrcki dorp gemaakt , dat, onder 
teelerlei regtsgebied stond, zeer voikr^k en wclbebouwd is , en met 
regt, om de menigvuldige doorlogt van vreemdelingen en uilhoofde van 
de scheepvaart voor eeuc der vermakelykste plaatsen in Holland kan 
gerekend worden. Tot omstreeks het jaar 1S!^ moesten de passagiert 
nit de volk^cbnilcn , tns&cben Delft . 's Gravcnhago en Leydcn vareode, 
htcr van schuit verwisselen en hnnne gocdt;ren overvoeren , welke last 
toen opgeheven werd. Achter den Leydschcndain loopt een rijweg, KosU 
verloren genaamd, welke in vroeger tyden aan de Abdij van Rijns* 
burg toebehoorde, en doordien hij, in het jaar 1593, i^lecht kon gebruikt 
vnrden , heeft Stepbaha tas Rosüvs, Abdissc van Eijnsbtirg, bij re- 
queste verzocht, om dien weg te mogen herstellen, en leouderhoa- 
den , met beding , om van icdereo wagen eenen stuiver (5 cents) , 
van ieder paard eenen halven stuiver (2^ cenls), en van elk hoorn- 
beest twee «luiten (1| cents) te mogen bcfteo. ^ulks is door de 



I. II I 






va 

is 



je -ioor di^. tAUUwdJUHtfit^* ' 
» acu . ■ï'**niii 




, xicli 
ïn h«^ 



LEY. 



Ooio bocrL btftaat uH <ifi vooru). a&oodcHijke hceri. Lej mui- 
den en Yrieipkoop, beslaat, volgens het kadaster, ccno opper- 
\\akU van 14i7 bund. liS v. r. 4 v. cll., waarondur 14SQ btind. 
58 V. r* 8!i V. elL belastbaar land. Men lelt er 137 h,, bewoond 
door 184 huis(rci., nUinakende eene bevolking vao ruim lOOO tnw,, 
die ull^(!St bun be&laan vinden in den landbouw en de veenderij. Ook 
beeft men er eene «cbeepstimoierwerf , cencn boutcaag- fn cenen ko- 
rtn molen. 

De Uerv.^ die bier 520 in {^ctal eiJd, worden lot de gem. Xey- 
nMidtn-KahUu^en-cn-Biiderdam £|'erckend, welke in di'tc gem. eene 
kerk beeft. — De U. K., van welke men er 400 aantreft, beboorcn 
lot de ilat. vnn Rijntatertvomle, — Itten beefl in deie gpni. eene schooL 
LKTMÏllDEN-KALSLAGEN'EN-BILDERDAM, kerk. gcm,, prov. 
Zui'd-iloUandf klas», van Leyden , ring van 9f otrden. Men bad er 
vroeger lwt:c kerken, als: écae te Leyrnuiden en éénc Ic Kalsla" 
gen , en telt er 640 aiclen, onder welke 200 Lcdemalcn. 

LejEDuiden en KaUlagen -en -Rilderdam maakten vroeger 
e,1k ecoc «fionderlijkc gemeente uit, tijode de eerste, die in de af- 
londerlijke gem. Leynn uiden het lecraaraiubt beeft waargenomen, 
gewe«»t JoiAWREi Towivi, die, in het jaar 1578, nit Wassenburg ^ 
tn Gulikerland , bcrwaarts kwam en in het daaraan volgende jaar naar 
Veiirnc , in Vlaanderen, verlrok. Gedurende de dienst van den Pre- 
dikant Wunnts Wmnoi , in het jaar 1810 lijn dcie gcm. te samen 
gecombioecrd , en wel in dezer voege, dal de dienst van EaUlagcn 
voor § gedeelte ten laste kwam van den Predikant van Lcj muiden 
en ^ ten laitc van den Predikant van Nicuwveen, en hebben 
alttoen tol eersten Leeraar gcbad de gezegde ^'aaoi , die reeds sedert 
het ianr 1771 te Leyrnuiden stond en in het jaar 1814 overleed. 
De kerk to Ralslagen iu 1827 afgebroken zyndc , ii de Predikant 
van Leyrnuiden met de geheelc dienst aldaar belast. 

LEYKITOE, d. in OoH-Indie ^ landv. Ambon , op het Moiuktche 
cil. J^wtfa-taut, 

In het begin der vorige eeuw bad het eencn Pali , dlc ove^ i 
599 zielen , 100 weerbare mannen en 73 dati's het gezag had. 

LEYSNEK (NlEir W-GROND-), houtgr. in Nedertand$-Guiana, kol. 
Suriname. Zie üiïomï-Letsiir (Nietw-), 

LEYSÏERZML, voorro, zijl of sluis, prov. Frieiland j kw, Oo»- 
tetffno, op de grensscheiding van de griet. Leeuwardtradeel f Ferwer^ 
dcrudeei eu het Bildt , in de h, d* Ln^t^ 

Deze sijl , van «elke do bodem nog in de daar thans liggende brug ^ 
gevonden wordt, was, vóór de opslijking van bet Bildt, eene zeesluis^ 
door welke de Finkumcr- eu Hyummer-vaarieu sicb in de Middelzee 
ttorllen. Toen dexe zeeboe^em verlaadde, werd zij eene binoenslait 
van Oottcrgoo , hoewel Westergoo en bij/ouder bet Bildt begeerde , 
door deie sluis zijn water te looien , toen de oude en daarna de 
nieuwe Bildtzijlcii opgcstopt geraakten. Het water liep daardoor oost> 
waarts naar Hyucu en Finkam , welke dorpen , ten opzigle van som* 
luigc lagere landstreken , daardoor ecnigeri last ladende , deswege 
ücbijneti [jeUaa|jd Ie hebben, met verzoek, dat de zyl mogt opgenor 
iD«*ti pn jfcdrnopi worden, Maarop zy, in Maart 1652, bet dijkskollegie 
' lièbbcn, na l>eboorlijkc kennisgeving en bevinding vansaken,, 
Midü zoodanige si-bikkingcn te maken, als tot meeste dienst] 
Vjju Uct luiid en der belangbcbbctide ingCLeteneu zouden bevonden wor-' 
dvQ te bc hou re n , uelke lostgcving daarna uog eens, en wel op den, 



L H B. 9QI 

ivMt( M0 , itmlfiid werd. Dbu leUf uI eoliter vm mm 
fm% gemol te iV«, d» da tr berolen werd, dat de m. 
waulwiig , IMI dieotte der Kldtbewenen, moetl openbiyvfi, 
de tefvu, WO ek fmgd ie, voer hea let eeae elfenccBe veait 



I fmgd ie, voer hea let eeae ilfeinceBe veait 

•IkeD Toer de drie peroebiën, welker Teerlea 

maar ook voor het Nieuwe -Bildt en de laeut ia* 

, eil. ia (htê-imJii, in den MêhkÊcki'Jfckimi . 
doe r de ftt aat-WHSurigaa tan kei eil. Hagiadaaao «Mskeidea. 

Unn (DS), riv. ia Hijnkmi, pror. ZmU-aMmd. Zie Liee (Db). 

UmmHDTHB , eode aaaai van ket d. Lifanaa, ia RijuUmé, 
pm^Zmd-HMmd, Zie Lifaeiea. 

LliTlkOa of Keit-TUKLmnHHi, foUefeil. in Ooit'imdH, laad?, 
^neeiia eia aat iVeiaa9M# eilé jÊwimOtMt* 

NabV ^ KaMp-fafr-Bagaaki ii de Kot-f AR-Lttnaea twee mttlea 
breed , dadi ^f eiadiat aaa de pnat vaa NbeeMaarel aeer ipiu. Ge» 
keel L a ii iau a, dal hgeea d e f bergaehttf is, wordt in itraad- ea ber»- 
doipea rn diJi, De itraaddorpea , vaa de eaidoortkurt af,'iHas 
Heeioeaiaari, Boatea eo Laakari aan de snidemke, ea Ua- 
tiTO, Heeeaaital, Sejiale, Oerimetten, HatiTe-Ketjil, 
Mardalke« Halea, Tawiri ea Latéri aaa de noorddiike kart. 
Tot de btra ii ma kefceoria > Boya, Hatalae, Nako. Kilaaf, 
Erna ea ■oabatila. Ofcr ket algemeen lya den dorpea ^aa 



l|criafe keUikiBii. l5*8* ^. ^^^^ wdrded «feral 

rivier^ 

Yicterie 




LSTTOH)!, 
tBw c k e a Je 

LBTYEEOT, Lavner of Litouiy, d. in ket graafc. Aerae, prer* 
LMmw, arr. ea 8 a. W. N. W. ?aa iZeenaeadt, kaat. ea Sf n. O. 
▼aa /P%eff, gededtelVk gcm. en 1^ n. Z. O. tan JVfdlrrwetrl , gedeelte-' 
Hfk gem. en 86 aria. ten W. Tan Ht^Omn^t met 80 k. en 4ttO inw. 

Dte iaw., die allen B. K. lyn , maken eeae par. ntt , welke tot 
bet TÏe. apest. iraa Lmhury, dek. Tan Weert, behoort ea door eenea 
Paüoor bediead wordt. De kerk is aan de H. HnBAiA toegewyd. 

L1ÜEVDRG, aaara , welken het landTolk Teelal aan de stad Lena- 
Bene, ia htlt greelb. Tan dien naam, geeft. Zie LeitBaoae. 

LHEBef Lm, gek. in DiewerierJmgtpil , pror. Drenikê , arr, ca 
8 o. Z. Z. W. faa Jëêen , Jadie. kant. en 4 u. N. N. O. Tan Mm^ 
pei, adm. kant. ea S o. N. ten W. Tan Hoogmiten, gem. en |n. 01 
TBB IHriiifflei «rt S4 b. en 950 inw. 

LMEEBBOBB ef LasBaeBB, gefa. in Dteper de rt U ngtfii , pror. Ihtm 
the, arr. ea 5 a. Z. Z. W. Tan Jnen, jodie. kant. ca «| n. K. N. O. 
Tan Meffei, adn. kaat. en 5^ n. N. w. Tan Uoe^eetm, gen. ea | «* 
N. O. Taa IMifilas met tt h. en 40 inw. 

Meo wil, dat te deier plaatse, dea 5 Febmary IttS, eeae kal» 
tengewooe bewqpng inwendig in den grond «m tyn wai 
daar bet water, ter dreoLing van het Tee, uit de potten 
algemeia drabbijf waa bevonden. 



LBBEBZAND, keideTeld in Diêverderdiuffpil, proT. Dnmkê, wkk 
Tan Lbee lot Spier nitttrekkeDdc. Aan de «iidwetUijd« en in ket 
Oeüea ii ket keaeelaebtig. 



W2 



L J A. 



LIA (DE) , Wat -liU , riv. io Oott-fnditi , op hut Mfnboturhe eil. Boeroe , 
met ocnc xuidclui^« "fftïnff »" ^** loopcndc. 

LIAN , oud, d. in Öost-fttdiè' , rcsid. Amhon , op bet Molukgckt 
t%\. CeratHf aan de Zuidkust van Gtoot-Ceram, 

LIAN , d. in OoMt-lndiëf op het HSoluksche eil. Amhoina, 2ie 

LlÜR. 

LIASE, eil. ia Oott'iniii, landv. Ainbün f ïn den MoJuks€he-Ar 
ehweL Zi<s ITokiioa. 

LlAUCtCAMA, anders ook Maatbk* genoemd^ Toorm. state, prov. 
Fricilnudf It». fFeilergoü j griet. Bnrradeet f arr, en K n. W. ten N. 
van Lecumtrdtnf kant. en 1^ ". N»tcn O, van flarlt'ngcn, 10 rain» W. 
N. W. van Seslfientm , waarlue rtj bthoordc. 

Üeic slalo , vrelkc door brcede [];raeiiLen iiifjesloten , xich uit liüt 
midden des itrnlcra verhief, had , huL-zeer kennelijk van middeleenw- 
schc bouworde^ door de lalcrc bijboiminijcn een onregelmatig voor- 
komen verkrpffcn. Wanneer men de brujj over[pn{y , die de voorborg 
AAn het eigenlijke huis verbond , en de vnordenr inlrad , trok het in- 
derdaad von^tettjk aanzien terstond de opmerkzaamheid , door de menigte 
wapenbordcn , die daarin waren opgehangen; Icrvi yl de i^ele vertrekken, 
die dcxc burg bevatte, verder de bezigtiging overvvaardig waren, 
als niecrendecU niet oude schilderyen Lchan(rcn , van m elke de merk- 
vraardigstc echter in de grootc laa) en een daaraan belendend vertrek 
gevonden w«Tdcn , als in licn tafereelen de zoogenaamde Pi pen po y- 
scfae Bruiloft voorstellende. De duistere en leer ruime slotkclders, 
alsmede hot, in een der vertrekken sigtbare Burg verlies, getuig- 
den nog v»n de magt en het aaniicn der vroegere bcjtitler», die 
in de geschiedenis van Friesland eene belangrijke rol vervuld heb- 
ben. liwed» vroeg maken toch de kronijkcn van het aloude ge- 
slacht der IaA0CKAi4*s gc'^^g» daar men reeds « in bel jaar 1(K)6, Eeleo 
en Sicico LiAccKABA aantrcit, die te dier lydc met vele Edeten naar 
bet IJctiige land trokken» aUaar Sicso , in de belegering van Nteea ^ 
snenvelde. Na de inueming dier ^tad werd Eelkd Liacckaxa er Gou- 
vcrucnr van, en heeft lich voorts dapper in den Heiligen oorlog ge- 
kweten. Na de inneming van Jeruialeni , wanrby Eelko xwaar gekwetst 
werd, van welke wond hij echter weder genas, trok by terug naar 
Friesland , alxoo er toen gecne krijgsverrigttngen van eenig aanbelang 
voorvielen. Ëele^u J^auckaia had te huis geen genoegen , loo neer 
berouwde hem het lerngkceren uit Palestina. Met de FriesL-he Edelen 
GoDtFniDcs RöOROA en Watïi Hebeia begaf bij lich , in bel jaar 
1109, weder derwaarts, ceist te land naar Venctiö, alwaar lij xich 
imebeepten naar bet Joodschc land j doch Liacckasa strerf kort na 
hunne aankomst te Joppe , en werd te Jeniialcm begraven» Een 
latere Eklko Liauchama , mede alhier geboren , werd van Pastoor 
vafi Berlikum lot Abt van Lidlum verkazen 5 hij bragl de paro^*h!e- 
kerk van Sexbierum onder het klooster Lidlnm, was ren man van 
deugil en goede s^eden en een voorstander van geleerdheid. Hij 
werd, in het jaar 1532, door de Monniken op het uithof te Boium, 
Terpoorte genaamd, verraderlyk vermocrd , daar hij, als Abt 
van Lidlam , derwaarts gegaan was, om ben trt goede »cdeo aan 
te sporen. 

fn liet jaar 1120 woonde op deie slale xekere Schcltc LtAUCKASA , 
gebnwd met Eïei, Hiibeva ot Hobsesa, by welke by ecnen loon , 
fscnvLTb ,^ eil cmc d(»chicr , GATVAnijfA of liever T tux genaamd , ver- 
wekte. Vermucdelijk is deze Scibitb een en de xelfde persoon mei dieft 



LIA. 



mz 



iQot, walkc cldvr» lU Steno vcriueld wordt, eu die iicb 
hoofd der Scbicrmgurs , met Sicao Sjaeudcma en anderen , 
irt ilrii vi-ld»l;j(f bij Kondiim ♦ welke loo noodlottig voor hunne party 
' If ond<?rschciddc , en Uter het klooster Ludiujrakerk tej^en eencn 
erlijkcn aitnyal der Konverscn van Oldcklooslcr , die het dachten 
ptundrrvn , nio«dig verdcdijjde. LTii het [geslacht va» Luockaia 
de «Ute , dour hel buwel|]k Tan Jcl (JtJLiA(i4) tak Liaugbaba , 
bet be^ln der icvcntieode eeuw , met Evékakd vaji Pjpehpot , Uocr 
Mttthirm ^ in diea& geslacht. Ma hiit oTcrlijden van hunne doch- 
l^lcr Soniu Abba I'ipehpot tab Mbecdtes, die, ofschoon geluwd ^cuoest 
't^nde met WAtti VAti Caiüikgiia, kinderloos overleef] , kwam dece state 
m ALf«A»Deii JoscpBOS VAfi DER Lab!« , tivu zoon van Jel*$ zn»ter , 
I (CATaABtiiA) , die tot echt|fcnooi had den firahandschen EdelnioD 
ttJiicK VAji i»Bii Labb, Heer raw Schrieck en Grootho, Burgemeester 
in Hccbcleii. Deze, in het jaar 1673, op Lxauckaba wonende^ vrerd 
Uar met renen aanval van de xamenscbolende landlieden bedreigd, 
lich hadden laten diels maken , dat hij ^ die E. R. was , met de 
in»cben heulde , welken men beweerde . dat met twee schepen op 
ku»t van Frteiland wilden landen, en die hg to ffemoet wilde g.ian 
te bttip komen tnel óen krijg^voorraad en kriJi^Mieden , welke h^ 
Inwwr dien»! in het buis xoiide verlxirgcu hebben. De lerm&ardc 
ilifUkdcre Ealtbazab fiEBKER , toenmaals Predikant to Frane- 
itr , verlo»t4f de sLins en hare bewonent van het hen dreigende gc> 
>r, door , nadat hij het lo^enachlifje dier uitstrooiseU in persoon 
tiet huif onderxochl had , de menijTte te overtuig[cu dat sij dwaalde , 
hütf tot riitt te breuken (t). Deie Heer vak nEa Laeh huwde, in 
Il Btlfide JMf, tnel Aeltjb Hidocjia, eene dochter duor Goslicb. Hid- 
u , verwekt by Jei. Dekaha , eo vermaakte bij tijn kinderloos over- 
laden LtktctLxmk aan zyncn naamgenoot en petekind , Ëddabs Taitoiiona 
f AA oBa Laea , een broeders zoon, wiens moeder, uit Spaan&chcn 
blortlo ei»proUrn , Clara Mcticia dk BAacAS en Martiocca bcctle. Uit 
lirt gesiaciit vau van ubb Laeit ging Liacc&asa , door tweede hu- 
welijk van ICabia Claia Christiha var oca Laen , in 1740 , met Eu- 
iasTM llAmaASCs Baron tAt« Ëwsta , in diens geslacht over. Hare oudste 
^locliter , Mabu Walbdbcia Eiecta Baronnesse vas Ewrgtrs , buwde Baltoa- 
la Ubori. Jobaü Baron war Asieck ^ aan wicn lij , de state hy baren 
in )iet ia«r 1800, naliet. Na het overlijden van den Baron vau 
V iti tol 7 , k^am du stins aan den Heer EnnsT Jonocos Rlikil- 
ivsYAR CatTToaiiis , als iljndc de nagelaten ïoon van Anha UlAniA Wjl- 
liSiRS Fj.isABBm VAR ËwsGH , do ïustcr van Mevrouw de Baronnesse 
fAÈ AsRtca , geborüQ in 1745, otetledeu in 1780 , na baren echtgenoot, 
iirain JoRAms Aatonivs var Grotei^rcis , die reeds in 1776, ir» 
m rn dertigjafigtQ Iceftyd , stierf. De Heer var Gkoteriiüis, heelt 
dit «anxieidyite gebouw , dat hem aanmerkeiykc sommen aan onder- 
kosllc, sooder hcnj cenig voordeel aan te brengen , in 1826, 
grooteo spyt van alle bemiu naren der Friesclie geschicdctiis , doen 
Boodat men nu Ier plaatse , waar bet oude stot gestaan 
oifli siei dan een kooHuin door de oode grachten ingesloten. 
ikarby en mede binnen de. grnritlen en de nog aanwcAigc poort op 
«lift voorburg sUai nog de boeriMibnitttigc met de srhnup. De daarby 
* landeryen bedragen 40 bund. 52 v. ell. 68 v. cll. Het 
er is bU verkoop van 8 Jtiny 184i overgegaan aan den Heer 



sleopen 
■aefl • 



fi> 



r Hrcm niw , 



0>m*tim , M. !•» 



»< 



LIA. 



Kr. JicoB }lA!iimvT& , Lid der Slaten vati Friesland en Nolaru te liiu- 
hnaen (1). ^ ^ 

LiAOTAt voorni. «late, prov. fnaUmd, kw. if'ester^oo f arr. 9^M 
9 u. VV, ^an Leeuwarden ^ kant. üü S u. O. van IJarlingenf Qeml™ 
en IQ mïo. O. van l'raneker, 

. Ter plaaUc , waar het ge&Utan be«ft , xïet men ibaof ecne fraaije 
boereoplaals. 

LIBANON, soikerplaot. in Piederlandt^Guiana ^ koL Suriname , aai 
[de Boven-Cctttca j ter linkerzijde in Let afvaren ; palende bovüuwaarf 

n de verL plant. KIcin-Manscille , benedcnwaarl» aan du vcrl. plani 
ZuiDTgheid; 1500 akk. groot; luct 81 slaven. 

L[dANON , vcri. boutgr. ïn Nedertandt-Guiana y \^\. Sutiname f 
^4e Maarsthalktkreek , ter rechterzijde in liet alvaren ; palendü tK)ve] 
iraarti aan het verl. Land van Ia Tranquillité , beneden waarts aan di 
?crL houtgr. Nyd-tn-SpIjt ; bOO akk. grool. 

LIBANON, verl. houlgr. in JYederlands-Guiana f kol. Sunnam0i 
êan den Pararakwe^ f regli in het opryden ; palende benedcnwaai 
aan de Pararakkrcck , bovenwaarts aan lieL Land-van-OsemLo ; SïOO aki 
f root. Deie boutjjr. i» aan de «iiikerplant. O&cnibo getrokken. 

LIBANON, verL boutgr. in J^ederhndê-Guiana , kol. Surinamêi 
•on de Suriname^ ter rcgterxyde in het afvaren; palende bovenwnai 
aan den verL bontgr. EslerlusL , bcnedenwaarU aan den verl. büutgri 
St. Domingo ; 295 akk. groot. Vroeger beelte deie bontgr. Klkiv- 
Ahstsiiiam. 

LIBANON (LAND-VAN-), ^er\. k<>iXfsr. in Ifed^rhuds^Guiana , kolM 
Suriname , aan de Pararakweif , ter rcglersyde in het terugkoincn^l 
Dalende bovenwaaris aan bet Land-van-Onoribn , benedenwaartt aan 
oet Land-van-Moerewacht ; 1000 akk. groot. 

LIfiANON (LAND'VAN-), verl. koitgr. in Ntderlandê-Guiam ^ kol. 
Suriname f aan de Boven-Sammacca , icr regtenijde in bet ufvarcn ^ 
balende bovenwaarti aan den honlgr. Sonnette , beo eden waar ta aan dea 
lloutjTr. Wind*orforcsl ; IISOO akk. groot. 

LIBANON <N1EUW-), verl. koslgr. in IV€deriand$-Ginana , h 
Surtrmme . aan de Wanicakreek , tiT regtcnydu in bei afvaren j j: 
lende bovcnwaarts aan den verl boulgr, Dapbiua'siorg , beuedennaarl 
aan den boutgr. Cura^ao; 500 akk. groot. 

LlBBALEHOfi, d. in Oott-lndiê f rc»id. Atnhon, op bei lUolukëckt 
til. Ambmna, kust (f Hoe f gesp. Oeli-Ali, 

LIBËËK of LiBütcK, gch. in hel Land-van-Valkenhnr^ ^ prov« Li 
hurg j arr. en 2 n. Z. O. van Maatlrivhif kant. en 3 n. Z. ten 
Tan Meenten, gem. en i o. Z. O. van St. Geertruida ; met 14 h 
cn ruiiti 90 inw. Vroeger bad men er nok bet adell. b. Libcek. 

De hoogten f ten W. van dit geb., zijn 140 dl. boven den spiegel 
der Noordzee of 03 ell. hoven de oppörtlakle dor M«a» verheven, 

LlBEEK, voorni. riddermalig b. in het I.{i«rf-rön-^a/A:e«6Mr</ , pre 
Limburéf f arr. en 2 u. Z. O. \anMaastfkhtf kant. cn3u. Z. ten 
▼an Meenten , gcni, en £ a. Z. O. van St Gcertruid*t , in bet geh, Libe 

Dit riddermatig buil , hetwelk tlians niet vcnl moer is dan ce 

Kcbtbocvc , behoorde in bet laatst der vorige eenw aan den Graaf di 
)Eif , lieer run lYeufchateau f die wegens deie hofstede lot de Land- 
itendeu der Landen van Ovcr-Maas gcregtigd was. Thans wordt zy 



(1) «en rie yooth owUfedieer onimil d»i «lot « KttM bcwooeis Hr. C r. £. Motmk f44 



LIC. wm 

baMlca door den Hoor N^tiSLaAAUu « \i<}ooacb% U Luik, 
J>o daartoe behoord Lehbcnde groaden be»laao een e oppcfTUktu van 
'*1Q hiad* 

irnrftAfw a. in Oo*t-!néik\ in de Zf«-twi.CeU#f , bli do ^owr/- 

iwa; &" 2' N. B. 153'' 04' O. L. 

...^^..ii. vI^A) , verL boulgf, in NvderlnmU-Guiaua f kol. .9ur»- 

it, aan de Corroupina-lirfA, tor re^lcriydc iu het afvjirQQ ; pa- 

idc bofonvAarU ^ad dco boulgr. VjiUieabtirff , braedetnvoarU aan 

lioatffT. Tompora { tfOO aLk. groot, en thaas mut FalkitnbtLrg 

LIBKATÉ (LA), tuik^rpbnt. in Ifederfatidi-Guianaj kol ^uft- 

aati d« &ir«>iamtf, ter rrgtcriijdciubctafTaren; palen^u bovnu- 

aan daa moDd der Fauluskri^ck , beneden wan rli aau da kot> 

it. Fep«r(>ol ; 1731> aLk. groot j «net 143 slaven. Z^ wordt dour 

watemioleo bewerkt. 

UBIWAKGAN, d. in Oott-IndxS, op het ^iin<2aKA« ciL Java, 

PtMm^'Retfentuhappen , reg. Tjanjor. 
Dit d» bevft doar de uilbarstin* van den Galoei>|joenf , de» S Ou- 
Udicr 183i^ boven alle beschrijving^ veel gulcdon , zoodat iaën er nieis 
don tiuireti vao dood on verderf «ag. Bo aicasto lyken \«onkin op 
cauigeti aliland van dit d. gevonden , <en bewijs , dat de bev^oners , 
^,4^ kokenden laTattroom wiUonda ontvln|^n^ daardoor acblurbaald 
y na bet ferbranden bunnir Toot4.*u , tot Tordcre vlugt builen »laat 
tcid, dtaiiu oedcrgcstort en op cvao jammeriyku i»\jxo omgckomaD 
rartro. 
LiBOBO, eiL ia Oitst-lndië , in den Stoluhtthe'AnAipttf Éan do 
lllgllMt iran Gtlolo ; 10' 48' l, B., 140' 110. L. 

]£K, it. in Ooit'Indié'f op het Moiuktcke e\\, Miigmiiana4t. 
LIBROE, oud d, in Ooit-lndii ^ op het Sundoiehe eih Jav», raaid* 

ad*. rt%, DJaitama. 
IJ' ' of, geiyk niea ewOjds teid«, LiaiT4Vi»t, ïn hot ond 

i' -tllT, LlCITTAOWtltT, LlTTAtflffCnt , LOTt.VVift» of LuTtti- 

I», d,, prof. friéslamtf kw, Ootterf^oOf griet, /•'*nwr*/err/c/ed! , arf. 
3 a. N. 0« ?an Leeuwardtin , kant. en t n« W. van Dookum. 
Ëttm %M% er 11 h, 4^a 80 iaw.» dia meett hun battaaa yinden iu 
iiOTleelt «Q de tnelkertf. 

Aan «alk bijzonder geval dit dorp a\)nen londcrlingcn naam v«r- 
'loldigd &y , wuri men niet ^ {^clyk \eclal omtrent de Friescbu tU) 
idcre dorpan plaats boeft. Souiuii{[en >vitleo dat de ftttebler van dit 
>f|k •<& matt vaa eena vrolijke en wispelturige inborst gcweeal, efi 
htm genoemd i\j , geiyk velo dorpan naar den uaaoi 
banner sticbtor» genoemd seyn. 
Ila vtm. a^o allan llcrv., en beboorcn aU zoodanig lot de gem. van 
fl Sma i C tMim^em^Lühtaatd j welko bier ecotj kerk beeft, die vdór 
Benr. aao dt* B, GefcarautP* wa* toegewijd. Hei is een langwerpig 
tuit g«b«avr, londcr orgel, doch met een en stompen toren len W., 
»de mti lei gedekt. Aan de noonUljdc van de kerk i» nü|; liglbaar 
acer Uffe deur, die ecbler lo«genielseïd is , aan de laiddjde van 
kerk beeft men een zonnevrijier geplaatst. De luren beefit een 
uurwerk «n u van twee klokken vaor«tcii. 
He dorpachool wordt gemiddeld door ceu getal van 18 teerlingen 
II. 
.ICUTKMKKK, mwrljc , prov. frxtiland , kw. Oottergoo ^ 
ïitwtfumër-Otdtfpknrrt-nn'Noordwtdde, in bvl fFotkumw-ilcidvny , 



Wifle d 




^.^^ m^mm*r Mcr ét Fl/atf^ 






^^MjimJk^m, ter 
, die liet 



bet herren baif en 

Kt de d^r «cf»ter 

craca oudenveucbea 

pUati uit. De toen- 

aan de ovenijdc van 

llea of spirngco ontdekt 

m nutlo : bjj venocbt en 

met les of teren D]or[]fea 

leide den grond tot den 

op de iel ld o ^n^^e aan- 

'Ipe de Heer O, taü H4AseLr 

n oilrooljeo. De tegenwoof 

lieelk het geheel aaniicnlyk 

«1 ««ffrwüd» 100 dat het thans eena 

__ 4!^ V. r. 86 V. ell. Mea vindt op 

^^^^^Iflii. «en kunstig gemaakt grotwerk, 

g^ «■«■ donkcron gang daalt men daarin 

^mtk% nilkomeode aan eene beek, die ïicb 

l^v aAO beide zydcii iusluiten , den weg 

1^ «delt* goed in Eemïandf proT. Virecht^ 
'" '^^^X. ** ^* ^'^'^ jinktrsfoort f gein. en 10 min* Z. 



■da oaeer van dan de grachten. Da daartoe 

iiM^betUaode thans nog ecne oppervlakte van 

V. cftL, «orden thant ia eigendom hezcteo door 

^ «oonachtig te Rotterdam. 

, ktffl. in het graafs. Zutphtn , prov. GeUtrUind , 

Mmtflitmf kant, Ttr-Bory , gem. ff^'iith; palendv 

^ kaawnj van Wiich , O. aan de heerl. Breedevoort , 

die haar van de heer). Anbolt en Geodriii* 

beval de buurt. Lichtenberg, benevens cenigs 
vraarondcr bet adellijke buis Lichten- 
fi m«.t die meest htin bestaan vinden in den land-i 

hitf wonen, behooren lot de geni. van Ttr*Borg.~— 
D er aantreft, worden tot de stat. van Ter-Éortf* 

(fem. geen school , doch de kindereu genieten on-< 

^^^^ l^ciTSfiaafi of LiGTC!(BE&«, ligt 6 u. Z. o. van Zutpben^| 
* ''' \ «^ Ter- Borg. 

'A^mUi, adelL b. in bet graaf». Xutpften ^ prov. GtUtr^ 
^iAr», arr. en 6 u. Z. O. van Zutphin , kant. en l u. 






4 



LIC. 



Z.0. iwt Ttr-Sort^ , ^em. ff^üch, in <le ItcerL Lichtenberg Hel ii 



froo 
ICHl 



t , doch niel aanzientljk gebouw 



LICHTEMiKKG, beuvcl in het graafs. Vaerrndaatf prov. ^iw- 

vy, gcm. St, Pieter, waarop men de bouwvallen van een zeer oud 

boaw Tiodt , die men welecns voor de ovcrbUjficIcn van ecnen Ro- 

icn burg opgeeft ^ doch waarschijnlijk óc overblijfselpn zijn vau 

•lot «flti de vroeger aldaar gewoond hebbende Jonkers vam Licii- 

ERfi. Tban» Riaat in het hangen van den heuvel , even ouder de 

oudr liotiw vallen « eene aanzicniyke pachthoeve. 

LICHTEN BERG (GROOT.), voorm. adcll. b. te Utrteht, op de ooit- 
t|ïde der OutUgracht. 

Het w$ even als bet daarnaast gelegene Kinn-LtcBTnfBBHO , de zetel 
btt AAnxieiiUjke geslacht LicNTEnitHa , en een leengoed dat den 
loeMioordo ^ doch aan Keizer KiREt, V overgegaan , werd het 
bêm in bet jaar 1!537 aan de stad afgestaan , welke kort daarna 
^f htih van eenen nieuwen arduinen gevel deed voorzien , en niet het 
anidwsarts daarnaa*t staande 11 azenbertj tot een stadhuis inrigtte, 
^„.-.v..v t.«f thon» nog dient, na van tijd tot tijd aaoiucrkelijku ver- 
1> ic hebben ocdergaaa. 

L.^.iiLNB£RG (KLEIN-), voomu adell. b. te Utrecht, op de oost- 
sijde Tan de Ouiegmchtf naait Groot- Lichtenberg en even als dit thaus 
••* I^^^'** ^'**' ^"^ stadhuis te Utreebt uilmaki-nde. 

LICBTl l-BËEK, water, prov. Utrecht, hetwelk in de 

B Jiecnj ebe- (staande, in eene noordwestclijkD strekking lang» 

de boóeiil' lichtenberg en het dorp Wondenberg loopt, onder 

«elk laaUtt^ -ij J Schoonderbeekscbu-Grift opneemt;, voorl5 
in ceae noordelijke rigting uaxir Amersfoort; vliet en da&r niet andere 
il.^ F'-*n vormt» 

Lli i Hij (DR) « voorm. beerenbuis tn bet dingspil Zuidenvttdf 

►». b :... , arr. en 8| u. Z. O» vau jéuen, jndic» kant. en 4^ u. 

ten Z. van HoogeveeHp adm. kant., gem. en } n. O. van Dalen, 
in de buur», DaUrreen. 

Dit bnli moei volgens de overlevering graohteo en opbaalbraggen 
hebben g^bad , doch er is niets meer van zigtbaar. 

LICHTENVOOaDB, gcm, in bet graafs. Zutph^n, kw., dislr. en arr. 
Zmtphemr kant. Gratnh {4 k. d., 13 m. k., 4s.d.)^ palende N. aan de 
■ i m . BtfTcnlo en Grol, N. O* aan de Slink, die bet van Borculo scheidt, 
O* en Z. O. aan Aaltcn, Z. VV. aan Wiicb, W. aan Zelhem en Ruurlo. 

D^ene gem. bevat bet d. Lichtenv oordc , de buurs. Vragender, 
Lievelat, Zien went en Avest, benevens bet adell. b. Her- 
vel U Zij beslaat, volgens bet kadaster, eene oppervlakte van 
59567 band. 6 v. ell., waaronder 51,594 bund. 6 v. elK belastbaar 
tand; telt li^G b., bewoond door 6:27 huisgcz. , uitnnakcnde eene be- 
volkiftf^ vati niÏH* "70O inw., die meest hun btstaan vinden in den 
landbi^ uok aller uiLmuntcndst vlaft wordt verbouwd, waar- 

911 curji I ! rijm» garens »pint , dal de zeven, acht ja, som^ 

lijda neippn atttkken slechts de zwaarte hebben van 15 Bied. oneen. Ook 
üjh m^n handel tn spek en boter , en beeft er 3 leerlooijerijeo , 
ioiir» CA 4 k4)ri*nmol(!!n». 

Da h. K.« welke bier ongeveer 5340 tn getal iijn , onder welke 
Md CMOinunikantcn, maken de slat. van Lichtenpoorde eo Zie»wetii 
■il^, «ttke in de*e burg, gein. ieder eene kerk hebben. 

hm Bnnr** van welke nicn er 370 aantreft, ouder welke 190 Lede* 
maken eene gcm. uit , welke tot de klass. van Zutfihertf rittg 



«08 Lia 

▼AH WimUnmi^f behoort. De eerste, welke ia dew gem. het leeraar- 
ambt heeft waeii^omeo , ii geweeit de xeUSde die bier vroeger Eoomeeh 
Vrieiter v«i oeweeit, lo WA als Herformden Predikant aang^teld^ 
'fit 161l( oveneed , doeh vieni naaai oobekend ia , hy werd in .IBlf 
Mnolfd door Taaaaa Cowa « die in 16SM aaar WiatenwQk Yectrali. 
]li| bera^ il cene kooinkiyke collatie. 

' .Jh 11 !«■«» die er wonen, behooren tot de riBgtjmffoge-.fraa firtealik 
'.liaB beeft in deie fon. twee tcfaolen, ak:. ome ta Liektenvoorda 
an eene te Zieuwent , die jfaMnHniyk geauddald door aag getal van 
flBO leerlingen beiocht wordep* 

00 gem. IiuamgnrooBDB ii eene 4ieerL, welke Troegar ia bat bMÏt 
wiü van bet oude gealaebt van Baosixaaaar. In bat jaar 1777 lÉerd 
jÉ door WiuBB V, Prins mw Orm^^ «anfl[akaoht van dan VcMan 
vaminne Gurimuskt ,' Generaal van Podolw , tham fadMori i^ aan 
hak Domein. 

Hat d. L^mwvooaoi , LianiToaaaa of-LraaTavaoaaa, ligt 7 «» Z. O. 
vaa Zatphen, li ». Z. Z< W, tafr'Groenla, aan da jyoadanerbe- 
l«lk« Het wai weleer een tanaiyk welgelagan •ta4ia^ Mrii^lalfe ar 
in da kom van het d. IttO h. en 1190 inw. •.: tr. . . 

-Ba R. K., van welkamett er MQ telt, nMkab makdlÉiA ik. 
YrMgonder eo LievaUa aenoiUt. oit^ .w<rika lafe.bel.aartipr. 
Mdtrland behoort ; ongaveer. 160^ lielen «. ondar «elke IIM^ Gaaa 
atfwiten telt , en door aenen Pastoor maaaaB XafaUniü bad 
wmk. Jh kerk is een groot aaboaw , dat ba bak jaar 1W8 ap. 
«Miovt an verfraaid is. Oaie kerk pcQkl mak aaoien tüMftanaeii orgaL 

'Jki, Uarv. kerk , welke voor da Hervorming aan dea fl. JattMÉua tfs» 
ikffmr was toqgowt|d, beaft aanea toiMi« en isivaa aM-blaiiivi^aDaar 
ladeiyk fraai orgel voonien. In bet jaar 1856 ia desa. kerk: aamrian- 
Mik hersteU en .vernieuwd. In het jaar 1830 heeft da HaerW.Win- 
TPH» aan do Herv. kerk te Idcamvooaait oenen silveren beka» «oarJMk 
% Avondmaal geschonken , waardoor sü or nu tweaJieait. .v •• ' 

De dorpschool wordt gemiddeld door een getal van UlO kèrUa^in 
besocht» 

Tasschen de Haosterschen en de Heeren tar Baoaxaoas* was lang 
geschil geweest over het regt tot de heerl. Borculo ea Licbtbivoobiib , 
tpen , in het jaar 1615 , het Hof vap G.elderlaod , met eenige Raden 
liit de Boven varv llollaod , Friesland en Utnscht vermeerderd, uitspraak 
pver dit geschil deed ten voordeele van Joost Grave vai Baoiuoasv. 
Hierop besloten de Algemeene Staten xich meester te makea van dexe 
twee steden , waarin Muostersche besetting lag. HaaaAV Kuvuik , een 
deel der besetting uit Zutpbea en de naaste steden geligt hebbende, 
bemagtigde Licbtiivoobdb den 10 Janaary 1616. 

LIGHTËNVOORDE (HUIS-TE-), voorm. adell. h. of slot in bet 
graafs. Zutphtn , kw., distr., arr. en 6 u. Z. O, van Zuiphen , kant. 
en 1| u. Z. ten W. van Groenlo, gem. en in het d« XtcAtoivoenir. 

UCHTEWATER , waterplas in de rier-Noarderkoggem, p'rov. iToofd- 
Bolland, arr. Hoorn, kant. Medemklikf gem. MidtDoud-tn^Ooiiwotêd, 
langtamerhand door rictgewas ingenomen en met uitzondering van eenen 
breedcn watertogt , veranderd in laag «eiland , hetwelk slechts weinig 
boven de laagste waterstand des algemeenen polders is verheven. 

LICHTMIS (DE), bekende herberg in ZalUmd, prov. (heniiml, arr., 
kant. en 2i u. N. O. van Zwolle, gem. en 1^ u. W. van jfüum-Ltw 
oen , 1| u. Z. van Staphorst , | o. Z. van Rouveen , aan den straatweg 
m de Dedemsvaart. 



LID. 



m 



wdiméêiL Zie LiciTiAiii». 

UCILEBORCff , oaaoi , onder welken de ctad Luxejuidoo , io hqt 
»llu LmmtUftiiy , in oude oorkonden Toorkomt. Zie LoxEaitoiia, 
LtDEXGfiR, pbats vermeld by Emo , op hctjpar 1224, als lyndc 
' 4t#de (vilïa) niet naar de wijie der Romeiuc» , ais of die maar 
bnd^ood ImïsIouJ , maar als ccne geheclc streek landi, sUande 
^muilce rca en dm iclfden regter, heiwerk men een buerengchuchl of 
1 (witlkaUö) gcrioemd heeft. Uit liet gcbeele beloop van bel 

I : _^i ^n men oflciden , dat dcic plaaU ia iluminyo , prov, Gto- 
fe(«geo ¥r3k, wcshalvu üicn meent dat zij bet lejjcnwoordigw 
beeu utlgeuiaakt. 
LIDËNSE, oude naaui tiw betd, Lusi , io HumingQ , ptow, Gro- 
\notn. Zie Li»ft» 

^ï {KLOOSTER-) , gcb., prov. Frietland, kw. /fw/^ryop, 
nadeel f arr. en 4 u. W, ten Ni van Leeuwarden ^ knul. en 
a« h* ten O. ran ilarlin^en , t$ min. O, Tan Ootterhierum ^ waar- 
bet beb4H>rt* 
Vroeger itood bier bet beroemde klooster , van daar dien uaani, 
hi klooster wtrd gesticht door scker ongebu^rd en vermoijLJid man 
TAB TimoiBAntin , mei name Sibo T41i Lidlom , aan vvicii bet denk* 
l»eald laviti , dat bet hem betaamde , cicb , *oo ah men toen sprak , 
na de wereld af te scbeiden , ca xijne goederen tot een godsdiensli^ 
^eijido te haU^tn ; bierom maakte bij eerst van lijn eigen buis ccoc 
jhtTk , docb tiende ^ dat xyn vermogen niet toereikend wa^ , om een 
togaier tt «tjcbteu , voedde xicb TjALLmfi Doau van Bonnclerp , uit 
m lwiii« Deie beide eentgeïiod xijnde en met geljjkcn ijver 
boowden op die plaats een klooster , bet welk , naar sijnea 
m •ticbter , LmLva genoemd vrertj. De plaats, waar Lio- 
klil werd, scbgot vroeger het Ococ-Dai. te hebben f^cheelen, 
bet nieuwe klooster ook wel onder dien naam bekend wa^. 
ïh bddo «ttcbler» bragten bet onder de orde der Uegulierc Kim(innt> 
k«Q, dim ia ket iwart gekleed gingen en ccne gematigde strengheid 
ftefe n dctt. D«JI deco strengheid verslapte eerlang zoodanig, dat do 
stioiitrers telve, er geen genoegen meer in nemende , bet klooslcr oodcr 
ét «mie van Prentoostreit stelden, welke meer strenge orde bet kloos- 
"^ TOoHa «odorbield* In deze orde werd bet klooster bevestigd en 
»^ door Buto , Abt van Mariüngaard , onder Ilallum. Dit ge- 
tM l\)ild«, ooiviogen de kloosterlingen, in plaats van iwarle, 
|%iU< kUadffVtn co voorts lekeren Jelsbb tot bunnen eersten Abt, daar 
klootber toorbren van GcaiuiiiiD, Abt van Ludingakerk, eenen Prior 
ut s(|'n« kloü*tcrlifi;fcrr , L4aBtJiT geheetcn , outvaugcn bad. Nadat 
Tf l den jare 1182 gesticht is, tu^scbeA Tjum- 

Ow i l«o«r en vijftig jaren gestaan bad, is bet 

of »uidwe»U-lijker verplaatst , kunnende de standplaats 
BOf worden aangcwezca. Jelika, de eerste Abt van dit 
iUtj aaff wel mcl genorgcn, dal aijn kon vent gruolen lueloop van 
liAfj ; iJoeh dft maakte hem tevens eo met reden bekommerd , 
tif' van 100 veel mannen en vrouwen wanorde 

! daarom te rade , een afionderlyk uounen- 
Ier t£ buuwtn j gelijk by in bet jaar 11S6 Ie Bajum , bij U'insum , 
I, cyodc daarin biive^taan door een seer vcrmogi-nd en godidicu- 
man , luet oamc lJt,io en cene edele vrouw met name Siaa. 
Uiii )iL4aiitft-j4i»i.cji , om suuc uab^bod oau ket stnuid. 



Lim 



ül^erf (rM»lc schade door wei 
•d, Moder dat dit had kmiiien 
Ir Abt vao dal klooster, vreexcodc 
«yn koti%'ent weidra tot tem 
■k«i« f wade n , het meer ran de zvektüt 
, SMiii 141 ook in het jaar 1234 werkelijk 
mti fefcetl voltooide f lijo opvolg«r Otriüs 
«.^^» «B^ «K a^HH «hA f var aaa dit iverk , en brag^t het zoo 
4m ki^ «M^prvfp» «au ée ooodigc ^)%oaweu voorzien vras, 
^ » fmi^Jllllkt mmmmm^ te kanoen hnisvesteo, en dat ÜEtTDaiK va^ 
%«««►. Jb «ÜK fli 4at^ple Biisdiop vao Utrecht, in persoon over- 
%^^. Wc liaaft» J^t^ Mi«ïidde en mei de eerste mi» vereerde • doch 
^■» ImI «^ ai ^1^ «M Wffdaon werk voor zijnen opvülfrer uver. 
Séiü ^n^WmÊtm^ 9m vcntaadig^ man, die van jon^s at tol bet 
mfd vas feveest, werd ook, ten jare l!2l$G , niet 
étm Ate verheven , of hij hervatte bet onvol looide 
%m trriitn^ ]jeliiklig ten einde. De Ijckehrocdera 
I mA veqdigt ^ oiu hem hierin behulpzaam te zijn , 
juvHBimkrn nnteslen , beurteïiu{js , daaraan "tterken ,, 
^ vtulcr verpooiiog in deten arbeid m.inkte. 2>tt 
^ drie hitiien : den tempel , het kapiltelhui» en het 
1^ litk vcrryktc HoitE met een' herderslaT, boeken voor 
Jtttrttï pastoraal eo sijden kap. Hy hield de eerste 
^^4^p%^ $k. Jansda^, ter eett van dien Heili|re , aU Patroon, 
9^ .«^ ^ w**l^ ^i^^'^' Ei)Kii;!<n , Vfkari« van den Utrechl^iehcii 
^^^gg^ ^ ift ffiolaDd gekomen ^ otn er hel krui^ te |irediken , ter ber- 
^* hti Heilige litnd , beeft die kerk , in den jare 1268, ple^jtig- 
atr «re ^an God atmagtig , van de Maagd Maria en van 
^9 AMfNrr, ter%>ijl de kerk van het Oude-Dal , in«^ciyks 
rn Abt herboiiud , en dus , in tegenstelling van de 
ift de kerk van hel Nieuwe-Dal penoeiud , aan de 
ik ffü kaar talr^k gexeUchap werd toegewijd. Nadat deze 
inwijding voltrokken was, werden door dcnAbtxeven- 
en lol de eerste ordening gcbciii{fd , en de janriijkscho 
IwMMft» vkfr aansehe weken lang, mei eenen zno jjrooten toeloop van 
«MM^tü |««i«rdt dat de Abt zieh (renoodzaakt vond, naderhaud 
mmt. fmht^m poorten en zonder klokgetni het feest te vieren. IJcfc 
mÊÊÊÊÊm %«a dit klooster werd hoc langer hoe grooter, daar velen roet 
al% %«aÉ«l iloc4 er goederen aan vermaakten. Lang» dezen weg bekwam 
tlÉ. Iiaiif ttia itilgestrekte bezittingen, loo hier, aU ook op meer van 
Wil HK4«r vvnnyderdc plaatsen. Tc Boxum b. v., had Ltdtum niet 
«tlolÉ» l99t uithoven : Monoikbuis en Terpoor te, die beo van 
liA «adl» kloe»ler Franjum, aangekomen waren, maar toen, in het 
Immi «itr «krtiende eeuw , vele landlieden doorbel gestadig overslroo- 
Hioil iBantT landen zeer lot armoede vervielen , en niet in staat waren 
4t ilBtof AAtt de Mfddelzee te ondef houden, namen die van Boxuui , 
igmk «bp9 ^aa hel onderhoud der dijken bcvryd te worden , htinno 
liM»«ll|gl %»4 den Abt van Liolum , en droegen heiD vele van hunne 
htfhihrii Ml, onder voorwaarde, dat hy den zeedijk zoude hermakcn ei» 
^MÉMv^MM^Mi. l^c Abt , genoegen nemende in dexen voorslag , zond 
oai |««d diwl ayner konversen deriAaarls, liet de dijken hcr&iellen , 
9» «r ipca •ttaf« slins en schoone uithof slichten , daar de küJivcrse» 
Imm vcfVtl^ hielden en voor bet geweld der cec bcvcibgd waren, 
Hiililiitfr ivtuu b\jna hel geheclc dorp Bojuioi onder Lidtuiu. 



h\U, 



301 



Ha irirr m ilrrtifpito Abt van Liulcv, Jmoasvsi v4W GEELiirrDBii , die 
lil T * r 1!$71 lüt de gcïff^de vrnardiglicid was tjïrlievcu, »ai wel ccii 
U tandrrr von lijiie godsdicitstlecr» doch de Kerkijervorminff bad 

tel ^cld {^ovonncn , dat er aan het herstel vao de zaken des kloos- 
rrt wrinig Ie denken was. Vele Monniken verlielen vriJHilli|r hun 
loottrr en deden hciydenj>i van de Hervarmdc leer. De Abt kreeg 
rrschil met den nieuwen Bisschop van Leeuwarden , over bet Aarts- 
ïban te Win'inm , welke twi«l te gclyk met liet bisdom ein- 
iti hel jaar 11572 yftrd tioioii , geheel geplunderd en beroofd f 
Llne&lerliDrri'n «crdfrven en verstrooid. De Abt wendde lich nu 
hulp lot de Franckcrs , doch Ie vergeefii, Kindciyk is bij niet 
• rn Q<i(Hl , ton veel er no^ overig en vervoerbaar was , unae 
•nwardrri vertrokken , vergezeld door cenigc Alonniken ; doch ook 
was de Abt niet witig , en b^ bad bet voornamelijk aan Ddco 
^Mju^tma Ie danken, dat hy bet l*?fcn , benevens ecni^e goederen 
^iiaierftden behield. Daarop werd Lidlci door kryf^s- en ander 
dk 'van Leifiiw arden nitgcpltindcrd en verwoest* C^^fAU Hoilis 
»f wM de Hervormden , en «lelde Lrotux , Anjtini en Bajuni 
onder de regering van den Abt en de Prïor» , ducli slechts 
^TMr efnen teer kortrn tijd , aangezien de Hervorming hand over 
luuid doordronN; ; en hocieer men trachtte, het verwoeste klooster 
■W*der op te houwen en te versterken , wa^ het vnicblcloos : het 
iir tr«n «^nen val had geslagen. Vele kloosterlingen numeo de 
Icnrormde Jeer lan, anderen verwijderden >ich om elders hun ge- 
ik ie bcpro«Tcn. De Abt JoaAi^^ES bekwam wel weder ccnige kloo>- 
irgofderen , en met bebidp van zekeren Tbdo ^ een leek , locbt hjj 
vee te b«'konien , om on nieuw lich te Lidcob te vestigen; doch 
kon niet verhoeden, dut nel te gronde toe vernield werd. De Abl 
de Lloosiergocderen aan bet land over, verkreeg eene jaarwedde ^ 

5 ing te Francker wonen. De kloostergoederen werden aan het 
grtrokken en lot nuttige en godsdienslifje einden gebeiigd , vooral 
toioodvrhoud van kerken en scholen, met bunnc bedienaars. 

Trr |itAft|s(ï , waar bet voormalige xoo beroemde klooster Liotox gr- 
lan i^ttl . liet men thans een gehucht , beslaande uit zes boeren- 
ïn en drie andere woningen , lamen bewoond door mini 80 men- 
~iehen« Delandcryen, die onder Lidlüm bcbooren , lijn meest teer goede 
houw- en weilanden ^ door welks midden een weg loopt , de Monni- 
kenwrg gtnoemd. De grond van het klooster xelf is cene terp , waaniit 
voor ondcncheidenc jaren van lerk gehouwen doodkisten zyn opgegra- 
ttn en waarin nog vaak steenen vao de fondamenten der gebouwen 
iden worden , lerwyl nog aao den Bfonnikcnweg de plaats kenbaar 
waar dr pK^ri van het klooster geweeat lal sijn. In de vorige eeuw 
>tond aldaar nog een huis , hetwelk nu reeds van overlang i« verdwenen. 
Ook doen de kolken aan den zeedijk « Ly Koebool , denken aan eene 
mmIum , die daar vroeger bestaan zon hebben, als eene vaart van Lio* 
un aaar de edanden , doch welke sluis voor vele eeuwen reeds door 
•toftn en vloeden is verstopt (jewordco. Ltotvv beeft nog in vele opiig- 
Ifo dorptgeregttghcden , en is alzoo het negende dorp der grielentj 
BbcrradeeL 
tie Uerr., du; er ongeveer 70 in getal syn, behoorcn eigeiil|jk tot 
ttvt gein , maar voegen zich naar verkiezing by die van Oofterbierum 
Tjmmwiorum, — De R. K,. van welke men er 10 telt, worden tot 
de stat. «ati Ftaneket gerekend. — Men beeft in dit geh. geen school , 
iimr de kindcrrn genieten onderwys te Oo«f er^ieram of te Tjummarum. 



L I E. 



303 



{SHO£K , koflijplant. in Nederlandi'OuiatM , Lol« SuHi»- 
f ^mm. «N» Surmanu f ter linkcrtydi; in lid afvaren ^ palende boTeo- 
waaK* lan de verl. pUnl. Zorfj-en-Riut^ licncdcnwaarls Aan de vcri. 
j.T " ' '"irff» 1070 nkk. grooi ; inct 6 slaven. 

OOP (GBOOT-) , vcrL koiTijplanU in NeHerlamh-Gut- 
aua f kol, Oiiiritiamej aan de OrUanakrcek ^ Ur regUTiijdifr in het af- 
Tarrn ; pAlcndc bovenwnnrts ann de vcrl. kodijplant. de Vicr-Gezujiler» , 
bencdeawoarU aan dcverl. kolFiJpInnt. Grool-i'atientic j; liiOO akk. {pt)ot. 
ZJ^ i» aan Ma- Retraite getrokken» 

I jl r» ->t\ri7^ of Litnmcw, in hel Fr, Lictfka^ce , jjch* in de 

liewi rooth. Lnxtmhurtf f kw., arr, en 4 u. W. Icn N. tan 

/' ' ivHüi, en l^ 11. Z. W', van ffilU, gcm. en Ü min. Z. Ion 

!i*cher, 

i.ii:,i fs^.NSHOEK, gch. in de bar. ra» Breda ^ prov. Noord-Bra- 

md , $^^ierde dislr., arr. en 6 n. Z. ten O. van Breda ^ kant. on 

IL, Z. il^n O. muGinnekeiit (^em. en | ii. Z. van Baarle-Nmtau; 

tuet ^ b. rn 50 inw. 

LIKG ^UB) , p«ild. in de heerl. iSeiloij^rn, urov, I^ oord- f lat tand ^ arr, 
.^tiLmiMr y kiini. Sch4$/jtHf fl^ni. S<htujen'en-Burtjhorti ; pal*2ndi' N. oaii 
^el roldcrije-Boiiweroiii , N. O. nao de Paat , Z. aan do Ualerkaaf^ 
Zand^enne, W. nan Rouwcronni, 

Ti...„ ..AA ,. .IL,. p^,„ ^cdecïto tan de leoffendijk ttitmaakt, bestant 

: cciie oppertUkle van il btiod. 78 t. r. 10 v« elL 

. - '. Hij nia.ii ondrr bet polderbesttiur van Scftttfjcn. 

Li ^N-), baai in <'A>f/-/nflffe, 'm de Straat-ran-Carmata , 

if) J, ,...,^^...^ ^.iti bet Sundn»che eil. Bangka, 

LlKltA , ottd d. in Oo4t'!mlir\ resid. ^mi^o» , op bet MolukseJte 

lii. CVrdM. Het Mraf ranar een klcio dorpje in eeu tondbofftjc rtilc 

|geo , en kon in bel bejpn der lorige eeuw naanwlijk» 170 >ic(en , 

itrlke SO weerbare mannen en i9l daliV uitleveren. 

[LEIl of Lkclch y d., deels in de beerl. Our en deels in de 

Rctiiandt KfitaÓi* Lu^tembttr^ ^ arr. en 6 u. N. van Uiekirch^ 

ml. en 24 **• "• ^* v'**! ^^^ffr Z'^^^' ^" ^ ^^'i* ?^* ^^^ ^* ^'''^ 

i3EK0TTA, Linds. in Oofl-Jndiê, op bet Jffoluktettê 
n der Znidtefexter-eifanden vnn Bnnda, 
t.r NG of LiiBA.A«4(i , di&ir. in Ooit-lndië , op bet Sunda- 

ttlu: ...a, reftid, Prcantjer-Rcgenitchappcn ^ rcg. Bandonfj. Dit 

dttUr. i« teer boog gelcijcn , men beeiX er ecnc fri«isebe en luifcre 
lüfiliK , b^ de uitbarsting vun den GaloéRgotntf , xijn bier 50,4SOO koflij- 
leo betritidigd. 
XIF.MPDK , (jem. in de Jlfeijenj ran 'g Iterlo^enboseh j kw. Pee!- 
tas»d f pnrv. I^oord-Brahand , Tufevda di«tr.^ arr. \ fiertnijenbotch f 
kanl. Boxtti (t k. d.. IS m. k., 2 ». d.); palende N. en d am St. 
Oedforodr, Z en Oirscbol » W. nan Boilcl. 

Dcstf gtiii. I li in xes geliucbtcn of dijken, als: Loéiïind, 

Vrtjkboven, CantcrcM, Berg, Hciclaar en Koeftrftat. Ztf 
bevlaat. iroI(;ett^ lu ï k.i.la^lcr, 1 1)19 btjod., waaroirder 1841 Imnd. 74 y.r. 
41 f . ell. I>ebi ' . Men telt er 1*07 h,, bewuoiul door i^8 biiisgejt., 

.«ikiukrnde r iking van ruiui ISOO inw., die nicol bun be- 

vinden «i den landiiouw , wordende bier luecsl rogge , boekweit 
;r en oardafipelfii ircLouwd. De grond ts over bet ailgerneen goed , 
vooral 10 bet geb* m. Ook bccfl men er veel groexen oT «ei- 

dic 100 »c l ^ konden geniest worden in overvloed, gra* 



urn ^pp L 1 E. 

t>n Looi iQUflcn opleTercn. Iii v^r^eltjlunif van aodere clör]}cn , vindt 
men hkr slechu £ecr weinig; woeite heide, inaar daarentej^cn U het 
broek land hier leer aanmarkdijk. Men hgl er lich ook sUrk op de 
lioultcelt loc^ bebbcritte luen er boutgevas %>in atlerki aard« Almede 
xijri er vele klompcnmakcrif die hunnie i^aren iia^r llotland zenctcD* 
Iflen beefl 4Br een en koorn-, olie- en leervol molen op de Dommel , 
eene brouisrerij en eene lËerlooijeFTJ. 

De inw., die bier alten R, K, lijn , maken cene par. uit, welke 
lot het apost. Vm, gen. van 's ilertoffetihesch ^ ét^k, vap Orihen ^ be- 
koort en door cenen Pasloor ^a een en Ka pel laan bediend vordt, 

Meii he<^ft in dexe ^m. een e ichool ^ welke gemiddeld door een 
gelat van 145 leerlingen becoebt wordt en even ali de onderwycerft- 
woning in bel jaar 1840 gebouwd h. 

Deze {Têrn, k eene beert, ^ welke in bot jaar I4S0 door Sam JY, 
Hertog rii« Brohund ^ al» ceoe hecri. voor gelronwe diensten werd uit- 
gegeven aan WiLtia ^ Heer ^an Boxtel, Later was cy in bet bezit 
van de Graven van Horvb en in bet begin dei er eenw behoorde ïH 
aan Fiui^ Ïwëpu , Prins TAirSiLB'KcnioR^ , doorwien ity in het jaar ISIS 
verkoebt h aan den Heer 0« A. M. Baron db GB^ncri, In btt jaar 
1834 is zij Tcrkocbl aan den tegenwoordigen eigenaar , den HeerGE^tit- 
DDS Bo&AisTs te Tilburg. 

Het d, LiEVFDt of LiEfli^TE , ook wel Liekhe geipeld , eertijdi h^tnvz 
en in de wandeling meestal Liian of Leemt gebeeten , ligt l^u>Z>?an 
*M Uertogetibüich f 1 ti, O. van BojeiH j ^ n. O, vanden straatweg 
Yan *s neringenhMth op limdkoren* Het xou volgens loinoiigen tijnen 
naam on tl eend bebben van de klef- of lecmacbligen grond , welke er 
wordt gevonden. Men telt er in de kom van bei d. 41 h. en ^0 tnw, 

In de oklc van oprigting van bet kapittel Ic Boitcl , van 1493 , wordt 
de oude paracbtekerk van Li£V7»t , genaamd de kapei retn Lijemde, 
onder de parochie tan Boxtel j^ele^en ^ waanan de Recloia to de bediening 
en iukouj sten van bet kapittel eenigrogt verkregen. Naderband , waaiv 
icbyntijk onder den Ëisscbop Masius^ werd Liab^de idSt lot eene pa- 
rochiekerk verbeven ^ met eenen Kapellaan tot bediening der onderhoo^ 
rige R. K. inwoners De oude kerk h ïngewyd onder hescberniing 
Tan den H, JonAifWEs Ontkoüfdinff. Deze kerk, welke sedert de Re- 
formatie b^ de Herv, in gebruik was, Is in het jaar lëOd aan de 
R. R. terng gegeven. llfTt is een klein gebou^i- luct een torenlie op 
het dak, doch sooder orgel en i» in 1827 afgebroken. De •chuur- 
kerk , welke de R. K. hier vroeger badden en die mede aan den H. 
JoiAHHBs Onthoofdiuff was toegewijd , dient thans nadat ze io 18S7 
▼erbeterd en vergroot en den toren der oude kerk er aangebragi is , 
lok parochiekerk. 

De kermis valt in Zondag voor St. Laorens (in Aagastus), de 
beestenmarkt den vierden Maandag voor Paseben en den laatsten Woens- 

nvóór 23 October. 
et wapen der gem. Liupob is een gevierendeeld schild van asaor , 
bet eerste en vierde met eenen klimmenden leeuw, bet tweede en 
derde met eenen ploeg, alles van goud. 

LIEMPDE (KLEIN-) , KLEm-LiBSDB , Kuir-Liembd of KLBiHDBa-LiBVFD , 
gon. Boxtel, geh. in de Meijerij van *s Hertogenboich , kw. Oittep' 
wijk y prov. JVoord-Braband , Tweede distr., arr. en 2f u. Z. van 
*g liertogenboich f kant., gem. en i u. Z. van Boxtel, aan den Dom- 
mel en den straatweg van *s Hertogenboscb op Eindhoven , met eene 
papieriabr\jk. 



m 



LI E. 



>D£a-fiARIUEaE , tolbuis aan dou straaiwog , linUwcg '• 
oven in Iict Qth, yrUkknven f | u. tco Z. van de koti 

kct d. Ltemfnle, 

LVLS f d. iti Ooit'Jndiêf op hel Molnkêche eil. Jmhoina , op hal 

Noord^Oustclijk gedeeUe va» de kuitt van Hitoe , gespans, Qeli-Say- 

LIKNDEN , gtm. in de Neder-Beluvef prov. Gelderland, dislrt 
Jfijvuifen , arr. en kant. rt«/ , (6 k. d., SKi ni. k.,9 8. d.); palendtf^ 
IC. BAfi deo Hijri^ O, aan de gcni. Kenteren, Z. aan de gem. IJrca^ 
«ioona t ^«^ ^A" (Ic gcni. Matirik. 

0«&e gtnu beval de hecrl. Ter- Led c, Liendcn, Ommeren cq' 
«lir ll«r«ch, benevens bel d. Ingea en de h. Aal»l en Meerlcn*< 
Zn iti%\ail f Yül^en» Let kadaster, eene oppervlakte van 5854 Lund, 6 v. r» 
6f t.elL, waaronder 3400 bund- l>ela»lbaar land. Men lelt er 402 lu, 
bevoond door BOi buisges., uitmakende ecnc bevolking van ruim 3100^ 
itt«., die tnre*t bon bestaan vinden in den landbouw , aardappelen^ 
teelt en handel in fruitgewas^ hotcr en varkens. Ook heeft men ^f 
ceo steenoven co twee windkoreitmulcns* 

IW Hcnr., die er ratm 3000 in getal zijn , onder welke ruua^ 
SOO Ledematen, maken de gem. van Lienderi^ Ingen en OinmoJ 
ren uil, iwclkc iciler in dctu burg. gein, eene kerk Ucbben. 

lle R, K., vun welke men er 150 telt, behoorcn tot de slat. vai 
füurikn " Ik 10 Evang. Lutb», die er wonen , worden tot de ^tm, vni 
W ^civkend. — > De 24 Ur., die men er oanlrefl, behoorcn lul dl 
•gofe van Plijwt*jtn. 

b^rft in dexc gcni. Z scholen, oU: ééoQ te Lienden^ 
Inffcn en êéne te Ommeren, welke gemiddeld door een gel 

S90 leerlingen beiochl worden. 
Uel «apen de»er gem. bestaat uit een veld van ked (rood), mei 

kruis van sinople (groen). 
LIBNDEN , hecrl. in de Nedtr-Btluwt , prov. Gelderland, distf«i 
Ujmtgtn g kw., orr. en kant. Tiet, gcni. Liendi^n; palende N. aaai 
d« heerl. Mar^b^ O* aan Kestcreo, Z. aan Ter- Lede, W. oau Ingeiij 
CU Eek^en-WiLd. 

I>c brrrl. bcval het d. Lienden, benevens eenige verstrooid lig- 
grnde woningen, en beslaat, \olgcni het kadaster, ecnc oppervlakl 
vat» &00 Uind. Men telt er 116 b., bcNvoood door 158 hui&gcK., nil 
niJikrndc eene bevolking van 8S50 iuw , die lueest hun bestaan vint 
in •!(« Uiidbouw, *iafdi;ippelculeuU en handel in fruitgewas, boter 
-«aikrn<i« (Juk beert luen er cencn slecnuvcn en eencn windkorenmoU 
üe Uerv«, dtc er 800 in getal lijn, maken, met die van Mecrtci 
al tl en de Morscb, eene gem. uit, welke tot de klass. v< 
[Titl, ring von In^en, behuort , en ruim 17S0 zielen, onder welke 
ttOü I^cmalen, lelt. De eerste, die in dese gem, het lecraar- 
>l beeA waargenuuicn , is geweest JuaAiinu Beikaiioi Sihijdrolt, die 
hei jaar t\iH^ naar Locncn op de Velnwc , vertrok. 
Mtn irth er 6 Evang. Lulh., 13 R, K, en 17 Isr. aan. — Men 
ÏQ doe bcerl. <*cne school, welke gemiddeld dooreen getalvan 
Wrlingen bciocbl «ordt. 

tkwe. hcerl. wm^ tcker een eigendom van Gisiaf Wichbaji, aan da 
rrrs van den IVyn ; want, ten jarc 970 « gaf by aan de kerk van 
I, benevens andrre jjorderen , het hof (cutti») Lii.tute , of, vol- 
een ander handvest, Licadtia. Over dcic gifl rees verschil lus- 
I do Abdis van l^llcu en \o%ik , dochter van Graaf Wilusa^i , 
Tn Dtu.. 20 



306 



LiB. 



toen ^etrotiwd met Graaf BjitDeüicK, wiuroititfctU , h^ nitsj^raak van 
Keiler Ort* Hl « IP h^l jan»* 997 , cctio ichiLkmiy werd beraamd. 
Half LiBJipM {Lienden tiimidia pars) hUvï aai» Etleu j terwijl Adela de 
■titlcro h«lft aan tich behield, e» die nadorhand hnn Adclscilt , den 
BprtCfiUenden Bisscbo|i van (Jtreclit , soor hel kluoslcr llofreoliöi^i , 
fclitfók. Iht blijkt uit de» beve^li|jia(;^br[cf vnti 10ï2^{^ onder Bbü' 
vvLfttDS , den twinLigstcn ilisschop , (jefjevcn , Alwaar din plaats Athiüb 
LiBicrrA gtsnoi'iud wordt. En eencn iiidcrcn be \^9ti|jiii{;;!> brief , van lOiSO, 
•taal: Omnia prcBtiin qfUB jidcthotdo Adela dmnttssa dedtt ^ Atrium 
fjt^ienne ctim omni procinctii el distrietu in notatibutf sytrix ^ etc; dns 
mei het rcgt»gebied. Uiernit vcrncenil men, boe de abdij van Si. Paultia, 
«rerwaarU het klt>o5ter llo^rcnborst verplaatst was , half LiE.ioen be- 
iLouiea beeft. De andere helft ^ »an Elten toerrekend , is, door eeiin 
ullgiflc, aao bi||iondere Hccfm jTcbrajjl , die daarna den naam van 
Liti^fiva aaotiaiiren , en die nietïi j^emeen» baüdeti iiicl de helft , aan 
6t. PaaliM toebehorende. Bete verdeelinj^ heeft tot den hiiidigen 
datT toe voorl|<[eduijrd ; mi^ sullen beide afzonderlijk iTehandelen. 

Den StS April 1527 nam Rkijiald, Graait van Geire , voor den tjjd 

%«■ 44 jaren, in pacht vau den Abt van St. 1*aulcs het hoojj eo 

1***K rogtsffebied i^n Liendeü , ¥oor twt^ becren ^sjaars, die vet en ijoed 

i«aren , ot »oof iederen lieer rier pond kleine penningen , op St. Mnnr- 

temavond U betalen. Zijn «oon , Hcrloj^ Kvixald ^ vernieuwde die 

jpaebt voor sgn leven, den 14 Mei I34S , en Eerto|; Ëouaho in^gvlijka 

ion StS April 13^7, maar de uit^van^p werd toun uiet eeuen hi^er ver- 

tneerderd. Hcrtojj WtLLKS in 158!, Hertog [Vemald IV in 1103, !ler- 

lo^ AaaoL» in 14^1, Uerlorr Ka,bel in liüï2, onlvin^^en die erfpacht 

*oor de gemelde drie becren of twaalf oude schilden 's jaar* ; njaar dei\ 

8 Nuvember lt>53 verkreeg Hertog Kar KL , van ditï Abt van St. Padlvs, 

üMicèyk de geriptcn van Liiüdm en Drielf die b|) te voreo alleei* 

'yiooT zyn teven bexat, en sulLs zonder pacbt te betalen; dewijl de Abt 

jii« goederen f in '* Hertogen land gelegen , die in verwin waren , vaii 

\étn Hertog in^elo»t bad. In hel jaar lt>60 vernieuwde Koitiug Filip» 

do erfpacht Toor twaalf subilderi. Jk* kani(.'r van Financiën Ic Brussel 

bad aan het bof geschreven, oui den Abt te hewe^jen , de beertyktieden 

LitKaBü en Driiï Toor altooi of voor cenijjen lijd aan het HerlO|[;dom 

Gelre gchechi te lalen , en het Hof antwoordde, dat de Abt htcrloe 

Sinegcn tvas, op een van de volgende voorwaarden : of alle goederen van 
e abd)( in Gelderland schatvi |j te laten , of op den ouden voet. IJet 
laatste werd oangeriomen. Na de afschudding van het Spaansche jtik viel 
hierover verschd iDet de Staten van Utrecht, die de goederen van de 
abdij van St. Faólds aan xich gebragt hadden, doeli den 13 September 
tl$99 werd daarover een verdrag gesloten , b«»palrnde dat de erfpachten der 
gerïglen van LiiNOBü ea Dritlf op den ïelfden uitgang en onder de 
xelfde voorwaarden als Koning Filips dietu 1u50 bad ontvangen, aan het 
furstendoiii Geire loudeii komefi , ten i|jve >an loodanigen persoon^ a!a 
Hof en Hekenkamer zonden henoeiueu. Oit verdrag is door de liandjicbap 
den 28 Mei 1608 bekrachtigd. De opvofging v«n de bezitter» der andere 
belfi , te weten : van d« ifeeren van LttsOE» is vcd dninlerder. Wa.ir- 
scbijnlïjk is bet , dat een edel geslacht , helsij nit deze landen afkom- 
'ttig, of uit het geslacht van Asraujonr gesproten, zoo al* door som- 
ntigen beweerd wordt, de halve heerlijkheid LieTiDE?t . van de abdij 
lilltr^n fip de ocne of andere wyze verworven heeft. lmnifr« werd liJ 
ijog vóér het jaar 179*5, door die abdy ter leen gebonden , en die helft 
nieU gciDÊ^ns mei de helft «ao St, Padlus bchoorciHle , belwelk 



LI E. 



307 



uit r^tivn brief *ati 1100, waarltli Fionü, llt^t fttn I^óumii » 
fllï^dt», voor tkh en toor i\jac vrouw Aonts , dt korkyitle (jas pa»* 
^nalut) san LttnuM ^ qqd do abdij van Sj, Vaplv» opdioi;|;. Jl»t Mtuk 
veltüt 4 niet tonder reden, vcrdnelil \oor(rekomff( , oiwdut er in IIJJO 
gctnê lli^tTcn va^k liMDenopi; bckrivd waruu » wordendu dio cersit iii 
14 gemeld, en oiudal de icgel» ook iiiel van dicn tijd «iju. Er 
;hynt echtiT erne fotit in liet jaarlal , en eenc C weggelalcn teiljn^ 
MMsdal bei 1S90 cal uioelen wezen. Het daaraan gebeditc zegel i»boL 
kiiiteiigewgvn ff gel van Heer Dina vaa BitKDcaoDc, Ridder, vertooocndc 
een mant' en een vronncnboofd , t^Uiaiidtr aanxiende, en mij vietrn 
uit dl! arcbiven van Haarlem , dat Heer Diaji f aü BetDEnoDE dit z.e^el in 
*1Ö)6 Qchnt'ikie. Het schijnt ook , dat de naaiu van Ftoau ver^chrc' 
^D i%^ «D dat aldaar Jjina luoei staan, want Dirk ^ Heer pan Liehdek 
t% Amc» tas HkaLACR getrouwd, bad reeds in 1t£98 eenen vol^a&svo 
m, mede Dikk grnormd*^ Dcac werd» na zjjnen vader, Heer vau Liefi- 
, Cfi vorkreeg in 1539 bel eirKchntikambl van Celre , by do vcrbclling 
een llrrtog^doni ; by Klirrf ornlrvnl 1360, en zyn zoon Joam, Kid> 
Tolgdt bem op- Ocze had vcrscbtl aicl den Ahl va« Sr, Vxvum^ 
lar in 1378 cene nil^praak gtvichieddo , voorbcboudens des Abia 
•o Uag gerekt; en niogolijk bcefl de uilonfining van bet rcjl*- 
_ d daartoe aanleiding {rrgcven. • De Heer van Li£]inei« zal bfilda 
[^ doen largea» da leenen , die bij van dco Abt boudt « en voor zyu 
^p leven bet baUn {jerigt vau deu Abt in crfpacbt ontvangen/^ Dit 
^laatUe pitot scbijnt niet nagevolgd te zijn; dewijl Hertog Wulcc, 
1581, dat jferi^ wederom pacbllo, ff^l'jk wij ^rtieu bebbeii» Mis- 
rbti-11 »cbenrs de irer«cbillen over de opvvtginjr in Gelderland ^ i4len Heer 
rao LiMaifi , et-öc bekwame gelegcnbeid , om de grbi'L'le bcerigkbeid 
KI ii«b te brengfïn. Immers men kan iicb d:iuruit overtnigen^ dat 
hunne helft ntct van de Ablcm bielden. Heer JouAn bad een brot- 
Ü«cr Sfivra v*K LiiMoeM , dïc de beerlijLbeid Ueunoen bebu- 
'tykte. Hij trouwde eers^t met Ei-uabeth van oes Beaa , by ivtdkc 
*ttMr doebter Johahiia , vrouw van Orro , Heer mn lietikelom, ver- 
en MKkerband met Mazgoiet vatc GKAAif , bij wvlke by eenen 
DiA& «fi eeoe docbter JniArtitA , eer»t getrouwd met Hsnaivtaf 
tr Mn Gimmitk co naderhand met Joiak vau Suiviieh , Heer twin 
, paliel. HIJ «tierf in bet jaar 1589. ^ijne wednwu Man- 
Imirouwde met Jooam vau Lum , lluer rcii* ffeitubüfff, DiRE , 
^lA LiEanE.^ , zyn zoon , diü liem opvolgde , liei geene kinderun 
[|Mi, by VaUa va> Haiaa , en bet «^bijnl ^ dat na tyn* doi>d i^ri balvc 
•r JuiA» V*» I^EV, oij4Ute toon te //eiififcerjr , vraebleloote pügïn- 
deed oiu itjnen erfgenaain te worden. Zijne beertykbedea LiRnDKn, 
i«*d€ co ündroweerd, kwanten aan JauAi ^ Hit«r tvin Gimuick^ 
sijne tutter Juvarha. Deze vrrkocbt in 1401 deze drie bcer- 
Jkbecfen . bel gerigt van tbnmeren en andere goederen aan GEiH-AanT ^ 
leer van CuUmb«irg ru by lieval te dier gelegenheid aan zyne onder* 
ilen en leerimannra van Ltciutfi en Leedc, den Heer v.in Culcn- 
>rg tl!' becedigen en te bnidigen , ben ^ van deo eed aan Item ge- 
^ ooulaande. ^'derl dien tyd ign die bcerliJkbedeu aan dat 
gebleven , eo werden in 1755 dour deu Hntog vao Saksen aan 
Fb»»« GcnAii» Graaf vau Btla<«dt verkocbt, in wiens ge^laebt zy 
»TO lijn fot in bet jaar 1760» aU wanneer ilj Jïij erfmajfe>du"id 
b«B de erfgenamoti van üito LUinamu Faam Gruve vam BTtAna-r 
Man Mh de fiiecr- en utindcrjarige kindcreji van WuLtn Otto Fmaks 
Cra^t fAJi ^t*i»t TUI WiCEQAftt, en Vrouwe A»*a va» Btiawdt, wier 



908 



LIE. 



■oon Otto. Rijkigfrave V4H Qüadt, Vrljhcer ran f^ickradt en Schwa- 
\enberg j haar in liet Jaar 1794 bij koop opdroeg^ aan cfcn Heer Mao- 
'mns DB Bbüi5, *e«*bf , Ontvanger particulier vn« lü-t arrojidisst'mcot 
liyraegen , uit wiens boodel Eij den 30 Aujjnsltjs 1823 weder bij koop 
il overgegaan aan Jonkvrouw Asaa Mabu Robektiha VAft dek Bvrg, dïc 
de beerlijkbeid mei loebchooreo , in bet jaar 1844 , vcrkoebt liceflt 
aan din Heer J, G. Schot ieb. 

Het dorp Liehdeü , LTtsDSit of Limwn , van ouds Ltiidi?(u , en 
de wandeling LtnDEci genaamd, ligt 4|^ ii. N. W, van Myinegcn, S 
N. ten O. van Tiel. aan den Rijndijk , ISr 57'4H'' N. B.,25^ir 4"ü. L. 

In eenea brief van Keizer Ott» den Grooten , vindi racn Lie.iiolb 
geschreven; in eenen brief van LeruAaics II, staat Ltcfiüi^ bctwelk bui' ~ 
leti twijfel eenc schfylToiil i». In ecncn open brief van Otto 
▼an II>CCCLXCV1, wordt bet Lriwois genoemd j welke spclting 
Bk»a gevolgd , en door het gebruik is aan^jcnoinen. 

In de parochiekerk waren vóór de Refonuatietwee viknrijen gcrticht » 
eene Ier ecre vau de Heilige en Onverdeelde Drievuldigheid f de an- 
dere Ier eere van de //. Maagd M&ftU. Dute kerk , een groot , schoon 
en nel gebouw, beeft eencn leer boogen , vierkanten, dikken toren 
mei kleine spits, oan welke in 1855 belangrijke herstening^werken 
xtjn geschied, In 1842 is in de kerk een orgd geplaatst , hetwelk ver- 
vaardigd is doorC. F. A. Nader , Orgelmaker te Deventer, en den 5 April 
van dal jaar werd ingewijd. De grond der slicbling wa* geteld door Mej. 
U. E« KocK, die, ofücboon heboorende lot bet Evan[Tclt&di'Liith<;r»ch 
kerkgenootschap, bij testament , eeno som van lOOÖ giild. daartoe vcr- 
inaakt hnd. i 

Eertijds was er een sterk kasteel by dil dorp , du Tarcti vaifl 
Aspremont of het Uu is te Licaden genoemd. Zie h&t vol- 
gende art, 

By LiDf^Dcn is een Teer over den Ryn , Rbecneroever genoemd, 
liet behoort aan de stad Rheenen. 

De kermis iu Ijibüde;! valt in den eersten Zondag i'n October, 

Den 18 Januarij 1809 werd het grootste gedeelte van bet d. LiisDEjr 
overstroomd ; doch vele mensehen , have en vee werden in veiligheid 
gebragt ■ door de steeds loenciiiendc vorst konden echter de schniten 
geen nul meer doen , en , hoewel velen in bunne woningen moeiten 
blijven t omdat het water daar in gedrongen was , xijn alle de inwo- 
ner» nog bewaard gebleven. Ben buis werd hier weggespoeld, leven 
werden onbewoonbaar en twaalf andere ïeer ïwaar beschadigde De boom- 
gaarden en het boutgewaï echter leden minder , wijl door het beleid 
van J, VAH LiENDEn, en met behulp zijner bnren , eene kade over eea 
■tuk land» was opgeworpen, hetgeen ook ten gevolge had , dat meer 
dan tien buiten bewoonbaar bleven. Al het vee , uil gedonderd sevei 
schapen , werd gered. 

L11£NJ>I£N, buurs. in de Oeer-Betutre , prov. Gelderland , distr.^ 
arr, en 1^ u. N. van IViJmegen , kant. eii geni. Etst. 

LI EN DEN of LiEiiOE, buurs. in bel Land-tussclien- Haas-en- fFaat ^ 

Erov. Gelderland, kw., distr., arr, en Zi u. O. ten Z. vau Pfijme^ën^ 
Ant, en 3^ u. Z. ten O. van Bruten j gem, en | u* O. van Baten^^Ê 
hurg; met 13 h. en 90 inw. Ook is hier eene school. "^H 

LIENDEN (HET IIUIS-TE-) of Huis-te-Lt^des , ook wel de Tontx- 
vAn-AsmEHOHT geheeten , voorm. kast. in de Neder-BetuwCf pmv* 6V(- 
derland f distr. en 4^ n. N. W. van /Vijmegen ^ arr., kant, eo ^ u. N« 
ten O. van Tiei , irem. en nabil het d. Li fHden . 



Xilfi. 



S09 



tan 



[Cueren 



ikrode 



irg 



BH «ode iattc«l is xcer sterk geweest. Dit tch^nt ook <le burgsalen loo 
vtmit ^emMkt te hebben , dat ilJ , onder aodcreD , in 1318, ten tijde Tan 
Faa»taift va» ZiaiK, deD dria eo Toertigsten Bisschop van Utrecht, dik- 
wijls uittrokken, de ingesetea«D van het bisdom Tan Utrecht tccI schade 
,tc»ebragten , iware schattiDg^en afdwongen, en zelfs eeo groot gedeelte 
het kasteel Dillcnborg verbrandden en ter neder wierpen. SomÜjds 
lij ook oyer den Uijn ^ phindpr<;ude en roovende des Bistchops 
nagcos, niet voorraad en anderzins geladen. Over deze schade 
»i kUagdc dtr BisschHp by lismoco, Graaf ran Getdrr ; dodi 
Graaf kort daarna door lynen eigen loon ^ fiei^oui» den 
\rit ^ gevangen genomen en op het kasteel van Slonlfoort ecricn 
iiii»en tijd \u hechtenis getet w-erd , kon hy yan dien kant gcene 
b«kooienp Derhalve truk de Bisschop in JfoUand , en vunocht 
f Wuxui ora onderstand, >*elken dcic hem, onder het hevel van 
Jan vsh Arsil, tocnond. Vervolgens trok do Biv^schnp rnct dit 
idstbc leger voor Likhdem , welk kasteel h|j niet alleen verDj«e»> 
f inaar o«k de kleine stad Bommel en de omliggende dorpen ^ 
gmtnenlyk verbrand werden, de opgcielenen daarenboven nood- 
den Bisschop schiidcloos te slelleD en het kasteel van Dillen- 
op bunne kosten te herbouwen. — De juiste plaats ^ %vaar het 
lUna kcefl , b niet meer b^^keod. 

L]£R (D£), gcm. in Delfland^ prov. Zuid-Büllnnd , arr. 's Gra- 
\mtnlm^9 ^ kant. Naaldwijk (5 k, d., 25 ni. k., 4 s. d.)} palende N. 
m At geoi, Grocnevcld , O. aan Si, Maart^nsrcgt-en-Dorppolder en 
[««sland , Z. en W. aan Naald wgk-Boadsholredyk-flundardland-Gn- 
Oranjrpolder. 
Dcie gem. beslaat uit den Oude-Lier-polder en den Hoof- 
ler; bevat het d. de Lier, benevens ceoige verstrooid liggende 
en bestaat, volgcos het kadaster, eene oppervlakte Tan 
^nd. Si$ v« r. !20 v. «II., waaronder 609 biind. 70 v. r. %o v, cU. 
BtlMtlwrt friïiMl. Men telt er 100 h., bewoond duor 11S8 husgcs., 
«ïtniflIuatdA eene bevolking van ruim 780 inw., die meest hnn bestnaa 
vÏBilett iti den landUunw en de vUsboaw , dat bet voornaauiste bestaan 
iê voor de bewoners van hel durp ^ ook beeft men er ecnen korenmolen. 
Oe Derv., die hier ongeveer 7üO in getal tijn, maken, mot eenigc 
«il ^ burgeriyke gem- Maa&laod, cene gein. uit, welke tol de 
kl«»»i vaa *Ê Grmt>€Hha§e j ring van Delft f behoort, tn ongeveer 
900 tielen, onder welke ruim 400 Ledematen, telt. De Befurmatic 
vhi)nï hier Irf plaatse mede al spoedig doorgebroken Ie liJn. Anicir 
i>i»i». Vos was, in het jaar 1500, Ilooimch Priester in db Likii ; 
clvch werd, om hrt verwerpen der Mis, hel verbreken van hel St. Joris- 
lieeid eo omdat IviJ de kinderen in de lloUandsche laai den doop be- 
dirndr, in de gttanginis geworpen , daarna ontwijd en eindelijk, de« 
S9 of 30 Mei IS7Ü, te 's {jravenhage opcnlgk geworgd en sijn lijk 
trrbrjind. De eerste, dn' na iicin lu dcse gem. LcL-raar wa* , h g«- 
••«•1 Avii*«A« Jssss , die in hel jiiar ITiSO tut 1l$83 hier en te l'gnackcr 
dr dictjst heeA waargenomen. In lö87 kwum hij iner in vaste bedien 
nmg en i« in 11S01 naar Delfshaxcn vertrokken. 

IN* fi. K., «AO welke men er ongeieer W telt , behooren tol de R. K. 
krrkrn van Sthif/Uiden en lïanidmijk, -^ Men beeft in dc«e gen*. 
^■ttcM^hool, welke gciutddcid door oen getal vau 130 teerlingen be- 
cbi wordt. 

lV*t grm. is eene hccrL. welke leer long in hel beiit is geweest van 
tl. geslAcht van vas uea Ducs , duur hetwelk ly, in het jaar 



^f 



M 



L1& 



1831 f verkocht is aan d^n U*g4inwoordigui» bciittcr^ KiJiKlc den Ilcer 
Iaü I^iGoi4Af Adiiaah ob CoiiifiGii , woonachtig te Scbi)>liiiden* 

Hot dr 01 Lisft 1j»i 2^ u« Z. Tan *» Graveuhog^o , 1 u. O. van Naald* 
wijk , aan cJo fjce. geheel aan de owtz^de van d» gcm., op de grriis- 
kcheidin;; van Maasland, leodat 14 li. van de kom van het d., die, 
even ahcvni^edaaromgete^cne bouwmanswoningcn , geiatneulijk ongeveer 
200 tielcn lellende , ook kerkelijk lot de gem. »« Li« gerekend worden , 
tol de burgerlijke gem. ^«ictji/anii/ bebooren. Behalve dc£e b. lek het 
d. 60 h., bcvirooud door Ui bui«gez«^ uitmakende eenc bevolking van 
450 ticlen. J>e oveiige bniien bggeo vetstrooid in den omtrek. 

IH kerk., dio liirr \(yév de Hefüijnalie sLond , was in hel jaar lOOÖ 
r©.'ds aan^etig eti destijds aan den IJ. Gregobids toegewijd. Anderen 
witlcfi d.il E^ aan den iLJoais gelieiligd was , om dat zy.een groot en 
vennanrd Si, Jombcctd bad , ^vaarimMie die van Liea gewowi wareo 
jaarlijki c*p St. Juri»dag naar Delft te trekken^ en hel, processieswij», 
tot aan de Walerslootschu- oi' Maaslandjiche-poort te dragen. Aau die 
poort gekomen ijjnde» en die gesloten vindcnda, begonnen zij de vol- 
gcade Ter£on nït den 124 Psalm op een Gregoriaanschc niaatzang te 
lifigen : Haalt f o ran feu , «irp poortitn op; etigijj o eeuwige poor- 
ten f gnat optn , en rfe Vorst der heettijkheid zal iintten koomen , en». 
Dil geiang geëindigd lijnde , vt erd de poort geopend ; de ouigung kuam 
binnen de »tad , en ging langs da eene zijde van de gracht tot aan 
do Haverbrug toe, van waar die langs de andere zijde van de gracht, 
onder eencn grooten toeloop van Delvcnaars , weder naar de poort 
kaerdo en de stad uiltrok. Ben 5 Julij des jaars 1572 sloeg de blik- 
seru in bet kerkgebouw te Lisa, waardoor liet soodanig vernield werd, 
dat alleen de muren en pijluren »laan bleven. Eerst in 1590 werd 
alleen bet koor der kerk ueder opgeliinmeld ; de toren scbijnt in 
1630 centgzins verbeterd en herati^ld U' fijn ; om de verdere voltooijiog 
des geboitw» lo vulhrengcn ontbrak bet aan geld j vervolgens was lot 
optiüimering van den toren , door de Stalen aan die van ni Lieii , vergand 
een impost van eencn gulden op eene ton hier, en drie stuivers (IB cent*) op 
eonc sloop wijn, die bij de bcrhcrgiers niel allaen bij de Lierparochic , 
maar in den beginne ook op de omliggende dorpen zoude ingeslagen 
worden. Zoodra liiervan toereikende penningen iogckonicn waren, kocht 
inen er obligalicn voorj de eerste obfigatii^n daaruit gesproten bleven , 
na het oprtgten vafi eencn parochieraad , onder den Secretaris liggen , 
nietlegeustaandt! alle de andere papien.n en boeken dien raad over- 
handigd werden. Hierover ontstond verschil, dat ccbler eindelijk 
bijgelegd ^crA ^ met betaling van 800 guld. aan de kerk, voor bar« 
grlcdene schade aan de intresten j voorts werd op deze wijze de geheels 
benoodigde som vergaderd, en de iaj post , waaruit die gesproten was , 
torenaccijns genoemd, beeft eerst in bet jaar 1715 opgehouden. 
De toren werd dus verbeterd , doch was nu zoo langen lijd van 
djne kerkschorcn ontzet, en daar er twee n.arc klokken inhingcn , 
d<K>r welker overlrekkea en luiden hy gedurig geschud werd , was 
men bedncbt, dat hij zonde rn»turten , \kaafoni iu«n ia hel jaar 1&S>7 
op middelen bedacht was , om ook de kerk in volkotuene orde weder 
op t« bouwen en door de bemoeïjing vnn den toenraaligea Predikant 
WitarLMCü Hami* vrerd vr zooveel gdd bijeengébragl , dat het werk 
«leii 11 Februarij J6ï»8 kon worden aa n bes» leed , terwijl daaraan den 
4 ikpril van dat jaar den eersten steen M>erd gelegd en de kerk in 
Mei 1059 ingewyd. Ter gedachtenis van dit altes lee»l men nogeenige 
jaartydvcueu , door dien Predikaat vervaardigd , achter den Predikstoel 



Ll£. 



111 



muur. Op ««nen halk in bet koor tUal iiil^Houweci , dat 
te van het afgcbraoda gebouw in het jtnr 1St)0 herhouird 
IrgcDWoordigc kerk is (jrool «n Mtiiienlijk , ruilende op pilaren. 
Utnm tt een twaar , Uoo^ , breed en vierkant gebouw , van boven 
, gciykeiide naar dicii tan de groolc kork la Rutifrtlam ; hij it 
d«n hraiui veel hooier |ffiwt-e»t , want bij verstrekte tot eene 
op de Maai, Alen bffl in dctc kerk f[een orgel. 
Ünder de i^em. Liea tigt ook bet xoogcnaaiudo Hof te Li^r en 
jex b<»d aif^n er ook biH «ware kasteel Boe ke« tui n , aic dat woord. 
Toi in bet jaar Itiül beeft bier uoq eene kamer van Rcüerijkert 
litajn • dte, oiu Jiet verloonen van eenige Tuilc ipetMi , op bevel 
lO het Hof «on Holland veiittcligd ti. 
De krrnii» vau pa TiKa vaU in de week na PlnkUerei)< 
UeinKc h«j bet afbranden ran de kerk , heel^ oe f.ita noj^ een» door 
Ij-eli-dca en wel tn 170:2, toen btr^r , ti-n (ji*^<>l[;c van branditich' 
$ bnt«eu, 3 scburi'n en een ftcbiiilenbuis >ijn in de a»cb ((eU'(jd. 
IJ vt wapen vau db Lj» be*taat in oen gedeeld tchi ld ^ Tan keel (rood) 
Eilvvr. 

l«li MaNr in Delfl^indf pror. Zuiil'fJafUtnJ* Zie Leb (Db), 

t ^ i rt-) ; later meer onder den naam van Oo&tebles bé- 

, Tooim, oud adell. b. in l/êiflnndf prov. ZuU- Holland p arr, 

94 u- S''. ten U, van *t dmmhaffe , kanteen 1^ n. O. van Naald' 

\mijk f grill, én 1| n. O. van df Lier, 

liet gebouw waf %rij oantienlijk en Dicl cenen wel iiiigewerkteo trap* 
%an voren urrgebriald. Daar neven ttond een ruim en van steen 
iMrid hcNiwhiiii* met onderscheidene Irnpgeveli. Mier *cfaeen vroe- 
de wooBpUmi der aloude Ueercn var Ititm |fp«taan Ie bibbeo , 
rantdüêr Iktt 4en naam %an bet üur-Tc-LiBi |>ekre(^t.'o bad. Men lou 
l« éui de Kdelen vm Lir.B , die ticb UiTTEBtiKa noeiiiden . 
aangenontf^n baddeu , omdat bun Uidd<'riijk &Jot en mi*- 
haa liandini* buiten nc Lica , ol'ander« ge<egd (fU de Lier «toiid. 
plaatje , wnar bet gestaan beeft , ttct men tbaiis een vervaUen 
ié. Dé daartoe behoord hebbende gronden , beslaande eene 
niulte van )2 bund, 59 v. r. 20 v. ell.^ wonlen ibans 10 eigendom 
i >r de erven W. va» Dot» , woonacbtig Ie Lier. 

UA, d. i«i 0Q9i'It»dtif op bet S u tulaêc&e cii. Jam, rt»hL 

/^«MOfWPIPWIIf, 

LlËIIDJkll, flaltetandst. in bet graafs. Iferdumj prov* Zuid-tlol- 

£êe Lat4»4«. 
LIEllEfi »f Luaa:» , buurt. Q^ée MiddeUftUwt t P'*''- Getdertandf 
•n 4 u. N. van dtukemy kant., geni. en 1^ u. Z. \An Jpcl- 
f i n. O. van Btekktr^m f waartoe bet behoort ^ tnet 17 b. en 

■w- 

LISAGOUWl <De), weg in ffateriaudf prov, lYoord-fialhndf arr. 
B^arm f kaai» Kdam j gent, Htinxdörp-I/urtjerdam-en-thlynloüt f ter 
Inawie tm Mgweer ( u* van lUn»dorp naar SebellingN* oude loopcnde. 
LJfillOF» ram. in de Mctjrri} ran ^t thHoffenltaich , kw. PrelitiHd , 
frar, Jfaanê-aralnnd , Derd^ di«tr., «rr, ümdhoveH ^ kant. A$itn 
k, d., iS Rj. Lm 4 t. d.}; palende M. aan de geni. Mterio, O. aan 
de Aa, dir baar van de geni. Vlierden en Asieii Rcbcidt « Z. W. aan 
M |i<tt wdënluor lij van de geru. S^inieivn p'^rbeïden wordt, 

X. ot. . ^AH Suiirirn , W. itan Mierlo , tcrHijl aij ten Z. W. 

<^ een puüi , namelijk aan dm paal ilQ^dreUotiin , tegen de irtm^ Soe- 
k4H4Erkael*en Ouiltil en dü gcm. lieete «tuoL 



912 



LI E. 



De2c gem. beval het d. Licron, beneven» do gcli. Stipdonk, 
Achterprock, Berkoindje, Bomen, Graanstraat, Aloor- 
tel ^ Ottcrdijk, Ürockaat, W i nke Istraal en lleersel. Zij 
heslanl, vol^jens bet kadaster, eenc oppervlakte van Iii3015 bund., 
waaronder 2251 bund, 92 ▼, r. ^ v, é\, belastbaar land. Men 
lolt er 173 h., bewoond door 183 huisgex., uilmakcnde eune bevol- 
kinff van 930 invr., die meest hnn bestaan vinden in den landbouw ^ 
bocM'el de grond er znndt^ , scbraal en van den slpchuten nnrd is. Do 
onbebouwde gronden hfer omstreeks lijn naauwdijks voor ma!»tbosschcn 
bruikbaar; bet incest dat er gewonnen wordt ia rnfjjje en haver; ter- 
wijl de boekweit er zelden wil slagen. Er worden hier ook ceni^ 
ïchopi-n gefokt en men heeft er eenc bierbrouwerij en ccncn korenmolen, 
llo inw*, die op 4 na allen R. K* zyn ^ onder welken 700 Com- 
Diunikanlen, maken eenc par. uit, welke tot bet apost. vic. gen. van 
*g fiertogenhosch f dek. van Hef mond f behoort. 

LiEBOP behoorde van oiids onder de par. van Asten, niaap werd 
in het jaar 1*5(58 daarvan afgeseheiden en tot eene paroehie verheven , 
door FaAvciscus Sontiius , den eersten Bisschop van *s Uertog'enbosch. 
TAj werd vroeger bediend door Kanunniken, Monniken van Postel; ibans 
wordt de dienst gedaan door eenen Pastoor en ceiien Kapelban. 
De 4 Herv., die er wonen , behooren lot de gem. SontertH-ett-Lierop, 
Men heeft in de»e gcm. eene school , welke gemiddeld door een ge- 
tal van 70 leerlingen bezocht wordt. 

Deie [rem. is alf eene hccrt. verpand gewceit, maar in bet jaar 
1606 weder ingelost. 

tiet d* Liiaop f by sommigen Liedhop gebeelen , en in brieven van 
1328, waarbij do gem. ii uitgegeven , Liiëdoht genoemd, ligt 3 u* 
O. van Eindhoven, 1^ u. Z. van Helmond, 1^ it. N. W. Tan Afl- 
ten, aan den linkeroever der Aa. Men telt er in de kom van bet d. 
30 h. en 118 ïnw. 

De onde paroebickerk , welke builen het d. staat en onder aanroe* 
piog van éen H . Naam Ieids was ingewijd , is een middelmatig 
gebouw, met eenen spitsen loreo. Zij is sedert de Reformatie bij da 
Hervormden in gebruik geweesl , maar in 1798 wederom aan ds 
R, K. overgegaan , die dat gebouw in 1820 lieruienwd en Ier uitoefe- 
ning van hunne eeredienst in 18'21 in gebruik genomen hebben. 

Öo schuurkerk, die door de R. K. gebouwd en aan den H* Naam 
Ieii» was toegewijd^ is in bel jaar 18S1 afgebroken. 

Men beeft hier een gemeentehuis , ilJnde een docimalig ingerigi 
gebouw, met een torentje. 

Men plagt hier een slotje of omwaterd buts te hebben, het H nis- 
te -Lierop gehceieti. Zie hel volgende art. Ten Z. W. van Ltmof, 
in de heide, doch onder dat d., wordt eene groolc waterplas ge- 
bonden , welke den naam draagt van Benvcn. Zie dat woord. 

De kermis valt in den laatslen Zondag in Seplemlier ; de beesten- 
markten den tweedon Maandag in April , den tweeden Maandag in JuliJ 
en den derden Maandag in September, — Liërop is de geboorteplaats 
van den Godgeleerde MAvraiAs VAd Lierdp, -f m 1021. 

M«inTBif vau Bossei stelde, in het jaar 1S43 , dit dorp. benevens 
Soineren en yintvrif onder eene brandiseliatlirïg van 1800 gulden. 
LIEROP (MET HLI1S-TE-), in de wandeling uiei*slai het Slotje ge- 
heeten , voorni, adelL h. tn de I^vijetij van 'sthrtotffinbosehy kw. 
Pffffhmfj prov. JVacfTff'lfmbanti f Dertte dislr., arr. en 3 u. ü, van 
Emdkovcn, kaut. eo 1^ u. N. W. van AUetif gom* Lierop, 



LiK. 



315 



Dit nlrll. h. i§ » m het janr 1741, van liiodfwo(rc verkocht, oii 
lerhanil nfirchiokcn, 

LIEH-POI.DRR <ÜE OUDE-), poW. in Dtlflané, prov. Zuid-Uol- 
wdg «rr. 't Gntrenhngff kant. JYaaldwiJk ^ pem. ae ZiW ,• p.ilcndu 
It^yiB den GroencvcIdsclit'-jJolUer, O. aan dnri llolijboekslicnd , dep 
Dofp-polder <ïn don Kralir>|Tschc-pold<»r , Z» O. oan den Hoüf-poldcf , 
Z, aan di^n Abt&ticnd , VV. auo di*n Yliet-poldcr en den Nieuwen- 
nek- poMer. 

Ikte pold. bestaat , volgens het kadailer, eene opprvlaktc van 
^51 bund.« nWci icbotbaar Tand , en wordt door eenen molen , op de 
, Tan het overtolbgc walcr onlUsl. Ht?t poldcrbcsluur iK'staal uil 
Jijki^ injjelaoden , eijmnrcn en bruikers , irclke hunne Mio- 
m diMi polder hebben , en eeiicn Secretaris. 
tWATKBING (DE), valer in Delfland , prov. Zuid-ffolland, 
Zie I.nuit <0i). 

l.fES, geh. in de bar. van Breda, prov. Ifoord-Braband , Vierde 

Jr., irr., kanL en Ij^ n. Z. W. ^an Breda ^ gcm. en | ö« Z. Icu 

T«n '* Prinernhatje , aan den tlraatvcg van Breda naar Bcrjjen-op- 

hl, en «ich uitstrekkende lot den weg van '» Princenhage naar 

tnrphen \ met 25 b« en 150 rnw. 

In dit ^b. liggen de buitenplaatsen het Huif-ten-Bosch CQ 
rOull and. 
LIES, geb. op bet ciL TerseheUing , prov. N oord-U ollandj arri en 
'80 n. ^i. van iioom , kant. en IS u. iN. van Medemblik , |;cni. 7*er- 
WfMlinfff j u, N. W. van hut d. Hoorn, i ii. O, vau Mtdsland; mei 
b - -n 110 inw. 

fiU I (DE), bnil. in bet Nederhttartier der prov. Utrecht , 

fi 12 u. Z. van Utrecht, kant. en 1^ u, O. van IJucUteiitf 
ra i u. O. van Jutjthauif lan|j[s den straatvrcg van ütrccbt naar 
lolphau. 

üit bnitengoed vordt tlian» ia eigendom bezeten door don Heer 
r. I. f vT^s.. 
Lil '■ (TIET)» boicb in de har, van l?rei£3 , prov. Noords 

lu„,, , ^,^ , ilrrda fVnnX. Oiitneken , [;cm. ^s Prtncetihagt , tnsscbcn 

dorp %an dien nn.iui en Leur. 

f^,» ,,.,i^„..| ïjjncn naam van de slreck waarin het gelegen ï» , 

d" udcrs l.iTids en beeft nagenoeg de gedaante van een lang- 

•^icrpi,; .., ..^^iit, verdeeld in onderscheidene parkeu ^ die door btJLon- 

l'dere fpgi doorgaande dreven afgoïcbeidcn worden. Ecnc , du Torcn- 

drrrf gi^naamd , beeft de lengte van omtrent drie cu veertig roeden , 

'en daanilt tiet men regt op den toren van Breda. Het gcheele bosch 

'b<»1aat meest uit eikenboonicn , waarvan suiuniigc buiteojjewoon boog 

»rn dik i^n , en verstrekt den iriMoneren \au llrcda en omligijende 

.yif:i:iNfTi lot eene teer aangename verlustiging. In dit bosch waren 

^ veJe bcrleu, d»c door de lïccren va-i BntoA aldaar tol bim 

V,.. i onderhouden werden ; doch, ni het ov<.'TUjdtn van Wule» Hl , 

mrng win Engctatid ^ zijn deie gedood en verjaagd. Ook sUiat daarin 
fraai Heemtluii», vroeger lang door den tManlaadjeraeesler be- 
ind en daarom bet Plan laadje-tnces tersbuis genaamd ^ doch 
Wt JAar 1843, lot een luat- ofjaglbuis van Z. K. H. Prins Fri,- 
M% OTB Neornt*vt»Rfi herbouwd ; vóór die hcrbouwiog beeft de Ge- 
nrraal der Infanterie , Baron CuASüi, er ccnige jaren de zomermaan' 
dto dnorgebragt. Tot dit buis behoort ook cene ditarachter gelegene 
boQiibiH'^«> met uitgestrekte Underijeo. 



314 



LfE. 



IJESDELLE, oude WuaiBin^ van dut gedeelte vao de iltA Jtmter- 
dam, waar thftiif do jTiVi^/ jjevondco wordt. , 

LIESHOUT, Qcm. ia da Meijerij van *m Hertogenhoich , kw. PeêU 
tand, prov. l^oordBmhand , Derde dlslr., arr. Eindhoven f knnU 
Ihhfiond {6 k. d,, S7 m k., i s. d); paleudo N. aan de geru. 
St. Ocdentudc cn Erp , O. aan Beek-co-Donk co Aarle*Riilci , Z. ooa 
Stiplioult W, aan Son-en-Breiigfl. 

l)c*ie gcni. beval, bcbalvc bet d. Lieshonl, de geb. Achter' 
liascb, Becnidkant, (jiudcrdnor, bet Ilof en Vogelen- 
zang. Zij bc» laat f «ol^ens liet kadaster* ecne oppervlakte van 
!2537 bund. Men lelt er 103 b,, be^iourid door 2'2K luiï^gez., utt« 
makende ccnc l>evolkiiig vau ongiivcer lt£O0 inw., wier voornaaiiiste 
iMïstiiürimiddd do laudbuiiw b. (>uk worde» van bier \ei'l jonge kui- 
kens en eenige gangen , over *s HcKogenboscfa , naar IlaMnrid verton^ 
den. Men beeft er veel botiw- cn booiland , waaronder *cle nieuwe 
landen gevonden worden, welke gedeeltelijk lot bouw cn haoibndea 
en gedeellelyk tol dennenbosscben aangelegd jtijn, en al reeds volko- 
men aan de verwacbting beantwoorden. Bovendien beeft Lieshout nog 
een nltge,«trekt terrein van brocklaud cn vooral van bergronden* Do 
grond i* uil de naluur. eenige weiden uitgeiondcid^ slecbl en onvrucbt- 
baar, en kan alleen door nteslen en veel arbeid vrnrblbaar gemaakt 
worden f en dan nog iljn alle de gronden niet even goed. De granen^ 
welke bierverbou^d worden, beslaan voornaiiietyk in rogge } ook wordt 
er garst., liaver en boekweit aangekweekt. 

De inw., die op 2 na allen li. K. zijn , onder welke 800 Com- 
niuoikantcn « maken ecne par, uit, welke lol hel opost. \ic. geo» 
van 'i licrto^enbotch f dek. van Helmond , beboort. De pastorie tan 
LiEsaoDT i« van oude tijden onder de paslorcle bc&ticnng der Kanun- 
ntken van Poatel geweest ; ibans wordt ty bediend door eeoen oogeor- 
derden Pastoor en eeiieu Kapellaan, 

I>e 2 Her?., welke hier wonen , i»eboorcn lot do gem. van Hal' 
mond-Rixtel-en-Aarle. 

Beio gciu. komt reeds ïn de IwaaKdc eeuw al$ een vrij allodiaal 
goed ¥oor , dat niinmcr aan den Hertog van Draband opgedragen 
noch uitgegeven geweest if , en daarom aan niemand leenroorig wa». 
De laatste wereldlyke grondbeer was BALOotMtiü vau Lie^uoitt, Kidder , 
die bel gewydc kleed van NoaBi:BTi:« in de abdij van Ftarefle aangelrok- 
kctt en lync eigeodonimeu daaraan overgedragen bad. Van ijjn adcllyk 
buis lal toen een godsbuis gemaakt eIJr , althans in 1109 was hij er 
broeder in (1). Ten behoeve von dit godsbuis bei>leclittc de Sebotil van 
V Uertogenbo^cb f in April l!i40 , een gescbtl over de grensscbeidiug cuet 
de naburige dorpen, welke uitspraak door HeüOfiiK, Hertog van iiraband, 
bevestigd werd» voegende, behalve cenen jaarlljkfcbeu cijns^ nog ecnigcn 
gemeentegrond daaraan toe. Bij eeneu brief, van den 1!$ Maart 1-||t 
verklaarde de telfde Hertog iicb Advokaat en Bescbermbecr der goe'^ 
deren cu penimieu van hel hui» van Licsbotit. Bij een ander charter, 
%an den 9 Oclober 1311, begunstigde Hertog Jan dit zelfde sticht 
roet een sluk gemeeolejjroüd, onder eeoen jaarlijkscbcn cijns. Wanneer 
dit klooster te niet is gegaan , wordt niet roei Kekerheid opgegeven. 
Coprsiis %erineldt, dal de woning der religieusen en de goederen welke 
iij te LiEsuoQT bexatcn, aan KttTG£tt TAr> Ërp waren uitgegeven, wien^ 



■firdTUki 



LIS. 



SIK 



lififca diïxc nog iJi MiHS ir» gebrtiik hadden (1). lic Prelaat %an 

^PlorcfTe Doorr^iT , qhÏ\ den 27 Jiilij WGi5 , uaii Jufvrouw J^aau va.i 

~im«wv, wed. YAQ FiA^^fi van FiEftbs, de gcnocinil« ({Oiüdcreii , onder 

I f fH>r^ oardeo , uit. De plaaL», waar dit godi^huis niet xtjiie 

ijcn (^fli'gen bccfi , wordl noj^ hei Huf g'ruoomd. 0c grond* 

lijn «tdriige jaren geleden uog ontdekt in de nabtjbciJ wun het 

\e {i#roc}«i*Al kerkgebouw. Nadcrhuttd is tij dwr de abdrj van Vofclcl , 

la TSQ d< urdu der Nurbcrlinen, verkregen, die baar iii bet midden 

acbttirnde ceuMf weder ve/kochl beeft. 0c IJccr dcicr plaat» bield 

toor Gruridbcer , belwelk bciu ecbtcr uok van *» lands wege h 

tvUi«* In bel midden der vorige eeuw was xij bet ergendam van den 

J^f Bovr, daor wtcns ge»iacht zy nog in IS-Ü boicleii werd, 

r sij lurji ü«i cigendoro v«in Vfonwc Anka Botir ; doeb in dat jaar 

lij bij kiMip ovffr aan den Üecr Alsert Botb te llebuund. 

(et dorp LiuBotTTf vuorbccn Lisiiüt, ti([t 6 ij« Z. O. van '» ller- 

:iibu»cb« ï^ n. N, O. van Eindhoven, 1 u. N. W. van Helmond. 

i» goeo groot , uorh fraai belniiruer<i , ntaar oen aangenaam booni- 

^orp, wzmr vee) eikenhout ann de publieke wegen wast, en in 

rlki uiutrek goede dcunenbossebeu en «Hiaarbuut gevonden worden. 

LituocT , Betk en Jarlt^ wrlke drie dor|)co , ats in eenen drie- 

,^ ét^ m rikander gelegen lyn , waren in vroeger tijden bo- 

i hH i>Iecbl karakltr der inwoners. UierTaa bad meii 

)i»d« •pmrkttoord : 

ïufijout 5anöcc ipif ben / 
SSêccl! lonbcr jiaoinbrnacr^/ 
Cn ^tt\t fanbcc ÏJocrcn/ 
^an fat öe IDcerrlt ii^ct tang luet^ barrcn« 

dk flitlilbcid VAI1 de inwoners dier dorpen «rordl iliaaa oiel 

D« «fide parocbiekcrk , welke , aan de snidxijde , omtrent £ u. van 
dmt) *t»nd , was onder aanroeping van den il. SeHVATioti inge- 
j doch i$ doijr den itorniwind van den U November 1800 in- 
fttOft, t»lf« is de noordonnuur . tot op de bclfl der hüOj|te^ onige* 
Zy ia , na den inval der Fran^clien in on» land , tot den grond 
•(|||^rokf*n ; alteen de toren , die met eene nialige ftpits prykte , 
ru Onder de rrgcring van Keiier ^Javolkoti in 1S12 , 
I rykhetd ont»laan , wegens de , door de R. K. on- 
isig der kcrkicliuiir , welke mede aan den H, Sea- 
, die moi'ijeUjkheid i* echter uit den weg geruimd 
<iii5 hi'efl plaats gehad. Dcxe Acbnnrkerk iü in 1839 
cene geheel uteu^e kerk, welke mede aan den H. Seb- 
i>heili|;d i». Dij hcL bouwen van deie kerk is de oado to- 
kru» waarvan de bouwvloiïen tot den fraaijen nieuwen iorvn 
igd »io. De tegenwoordige kerk \% van een orgel voordien» 
Het lUadhuis ti een tatnelijk goed gebouw , prijkende mei een klcio 
JO* — Uok hecf^ men hier een ond adel), huis, bet Iluis-te- 
tciiioot gehecLen. Zie bet volgende art. 
humott ia dr geboorteplaats van den GescbiedscbrUvcr ScBVATtus 
M«et»« ^ die de rer^le uitgave beiurgde van de Officia Dtoce- 
tan licl biadoni van V Uerlogeobotdi» ilg overleed 'ia of kort 
1711. 



ff- 



^V«r>. 



m 



SIG 



LI E. 



Uet wapen Jeifr rem. bcttiiaL uit ccn sohild van azuur (bbauw), 
uicl liet l»«cld van m, SiavAnos van goud. 

Lie8H0lJT(HlTlS-TE-), adelL li. in de Meijerijmn'tHertagenhotch, 
kw. Peelfttnd, prov. Noörd-Braband , Derde dislr., arr* en 9^ u, M. O. vatt 
Eimihoren , kflnt. er> 1^ u. N.W. \an ffelmotid , gcni, en ü min. N. O. vao 
LifMhout* — Dit adelt, h», Ix^alaat , met twoe duarloe behooreadc bouw- 
bo<7Vcn , landcrijtrn^ bo*§cbcn irn andere gronden nn bpplanlinijen , c«tjc 
oppfrvbtLle vnn 48 hund., en wordl ibao!^ in cr>TGiidQn]i bcïuteii door ^m 
rltn Heer Alrert Bots , woonachtig Ie Uctmoiid. fl 

LlESHÜUTBüSCH, dcnniïnboscbjn in dn Meijerij mn 'xfferioggn- ™ 
boKhy kw. Pcrtland j prov, JVoord-firabaiidj onder Lieiibotit, 

Door den orkaan van 1^ November 1800 h het bijna gebcet vcrnietd.-^ ^ 
Waarschijnlijk i» bet een OTcrblijfsel van een groot woud , dat hier Ier fl 
plaatse in vroeijere tijden moet gestaan hebben , Het Ibeslaat eene opper- ™ 
vlakte van 6 bund,, en wordt tbans in eijjendorai beietia door dea 
Heer Albkrt Bots, woonachtig te Helmond. 

LIESSEL of LititL , ook Lussn genoemd , d. in de Steijerij van 
*i tfertoijeniwith f kw. Peetland , prov, lYoord-Braftand f Derde distr., s 
err. en 5 u. O. van Eindhoven f katit. en 1| u. O. ten N. Tan jtt' ^Ê 
ten f gcni. DeHrne-cn-Lietsel ^ 1 u. Z. ten O. van Deurne. ^( 

Men lelt er 100 h, en 550 inw., en nuct liet daailoc bebooreudc 
geh* den Heidrik, 11IS h. en 6MI 'invt,^ dte meest hun beataaa 
viodeo in den handel in Pfctscbe Inrf, de bijen Icclt en het weven van 
Bervet{[Ood. Ook heeft men er cene bierbroiivkerij en ecnen korenmolen. 
De inw* die allen R. K. Kijn , onder welke 550 Comniunikan- 
len , bebooren kerkelyk onder de par. van Deunte. Er was voorlijd* 
eene kapel leLicsj^EL, bijzonder lunrewyd onder aanroeping van den 
U. HuBEttTüs. By deze kapet is, na de Eeforraalie^ eene bidplaaU 
of schuurkcrk opgrri||t, mede aan den H. Hobkiitüs toegewijd j bediend 
«ordende door eenen Rector of Proost , die in vele opiiglen deg^stclijko 
torg beeft over de R. K. inwoner» , doch niet oict volle pastorale 
rcgtcri , blijvende Liesscl nojy onderbooriu aan de »org van den Pas- , 
loor » en onder de par. van Deunte. Sedert hel jaar 1798 zijn de fl 
R, K, van LiEssEi weder in het beiit van de oude kaptl gekomen , dic H 
haar in 183) atjjebroken en hij den toR^n der kapel eene nieuwe kerk 
of kapel (jebouwd hebben , De lorcn werd in het jaar 176*^ door dca 
bliksem getroffen^ loodat hij afbrandde j doch naderhand is hij weder 
hersteld en de voormalige schuurkcrk afgchroken. — De dorpschool 
wordt gemiddi^ld door een getal van t^O leerlïngeo bezocht. ^Ê 

Aan de zuidxijde van het dorp ziet men nojj den bouwval van een ^| 
oud kasteel, het Blok huis genoemd, xljnde het een zeer slcrk slot 
geweest , dat legen de invallen der (ielderschen moest dienen en de 
woonplaats der Heercn var Liessel was. Vroeger was Liessel ccnc 
aftonderltjke heerlijkheid , in 1619 lochchoorcnde aan Jhr. Cobnblis 
VAB LcEtDjiAL ; doch scdcrt Deurne aan deze fann'lie gekomen ii, lyn 
Liusn. en Deurne tot «Kne heerlijkheid vereenigd. 

In 16153 werd, nabij dit dorp, de Kolonel der Lolharingers, Klaaüw, 
die in Spnansche dienst was, eij lieh hier gelegerd had, door den Vcld- 
Maarschalk JonA5 Wolmebt va» BnEOEKODE geslagen en jjevangen genomen. 
LIESSEL of LuTSSBL , gch. in de Meijertj van '* /lerttnienbotck , 
kw, Oi$terttijk, arr. en 2 ri. Z. leu W, van *t lIert<>gtnbos€h , kant., 
ipcm. en t n. W. vau BoxteL 

LIESSIG (DE) , befk in het groolh. Lusemhtrff. Zy ontspringt aan 
de Bclgbche grenzen , omstreeks bet dorp flarltngen , en wrccnigt 
lich met den Sitrhitch, 



LI E. 



517 



LIHBTELD , bar. ia ikn Jiblanerwaard, pnvr. Zuid-flolland, ut. 

Gürmdktm^ k«fit* Stu*irecht ; pairndo M. aan de LcL , O. aan Nicuw- 

Lftiiffcrak , Goudria^iD en SUngeland , Z. aan de Gitiftseii , dio 

iu»T van Gifsseti-Nieuwkerk scheidt , W. «an Gipssett-Oudekcrk, Neder- 

^BJokbod , GiJMand , Brandwijk eu Streefkerk. 

Zij lir\iil de gcm. G root- Am mcrs, Otlnlaiid en Peursuni. 
(laat, \o\f^et\% liet kadaster, eenc oppervlakte yan !2137 bund. {(9 v^. r! 
>l ▼, dl., waaronder 2364 bund* 44 v. r, 23 t, cU. belastbaar land. 
teil Cf SM h., bewoond door 247 buijgex., uiiraaketjde ecne 
llMTvliiii^ tan 1400 inw., die meest bun bestaan vinden in de kaas- 
Ook beefi men er twee koreDtliolt^ns. 
De tnw., die allen Ucnr. x^in, onder welke 4ËS0 Ledematen, maker» 
l^edeeltel^k de atm, Groot-Ammers uit, en behooren gedeeltelijk 
de Ktm. Gieuert'Oitdifkerk-en-PeurfÊam en Ottotan^-en- l¥eder' 
Umtf. Zy bchbcn in dc^Ets bar. twee kerken, als cene te Groot- 
ram er* eo ttnn te Ottoland. 
Hen bccfl iii de»e bar. 9t scholen, alt: cene Ic Groot-Aoimer* 

ie Ottotaud. 

Taa de tiaamsrcde «indt men Q;een zeker bescheid; men (pst echter, 

fut Ae gesteldheid der landstreek, Hclke door hare laagte en water» 

scbtig«il «rond tol lieten en biezen is, daaraan den naam gegeTeji 

liebben. Van ern »lot, dat aan een iieiijf veld, in deie baroonij of 

Kcerlijkheid j^ebouwd wat, twi bei adellijke geslacbt TAir Likstklo zijnen 

Baam unllociirn. De eerste, die men uit dit geslacht genoemd vindt, 

i» AmiiP VAN LiisvcLD, die in hel jaar 1277 voorkomt; doch de stam 

■Doet t&erkeiyk ouder sijn , indien het slot in I0i2 gebouwd is. Tn 

1339» «crd 4e Hidder HtaiAKEit van Libsvcld door die van Utrecht 

ffrvaogen genomen. Dexe was in bel jaar 1509 Baljuw van Zuid- 

ÜolUud. De Hiddcr Gcaiif f ah Liesveld was bekend in het jaar L180, 

werd in het jaar 1402 by Nieuwpoort, in den oorlog tegen den 

*r va* AJiJtti., gevangen. Heüdrik V4S Licsvelj» Gsaaixs zoon , was 

bet jur 1439 Baljuw van Zuid-Holland , trad in het huwelijk met 

mt Maiia tèn IIebmstidb, en stierfin het jaar 1456 zonder kin- 

ïn. Voornoemde Gtnair vati LruvEio had nog eene zuster, die 

iwde met den Heer van Sabt nit Ilencgoawen , en eenen zoon naliet 

I die , na den dood van zyoen oom HewoaiK voornoemd , Uecr 

€arl en Liisveiü geworden en io het jaar 14IS6 overleden is. 

Iab Uet eene dochter na , JaiVTie genaamd, die in bet jaar 1499 

met Gtitit VAN Harchizs mede uit Henegouwen; dcic verkocht de 

fikfcriykheid Lihvzid , aan Koclaud lb FetvaB , Thesaurier van Vlaan* 

deren , m\etn kinderen , gewonnen by de Erfdochter van Qecmslcde , 

I fluiten Maarlem , den naam van lïeEastEOK hadden aangenomen, van 

livelke nakcirii4:linf^«u FnJUt^is vaji UEeasTtoe , Heer van de barounij van 

«iKsvfLA weid. Ifet geslacht van Roel^kd le FzafaE, hetwelk de ba- 

innij gekocht bad, uilgcslorveu fijnde , werd deie heerl., wegcos 

miden, door dn erfgenamen, in het jaar 1564, verkocht aan Ucrtog 

lis VAV fianifWiJE, Heer ton ff^oerdcH, Dcic ruilde Liesvelv, in 

tyd, met Fiup, Graaf ra» UoKentoh» , van wieo het kasteel 

dm hoiie van Oaa^je Nassau is overgegaan , st»gdat dexe baronng 

loonlig 04» het domciii behoort. 

LIESVELD, pold. m di'u jiilttattentaanl , prov. Zuid-Utillatid j 

b|lf^. en kant* Goriocktm j gcni. Amride ; palende N. aan het d. 

\iii«ide , d« riv. de Lek cu den Sluis^chc-wiiard , O. aan de Zouwc, 

Z4<Yrii)ii(i\i<ri , VV. aan Adkilcrvcid. 






^^^ 2md-/Iolhft4if arr. 

^ C«n'jiËA#M f taot. en 
^m. %, N, O. van Groot' 

m sterbtcï Lsttceleo in 
fe*tichL iSadat Ebh , 
^hf^oe^lea ile Spaantcijc 
twam hel «tn 's Prinsen 

A irerlo(»o4e stcli- aogr 

^M«, ^^i^h. het ook lot «eue 

b 4e» «atcr snood v^tt den 

^ ptrsoiien in jjcliüisTest. 

^ jr«kdn, de puin lob sink« 

_ e Tin deü BTOi&anri] ea de 

.. era ninuw gL'l)ou\« riaiic«elegd. 

""«wrwoflrf/, pruT. Zmd- 

v»D^B randwijk een be^in 

_, ^ Blo tl and en den Polder- 

^M4kifiK n^iJr den ViniL-ndaili , 
«i^^ 'm ét^ (iraafstroam onUast. 
4m ifs. «MTt^vpf in liet j.i^tr 1065 
ttfuia ti^ Gki-iië , dt:;a imd i-n tvin- 
» éa AM Toti EcbternAeli. Th aai is 
» Mmd4fêihinL Zie LeTHuti^Eir, 

lir^ o|> lici Sundasche eti. ^or- 




lel^i SnUi&raAEioi , bet eiland 
JUefdtid ic beidde , cq ibfint «en 

tetegnttl'i. Ziitplirnj proT, GthUr- 

^^^^X «^ A. Ck TM Zuifthenr küni. en t^ u. 
j,_| M^. ^1 o. V« i»a O, van Licht ttt moordt ; 

egm^^)0^ ^t'mSbmti^Ftaanderettf ia het Ovtmjnbaekt 

_^ jy^f^ vr. 6w*, toftl. A^eff geuk. Jkneiracki, 

^^^^^^ ,^ 4t hak hrlfn en «c handen , ttjik'Ds de 

^^0^ m éi «üirflde *t^"w dtwr de Spanjaarden, 



-^^^^ ^ |»ï^ ötai-i^wfiew-ff/y , langs en teren dei» 

»g3k ^••■^rt* •** **'* "^^ ffcslecbte ferl St, NicaI«M. 

^T^\ 1^ jJm'I tiw<), il >a boiitrianpl lici^cbapeo , doeh 

H^^ ^9^S»fa|«ii^*^^ï °^^ '^ *^^ graebt, welke rond 

** - iiaffcaif iQiNk tbiBs eene met riet bewalsta^ 

1-tmïiI v»»fop het lag, (i bet cig^iü ndom 

^^to* jji UB 1 m^t T^ «^fj.af^>ii iiit^fecft. ft'ii de verove- 

I «S êHrNM i^VH* Bmmk , in het jaar 164^ , it aok 



^^-^ ^ ^ jiiiin iMMftaÉiM ^v" <>>o "nie, aan den Staal 
mLImk Wi Im7m imiJI*;*" «'•olgent geheel geslacht. 

iSk «iTiii V •.«•■• ft..^ ;^frybar<, kaat. en IJ u. 



«ITm « •-«•■• ft <W Jminf oort , 



L IE. 



319 



Dtl «deil. II. werd , iii hel Jaar 1536 , door de StAtcn der nroT. 
^Utrvelit Toor ecne ridderhofslad erkend. Doch cinijjc jaren na dvn invol 
FriüfclirD io dete provincie, kocht Jonkheer (ioii«ni} van IKktmb , Hei-r 
>am Amtrvngen , hel uit den boedel vnn Jonkheer Eck v*s PArtTAiKun, 
[tftj Wet hrt tot den grond iifbrekco, om jjeene twee ridderhofsleden , 
■oo di^t by elkander stonden eti beide bettootijiinar uaren , tn zijn 
:hl Ic hrbbe»! en dus oneenighedeii tri hi«t stuk T.in de jajït, In*- 
tyne arstjiniiueüntjen voor te komen. In het JQAr 1748 is de 
»fl «M RnMtoc. Graaf ran AthUtnt ^ ook loet LiBvKtiDAtL, lietwdk 
tn d« proifiiicic ütreeht lecnroeripf was , l^eleend ijeworden. 
T«f plMiM!, viikAr bet jreslaan beeft, liet men thans nog d« met 
pfl be|dante ^rond inilA|yaders de gracbt. De daartoe behoord 
snde UToiiden , «orden tbans in eigendom lieteten door de Krven 
ia den He«r ta^ Rmcepk Eif Arntoüs , Heer tan Amtronfffn, 
LIKVEXS-POLDER, ook wel LicTi-voLocii gespeld » pold\ in Staatt- 
yiaantirrfn j in Neuzet-Ambatht y prov. ZtelitH^ f arr. Goei f kant. 
(j-«I j diUr. Huitl f (^m. /Ven$en i palende N. VV* aan het «eslelijk 
leeilc der *tod Neiiiea, N. O. aan de slikken en schorren lan^p 
\tn pnbliekcn weg leidende naar Axel , Z. aan den polder de Itevcn^ 
Trittwólwi , W. aan den Ooft-Vlootwijk^polder. 
0Bie poUi. M grSot , volgens het kada^itcr , 16 bnnd. 75 v, r. 19 v. elL, 
i«f«fid«r 13 bund. %\ f. r. 56 v, ell. scbotbaar land. Hy herat 
ceo god^elte der ve*tin(fwerken Tan Neuten, en wel het. front 4— IJ, 
^eaercm dat gedeelte der itad , ^Ic^en ten O. van den oostemken arm 
tJia bel Ranoal , lievattcnde de Mijk of buurt «/riva^ de AieUche poort 
mei waebibuts en eene ca*cnjecaT»llit«r , in ba»li<m 4. De uilitaterinj 
hetth plaats . ^dccïtclijk in de voorlij^f^ende fortiliealïemeht en gedeel- 
tcii^k door de »)'?- '■ ■ •■tido in de Onischnlkolk *nn hel Kanaal \an Neu- 
sea. hen der n i-n van dit poldertje licUst xieb met bet beheer* 

UK\ EdiSVdlL^.^ u^T.) , pnld. Hl StiUitn-flaandertA ^ in bet Frije 
Sluit, proT. Zeetnnd ^ nrr. Middelburg, kant. en diftr. Sluis, 
. St.KrutÊ; palende N. aan den Oude-Pa&segf^ilepoldcr , N. O. aan 
larootmn»- polder , Z. O. en Z. aan de Rrandkreck , Z. W. aan 
■ Erai^-poldffr, W, aan den St. Joris-polder, 

Bet/e pold., beslaat, vo%en« bet kadaster , cene oppervlakte van 
lis b«fid. SI T. f. 56 V. clL, volgens welke |froott« ook ihant de 
f oldarl aatiyti worden oaigcsla^en. De oude schothnre grootte «aa 
111 baad. BO V. r. 4i v. ell. Zij telt 7 h., waaronder 9 groote en 
1 hlaiaa fanardtv^ an bet overtollige water onllaüt ticb in den «^V /on'f- 
poUêe. ItQ maakt, even al» laaUtgcnoemde , deel van de watering 
A«C Utlnnd, «Q fanelt dat goea afzonderlijk be^lnor. 

0e Si. Lcmaifoum , be«lond ret^d» van onde tijden, docti werd^ 

m flmrwalco daor overKtruoniingen gcteijiterd ie zijn geweest, irn bei 

'jaar lOüy U^ bet dttorgraven \an de Brandkreck iii twee deeleA g»- 

Bri aoordcUjk deel bier gemeld werd i>n de l>edijking van 

^Jb< EÜmmd b«mpea. Het ander deól ligt ten Zuiden van de Brand - 

' kraaJi « i^^ip<i » u byna aan» too gr^ut en daarin staat bet dorp 

fiint Hdr.'fanrte, 

Li 
dtpj 

— H 
'taeeti eikri 
UliVEBDï 



SCH (HET) of acT LiEviiiscBEaoico , bo«eb In bet 
'</. pr«v, Drenthe, gffn. en 10 min. ten Z. O. van 

oane oppervlakte van 176 iNiad, en me» treft 
:^ ian> 

<if I^evtiaeaEtaou , laag w«ttand in bet ding- 




♦ » 




tAwn*L«K9iir , dat gedodtc fan 
M^ te pk imvrrrm , in liet diof^pii ^oor^ 
. I«f4 ^ kier bet Aémardtrdiejt vormt. Zie 

liA Avpfd iV»»fJnw*W, prov, Drtntke^ arr. 
^ i m^ IL K. W* v«D Aiten , geni. ei» 
Akte.- ■«! ld b. eo 03 inw* Hr u eeno 



d* ia StaaOt- f' laanderen f 

l u. N. W. van Aattlcn- 

«Mi ImI jaar 1477 geheel vcrd wenen 

y «oonn. d. in StaaU-FUutnderen, ïn 
Émhmd, dal by dea walervbcd van 
ÜMN^ieA bestond er oaderhaod nog een 
««tilweobij de ovcrstrooaiiufjr furi 157(^ 
H bg ^ II. Z. van Aardenburg \mn de 

(ONZE-) f VflorDi. LcerL en d., i^elegeo 

^ proT. Zeeland f in den OoMterschen- 

f xijndc door bet aftieniL^n dier duinen al- 

do &ifti venwotgen en wel voornaDielijk in 

i 1032. 

|0«rL lias van tilver luet drie loiangci (schniae 

t^iJiOCUlE of LievB-ViocwB-BDBEn , ook wel en- 
«f VaoDWEii-BiiDMt gehcelen, d., prov. Friesland, 
WtrWkm^t^ÊP'^-^*-^*^^^ ^■'■'^ CD i2^ u. N. W. Tati LeeutPanlen f 
^Hi^ «» M ^ X O. van Bcrlikurn» BI en tcU er in de Lom i.in bet 
^ ^ ^ «« |f# ïBv.f VU fuci bet daartoe bcboo^nde {;cii. Oudc- 
ftliMt*é'* |ji»Mmi oen gedeelte van de geh, de N leuwe-Bi Idl-^ 
m^ M 4» l»«|«« ^1^ ^* ^" ^"^ inw., die meest hun be<Laan vin- 
vlas- en veeteelt, dcwyl er Lier uïlniiinLend 
iplaats«n zijn. Ook. beeft men er vijf cichorei- 
bturaomoleo. 
4m bWr 1S0D in gtïtalzijn, onder welke 1^ Ledematen , 
mm', tfctl « ^etkr tol de klaK&. van Leeuipardcn , rin|^ van 
\ao«\^KiriuuiiT bfcfl bjj de Hcrvoriiiiijg waarscbijnlijk 
[ea Predikant (jebad , maar werd nu door dicu van 
i^ %tmh Tif «yi m dan doordien van Jacabi-Paroeliie bediend , docb , 
Étt vtwgil » IM iutn»te !n 1014 bad Viouw^n-pAnociiiE reeds een 
fliéil.— I in ioB^AKS Fapia, dic er in 1638 overleed. Do kerk, 
Imt vèÉr éti Üeloniiitie stond ^ was aan de H. Moeder Uauiè, 
Do lff^«««rdige kerk werd in 1070 (bebouwd en in 1671 
Hit tl MA Uofwcrpig vierkant [reboti%r , niet een fraai nieuw 
«mU tb pcWükalvtlt JUiu den zuidkant , iu liet uiidden der kerk; 
«M 4» irailiilf iMcficOoe kraak of ban^^iolder , gcuknakt in 1830, 
^ %M«ntéi ktffk grootendecls vernieuwd werd. Bó%ca de deur , 

IbMT «U^ «« MfMkl nieu ; bier word elk xicl genood j 
W ém$ im%tk»n moet all vrolyk syn of beven ; 
Wtm ^ bK Mw • oaarin wy leveu van de dood , 
bl^ «e» k^WwOO ■Attd ^ treeden tot lul leven. 
W ^^k-« • «)<uca Wdk In IHOHcencn gubeul nieuwen gevel bckgiucp. 



%fi fO 4» L«YO^ K 




i 

i 
^ 
4 



^ 



LIJ. 



SSll 



Jte ODopsgct., uretke «r 100 ïn getal «^n « b«hooren tot de gvm* 
OmU'BtldtujI-en-iiatlum, — Do dorpichool Mrordt f^eitiiddcM door c«*ii 
grUl tan 90 leerlingen beiocbt, — i)c kerrats valt in in het lajittt 

Lfiti*Vitovwt-p*ioc»iB il de {peboorlcpLtats van Am beroemden 
rkl4ii](kutidig« Jaji van deh RitoT , eigenlek Jah Pibtbhii , geb. 

ütlober 1709, t li7 April 1791. 
t.lKVK-VRÜÜWE-POLÜER (ONZE-) of kortaf cc Vnoowe-rotDBi , 
ld. til bet Cil. Zuid-Heveland f prov. Zietand , arr, Goen , kant.. 
lETcaWiaiflStttii ge»n. Oventtnde ; palende N. N. O. «n Rfdtieltelgk 
O. Mn den pold. *t Nïeuwe-Landeken , TOorts O. Ann den Z.ikpolder , 
Z. a«o den pold. Verloreukoxt en W. aan den Oud-0 verzande-polder* 
LlKVlNti of LKviHfii, geb. in BeiUrdingtpH ^ prof. Drenthe, arr* 
M ^ tt. Z. van yéf»enf jndic. en adm. kant. en 2| u. N. ten O. 
Jiüö^^wttitj gein. en | u« Z. ten O. van Betten, aan den weg van 
naar ltooge«een. Men telt er 8 h en 40 tnw. 
LIFAO , bij de Ttmnreten Lttthv of LtrAAOw, d. in O'Ht' fndiè' , op 
bet ciL Ttmór^ een der Zuüfteesicr-eilanden'tan-Battdaf aan de Zaid- 
fcitit ; met 50 b. en eene vervallen k<^rk. Vroegrer hadden de Neder- 
Unders er eroc faktorij , welke echter tlijins gfhefl in verval is. 

LIFAO (UE ilOEK-VAN-). de Hoek V4N-LfVfAt} of db Hoek vau- 
Lirkimfr, kaap in Oost-tndtë ^ aan de NcM>rdküst Tan bet eil. Timor, 
een der Zm.idwetier-etianden'Pnn-Bnntla, 

LIKFA^MATlilXA , verkeerdelijk LiEVJi-MATrLL& gebeeten « eil. in 
Ovti'imdit t in den Stolnkatlit-ATthtpel^ tot de Xneta^etiandtn tiefioo* 
mndc, beooaleo Xoeia-Tiljabo ; r Z. B., 14^ 4' O* h, — Uet u 
onbfWOODd. 

LIFFtTAN, d. in Ooitïndie, op brl ell. Timor, fn der Ztad- 
üer^rthndrn van^Bantia, aan de Noordknst* 

LIGTk^BERG (HEN) of okk Lic8te?iaea6, geb. tn T\tenihe ^ proT. 
ytiti^ orr. en i^ n, W. Z. W. van Almeto, kant. en %l ti. N. W. 
iMior, g^m. rn f u. W. ten N. van Hijuen, 
tlGITTAN of LiaATAK , eil. in Oost'Indtë , in de Ztt'Tan'CeUbet f 
■IQ de f&oordoo»tkii»t van het eil. Borneo , naby het cil, Gadja ; 
4* W H. ^ . 156" éë' O. L — Het 't* twee uren Iniijj. 

' d., prov. fneitandf kw. OofttTffoOy gnel. Fnuferdë^ 
trvrAknn (I), 
lY" TEIUNG. dnt gedeelte van de BmvfMtt , in fie^- 

«fi. lUiiand , gem, ^ontereef» , helwt- Ik in eene *aid- 

uj 7an de Langobrng naar de Vliellnnden loopt. 
I IKOR , eil. in OöH-tndië ^ m de Zee-van-Jam f aan 
CHttikuU van bei eil. fitadnrtij tot bet r^k van Sumannp behoo- 

LlJUBGEAMAUf , voorm ka«t, in de K^ijerij »«i» '« tftHo^enhostk, 
Oiêitrwiiif firov. IVoord-Brfthnndj Titetde distlr.» arr., kant. rn 
ti^ o. Z. Wr , van *» fifrto^rnbotch , getn. yttfjht. 
UJIIZAAJIHEl», fort tn ^/«Irt, in Oppt^-Gtiinm , aan de Conrf- 
p op «enen ronden hoogen Iwrg, in bet midden van het Neger- 
rkk Afom. ro eene aangename vlakte. Hel b*;ste koort» aao de Goiid- 
^%jui |[twdl in dit oord, 

ba Hi4rrUind«r* begonnen dit fortje te bouwen in bet jaar 1697 , 
m gi^oi bel den naam van Lijosaasibid , omdat tij loenmaali r#«d» 



Dku 



Mik« mm U vo«(4«a . 4ldm ««i ««•* Uiv piptb» , oy Licav. 



SI 



LIJ. 



StS 



Deae tafid4tre«k beva I de ^om* ZevenaAr en Duiven,* lietlaat 
Tot(rens bel kadaster, eene oppci\laklc var» 6000 bund.j lelt 87Ö h. 
bewoond door 101 d buisgcx., uiloiakende eenc bcrolkic^^ van ïi^OO inw,* 
die mcesl hun bestaan vinden in den landbouw* 

Pc R, K., welke hier roim 0800 in jretal lijn* onder welke 4000 Coni> 
nattnikanten, maken de stnt, van Duif en, Groessen, Loo, Ze* 
vcnaar en Oud- Ze venaar uil, Mcikc door vyf Posloort en vier 
RsMilUafit bediend worden. • 

be Uerv*, van welken men er mim 300 aantreft, onder welke on- 
^veer 180 Ledematen , maken de Qcm* van Zevenaar nit. 

De l»r,, welke er 70 in jelal lijn , bchoorcn lot de ring^sjna^ge 
vati Doetinchfm , en bebbon eene bijkerk te Zevenaar, 

Men hccfl in deie luiidiUeek vijf scholen , aU : ééne te Duiven^ 
te Cl r oenen, éóne te Loo, éénc Ie Zevenaar en ééne te 
fad' Ze venaar, 

Mtambl, welk vruchtbare landerijen en (jocdc weilanden {an(^s den 
lOiever bcirat , i* dikvijjU door het water jjrleiilerd geworden. Zoo 

ik, onder anderen den 5 Febrnanj 1799, de Lijnierschc-dtjk, hij 
Itrrteuen , door , waardoor hel water aldra eene hoogte van ruim 6 
ellen bereikte. De dijkbreuk was 188 cll. wijd, en op den 8 Maart 
nog rttim \% t\\. 1> palm diep, ofschoon de riv. op di«n tijd reeds 
S cll. 7 palm gciakt Mas. hitte dijkbreuk ({af eene onUettcnde hoe- 
Yc^lhctd «ater, en nam, zoo lang de oudi' Rïjnmood werkte, een 
Il lyedcellc tan het water der rivier af. Ze» huizen , die kort bij 

m mbraak stonden, werden geheel weg(^e.«pueld , en wel ^5 andere 
tviaar Eieïrliadj^d. De schoou&le lauden, cijdelinjj^ en aehter de dljk- 
hrettk , waren overstelpt niet zand. Velu menttchen hadden op de 
«Ukrn AtT huilen de vluj^l genomen , riepen fan daar om hulp, 
ew werden vervol{yen5 daarvan af^haald* Omstrta'ks ÜOO runder> 
b«!e»ten of paarden »ijn er verdronken. Ook by den watervlocd van 
]$09 bad dit ambt veel te lijden. i)es ovonds \m\ den tt ontvin^r 
de D\jkftocl de eerste lijding, dal hel waler hij Bisltch en Rees aan 
llti wa»fien was, en vier en twintig uren daarna slond het rc-cds bo- 
ven op do dijken , en liooger dan in het iaar 1790 j terwijl de on> 
gtboorde ipMdige was van hei waler, de dui&turheid van den nacht, 
Itttaeben den l5 en 15, en de irreei der werklieden, om van de bun- 
niA te zullen worden afgeMieden , en het daardoor veroorzaakte >lugten 
«ao de d\ïken den toestand van het ambtde» U' j^evaarlyker niaakien. 
De fetolgen daarvan waren twee doorbraken , waardoor het nmbt tan 
l,fiatm« gedurende den tijd \an T^f weken ovcrstrnomd werd. In hei 
gel»tfel t«ju rr in dit ambt zeven nicnschen en vijltien ?ituks veu om- 
gtekomcn. '1 «ee en dertig huizen werden geheet vernield , lionderil 
^n Vftfrtig zeer awaar bc&chodijjd. Bovendien werden er vele hon- 
dlcrd d' 'M hooi en eene groote hoeveelheid granen, die 

Mi^ ri< ^:_ire^ , bedorven , en vooral was het verlies vao 

avodbiitit^Frtiii «-n poot.'i.irdappelen voor de ingeieleneu , onder welke 
mótk aeer vele daglooncn» bevonden ^ ongemeen trelfciuL 

Btj den walervloed van Jannarij 1830 werd deze Uudstreck , door 
wvrktug drr overlaat«kade grootendeels overstroomd , en daardoor 
(hap roet Pannerden gestremd. In dien overlaat ftloegen 
II tl van den SIS onderschetdeoc galen, die den volgenden 

d*p uu 4irtc>f braken overgingen, waarvan de grootste eene opeuing van 
rmm fil cU. vormde. 






proT. Gelderland , z\c\\ 



"" ..-^odC ^'f <le Lijmerx , prov. frel- 



,^ .._ V .. ,:^' t.i^ «lï « Lijmen, prov. Gelderland ^ 

^ . '^... j..-i n -r-ZL-j'tKyk gem. Zevenaarj peddel- 

J[.,^^^; ^^ ,. :t ■.,r»i*-t. proT. Gelderland, kw., arr. 
'^ -^.s-« -air JtMfiati^t'^'tn-Zerennar , kant. co gom. 

^,^^.. > j^,,. «■..» .•''if»Jli« J . k«. Z«w;iti»orf</<^/t , |rriet. 
'*. ;.*. w:m. ditrtmrttn, kant. Beetsterzwaay , 



■».- ■* i^ 



]^ *iii Erein, prov. Noord-Brahand , 
;, *A VJ2 Brrda, kant. Ginneken, gcm. 
■'*■■-' .X «Jii J^«.-*'. waartoe hel behoort: met 

.',^"*""..N,^ ,-«vi.>^ Iki-. #«*»• »n de bar. van Breda, prov. 
* " ""' *,...rf .twr. vr «a 1 u. Z. W. van Breda, kant. 






^^^, ^wv^^Sir^i . I M. N. van J?ave/. — Het bc- 
/^u..N- |ti'««' *». Langen-Aart. 
i .t\ itw*""*^^ • ^'' '" "**" Btesbosch, prov. IVoord- 
t **k»»'«i*- «o«*rikomende uit het Bootngat en uit 
rtii». -• » ■*''*•■ 4'«"^*«^*Ü*'c "^ting tnsschen den Har- 
** Ww^*i *vvi''»wt'*"*^^» ®™ ''^^* **> *^*ï" Ilardenhoek en 
'T'^wLl*. ui * 3UW<'^'0- 
''_Jr',^-.,,^«3l ml. :« ie